Hiến chương ra đời là một nhu cầu tất yếu kháchquan và là bước chuyển giai đoạn quan trọng của Hiệp hội sau 40 năm tồn tại và phát triển, đồngthời phản ánh sự trưởng thành của ASEAN, thể
Trang 1VAI TRÒ VÀ NGUYÊN TẮC HOẠT ĐỘNG CỦA
ASEAN
I KHÁI QUÁT VỀ ASEAN
1 Thành viên
2 Quá trình hình thành và phát triển
3 Cơ cấu tổ chức
II VAI TRÒ CỦA ASEAN
1 Đối với các nước thành viên
a Trên lĩnh vực an ninh – chính trị
b Trên lĩnh vực kinh tế
c Trên các lĩnh vực văn hóa – xã hội
2 Đối với khu vực châu Á và Quốc tế
III NGUYÊN TẮC HOẠT ĐỘNG CỦA ASEAN
1 Từ khi ra đời đến hiệp ước Bali 1976
2 Theo hiệp ước Bali 1976
3 Theo Hiến chương ASEAN
IV KẾT LUẬN
Trang 2I KHÁI QUÁT VỀ ASEAN:
Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (tiếng Anh: Association of Southeast Asia Nations, viết tắt là
ASEAN) là một liên minh chính trị, kinh tế, văn hóa và xã hội của các quốc gia trong khu vực Đông
Nam Á Khu vực ASEAN có 500 triệu dân, diện tích rộng 4,5 triệu km2 (số liệu năm 2001) Ngày nay, ASEAN là một tổ chức bao gồm các nước Đông Nam Á có vị trí chiến lược quan trọng đối với Châu Á và thế giới ĐNÁ nằm giữa Trung Quốc, Ấn Độ và trên con đường qua lại giữa Ấn
Độ Dương và Thái Bình Dương, cho nên từ lâu khu vực này luôn giữ vai trò hết sức quan trọng trong hoạt động thương mại Đông – Tây
1 Thành viên:
Hiện nay, tổ chức ASEAN gồm 10 quốc gia thành viên được liệt kê theo ngày gia nhập:
- Các quốc gia sáng lập (ngày 8 tháng 8 năm 1967):
Cộng hoà Indonesia
Liên bang Malaysia
Cộng hoà Philippines
Cộng hòa Singapore
Vương quốc Thái Lan
- Các quốc gia gia nhập sau:
Vương quốc Brunei (ngày 8 tháng 1 năm 1984)
Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam (ngày 28/7/1995)
Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào (ngày 23/7/1997)
Liên bang Myanma (ngày 23/7/1997)
Vương quốc Campuchia (ngày 30/4/1999)
- Ứng cử viên:
Đông Timo: Dự kiến năm 2012 mới được gia nhập
- Quan sát viên:
Papua New Guinea: quan sát viên của ASEAN
2 Quá trình hình thành và phát triển:
ASEAN có tiền thân là một tổ chức được gọi là Hiệp hội Đông Nam Á, thường được gọi tắt
là ASA, một liên minh gồm Philippines, Malaysia và Thái Lan được thành lập năm 1961 Tổ chức
này nhanh chóng tan rã do không vượt qua được mâu thuẫn về lợi ích dân tộc Đến ngày 8 tháng 8 năm 1967, ngoại trưởng của 5 quốc gia – Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore, và Thái Lan – gặp gỡ tại Bangkok và ký Tuyên bố ASEAN, thường được gọi là Tuyên bố Bangkok và thành lập tổ chức khu vực này lấy tên là Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN)
Sau này có thêm 5 nước gia nhập, đó là:Vương quốc Brunei (ngày 8 tháng 1 năm 1984), Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam (ngày 28/7/1995), Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào (ngày 23/7/1997), Liên bang Myanma (ngày 23/7/1997), Vương quốc Campuchia (ngày 30/4/1999)
Hiện nay có Đông Timo đang là ứng cử viên, dự kiến năm 2012 mới được gia nhập Và Papua New Guinea đang là quan sát viên của ASEAN
Sau Hội nghị Bali năm 1976, tổ chức này bắt đầu chương trình cộng tác kinh tế, nhưng các hợp tác bị thất bại vào giữa thập niên 1980 Hợp tác kinh tế chỉ thành công lại khi Thái Lan đề nghị khu vực thương mại tự do năm 1991
