Độc lập dân tộc và chủ quyền quốc gia luôn là khát vọng mãnh liệt của con người và khát vọng đó được hun đúc từ các yếu tố lịch sử và chiều sâu văn hóa của mỗi dân tộc. Dù cho bối cảnh quốc tế ngày nay có nhiều biến động, nhưng độc lập dân tộc và chủ quyền quốc gia vẫn luôn là những giá trị thiêng liêng bất khả xâm phạm và cao đẹp mà các dân tộc và loài người tiến bộ vươn tới.
Trang 1Độc lập dân tộc và chủ quyền quốc gia luôn là khát vọng mãnh liệtcủa con người và khát vọng đó được hun đúc từ các yếu tố lịch sử và chiềusâu văn hóa của mỗi dân tộc Dù cho bối cảnh quốc tế ngày nay có nhiềubiến động, nhưng độc lập dân tộc và chủ quyền quốc gia vẫn luôn là nhữnggiá trị thiêng liêng bất khả xâm phạm và cao đẹp mà các dân tộc và loàingười tiến bộ vươn tới.
Trong tình hình hiện nay, toàn cầu hóa đã trở thành xu thế kháchquan, xu thế chủ đạo của đời sống nhân loại trong thế kỷ XXI và nó đã trởthành điều kiện quan trọng không thể thiếu đối với sự phát triển của mỗiquốc gia trong quá trình phát triển Bên cạnh những cơ hội mà các nước cóthể tận dụng để phát triển đất nước, toàn cầu hóa cũng đặt ra nhiều tháchthức rất lớn cho tất cả các nước nhất là các nước đang phát triển trên cáclĩnh vực như kinh tế, chính trị, an ninh quốc gia, chủ quyền dân tộc…Đặcbiệt là vấn đề chủ quyền quốc gia dân tộc trong bối cảnh toàn cầu hóa phảiđối mặt với một thách thức rất lớn là làm thế nào để hội nhập mà vẫn giữvững được độc lập dân tộc, chủ quyền quốc gia; duy trì ổn định chính trịtrong nước, tăng thế và lực của mình trên trường quốc tế
Đối với nước ta, độc lập dân tộc và chủ quyền quốc gia là khát vọngngàn đời mà mỗi người dân đều hướng tới Trải qua lịch sử đấu tranh lâu dàichống giặc ngoại xâm với bao gian khổ, hy sinh dân tộc ta mới giành được độclập Vì vậy, nhân dân Việt Nam hơn ai hết đều thấu hiểu giá trị của độc lập dântộc, chủ quyền quốc gia và ngày nay bằng mọi nỗ lực cao nhất của mình đangphấn đấu vì mục tiêu cao cả: Độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội
Xuất phát từ nhận thức đúng đắn xu thế khách quan của toàn cầu hóa,trong những năm qua, Đảng và Nhà nước Việt Nam luôn nhấn mạnh chủ trươngchủ động và tích cực hội nhập quốc tế nhằm thu hút nguồn lực của bên ngoài
Trang 2phục vụ mục tiêu phát triển đất nước Bên cạnh những thành tựu quan trọng đãđạt được, Việt Nam cũng đang đứng trước không ít khó khăn thách thức từ quátrình toàn cầu hóa Văn kiện Đại hội X của Đảng Cộng sản Việt Nam đã nêu rõ:Toàn cầu hóa kinh tế tạo ra cơ hội phát triển nhưng cũng chứa đựng nhiều yếu tốbất bình đẳng, gây khó khăn, thách thức lớn cho các quốc gia, nhất là các nướcđang phát triển Hơn nữa, các thế lực thù địch lợi dụng toàn cầu hóa để đẩymạnh âm mưu “ diễn biến hòa bình” gây bạo loạn lật đổ, sử dụng các chiêu bài
“dân chủ”, “nhân quyền” “dân tộc”, “tôn giáo” hòng làm thay đổi chế độ chínhtrị, đe dọa chủ quyền quốc gia dân tộc ở nước ta Trong điều kiện đó, vấn đề chủquyền quốc gia dân tộc vẫn được Đảng và Nhà nước ta khẳng định: độc lập chủquyền là tuyệt đối, không thể chia sẻ, thể hiện quyền độc lập, tự chủ của quốcgia trong quan hệ quốc tế
