TÀI LIỆU THAM KHẢO NHỮNG vấn đề cơ BẢN TRONG tư TƯỞNG TRIẾT HỌC hồ CHÍ MINH về văn HÓA VÀ sự vận DỤNG TRONG xây DỰNG QUÂN đội TA về văn HÓA

Chủ tịch Hồ Chí Minh có những tư tưởng triết học phong phú, sâu sắc và độc đáo, được thể hiện trong nhiều bài viết của Người. Những tư tưởng triết học của Chủ tịch Hồ Chí Minh có thể được xem xét ở nhiều góc độ khác nhau. Nhưng dù ở góc độ nào chúng ta cũng thấy những tư tưởng đó vừa mang sắc thái thâm thuý của triết học phương Đông, lại vừa có tính khúc triết, duy lý, hiện đại của triết học phương Tây. Thí dụ: Về tư tưởng “Không có gì quý hơn độc lập tự do” của Chủ tịch Hồ Chí Minh, người Việt Nam nhận thấy ở đó trình độ khái quát cao của tư tưởng “một dân tộc độc lập và một quốc gia có chủ quyền” của tư tưởng truyền thống Việt Nam; người phương Tây nhìn thấy bóng dáng của tư tưởng triết học khai sáng Pháp

NHỮNG VẤN ĐỀ CÓ BẢN TRONG TƯ TƯỞNG TRIẾT HỌC HỒ CHÍ MINH VỀ VĂN HÓA VÀ SỰ VẬN DỤNG TRONG XÂY DỰNG QUÂN ĐỘI TA VỀ VĂN HÓA

Chủ tịch Hồ Chí Minh có những tư tưởng triết học phong phú, sâu sắc

và độc đáo, được thể hiện trong nhiều bài viết của Người Những tư tưởngtriết học của Chủ tịch Hồ Chí Minh có thể được xem xét ở nhiều góc độ khácnhau Nhưng dù ở góc độ nào chúng ta cũng thấy những tư tưởng đó vừamang sắc thái thâm thuý của triết học phương Đông, lại vừa có tính khúc triết,duy lý, hiện đại của triết học phương Tây Thí dụ: Về tư tưởng “Không có gìquý hơn độc lập tự do” của Chủ tịch Hồ Chí Minh, người Việt Nam nhận thấy

ở đó trình độ khái quát cao của tư tưởng “một dân tộc độc lập và một quốc gia

có chủ quyền” của tư tưởng truyền thống Việt Nam; người phương Tây nhìnthấy bóng dáng của tư tưởng triết học khai sáng Pháp; những người cộng sảnlại nhìn thấy ở đó hiện thân của triết học Mác - Lênin Trong hàng loạt những

tư tưởng triết học của Chú tịch Hồ Chí Minh về con người, chúng ta cũngthấy hiện lên rất rõ những khai niệm nhân văn đặc sắc của dân tộc Việt Nam,cũng như những tư tưởng triết học sâu sắc của Khổng Tử, Lão Tử, Phật giáo,Thiên chúa giáo, triết học khai sáng Pháp và đặc biệt là tư tưởng nhân đạo cao

cả của triết học Mác - Lênin Ở tư tưởng “dĩ bất biến, ứng vạn biến” của Chủtịch Hồ Chí Minh, có cả phép “biến dịch” của triết học phương Đông, lại có

cả phép biện chứng duy vật của triết học mácxít…Có thể nói, nhiều giá trịtriết học của nhân loại trong lịch sử đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh tổng kết,

kế thừa, vận dụng sáng tạo, và nhờ đó mà nâng chúng lên ở trình độ mới,chẳng những ngang tầm thời đại mà còn hướng tới tương lai