Trang 3Trong thập kỷ 90, ASEAN nổi lên như là một tổ chức tiểu khu vực hoạt động năng nổ và hữu hiệu, tuy nhiên cuộc khủng hoảng kinh tế – tài chính từ giữa năm 1997 đang đặt ra một số thách thức lớn đối với ASEAN
Ngày nay, trên lĩnh vực kinh tế, ASEAN đã đạt được những bước tiến đáng kể trong việc tự
do hoá thương mại hàng hoá, dịch vụ và đầu tư Thương mại hàng hoá nội khối hiện nay đã đạt hơn
320 tỷ đô la mỗi năm Bên cạnh đó, ASEAN cũng đã có những tiến triển tích cực trong tự do hoá thương mại dịch vụ, mở cửa thu hút đầu tư, hợp lý hoá thủ tục hải quan, hài hoà các tiêu chuẩn và giảm khoảng cách phát triển
Trên lĩnh vực phi kinh tế, Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF) cùng với các tổ chức về Quốc phòng, Luật và Tội phạm xuyên quốc gia thuộc ASEAN đã tăng cường đối thoại giữa các chính phủ/
tổ chức liên quan, thúc đẩy sự hiểu biết sâu sắc hơn về những thách thức ảnh hưởng đến ASEAN (và các đối tác của ASEAN), đồng thời tăng cường năng lực của các tổ chức liên quan trong việc giải quyết các vấn đề trên thông qua việc chia sẻ thông tin ASEAN cũng giải quyết các vấn đề liên quan đến các thảm hoạ tự nhiên (như động đất và sóng thần), sự lan truyền các dịch bệnh (như SARS, cúm gia cầm và HIV và AIDS) theo một cách thức hiệu quả hơn thông qua việc hợp tác tốt hơn và
cơ chế sẵn sàng đối phó với tình trạng khẩn cấp
Công dân ASEAN đang cố gắng hiểu nhau tốt hơn thông qua một loạt các sáng kiến về văn hoá xã hội Để củng cố và tăng cường việc xây dựng cộng đồng ASEAN, tháng 12 năm 2005, các nhà Lãnh đạo ASEAN quyết định thiết lập Hiến chương ASEAN
Năm 2008 ASEAN đã hoàn thành đàm phán để ký kết các thoả thuận quan trọng như: Hiệp định thương mại hàng hóa ASEAN (ATIGA) thay thế Hiệp định CEPT/AFTA (1992), dự kiến có hiệu lực vào cuối năm 2009; Hiệp định đầu tư toàn diện ASEAN (ACIA) thay thế cho Hiệp định khu vực đầu tư ASEAN (AIA) và Hiệp định về xúc tiến và bảo hộ đầu tư ASEAN; Gói cam kết thứ 7 trong khuôn khổ Hiệp định khung của ASEAN về dịch vụ (AFAS); Một số thoả thuận hợp tác, công nhận lẫn nhau trong lĩnh vực y tế, xây dựng Các nước ASEAN bước đầu xây dựng Biểu đánh giá thực hiện Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC Scorecard) và triển khai Kế hoạch Truyền thông về Cộng đồng Kinh tế ASEAN nhằm quảng bá lợi ích của ASEAN đối với công chúng, bảo đảm tính bền vững và hiệu quả thực thi cam kết của từng nước ASEAN
Đặc biệt trong những năm gần đây ASEAN đang tích cực hơn trong việc hợp tác với các nước bên ngoài Năm 2008, các cuộc đàm phán FTA giữa ASEAN với các đối tác ngoài khối diễn ra sôi động ASEAN đã hoàn thành đàm phán để ký kết 3 hiệp định lớn với 4 đối tác quan trọng như Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện ASEAN - Nhật Bản (AJCEP); Hiệp định thành lập Khu vực thương mại tự do ASEAN với Úc và Niu Dilân (AANZFTA); Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN - Ấn Độ (AIFTA);
Về định hướng năm 2009:
Hiệp hội đã xác định một số nhiệm vụ quan trọng như: Triển khai Hiệp định thương mại hàng hóa ASEAN (ATIGA), hoàn thành xây dựng lộ trình về cam kết giảm thuế trong khuôn khổ ATIGA; Đàm phán về lộ trình đưa mặt hàng xăng dầu, thuốc lá ra khỏi Danh mục GE của Việt Nam; Triển khai các dự án, chương trình tạo thuận lợi thương mại; Xây dựng và thực hiện Kế hoạch Truyền thông ASEAN (ASEAN Communication Plan) để mọi đối tượng từ doanh nghiệp, người dân đến các cơ quan quản lý trang bị đủ thông tin, kiến thức nắm bắt tốt nhất lợi ích của hội nhập; Tổ chức thực hiện Kế hoạch Tổng thể về Cộng đồng Kinh tế ASEAN; Triển khai thực hiện Hiệp định Đầu tư toàn diện ASEAN (ACIA); Tiếp tục đàm phán Gói cam kết mở cửa thị trường mới về thương mại dịch vụ trong khuôn khổ AFAS
Về hợp tác với đối tác ngoài khối, ASEAN chỉ tập trung vào một số mảng đàm phán hiện có, bao gồm: Hiệp định thương mại dịch vụ và Hiệp định đầu tư ASEAN - Ấn Độ; Hiệp định FTA ASEAN-EU (do Việt Nam là nước điều phối); Hiệp định đầu tư ASEAN - Hàn Quốc
Trang 43 Cơ cấu tổ chức:
Qua 42 năm hình thành và phát triển, cho đến ngày nay cơ cấu tổ chức của ASEAN đang được từng bước hoàn thiện
Khi mới thành lập vào năm 1967, bộ máy ASEAN còn rất giản đơn, bao gồm 4 đầu mối/cơ chế chủ yếu:
- Hội nghị hàng năm của các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN (AMM),
- Uỷ ban thường trực ASEAN (ASC) để điều phối các công việc thường nhật của ASEAN giữa các Hội nghị AMM
- Các Uỷ ban chuyên trách và các Uỷ ban thường trực gồm các chuyên gia và quan chức trên các lĩnh vực cụ thể
- Ban thư ký Quốc gia ở mỗi nước thành viên để thay mặt nước mình thực hiện các công việc cuả Hiệp hội và phục vụ các cuộc họp của ASEAN
Về sau, với các quyết định của 4 Hội nghị Cấp cao ASEAN các năm 1976, 1977, 1987 và đặc biệt là vào 1992, cơ cấu tổ chức chung của ASEAN cũng như chức năng của từng bộ phận đã từng bước được hình thành và củng cố Cơ cấu tổ chức của ASEAN hiện nay như sau:
1- Hội nghị những người đứng đầu Nhà nước/chính phủ ASEAN (ASEAN Summit)
2- Hội nghị Bộ trưởng ASEAN (ASEAN Ministerial Meeting-AMM)
3- Hội nghị Bộ trưởng kinh tế ASEAN (ASEAN Economic Ministers-AEM)
4- Hội nghị Bộ trưởng các ngành:
5- Các hội nghị cấp Bộ trưởng hoặc tương đương khác
6- Hội nghị liên tịch các Bộ trưởng (Join ministerial meeting-JMM)
7- Tổng thư ký ASEAN
8- Uỷ ban thường trực ASEAN ( ASEAN Standing committee-ASC)
9- Cuộc họp các quan chức cao cấp ( Senior Officials Meeting-SOM)
10- Cuộc họp các quan chức kinh tế cao cấp (Senior Economic Officials Meeting- EOM)
11- Cuộc họp các quan chức cao cấp khác
12- Cuộc họp tư vấn chung (Joint Consultative Meeting-JCM)
13- Các cuộc họp của ASEAN với các Bên đối thoại
15- Uỷ ban ASEAN ở các nước thứ ba
16- Ban thư ký ASEAN
II VAI TRÒ CỦA ASEAN:
1.Đối với khu vực Đông Nam Á:
Có thể nói sự gia đời của ASEAN là bước đầu hình thành một cơ chế chung để đảm bảo an ninh chính trị,kinh tế, xã hội của các quốc gia Đông Nam Á
Nhân dịp kỉ niệm 40 năm thành lập ASEAN, Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á đã thống nhất đưa ra bản hiến chương của riêng mình, với tên gọi là Hiến chương của hiệp hội các nước
Đông Nam Á Hiến chương ASEAN là văn kiện pháp lý tổng thể tạo khung pháp lý và khuôn khổ thể chế nhằm thúc đẩy các hoạt động hợp tác, liên kết khu vực và xây dựng Cộng đồng ASEAN Hiến chương ASEAN xác định mục tiêu phát triển:
1.Duy trì và thúc đẩy hòa bình, an ninh và ổn định và tăng cường hơn nữa các giá trị hướng tới hòa bình trong khu vực;