Với ý nghĩa đó, nghiên cứu làm rõ nội dung “Tác động của toàn cầu hóa
đến chủ quyền quốc gia dân tộc trong quan hệ quốc tế và vấn đề đặt ra với Việt Nam hiện nay” là vấn đề cần thiết và cấp bách cả về mặt lý luận và thực
tiễn hiện nay
1 Tác động của toàn cầu hóa đến chủ quyền quốc gia dân tộc trong quan hệ quốc tế
Để làm rõ sự tác động của toàn cầu hóa đến chủ quyền quốc gia dân tộc trongquan hệ quốc tế, trước hết cần hiểu thế nào là chủ quyền quốc gia dân tộc Chủquyền quốc gia dân tộc là thuật ngữ dùng để chỉ quyền làm chủ thiêng liêng, bấtkhả xâm phạm của một quốc gia độc lập nhất định, được thể hiện trên mọiphương diện chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội, an ninh, quốc phòng, ngoại giao
và được đảm bảo toàn vẹn, đầy đủ về mọi mặt, cả lập pháp, hiến pháp lẫn tưpháp của một quốc gia trong phạm vi lãnh thổ của quốc gia đó Hiểu một cáchchung nhất, chủ quyền quốc gia dân tộc là quyền làm chủ của mỗi quốc gia trêntấc cả các phương diện nêu trên
Trang 3Chủ quyền quốc gia là đặc trưng chính trị và pháp lý thiết yếu của một quốcgia độc lập, được thể hiện trong hoạt động của các cơ quan Nhà nước và trong
hệ thống pháp luật quốc gia Quốc gia dân tộc là chủ thể duy nhất có chủ quyền,được coi là một thực thể chính trị - pháp lý bao gồm các yếu tố cơ bản: lãnh thổ,dân cư, bộ máy nhà nước và quyền năng chủ thể Chủ quyền quốc gia dân tộcđược coi là thuộc tính cơ bản của quốc gia dân tộc, là phạm trù chính trị - pháp
lý có liên hệ mật thiết với vấn đề độc lập, chính trị, an ninh, kinh tế… của quốcgia dân tộc Trong lịch sử, xung quanh vấn đề chủ quyền quốc gia dân tộc có rấtnhiều định nghĩa và quan niệm khác nhau và là vấn đề thường gây nên sự tranhluận giữa các nhà triết học, chính trị học, luật học, các nhà ngoại giao, các nhàkinh tế…Tuy nhiên, trên cơ sở kế thừa những thành tựu của chính trị học, dântộc học…cũng như những thay đổi lớn trong so sánh lực lượng trên thế giớitrong thời đại ngày nay, có thể khái quát quan niệm chủ quyền quốc gia dân tộc
ở hai nội dung cơ bản: Quyền tối cao của quốc gia dân tộc trong phạm vi lãnhthổ và quyền độc lập của quốc gia dân tộc trong quan hệ quốc tế
Như vậy, chủ quyền quốc gia dân tộc trong quan hệ quốc tế là quyền độc lậpcủa quốc gia dân tộc Theo đó, trong quan hệ quốc tế, mọi quốc gia dân tộc đềuđộc lập và bình đẳng, không một quyền lực nào được đứng trên chủ quyền quốcgia dân tộc, được đưa ra các mệnh lệnh buộc quốc gia dân tộc khác phải phụctùng Tôn trọng chủ quyền quốc gia dân tộc là một nguyên tắc cơ bản của luậtpháp quốc tế Một trong những nguyên tắc cơ bản nhất được Hiến chương Liênhiệp quốc khẳng định là: tôn trọng và bảo đảm sự bình đẳng về chủ quyền quốcgia, không một quốc gia nào được can thiệp hoặc khống chế, xâm phạm chủquyền của một quốc gia độc lập khác