Như vậy, nguồn gốc tư tưởng triết học của Hồ Chí Minh ở ba yếu tố

chính: một là, những truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam; hai là,

những giá trị hợp lý, tiến bộ của triết học phương Đông và triết học phương

Tây; ba là, hệ thống tư tưởng triết học Mác - Lênin - đỉnh cao trong sự phát

triển của tư tưởng nhân loại Những yếu tố này đóng vai trò quan trọng tạo

nên nội dung của tư tưởng triết học Hồ Chí Minh Trong đó, mỗi yếu tố lại cóvai trò khác nhau Yếu tố truyền thống dân tộc đóng vai trò là yếu tố nội sinh,

là chất keo gắn kết những tư tưởng triết học khác nhau tham gia vào tư tưởngtriết học Hồ Chí Minh Yếu tố triết học phương Đông và triết học phương Tâylại đóng vai trò kết hợp truyền thống Đông - Tây trong sự phát triển tư tưởngtriết học của Người Còn triết học Mác - Lênin có vai trò quyết định nhất, làthế giới quan và phương pháp luận khoa học để Hồ Chí Minh xử lý nhữngvấn đề, những yếu tố nêu trên; và quyết định bản chất, nội dung cơ bản trong

tư tưởng triết học Hồ Chí Minh Nội dung triết học trong tư tưởng Hồ ChíMinh rất phong phú và đa dạng, trong phạm vi của tiểu luận này tác giả chỉ đisâu và luận giải những vấn đề có tính khái lược triết học về văn hóa trong tưtưởng Hồ Chí Minh

Hồ Chí Minh là anh hùng giải phóng dân tộc của Việt Nam và là danhnhân văn hoá của thế giới Hai danh hiệu đó được nghi trong nghị quyết của

tổ chức giáo dục, khoa học và văn hoá liên hợp quốc là sự khái quát cao toàn

bộ công lao và sự nghiệp cách mạng của Người Ở đây hoàn toàn không có sựtách rời giữa Hồ Chí Minh - Anh hùng giải phóng dân tộc với Hồ Chí Minh -danh nhân văn hoá Cách mạng và văn hoá là sự thống nhất hữu cơ, biệnchứng trong con người Hồ Chí Minh

Cách đây hơn 70 năm, nhà thơ Xôviết - ÔxípManđenxơtam đã viết “TừNguyễn Ái Quốc tỏa ra một nền văn hóa, không phải của văn hóa châu Âu,

mà có lẽ là nền văn hóa tương lai…” Nhiều nhà hoạt động nổi tiếng trongphong trào cộng sản thế giới, nhiều nhà nghiên cứu lịch sử, xã hội, văn học,triết học…đều đánh giá Hồ Chí Minh là “một nhà lý luận vĩ đại” mà “têntuổi…sẽ mãi gắn bó với những hành động cao cả nhất là nhưng ước mơ caoquý nhất của nhân loại” và chân lý của lịch sử

Xung quanh việc xác định nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hoá

và sự nghiệp văn hoá Hồ Chí Minh, còn có những nhận thức mang những sắcthái khác nhau

Có ý kiến cho rằng, “để hiểu ý nghĩa của bản nghị quyết của UNESCO,tôi hình dung Hồ Chí Minh là người đem lại ánh sáng, ánh sáng văn hoá, ánhsáng cách mạng cho nhân dân nhiều nước khác để xua tan bóng tối của chủnghĩa thực dân, đế quốc, của dốt nát, đói nghèo, bệnh tật đè nặng lên cuộcsống của các dân tộc bị áp bức…Sự nghiệp văn hoá lớn nhất, quan trọng nhấtcủa Hồ Chí Minh là đã huy động sức mạnh của truyền thống hơn 4000 nămvăn hiến của dân tộc kết hợp với tinh hoa văn hoá của thời đại, lãnh đạo thànhcông sự nghiệp giải phóng dân tộc, giành lại cho nhân dân ta quyền làmngười, quyền được sống xứng đáng với con người Sự nghiệp đó trả lại địa vịxứng đáng cho nền văn hoá Việt Nam, cũng là một sự nghiệp có ý nghĩa tolớn đối với nền văn hoá thế giới, góp phần vào cuộc đấu tranh của nhân dâncác nước thuộc địa, từng bước tiến lên thanh toán chủ nghĩa thực dân, xoá đimột vết nhơ trong lịch sử và trong nền văn hoá của loài người”1 Ý kiến nàyxác định một cách tổng quát rằng: “Tư tưởng Hồ Chí Minh là một kho tàngđầy của báu, là di sản chứa đựng biết bao giá trị, giá trị đó nói cho cùng là giátrị văn hoá”2.