2 Nâng cao khả năng tự cường khu vực thông qua đẩy mạnh hợp tác chính trị, an ninh, kinh tế và văn hóa - xã hội;
3 Duy trì Đông Nam Á là một Khu vực không có vũ khí hạt nhân và các loại vũ khí hủy diệt hàng loạt khác;
Trang 54 Đảm bảo rằng nhân dân và các Quốc gia thành viên ASEAN được sống hoà bình với toàn thế giới nói chung trong một môi trường công bằng, dân chủ và hoà hợp;
5 Xây dựng một thị trường và cơ sở sản xuất duy nhất với sự ổn định, thịnh vượng, khả năng cạnh tranh và liên kết kinh tế cao, tạo thuận lợi cho thương mại và đầu tư, bao gồm sự chu chuyển tự do hàng hóa, dịch vụ và dòng đầu tư; di chuyển thuận lợi của các doanh nhân, những người có chuyên môn cao, những người có tài năng và lực lượng lao động, và sự chu chuyển tự do hơn các dòng vốn;
6 Giảm nghèo và thu hẹp khoảng cách phát triển trong ASEAN thông qua hợp tác và giúp đỡ lẫn nhau;
7 Tăng cường dân chủ, thúc đẩy quản trị tốt và pháp quyền, thúc đẩy và bảo vệ nhân quyền và các quyền tự do cơ bản, với sự tôn trọng thích đáng các quyền và trách nhiệm của các Quốc gia thành viên ASEAN;
8 Đối phó hữu hiệu với tất cả các mối đe dọa, các loại tội phạm xuyên quốc gia và các thách thức xuyên biên giới, phù hợp với nguyên tắc an ninh toàn diện;
9 Thúc đẩy phát triển bền vững nhằm bảo vệ môi trường khu vực, tính bền vững của các nguồn tài nguyên thiên nhiên, bảo tồn di sản văn hóa và chất lượng cuộc sống cao của người dân khu vực; 10.Phát triển nguồn nhân lực thông qua hợp tác chặt chẽ hơn trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo lâu dài, trong khoa học và công nghệ, để tăng cường quyền năng cho người dân ASEAN và thúc đẩy Cộng đồng ASEAN
11.Nâng cao phúc lợi và đời sống của người dân ASEAN thông qua việc tạo điều kiện để họ tiếp cận bình đẳng các cơ hội về phát triển con người, phúc lợi và công bằng xã hội;
12.Tăng cường hợp tác trong việc xây dựng cho người dân ASEAN một môi trường an toàn, an ninh
và không có ma túy;
13.Thúc đẩy hình thành một ASEAN hướng về nhân dân, trong đó khuyến khích mọi thành phần xã hội tham gia và hưởng lợi từ tiến trình liên kết và xây dựng cộng đồng ASEAN;
14.Đề cao bản sắc ASEAN thông qua việc nâng cao hơn nữa nhận thức về sự đa dạng văn hoá và các di sản của khu vực; và
15.Duy trì vai trò trung tâm và chủ động của ASEAN như là động lực chủ chốt trong quan hệ và hợp tác với các đối tác bên ngoài trong một cấu trúc khu vực mở, minh bạch và thu nạp
( Điều 1 – Hiến chương của hiệp hội các nước Đông Nam Á) Hiến chương ASEAN trở thành một văn kiện có quy chế chính thức, ràng buộc các thành viên vào một khung pháp lý có giá trị cao Hiến chương ra đời là một nhu cầu tất yếu khách
quan và là bước chuyển giai đoạn quan trọng của Hiệp hội sau 40 năm tồn tại và phát triển, đồng thời phản ánh sự trưởng thành của ASEAN, thể hiện tầm nhìn và quyết tâm chính trị mạnh mẽ của các nước thành viên ASEAN, nhất là của các vị lãnh đạo, về mục tiêu xây dựng một ASEAN liên kết chặt chẽ, vững mạnh hơn trên cơ sở pháp lý là Hiến chương, để hỗ trợ cho mục tiêu hòa bình và phát triển của cả khu vực cũng như của từng nước thành viên
Những năm đầu mới thành lập, ASEAN đã chủ trương giải quyết mâu thuẫn và xung đột bằng thương lượng, xây dựng lòng tin, tạo môi trường ổn định để hợp tác và phát triển