Với tư cách là một xu thế lịch sử, là kết quả có được từ sự phát triển cao củalực lượng sản xuất thế giới, toàn cầu hóa đã trở thành một xu thế vận độngkhách quan, không thể đảo ngược Xu thế toàn cầu hóa, hay quá trình toàn cầuhóa đang diễn ra ở khắp nơi, đang hiện diện ở cả phương Bắc lẫn phương Nam,
từ thành thị đến nông thôn, từ các nước giàu, đã phát triển đến các nước nghèo,
Trang 4đang phát triển…Xu thế này tác động một cách mạnh mẽ đến mọi lĩnh vực củađời sống xã hội loài người như chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng,
an ninh quốc gia, đối ngoại…
Toàn cầu hóa không những là một xu thế đang vận động, mà còn đang biếnđổi, thay đổi không ngừng Do toàn cầu hóa được tiếp cận từ các góc độ nghiêncứu khác nhau, các nhãn quan chính trị khác nhau, nên trên thực tế đã có khánhiều cách lý giải khác nhau, nhiều định nghĩa khác nhau về toàn cầu hóa Mặc
dù có nhiều ý kiến khác nhau, nhiều cách nhìn nhận khác nhau nhưng từ cácquan điểm, các quan niệm, các cách tiếp cận về vấn đề toàn cầu hóa có thể rút ramột vài điểm chung về toàn cầu hóa như sau: Toàn cầu hóa là sự phát triển caocủa lực lượng sản xuất trên phạm vi quốc tế và là sự gia tăng các mối liên hệ,liên kết, sự tùy thuộc và chế ước lẫn nhau giữa tất cả các nước trong cộng đồngquốc tế, ý nghĩa của biên giới quốc gia giảm dần Toàn cầu hóa là một xu thếđang vận động biến đổi không ngừng, trong đó các chủ thể tham gia vào xu thếnày vừa hợp tác với nhau ngày càng chặt chẽ hơn, vừa cạnh tranh ngày càngquyết liệt hơn
Với tính cách là một xu thế tất yếu khách quan, là quá trình chuyển hóa cácyếu tố riêng, giá trị riêng của mỗi quốc gia dân tộc thành những tài sản chung,giá trị chung của nhân loại, toàn cầu hóa làm cho các dân tộc trong cộng đồngquốc tế vốn rất khác nhau trên nhiều phương diện ngày càng xích lại gần nhauhơn Với tính cách là kết quả có được từ sự phát triển cao của lực lượng sản xuất
và các yếu tố vật chất khác, toàn cầu hóa là một xu thế tiến bộ, là bước tiến tíchcực trong đời sống xã hội loài người Chính do bắt nguồn từ sự phát triển mạnh
mẽ của lực lượng sản xuất và từ sự xã hội hóa sản xuất và những quả của sảnxuất; từ việc mở rộng quan hệ xã hội, chính trị, khoa học, công nghệ, văn hóa…
mà xu thế toàn cầu hóa ra đời Nghĩa là những thành quả kinh tế - kỹ thuật, khoahọc – công nghệ, các hệ thống tổ chức – quản lý xã hội, các định chế pháp lýquốc tế, thậm chí cả lối tư duy và lối sống thông qua giao lưu ngày càng sâurộng, đặc biệt qua kỹ thuật điện tử viễn thông, qua Internet mà dần trở thành tài
Trang 5sản chung, thành những giá trị phổ quát của cộng đồng quốc tế Toàn cầu hóalàm tăng lên nhanh chóng tổng sản phẩm kinh tế, tạo cơ hội cho tất cả mọingười, tất cả mọi quốc gia, dân tộc có thể rút ngắn khoảng cách phát triển vớinhững nước đi trước Nhiều nước độc lập mới phát triển nhờ tận dụng đượcnhững cơ hội do toàn cầu hóa mang lại mà vượt lên thành những quốc gia pháttriển xét trên nhiều bình diện.