Một ý kiến khác khẳng định: “Sự nghiệp Văn hoá quan trọng nhất củaNgười là đã lãnh đạo toàn dân đánh đuổi giặc ngoại xâm trong thời đại mới,giành lại cho nhân dân những quyền sống của con người, một cuộc sống cóvăn hoá”3

Một vài nhà nghiên cứu khi trình bày tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hoá

đã đi vào từng lĩnh vực cụ thể như văn hoá chính trị, văn hoá đạo đức, vănhoá nghệ thuật…

Có học giả viết: “Tư tưởng Hồ Chí Minh tất nhiên là tư tưởng chính trị,định hướng chính trị, song mang đặc thù dễ phân biệt với các tư tưởng đươngthời ở phần lớn biểu hiện của tư tưởng dưới dạng văn hoá Nói cách khác, tư

1 Phạm Văn Đồng: Hồ Chí Minh - quá khứ, hiện tại v t à t ương lai, Nxb Sự thật, H N à t ội, 1991, t1, tr.43, 47-48.

2 Phạm Văn Đồng: Văn hoá v à t đổi mới, Nxb CTQG, H N à t ội, 1994, tr 126.

3 Võ Nguyên Giáp: Thế giới còn đổi thay nhưng tư tưởng Hồ Chí Minh sống mãi, Ban Khoa học xã hội

Th nh u à t ỷ th nh ph à t ố Hồ Chí Minh, 1991, tr 14.

tưởng Hồ Chí Minh tác động vào xã hội như một sức mạnh văn hoá, sứcmạnh hợp nhất lý và tình, tổng quát và đơn lẻ, thuyết phục bằng cảm hoá”4.

Nhiều ý kiến cho rằng, trong tư tưởng Hồ Chí Minh, chính trị, đạo đức,văn hoá luôn hoà quện với nhau Một thứ chính trị rất đạo đức và cũng rất vănhoá; một thứ văn hoá, đạo đức rất chính trị, v.v…

Từ những thành tựu đã đạt được trong việc nghiên cứu tư tưởng Hồ ChíMinh về văn hoá và do sự phong phú của nội dung nghiên cứu, trong phạm vitiểu luận này tác giả tập trung làm rõ những vấn đề triết học về văn hoá trong

tư tưởng Hồ Chí Minh

1 Sự nghiệp văn hoá Hồ Chí Minh với tư cách danh nhân văn hoá

1.1 Danh nhân văn hoá Hồ Chí Minh là một hiện tượng đặc biệt

Thế giới nói đến Hồ Chí Minh - danh nhân văn hoá mang “kích thướcđặc biệt” Người là “Hiệp sĩ của thời đại”; là “một trong số ít nhân vật tronglịch sử trở thành một bộ phận của huyền thoại ngay khi còn sống” Năm 1923,nhà thơ Nga là Ôxíp Manđenxtam đã nhận xét về Người như sau: “TừNguyễn Ái Quốc toả ra một nền văn hoá, không phải văn hoá châu Âu, mà có

lẽ là nền văn hoá của tương lai…Dân tộc Việt Nam là một dân tộc giản dị vàlịch sự Qua cử chỉ cao thượng, tiếng nói trầm lắng của Nguyễn Ái Quốc, tôithấy được ngày mai, thấy được viễn cảnh trời yên bể lặng của tình hữu ái toànthế giới bao la như đại dương”5

Hồ Chí Minh là trường hợp hiếm thấy mà nghị quyết UNESCO ghinhận: Vừa là anh hùng giải phóng dân tộc, vừa là nhà văn hoá lớn Các mảnglớn của khoa học nhân văn như triết học, sử học, văn chương, nghệ thuật, giáodục, báo chí…đều có mặt trong sự nghiệp văn hoá của Hồ Chí Minh Đặt HồChí Minh trong bối cảnh thế kỷ XX, một thế kỷ đầy biến động, càng thấyNgười là một hiện tượng văn hoá đặc biệt Khi văn hoá phương Tây trên conđường của trào lưu thực dân tràn vào Việt Nam với thế áp đảo, thì nền văn

4 Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh, Viện Hồ Chí Minh xuất bản, H N à t ội, 1993, tr 57.