Năm 1971, ASEAN đưa ra đề nghị xây dựng Đông Nam Á thành một khu vực hào bình, tự
do và trung lập bằng một bản tuyên bố Kuala Lumpur ( ZOPFAN ), nhằm trung lập hóa Đông Nam
Á Với tuyên bố này ASEAN đã thể hiện rõ cho thế giới biết về một ASEAN giờ đây không còn né tránh nữa mà đã chính thức công khai tư tưởng chính trị của mình
Tháng 2/1976, Hội nghị thượng đỉnh lần thứ nhất của ASEAN đã diễn ra tại Bali và thông
qua hai văn kiện quan trọng là: “Tuyên bố hoà hợp ASEAN” và “Hiệp ước thân thiện và hợp tác Đông Nam Á” (TAC) “Tuyên bố hoà hợp ASEAN” đã thể hiện mục tiêu là cũng cố tình đoàn kết về
chính trị, phối hợp thống nhất quan điểm và hành động
Trang 6Qua 42 năm tồn tại, ASEAN đã phát huy vai trò to lớn trong việc bảo vệ ổn định và an ninh khu vực, thúc đẩy sự phồn vinh và phát triển của khu vực, đẩy mạnh hội nhập ở Đông Nam Á và quốc tế
a.Trên lĩnh vực an ninh - chính trị:
Tổ chức ASEAN thành lập với mục đích hoạt động nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tiến
bộ xã hội và phát triển văn hóa trong khu vực Thúc đẩy hòa bình ổn định khu vực bằng việc tôn trọng công lý và nguyên tắc pháp luật trong quan hệ giữa các nước trong khu vực, tuân thủ hiến chương Liên Hợp Quốc; Duy trì sự hợp tác chặt chẽ, cùng có lợi với các tổ chức quốc tế và khu vực
có cùng tôn chỉ và mục đích
* An ninh:
Hiến chương ASEAN nhấn mạnh biện pháp hàng đầu để giải quyết các tranh chấp giữa các thành viên ASEAN là thông qua đối thoại, trao đổi ý kiến và thương lượng Các thành viên
ASEAN cũng thừa nhận một thực tế là có khả năng các bên tranh chấp đã hết sức cố gắng, nhưng đối thoại, trao đổi ý kiến và thương lượng cũng không thể giúp giải quyết được tranh chấp Trong những trường hợp như vậy, Hiến chương quy định các bên có thể thỏa thuận giải quyết các tranh chấp bằng các phương thức môi giới, trung gian, hòa giải hoặc trọng tài
* Phương thức giải quyết tranh chấp trong khuôn khổ ASEAN
- Đối thoại, trao đổi ý kiến và thương lượng
Phù hợp với pháp luật quốc tế hiện đại cũng như căn cứ vào truyền thống của ASEAN, Hiến chương ASEAN nhấn mạnh biện pháp hàng đầu để giải quyết các tranh chấp giữa các thành viên ASEAN là thông qua đối thoại, trao đổi ý kiến và thương lượng Các thành viên ASEAN cũng thừa nhận một thực tế là có khả năng các bên tranh chấp đã hết sức cố gắng, nhưng đối thoại, trao đổi ý kiến và thương lượng cũng không thể giúp giải quyết được tranh chấp Trong những trường hợp như vậy, Hiến chương quy định các bên có thể thỏa thuận giải quyết các tranh chấp bằng các phương thức môi giới, trung gian, hòa giải hoặc trọng tài
- Giải quyết các tranh chấp giữa các thành viên ASEAN theo các cơ chế đã được quy định trong các văn kiện liên quan
Một là, đối với các tranh chấp liên quan đến các văn kiện của ASEAN, các thành viên
ASEAN có tranh chấp sẽ giải quyết các tranh chấp theo cơ chế đã được quy định trong các văn kiện liên quan
Hai là, đối với các tranh chấp liên quan đến các hiệp định kinh tế của ASEAN mà trong các
hiệp định đó không quy định các thủ tục giải quyết tranh chấp thì Hiến chương xác định các thành viên ASEAN có tranh chấp sẽ áp dụng các phương thức đã được nêu trong Nghị định thư Viên Chăn