Tuy nhiên, toàn cầu hóa trong giai đoạn hiện nay không chỉ là và không đơngiản là quá trình tiến hóa lịch sử tự nhiên của loài người Toàn cầu hóa cũngkhông phải chỉ là một quá trình kinh tế - kỹ thuật, mà chủ yếu là quá trình kinh
tế - xã hội đang chứa đựng những bất công và nghịch lý lớn Nguyên nhân hiệnnay là do các nước tư bản chủ nghĩa giàu có nhất và các công ty tư bản xuyênquốc gia của những nước này đang nắm trong tay nguồn lực vật chất và phươngtiện hùng mạnh nhất( vốn, kỹ thuật, công nghệ, các tổ chức, thiết chế kinh tế, tàichính, thương mại quốc tế…) để tác động lên toàn thế giới theo hướng có lợicho họ, phục vụ cho lợi ích của họ Họ cũng nắm trong tay cả những phươngtiện hùng mạnh nhất trong lĩnh vực sản xuất tinh thần, văn hóa, văn minh cũngnhư nguồn lực quan trọng về chất xám Từ đó, có thể thấy rõ hiện nay trên thếgiới đang diễn ra quá trình toàn cầu hóa các giá trị, hệ giá trị của các nước tưbản chủ nghĩa phát triển phương Tây Xét từ khía cạnh này, toàn cầu hóa ngoàinhững giá trị nhân loại, cũng đang mang trong mình những phản giá trị, phảnvăn hóa nên cũng là xu thế tiêu cực Mặc dù toàn cầu hóa trong giai đoạn hiệnnay về cơ bản mang tính chất tư bản chủ nghĩa, nhưng trong cái toàn cầu hóa đócũng đã và đang diễn ra một cuộc đấu tranh giai cấp, đấu tranh dân tộc âm ỉnhưng không kém phần quyết liệt với những mục tiêu vừa cấp bách trước mắt,vừa cơ bản lâu dài vì một toàn cầu hóa mang lại lợi ích chính đáng cho mọingười, mọi quốc gia, dân tộc trên hành tinh này
Như vậy, khi nói về toàn cầu hóa trong giai đoạn hiện nay có thể thấy rõ vềbản chất đó là một quá trình đầy mâu thuẫn, một quá trình vừa hợp tác, liên kết,
Trang 6hội nhập, vừa đấu tranh, trong sâu xa là cả một cuộc đấu tranh vì sự toàn cầuhóa bình đẳng giữa các quốc gia, dân tộc, vì một xã hội quốc tế công bằngngày càng thoát khỏi bá quyền, áp đặt của các thế lực đế quốc tư bản quốc tếđối với các dân tộc và nhân dân tất cả các nước trên thế giới Đại hội IX củaĐảng Cộng sản Việt Nam đã xác định “ Toàn cầu hóa kinh tế là một xu thếkhách quan, lôi cuốn ngày càng nhiều nước tham gia…vừa có mặt tích cực,vừa có mặt tiêu cực, vừa có hợp tác, vừa có đấu tranh”1, đến Đại hội Đảng lầnthứ X nêu rõ: “ Toàn cầu hóa kinh tế tạo ra cơ hội phát triển nhưng cũng chứađựng nhiều yếu tố bất bình đẳng, gây khó khăn, thách thức lớn cho các quốcgia, nhất là các nước đang phát triển”2 và Đại hội Đảng lần thứ XI tiếp tụckhẳng định “ Toàn cầu hóa kinh tế tiếp tục phát triển về quy mô, mức độ và hìnhthức biểu hiện với những tác động tích cực và tiêu cực, cơ hội và thách thức đanxen rất phức tạp Sự tùy thuộc lẫn nhau, hội nhập, cạnh tranh và hợp tác giữa cácnước ngày càng trở thành phổ biến”3
Khi nghiên cứu toàn cầu hóa không thể không đề cập vấn đề tác động của nóđến chủ quyền quốc gia dân tộc, nhất là đối với các nước đang phát triển Với