5 Ôxíp Manđenxtam: Thăm một chiến quốc tế cộng sản - Nguyễn Ái Quốc, báo Đốm lửa, số 39, tháng 12-1923.

hoá truyền thống Việt Nam bên cạnh các giá trị cao đẹp có sức trường tồn

-đã bộc lộ những hạn chế không đủ khả năng cứu vãn số phận dân tộc Thế kỷ

XX và thời đại mới đặt ra và đòi hỏi phải xử lý các mối quan hệ: truyền thống

- hiện đại; dân tộc - nhân loại; dân tộc - giai cấp; Đông - Tây, v.v…Hồ ChíMinh - trong khi có điều kiện để trở thành “nhà văn hoá kiểu cũ” hoặc nhà

“trí thức mới thuần Pháp” - lại không đi theo con đường đó Người sang tậnphương Tây tìm đường cứu nước, chọn cho mình và cho cả dân tộc mình conđường hoà nhập vào thế giới hiện đại trên cơ sở giữ vững bản sắc văn hoá dântộc Con đường Hồ Chí Minh hoạt động cách mạng trở thành vị lãnh tụ kiểumới của dân tộc cũng chính là con đường Người trở thành nhà văn hoá kiệtxuất, nhà văn hoá của tương lai Trên con đường để đạt tới nhà văn hoá kiểumới, Hồ Chí Minh đã được bồi đắp nhiều kinh nghiệm sống, sự tiếp xúc vớinhiều nền văn hoá và một lối ứng xử khoan dung, độc đáo

1.2 Sự kết hợp hài hoà tinh hoa văn hoá dân tộc và nhân loại

Trước khi rời tổ quốc ra đi tìm đường cứu nước, Hồ Chí Minh đã được

hấp thụ một vốn văn hoá gia đình, quê hương, dân tộc Từ vùng quê làngchùa, làng sen, mở rộng ra quê hương Nghệ Tĩnh, qua kinh đô Huế…, mỗinơi có vốn có sắc thái văn hoá khác nhau, nhưng điểm tương đồng là tất cảđều sáng ngời truyền thống yêu nước, dân chủ, cộng đồng và nhân văn HồChí Minh có được những yếu tố văn hoá dân tộc có tính chất cội rễ đó cùngvới quá trình tiếp nhận và nâng cao giá trị văn hóa phương Đông Nói cáchkhác, trên nền tảng của văn hóa dân tộc, Người đã dân tộc hóa những tinh hoavăn hóa được tiếp nhận từ bên ngoài và không bao giờ bị hòa tan trong bất cứmột nền văn hóa nào khác

Văn hóa Ấn Độ, tiêu biểu là Phật giáo, ngoài mặt tiêu cực còn mangnhững nội dung nhân đạo lớn như: đại từ, đại bi, cứu khổ, cứu nạn,… Nhữngyếu tố tích cực đó đã kết hợp với chủ nghĩa yêu nước và tinh thần đoàn kếtchiến đấu của nhân dân Việt Nam Khổng giáo, với những nội dung coi trọngđạo đức, luân lý, người hiền tại và kẻ sĩ…tức là đề cao văn hóa, trong quá

trình thâm nhập vào đời sống xã hội Việt Nam đã không còn giữ nguyên vẹnnội dung ban đầu nữa Nó đã được biến đổi một phần để thích ứng với nhucầu chính trị và xã hội của dân cư bản địa, tạo thành “một thứ chủ nghĩa yêunước Việt Nam mang mầu sắc Nho giáo”6.