về tăng cường cơ chế giải quyết tranh chấp Như vậy, từ nay về sau khi thỏa thuận các hiệp định kinh tế mới của ASEAN, các thành viên ASEAN cũng có thể không cần có điều khoản về giải quyết tranh chấp liên quan hiệp định đó
Ba là, đối với các tranh chấp không liên quan các văn kiện của ASEAN thì Hiến chương quy
định các thành viên ASEAN có tranh chấp sẽ áp dụng phương thức giải quyết tranh chấp đã được xác định trong Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác ở Đông Nam á và các quy tắc thủ tục của Hiệp ước đó
Bốn là, đối với các tranh chấp liên quan các văn kiện khác của ASEAN mà trong các văn
kiện đó không quy định phương thức giải quyết thì Hiến chương quy định sẽ xây dựng các cơ chế giải quyết thích hợp, kể cả trọng tài
Năm là, nếu sau khi các phương thức như vậy không đem lại kết quả thì các tranh chấp sẽ
được trình lên Hội nghị cấp cao quyết định
Trang 7* Chính trị:
- Duy trì và thúc đẩy hòa bình, an ninh và ổn định và tăng cường hơn nữa các giá trị hướng tới hòa bình trong khu vực;
- Nâng cao khả năng tự cường khu vực thông qua đẩy mạnh hợp tác chính trị, an ninh, kinh tế và văn hóa - xã hội;
- Duy trì Đông Nam Á là một Khu vực không có vũ khí hạt nhân và các loại vũ khí hủy diệt hàng loạt khác;
- Đảm bảo rằng nhân dân và các Quốc gia thành viên ASEAN được sống hoà bình với toàn thế giới nói chung trong một môi trường công bằng, dân chủ và hoà hợp;
- Tăng cường dân chủ, thúc đẩy quản trị tốt và pháp quyền, thúc đẩy và bảo vệ nhân quyền và các quyền tự do cơ bản, với sự tôn trọng thích đáng các quyền và trách nhiệm của các Quốc gia thành viên ASEAN;
- Đối phó hữu hiệu với tất cả các mối đe dọa, các loại tội phạm xuyên quốc gia và các thách thức xuyên biên giới, phù hợp với nguyên tắc an ninh toàn diện;
- Tăng cường hợp tác trong việc xây dựng cho người dân ASEAN một môi trường an toàn, an ninh
và không có ma túy;
- Duy trì vai trò trung tâm và chủ động của ASEAN như là động lực chủ chốt trong quan hệ và hợp tác với các đối tác bên ngoài trong một cấu trúc khu vực mở, minh bạch và thu nạp
b Trên lĩnh vực kinh tế:
Phát triển kinh tế là ưu tiên hàng đầu của tất cả các quốc gia trong vùng Chính sự tương đồng về vị trí địa- kinh tế, địa- chính trị, ASEAN là một khối kinh tế- thương mại khu vực liên kết
10 quốc gia Để có được sự liên kết khu vực về kinh tế, giữa các thành viên ASEAN đã trải qua những khó khăn và thử thách:
+ Cuộc khủng hoảng tài chính tiền tệ năm 1997 đã phá hoại các nền kinh tế ASEAN, rơi vào tình trạng đình đốn Sức hấp dẫn của các nước ASEAN giảm sút, bắt đàu từ tháng 7/1997 các ngân
hàng và các ngành công nghiệp là những nạn nhân đầu tiên và hậu quả là một lượng lớn người lao động bị mất việc thu nhập giảm xuống Các nhà đầu tư nước ngoài bắt đầu rút vốn và lợi nhuận khỏi các nước này, cạnh tranh quốc tế xấu đi Hệ thồng ngân hàng quá nhiều yếu kém không kiểm soát được FDI chảy vào các nền kinh tế ASEAN giảm 33,6% sau khi đã giảm 12,5% trong năm 1997 Khủng hoảng cũng ảnh hưởng mậu dịch nội bộ ASEAN Kim ngạch buôn bán giữa các thành viên Hiệp hội chỉ tăng 4,7% năm 1997 so với 28,8% năm 1993-1996 Đối với từng thành viên mức