tư cách là một quá trình mang tính hai mặt, tác động của toàn cầu hóa tấtnhiên cũng theo cả hai chiều thuận – nghịch, tích cực và tiêu cực Vì vậy,những vấn đề mới đặt ra hiện nay đối với việc bảo vệ chủ quyền quốc gia dântộc ở các nước đang phát triển có cả mặt cơ hội mới, thuận lợi mới, lẫn mặtkhó khăn, thách thức mới Trong bối cảnh xu thế toàn cầu hóa giai đoạn hiệnnay đang diễn biến phức tạp, nhất là đang chứa đầy những bất công và nghịch
lý lớn, mà những bất công và nghịch lý này không sớm được xóa bỏ, nênnhững tác động tích cực của toàn cầu hóa nhiều khi không đủ khỏa lấp nhữngtác động tiêu cực Cụ thể, những tác động tích cực của toàn cầu hóa đến chủquyền quốc gia dân tộc được thể hiện:
1 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Nxb CTQG, H, 2001, tr.64
2 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Nxb CTQG, H, 2006, tr.73
3 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Nxb CTQG, H, 2011, tr.96, 97
Trang 7Thứ nhất, trên lĩnh vực kinh tế, xu thế toàn cầu hóa thúc đẩy sự phát triển sâu
rộng của các quan hệ kinh tế quốc tế, tạo cơ hội cho từng quốc gia tận dụngđược thị trường thế giới cho hoạt động sản xuất – kinh doanh của mình Đặcbiệt, trong nền kinh tế thị trường việc khai thông và mở rộng thị trường có ýnghĩa quan trọng sống còn đối với mỗi nền kinh tế quốc gia Đồng thời, xu thếtoàn cầu hóa làm lưu chuyển tự do các nguồn vốn đầu tư, công nghệ sản xuấttiên tiến và khoa học quản lý hiện đại, đặt các yếu tố quan trọng này vào khảnăng tiếp cận, sử dụng của mọi quốc gia Toàn cầu hóa cũng đã làm thay đổimột cách căn bản cơ cấu kinh tế toàn cầu theo hướng theo hướng thúc đẩy giatăng lĩnh vực hàng hóa dịch vụ, đặc biệt là các sản phẩm dựa trên tri thức, dựatrên “chất xám” trong cơ cấu kinh tế thế giới Toàn cầu hóa làm tăng giá trị củatri thức trong nền kinh tế quốc dân của các nước và hình thành “ nền kinh tế trithức” Nghĩa là, toàn cầu hóa thúc đẩy sự phát triển kinh tế thế giới đi vào chiềusâu, vào việc chủ yếu sử dụng tri thức của nhân loại, từ đó góp phần đạt đượcmục tiêu phát triển bền vững, thân thiện với môi trường Vì vậy, nhìn chung cácquốc gia trên thế giới đều tỏ ra năng động trong sự nghiệp cải cách, mở cửa,trong xây dựng một cơ cấu kinh tế phù hợp, gắn sản xuất trong nước với thịtrường quốc tế, đặc biệt chú ý phát triển những ngành và lĩnh vực có lợi thế xuấtkhẩu Do vậy, những nước nào có chiến lược và chính sách hội nhập phù hợpvới điều kiện, hoàn cảnh cụ thể của đất nước mình, chuẩn bị tốt nội lực để “đitắt đón đầu” thì rút ngắn rất nhanh khoảng cách phát triển, vai trò và vị thế quốc
tế được nâng cao Tóm lại, nhờ xu thế toàn cầu hóa kinh tế, những nước nào biếttận dụng thời cơ thuận lợi thì có thể nâng cao nội lực, nhờ đó mà tạo dựng đượcnền tảng, cơ sở để bảo vệ chủ quyền quốc gia dân tộc
Thứ hai, xu thế toàn cầu hóa mở ra khả năng cho các quốc gia, nhất là các