Sống trong môi trương văn hóa của gia đình, quê hương như đã nêu,đặc biệt luôn ở bên cha làm nghề dạy học, Hồ Chí Minh không những nắmđược những quan điểm cơ bản của Phật giáo, Nho giáo mà Người cũng amhiểu Lão giáo với những yếu tố văn hóa sống giản dị, chan hòa với thiênnhiên Không phải ngẫu nhiên mà Người thường xuyên nhắc nhở các danhngôn của Khổng giáo, của Đức phật Thích Ca Và đặc biệt trên cơ sở vậndụng những nhân tố tích cực của văn hóa phương Đông, Người là một tấmgương sáng về cuộc sống trong sạch, chăm lo cho lợi ích của nhân dân, của cảcộng đồng dân tộc

Bên cạnh văn hóa phương Đông, Hồ Chí Minh cũng có điều kiện sớmtiếp xúc với nền văn hóa phương Tây qua sách của một số nhà cách mạngPháp như Rousseau, Montesquieu, Voltaire; qua khẩu hiệu “tự do - Bình đẳng

- Bác ái”…Từ đó nhiều câu hỏi đã được đặt ra với người thanh niên yêu nướcNguyễn Tất Thành Chẳng hạn: Vì phong trào giải phóng dân tộc của ViệtNam dưới ngọn cờ của các chiến sĩ Cần Vương, của các sĩ phu yêu nước vẫnchưa giành được thắng lợi? Vì sao phương Tây lại sớm giành được độc lập,dân chủ? Vấn đề đặt ra và thúc đẩy Hồ Chí Minh “phải tìm lời giải đápkhông phải từ vốn kiến thức cũ của nền văn hóa dân tộc mà từ những thànhtựu của nền văn hóa nhân loại Nhưng không thể ngồi ở Việt Nam để nắmđược những thành tựu ấy”7

Với khát vọng và ham muốn tột bậc là giải phóng đồng bào mình,vượt qua nhiều khó khăn, gian khổ và lỗ lực kiên trì, Người tự làm phongphú sự hiểu biết của mình bằng nhiều vốn tri thức: tri thức ngoại ngữ, tri

6 Võ Nguyên Giáp: Tư tưởng Hồ Chí Minh-quá trình hình th nh v phát tri à t à t ển, Nxb Sự thật, H, 1993, tr 29.

7 Vũ Khiêu: HCM đỉnh cao của văn hóa dân tộc v nhân lo à t ại Viện văn hóa xb H, 1990, tr 60-61.

thức sách vở, tri thức thực tiễn…Đấy cũng là quá trình và con đường HồChí Minh đi tới đỉnh cao của văn hóa nhân loại Điều kỳ lạ chính lại bắtnguồn từ sự tương phản, nghịch cảnh của trung tâm văn minh nhân loạinhư Pháp, Anh, Mỹ lúc bấy giờ Với tầm hiểu biết và trình độ nhận thứccao, Hồ Chí Minh sớm ghi nhận những gì mà cuộc cách mạng Pháp 1789

đã làm được như xoá bỏ chế độ phong kiến, giải phóng nông nô, đấu tranhcho tự do của con người, lập hiến pháp…Đó là “một sự nghiệp rất nhânđạo”, “một trong những cội nguồn của tự do, bình đẳng, bắc ái” Ngườicũng nhấn mạnh tới “quyền con người”, “quyền tự do và bình đẳng vềquyên lợi” trong tuyên ngôn độc lập 1776 của Hoa Kỳ Tuy nhiên, bằng sựnhạy cảm chính trị và nhãn quan văn hóa qua những cảnh tai nghe mắt thấytrong cuộc sống của nhân loại đau khổ, Người đã thấy rõ sự thật đằng saunhững từ “tự do, bình đẳng, bác ái” là sự chống lại nhân dân lao động,chém giết bạo tàn; là phản bội lý tưởng của cách mạng Pháp, Mỹ, tức làphản văn hóa Năm1924, Người viết trên tạp chí Thư tín quốc tế như sau:

“Rốt cuộc người ta đã nhân danh nó (tức bình đẳng - TG) để nhập vào nước

họ (chỉ các thuộc địa) rượu cồn, thuốc phiện, chế độ lao dịch, chế độ bốcvác nặng nề, chế độ dân bản xứ và sự cướp đoạt” Trong bản án chế độthực dân Pháp, Người viết: “công lý được tương trưng bằng một bà đầm,một tay cầm cân, một tay cầm kiếm Vì đường từ Phấp đến Đông Dương xaquá, xa đến nỗi sang được tới đó thì cán câm đã mất thăng bằng, đĩa cân đãchảy lỏng ra và biến thành những tẩu thuốc phiện hoặc những chai rượu ty,nên bà đầm công lý tội nghiệp chỉ còn lại độc cái kiếm để chém giết Bàchém giết đến cả người vô tội và nhất là người vô tội” Sự “điểm trang”cho những hành động vô nhân đạo bằng những châm ngôn lý tưởng “bácái”, “tự do” của chủ nghĩa tư bản được Hồ Chí Minh vạch trần sự thật: “Tưbản nó dùng tự do, bình đẳng, Đồng bào để lừa dân, xúi dục dân đánh đổphong kiến Khi dân đánh đổ phong kiến rồi, thì nó lại thay phong kiến mà

áp bức dân”

Dù văn hóa phương Đông hay văn hóa phương Tây, Hồ Chí Minh đềudày công chắt lọc một cách kỹ lưỡng với thái độ khách quan, khoa học, trântrọng và một tầm nhìn văn hóa rộng mở.

Những tháng hòa nhập vào xã hội phương Tây, thông qua thực tiếnhoạt động và đấu tranh cách mạng, cũng là quá trình từng bước Hồ ChíMinh tìm hiểu, nghiên cứu trực tiếp lý luận của C.Mác, V.I.Lênin Đóchính là lý luận của chủ nghĩa xã hội khoa học, đỉnh cau và là kết tinhthành tựu văn hóa của loài người Vì vậy, Người đã hoàn toàn tin theoV.I.Lênin và tán thành quốc tế III

Như vậy, nếu văn hóa phương Đông, phương Tây làm phong phú thếtrí tuệ văn hóa Hồ Chí Minh, thì chủ nghĩa Mác - Lênin lại là kim chỉ namcho hành động cách mạng của Người; là phương pháp luận giúp Người cải tạothế giới Và người có đủ cơ sở để khẳng định: Chủ nghĩa Mác - Lênin là cáicần thiết và là con đường giải phóng các dân tộc bị áp bức

Cuộc hành trình của Hồ Chí Minh từ nông thôn đến thành thị; từ Đôngsang Tây; từ Nho học đến Tây học; từ truyền thống đến hiện đại; từ dân tộcvươn tới tầm thời đại là một hành trình văn hóa, mà thực chất là đi từ chủnghĩa yêu nước chân chính tới chủ nghĩa quốc tế vô sản Cuộc hành trình đóchứa đựng nhiều giá trị mà căn bản là những giá trị văn hóa Nó làm giàukhông chỉ cho kho tàng văn hóa Việt Nam mà cho cả văn hóa nhân loại Vớicuộc hành trình đó, Hồ Chí Minh đã đem về cho dân tộc những giá trị văn hóa

đó có khả năng kết hợp đạo đức của nhân loại với đạo lý làm người của chaông; có khả năng giữ gìn, khai thác triệt để di sản văn hóa tinh thần của tổ tiên

và cả loài người tiến bộ

1.3 Hồ Chí Minh - chủ thể sáng tạo văn hóa

Đối với Hồ Chí Minh, tri thức văn hóa chỉ nhằm mục đích phục vụ cho

sự nghiệp cách mạng và cuộc đời hoạt động cách mạng chuyên nghiệp củaNgười lại phản ánh một tầm nhìn văn hóa rộng lớn Những tri thức và các yếu

tố văn hóa trong con người Hồ Chí Minh là hết sức phong phú, đa dạng, mà

trước hết Người là một chủ thể sáng tạo văn hóa Người để lại cho dân tộc vànhân loại một giá trị văn hóa phong phú, cao đẹp, trong sáng và đậm dà tưtưởng nhân văn như chính cuộc đời Người.