độ ảnh hưởng cũng khác nhau Hai nước nặng nề nhất là Indonexia và Thái lan Dự tính GDP Thái Lan giảm 4,5-5,5% Kinh tế Indonexia giảm 10% hoặc hơn thế vào năm 1998, trong khi đó lạm phát lại lên tới 7%-10% Kinh tế Singapo bị ảnh hưởng nhưng mức độ nhẹ hơn Các nước không có khả năng thanh toán nợ
+ Nhằm thoát khỏi khủng hoảng thì vai trò của ASEAN nói chung và các nước ASEAN nói riêng
được đặt ra ASEAN kêu gọi các nước thành viên tích cực giúp đỡ lẫn nhau đối phó tai họa chung Trong hôi nghị các nhà lãnh đạo ASEAN tổ chức vào 15/12/1997 Họ đã “Nhấn mạnh rằng
các ASEAN cần phải tiếp tục đoàn kết tỏ rõ quyết tâm đối mặt với những khó khăn”
+ Mặc dù tình hình tài chính rối loạn các nhà lãnh đạo Nhà nước, chính phủ ASEAN vẫn tiếp tục đẩy mạnh thực hiện AFTA (khu vực mậu dịch tự do ASEAN được ra đời tại hội nghị thượng
đỉnh ASEAN làn thứ I năm 1992 tại Singapo), khu vực đầu tư ASEAN (AIA) và kế hoạch hợp tác công nghiệp ASEAN (AICO) Các nhà lãnh đạo ASEAN còn kêu gọi và khuyến khích đầu tư vào các dự án hạ tầng cơ sở và tăng thu hút của thị trường vốn trong khu vực với các nhà đầu tư quốc tế
+ Kế hoạch giám sát ASEAN là một cơ chế “Chú trọng đến các rủi ro có thể có, kiến nghị các
chính sách đối phó kịp thời và khuyến khích hành động sớm để tránh rủi ro”
Trang 8+ Kế hoạch hành động Hà Nội có khung thời gian là 6 năm (1999-2004) Theo kế hoạch này
ASEAN thực thi những biện pháp đẩy nhanh phục hồi kinh tế và tài chính gây ra Kế hoạch này chia làm 8 chương trình, chương trình quan trọng liên quan đến kinh tế: tăng cường hợp tác tài chính và kinh tế vĩ mô, tăng cường hội nhập kinh tế, đẩy mạnh phát triển KH-CN trọng tâm phát triển cơ sở
hạ tầng, giải quyết tác động khủng hoảng kinh tế và tài chính Động lực chính của kế hoạch này là tăng cường hội nhập kinh tế lớn hơn và thành lập nhanh một khu vực kinh tế ASEAN
+ Vai trò của hiệp hội ASEAN tạo sự phục hồi nhanh chóng nền kinh tế, trong đó là nỗ lực chung của các nước thành viên.
Sau những nỗ lực cải cách phục hồi của từng thành viên ASEAN- những nước vừa trải qua cuộc khủng hoảng tài chính tiền tệ khá nặng nề với sự vực dậy của nền kinh tế diễn ra với mức độ khác nhau Với Thái Lan thì trong tháng 8/1999 các hoạt động xuất nhập khẩu , công nghiệp đã tăng ở mức 2 chữ số Công nghiệp chế tạo tăng ở mức 17,7% so với 14,5% trước đó 1 tháng, xuất khẩu tăng 15% so với cùng kì 1998, nhập khẩu tăng 25%, lấy lại được niềm tin của nhà đầu tư Ỏ Indonexia các nhà đầu tư nước ngoài lại tiếp tục bỏ vốn vào nền kinh tế Cuối tháng 5 năm 1998 tổng số vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Indonexia đã lên tới 58,20 tỷ USD Xuất khẩu tăng 20% so với cùng
kỳ năm 1998 đời sống ổn định trở lại Cũng như Indo và Thái Lan thì nền kinh tế Philipin, Malaixia cũng có dấu hiệu tăng trưởng Philipin xuất siêu đạt 60 triệu USD, kim ngạch xuất khẩu tăng 13,2% sáu tháng đầu năm 1999 đạt 2,838 tỷ USD Các nền kinh tế khác của ASEAN kể cả nền kinh tế mới cũng đều đạt được những thành tựu : Xuất khẩu của Mianma tăng 7,5%, Lào 9%, kinh tế Việt Nam đạt mức tăng trưởng 5,3%
+ ASEAN kể từ khi thành lập đã coi hợp tác kinh tế là một trong những nội dung hợp tác chủ yếu trong hoạt động của hiệp hội Từ “Tuyên bố về sự hòa hợp ASEAN” thông qua năm 1976,