quốc gia đang phát triển có thể tham gia nhanh chóng và hiệu quả vào hệ thốngphân công lao động quốc tế, từ đó tận dụng mọi nguồn lực ( nội lực và ngoạilực), hay nói chính xác hơn là có thể kết hợp nội lực và ngoại lực thành sức
Trang 8mạnh quốc gia tổng hợp phục vụ mục tiêu phát triển của quốc gia mình Trongbối cảnh toàn cầu hóa, nhờ tham gia vào hệ thống phân công lao động quốc tế,
mà các quốc gia đang phát triển có thể đẩy nhanh quá trình cơ cấu ngành kinh tế
và rút ngắn thời gian vật chất của công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa,nâng cao nội lực, sức mạnh quốc gia tổng hợp, từ đó có cơ hội và điều kiệncải thiện được đời sống của nhân dân đất nước mình, cũng như cải thiện vànâng cao vị thế quốc tế của quốc gia mình Nghĩa là, toàn cầu hóa đang giántiếp tạo cơ sở, tạo điều kiện cho các nhà nước dân tộc thuộc nhóm nước đangphát triển nâng cao hơn khả năng bảo vệ chủ quyền quốc gia dân tộc mình
Thứ ba, xu thế toàn cầu hóa tạo điều kiện cho tất cả các nước trong cộng
đồng quốc tế tham gia vào đời sống các quan hệ quốc tế thông qua các tổ chứcquốc tế, các tập hợp lực lượng lớn nhỏ trên các lĩnh vực khác nhau đang hoạtđộng trên khắp địa cầu Chính nhờ được tham gia vào các tổ chức này, các tậphợp lực lượng này mà các nước lớn – nhỏ, mạnh – yếu dù khác nhau cũng có thểtham gia vào các diễn đàn, các tổ chức quốc tế nhằm đạt được mục đích củamình Ngay cả các nước nhỏ yếu hơn cũng nhờ đó mà có cơ hội bày tỏ chínhkiến của mình, bảo vệ lợi ích quốc gia dân tộc mình, đồng thời có thể tham giavào các quá trình liên kết kết khác nhau ( quốc tế, khu vực, chính trị, kinh tế,văn hóa, khoa học…) nhằm thực hiện các mục tiêu chiến lược của mình Trênthực tế, các nước đang phát triển từ sau khi chiến tranh lạnh kết thúc cho đếnnay cũng đã khẳng định vị thế ngày càng cao hơn của nhóm nước này trong bốicảnh toàn cầu hóa hiện nay thông qua các diễn đàn, các tổ chức quốc tế nhưLiên hiệp quốc, Tổ chức thương mại quốc tế ( WTO), phong trào không liên kết,Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN)….Như vậy, toàn cầu hóa trênthực tế đã tạo ra những cơ hội mới, thậm chí những điều kiện mới cho các nướcđang phát triển có thể tập hợp lực lượng và sử dụng các tập hợp lực lượng ấyvào mục đính bảo vệ được chủ quyền của từng nhà nước dân tộc
Trang 9Thứ tư, xu thế toàn cầu hóa thúc đẩy mạnh mẽ các hoạt động giao lưu văn
hóa và tri thức quốc tế, tăng cường sự hiểu biết, tin cậy lẫn nhau và tình hữunghị giữa các dân tộc Nhờ sự giao lưu quốc tế được mở rộng mà làm chophương Đông và phương Tây, dân tộc này và dân tộc khác hiểu biết lẫn nhauhơn, xích lại gần nhau hơn, tôn trọng lẫn nhau hơn Do vậy có thể nói, nhờ toàncầu hóa đã tạo ra cơ hội giao lưu, bổ sung lẫn nhau giữa các nền văn hóa, vănminh khác nhau; trên cơ sở đó mà tình hữu nghị, sự tôn trọng lẫn nhau giữa cácquốc gia, các dân tộc khác nhau được tăng cường, được nâng cao lên Như thếcũng có nghĩa là toàn cầu hóa đã góp phần đẩy lùi nguy cơ chiến tranh, xungđột; do đó chủ quyền quốc gia dân tộc của các nước được tôn trọng và bảo vệ tốthơn