Người là nhà thơ, nhà văn lớn của dân tộc Văn thơ Người mang tínhchiến đấu cao, triệt để chống mọi thứ tham tàn, bạo ngược Thơ văn Ngườiphản ánh nội tâm của Người và không vắng bóng con người với khát vọnggiải phóng, tự do, công lý, cơm áo, hòa bình cái đẹp của thiên nhiên, của conngười và cuộc sống hòa quyện trong thơ Người thành sức mạnh cổ vũ lớn lao,hướng con người tới chân, thiện, mỹ Thơ, văn của Người mang hơi thở củadân tộc và thời đại, trăn trở với vận mệnh của các dân tộc bị áp bức và sốphận đau khổ của con người Với rất nhiều thể loại như văn chính luận, truyện

ký, kịch, tiểu phẩm…, Hồ Chí Minh đã thể hiện nhiều yếu tố mới, hiện đại cảnội dung tư tưởng, hình thức nghệ thuật, phương pháp, phong cách, ngônngữ,v.v

Người là bậc thầy của báo chí cách mạng Việt Nam Người nhận thứcđúng đắn, đầy đủ vai trò của báo chí, đặc biệt trong hoàn cảnh lúc đó (1919),

“trong tất cả những tờ báo Pháp, chỉ có tờ dân chúng, cơ quan của Đảng xãhội Pháp là đã in những lời yêu cầu của Việt Nam”8

Khi đã bắt đầu vào làm báo, Người có điều kiện truyền bá chủ nghĩaMác - Lênin vào Việt Nam; bóc trần những tội ác của thực dân Pháp ngay ởPari; thức tỉnh tâm hồn những người mất nước, định hướng và thôi thúc họđứng lên làm cách mạng Tờ le Pari là một trong nhiều thí dụ điển hình Đó làtiếng nói của nhân dân thuộc địa, vừa hiên ngang tiến công kẻ thù hung bạongay tại hang ổ của nó, vừa tỏa rộng sức mạnh cổ vũ, đoàn kết nhân dânthuộc địa dưới ngọn cờ của giai cấp vô sản để lật đổ ách thống trị thực dân.Báo Le Paria “ là một luồng gió mới thổi đến nhân dân các nước bị áp bức”

Là một nhà hoạt động cách mạng chuyên nghiệp lại “có duyên nợ vớibáo chí”, ngoài tờ cùng khổ (4-1922), Người còn sáng lập hoặc viết nhiều bài

8ả Trần Dân Tiên: Những mẩu truyện về đời hoạt động của Hồ Chủ Tịch, Nxb St, H, 1975, tr 34- 45.

cho các báo thanh niên (6-1925), Công nông 1926), Lính cách mạng 1927), Việt lập (8-1941) Tính từ bài đầu “Vấn đề nhân dân bản xứ” đăng báonhân đạo (2-8-1919) đến bài cuối “Nâng cao trách nhiệm chăm sóc và giáodục thiếu niên nhi đồng” đăng báo nhân dân (1-6-1969), Hồ Chí Minh đã viếttrên 1500 bài có bút danh của Người và hàng trăm bài đang xác minh.

(12-Hồ Chí Minh là người đặt nền móng và mở đường cho việc vận dụng lýluận của chủ nghĩa Mác - Lênin và phương pháp lịch sử, phương pháp lôgíc

để nghiên cứu các lĩnh vực thuộc khoa học nhân văn Đứng trên quan điểmmácxít, xuất phát từ những yêu cầu của dân tộc và thời đại, ngay từ nhữngnăm 20, Người đã có những bài viết thẳng thắn phê phán những sai lầm từgốc tư tưởng cải lương chủ nghĩa, chỉ ra những nhược điểm về hình thức nghệthuật của một vài tức phẩm

1.4 Hồ Chí Minh - những hoạt động và ứng xử văn hóa

Khi ra đi tìm đường cứu nước, Hồ Chí Minh đã nuôi chí lớn và ấp ủkhát vọng giải phóng đồng bào Người nghĩ đến một xã hội mới công bằng,dân chủ, nhân đạo, khác với xã hội đầy rẫy áp bức, bất công đang diễn ra trên

Tổ quốc mình Vì vậy, cả cuộc đời Người luôn luôn chiến đấu trên mặt trậnvăn hóa Cùng với việc sử dụng ngòi bút làm vũ khí sắc bén lên án chế độthực dân đế quốc, người còn thực sự là một chiến sĩ văn hóa chiếu rọi ánhsáng, gieo mầm cách mạng, chăm lo giáo dục đào tạo con người