Thứ năm, xu thế toàn cầu hóa làm cho các nước ngày càng phụ thuộc lẫn
nhau Sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia, trước hết trong lĩnh vực kinh tế thương mại đã tồn tại từ lâu, từ khi chủ nghĩa tư bản “ vươn những chiếc vòibạch tuộc” ra các “khu vực ngoại vi” Nhưng trên thực tế sự phụ thuộc lẫn nhaulúc đó chủ yếu mang tính chất một chiều và có thể nói thẳng ra đó là kiểu phụthuộc giữa kẻ đi bóc lột và người bị bóc lột Nhưng dưới sự tác động của xu thếtoàn cầu hóa, sự phụ thuộc lẫn nhau của các quốc gia dân tộc ngày càng đa chiềuhơn, toàn diện hơn, sâu sắc hơn và với quy mô rộng lớn hơn Đáng chú ý là sựphụ thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia dân tộc hiện nay không chỉ thể hiện trênlĩnh vực kinh tế như trước đây, mà còn phụ thuộc trên cả lĩnh vực chính trị, anninh, đối ngoại…Chính tính tùy thuộc, phụ thuộc lẫn nhau và sự giàng buộc lợiích nhiều mặt giữa các quốc gia dân tộc gia tăng đã làm hạn chế ý đồ của cácquốc gia dân tộc này muốn xâm phạm chủ quyền quốc gia dân tộc khác Vì điều
-đó nhất định sẽ làm tổn hại đến lợi ích của chính những quốc gia dân tộc có ý đồxâm hại chủ quyền và lợi ích của nước khác Đây cũng là cơ hội tích cực để loại
bỏ những biểu hiện của ý đồ thiết lập mối quan hệ một chiều chứa đựng sự ápđặt, chi phối, thống trị của các siêu cường đối với đông đảo các quốc gia dân tộc
Trang 10khác trên thế giới Đồng thời đây cũng là cơ hội cho sự hình thành một trật tựthế giới đa cực, đa trung tâm như khuôn khổ quyền lực cho cơ chế sinh hoạtquốc tế dân chủ, công bằng, bình đẳng giữa các quốc gia dân tộc lớn – nhỏ,mạnh – yếu giàu – nghèo khác nhau Có thể nói, tính tùy thuộc lẫn nhau và sựràng buộc lợi ích lẫn nhau ngày càng chặt chẽ giữa các quốc gia dân tộc trongbối cảnh toàn cầu hóa đang tạo ra một số cơ hội, một số điều kiện thuận lợi đểcác nước đang phát triển bảo vệ tốt hơn chủ quyền quốc gia dân tộc của mình.Trên đây là một số tác động tích cực không thể phủ nhận của toàn cầu hóa vàcùng với đó là những cơ hội mới, thuận lợi mới cho các nước đang phát triểnbảo vệ chủ quyền quốc gia dân tộc mình Nhưng đáng tiếc là bên cạnh những tácđộng tích cực đó, toàn cầu hóa trong giai đoạn hiện nay đang có rất nhiều nhữngtác động tiêu cực đối với các nước, nhất là các nước đang phát triển Những tácđộng tiêu cực của toàn cầu hóa đến chủ quyền quốc gia dân tộc được thể hiện:
Thứ nhất, trên lĩnh vực kinh tế như đã đề cập ở trên, đông đảo các nước trên
thế giới đã và đang chịu sự giàng buộc của các quy tắc kinh tế thương mại, tàichính – tiền tệ, đầu tư chủ yếu do các nước phương Tây đề ra từ cách đây hơnnửa thế kỷ Những quy tắc này phần lớn mang tính áp đặt, bắt buộc những nướcnào muốn tham gia quá trình phân công lao động quốc tế đều phải tuân theo,phải thực hiện Trong khi đó có một thực tế hiển nhiên là các nước đang pháttriển, chậm phát triển, kém phát triển khi tham gia cái sân chơi mang tên “ toàncầu hóa kinh tế” đó đều phải chịu sức ép cạnh tranh bất bình đẳng và sự điều tiết