Sau ngày cách mạng tháng tám năm 1945 thành công, người đã có kếsách văn hóa trong chiến lược “kháng chiến kiến quốc” Xã hội mới với tiêungữ được đặt lên hàng đầu: Việt Nam dân chủ cộng hòa đã phản ánh cáchnhìn và tầm nhìn của Hồ Chí Minh, tiếp tục những ước vọng từ quá khứ, đồngthời bắt đầu những công việc mới của một xã hội vừa thoát thai từ chế độthuộc địa Đó là công việc phát triển toàn diện đất nước Người đã phát triểnvăn hóa Việt Nam thông qua chiến lược chống giặc dốt; chống giặc đói;chống giặc ngoại xâm; chống giặc nội xâm; chống giặc truyền thống của thóiquen lạc hậu Nhiệm vụ “chống giặc dốt” và xoá mù chữ do Người khởi

xướng được liên hợp quốc đánh giá rất cao Theo V.I Lênin, sau khi giànhđược chính quyền, phải đưa quần chúng lên một trình độ cao hơn, nếu quầnchúng lao động không biết chữ thì sẽ bị đứng ngoài chính trị Hồ Chí Minh đề

ra vấn đề “giáo dục lại tinh thần của nhân dân bằng cách thực hiện “cần,kiệm, liêm, chính” để làm cho dân tộc chúng ta trở nên một dân tộc dũngcảm, yêu nước, yêu lao động, một dân tộc xứng đáng với nước Việt Nam độclập”9 Về nhiệm vụ chống giặc đói, người khẳng định: “Dân dĩ thực vi thiên”.Người chỉ rõ nhiệm vụ chống giặc nội xâm (tức chống chủ nghĩa cá nhân) làcông việc “tỷ lệ thuận” với thắng lợi của chủ nghĩa xã hội Hồ Chí Minh xácđịnh rõ việc chống nghèo nàn, lạc hậu và những gì đã cũ kỹ, hư hỏng để tạo ranhững cái mới mẻ tốt tươi là cuộc sống chiến đấu khổng lồ Muốn giành đượctoàn thắng trong chiến đấu thì trước tiên phải động viên toàn dân, tổ chức vàgiáo dục toàn dân, dựa vào lực lượng vĩ đại của nhân dân… Hồ Chí Minh làngười khởi xướng các phong trào xây dựng “Đời sống mới”, “Tết trồng cây”,

“kháng chiến hóa văn hóa, văn hóa hóa kháng chiến”, v.v…mà kết quả vănhóa là làm cho con người phải suy tư trăn trở và thấy phải thôi thúc hànhđộng cho những gì tốt đẹp hơn

Tư cách nhà văn hóa Hồ Chí Minh còn thể hiện trong nhân cách, đạođức, lối sống, quan hệ ứng xử với mọi người, đặc biệt nổi trội lf mối quan hệgiữa lãnh tụ và quần chúng cũng như lối sống đời thường ở Hồ Chí Minh Cái

cốt lõi của các mối quan hệ ứng xử ở người ta là chứ nhân, chữ tâm, chữ đức.

Chẳng hạn trong phong cách lãnh đạo, Người vừa là người lãnh tụ, vừa làcông bộc của nhân dân Là lãnh tụ tối cao, biết khai thác tối đa kiểu lãnh đạobằng thực hiện nhân trị, Hồ Chí Minh hết sức tránh áp đặt và sử dụng quyền

uy và quyền lực đối với nhân dân Do đó, Người có một sức thu hút mạnh mẽ,một khả năng cảm hóa đặc biệt đối với mọi người xung quanh, ngay cả đốivới người nước ngoài, thậm chí cả những kẻ coi Người là thù địch Cũngchính yếu tố văn hóa luôn tỏa sáng trong con người Hồ Chí Minh đã giúp

9 Hồ Chí Minh: To n t à t ập, xuất bản lần thứ hai, Nxb CHQG, H, 1995, t4, tr 8.