vĩ mô bất hợp lý của các nước tư bản phát triển hàng đầu Trên thực tế, đây làhoạt động lũng đoạn của tư bản độc quyền quốc tế Trong hoàn cảnh này, sựcạnh tranh kinh tế quốc tế và quan hệ kinh tế quốc tế trở nên bất bình đẳng vàbất hợp lý cao độ Hệ quả là chênh lệch giàu – nghèo và khoảng cách về trình độphát triển đạt tới con số vực thẳm và diễn ra ở mọi cấp độ: giữa các quốc gia,trong từng quốc gia cũng như trong từng cộng đồng xã hội Trong bối cảnh đó,chủ quyền quốc gia dân tộc của các nước đang phát triển ( nhất là các nước
Trang 11chậm phát triển, tình hình chính trị - xã hội bất ổn) trên lĩnh vực kinh tế đứngtrước những thách thức rất lớn cả từ bên trong từng nước lẫn do áp lực từ bênngoài.
Thứ hai, trên lĩnh vực xã hội, cơn lốc toàn cầu hóa đang làm trầm trọng và có
thể tiếp tục làm trầm trọng thêm tình trạng loại trừ xã hội Có nghĩa là trong khitoàn cầu hóa đem lại sự giàu sang vô độ cho một số ít người có lợi thế, biết tậndụng lợi thế, biết tận dụng cơ hội do toàn cầu hóa mang lại, thì có tới hàng tỷngười khác trên hành tinh này hầu như không được hưởng một chút gì của toàncầu hóa Trên thực tế họ đang bị bần cùng hóa, bị rơi vào, bị đẩy vào tình trạngthất nghiệp triền miên, không được giáo dục - đào tạo, không được chăm sóc sứckhỏe; thiếu thông tin, nước sạch, an sinh xã hội, nghĩa là đang bị đặt ra ngoài lềcủa sự phát triển Hậu quả là cơ cấu xã hội của mỗi quốc gia dân tộc trong bốicảnh toàn cầu hóa có thể biến động phức tạp, tiêu cực và khó lường; làm cho sựphân tầng, phân hóa xã hội cũng trở thành yếu tố tiêu cực đối với bản thân sựphát triển của đất nước Đây là những nguy cơ tiềm ẩn có thể dẫn đến sự bùng
nổ xã hội trong từng quốc gia cũng như trên phạm vi toàn cầu, đây cũng là cơhội thuận lợi cho các thế lực cực đoan từ bên trong từng nước và từ bên ngoàilợi dụng phục vụ cho các mục đích của họ Trong bối cảnh đó, những nước nàorơi vào tình trạng bùng nổ xã hội có thể mất hết chủ quyền quốc gia dân tộc
Thứ ba, trên lĩnh vực văn hóa, xu thế toàn cầu hóa đã đặt các quốc gia dân
tộc vào nguy cơ bị các giá trị phương Tây, nhất là các giá trị văn hóa Mỹ xâmnhập ồ ạt, làm tổn hại bản sắc văn hóa dân tộc Thực tế cho thấy, chưa bao giờnền văn hóa nhân loại lại đứng trước một nghịch lý phức tạp như trong kỷnguyên toàn cầu hóa hiện nay Đó là việc toàn cầu hóa vừa mở ra cơ hội, mở rakhả năng cho các quốc gia dân tộc giao lưu sâu rộng với các quốc gia dân tộckhác, từ đó làm giàu thêm các giá trị văn hóa của dân tộc mình; vừa đặt nhânloại trước một nguy cơ bị nghèo văn hóa rất nghiêm trọng Cụ thể là, trong khicác giá trị phổ quát mang tính nhân loại tác động làm nâng cao trình độ văn hóa