“Tuyên bố Singapo năm 1972” và hiệp định khung về tăng cường hợp tác kinh tế ASEAN thông qua năm 1992 và đến “Tầm nhìn ASEAN năm 2020”, thông qua năm 1997
+ Các chương trình hợp tác của ASEAN với tổ chức là một cộng đồng khu vực mậu dịch tự do được thông qua như hợp tác về thương mại thỏa thuận ưu đãi thương mại rồi đến khu vực mậu dịch tự do
ASEAN Tại hội nghị cấp cao ở Bali (Indonexia) (7/10/2003), đã quyết định xây dựng ASEAN thành một cộng đồng kinh tế (AEC) vào năm 2020 theo đó ASEAN sẽ trở thành một thị trường
duy nhất có cơ sở sản xuất thống nhất có sự chu chuyể tự do của hàng hóa, dịch vụ, đầu tư và nhân công có tay nghề ASEAN cũng sẽ hợp tác và liên kết chặt chẽ hơn trong các lĩnh vực kinh tế chuyên ngành, công nghệ khoa học, phát triển nhân lực thể chế Như vậy với tiến trình này trong hai thập niên tới, ASEAN sẽ tiến gần hơn về phía một thị trường chung theo khuynh hướng “mở”, với hình thái liên kết kinh tế với đối tác bên ngoài Các khu vực mậu dịch tự do ASEAN – Trung Quốc, ASEAN - Ấn Độ (AIFTA), ASEAN – Nhật Bản (AJCEP/FTA); hợp tác và liên kết kinh tế ASEAN –EU, ASEAN –MỸ, khu vực mậu dịch tự do ASEAN –Mỹ và khu vực mậu dịch tự do Đông Á (EAFTA) trong tương lai sẽ tạo mạng lưới dày đặc liên kết có tâm là ASEAN
3 Trong lĩnh vực văn hóa – xã hội
Cộng đồng Văn hoá Xã hội ASEAN đã giúp tạo ra một "xã hội quan tâm lẫn nhau" trong khu vực với cam kết chống đói nghèo, bệnh tật và bảo vệ môi trường Công dân ASEAN đang cố gắng hiểu nhau tốt hơn thông qua một loạt các sáng kiến về văn hoá xã hội Ví dụ Trại hè Thanh niên ASEAN và Diễn đàn Văn hoá Thanh niên ASEAN tạo cơ hội tìm hiểu văn hoá lẫn nhau giữa thanh niên ASEAN để giúp họ phát triển sự nhận thức đầy đủ và sâu sắc về sự đa dạng văn hoá cũng như hiểu biết rõ hơn về cộng đồng ASEAN Một thí dụ minh hoạ khác là trong lĩnh vực giáo dục Các sinh viên và giảng viên của các trường đại học ASEAN đang tăng cường giao lưu, trao đổi kinh nghiệm thông qua các chương trình như các khoá nghiên cứu ASEAN, trao đổi nghiên cứu và biệt phái viện sỹ Các Bộ trưởng giáo dục ASEAN cũng đang hợp tác về đào tạo giáo viên và phát triển
Trang 9chương trình giảng dạy, đặc biệt là chia sẻ kinh nghiệm về phát triển cộng đồng đa sắc tộc, đa văn hoá
Trước hết, chúng ta phải khẳng định rằng các nước ASEAN hầu hết là các nước đang phát triển, sinh sống trên 1 khu vực địa lý không lớn và các dân tộc đều có nguồn gốc gần gũi với nhau,
có sự giao lưu với nhau từ rất sớm với nền văn hóa có những sự tương đồng nhất định giữa các quốc gia trong khu vực Chính điều này làm cho mối giao lưu văn hóa – xã hội trong ASEAN rất dễ thực hiện Nó ngày càng đóng vai trò quan trọng giúp các quốc gia trong khối có cơ hội hiểu nhau hơn, giúp cho việc đoàn kết trong khối tốt hơn Việc này được các quốc gia trong khối hết sức khuyến khích…
Kể từ khi chính thức được thành lập ngày 08.08.1967 tại Bangkok Tuy rằng Tuyên bố Băng Cốc năm 1967 là bản tuyên ngôn thành lập ASEAN nêu rõ 7 mục tiêu trong phát triển kinh tế và văn hóa hợp tác thúc đẩy tiến bộ xã hội của các thành viên trên tinh thần duy trì hòa bình và ổn định khu vực Nhưng trên thực tế thì vấn đề văn hóa xã hội vẫn chưa được ASEAN quan tâm vì tuy đề ra mục tiêu hợp tác về kinh tế và xã hội, nhưng do tình hình chiến tranh Đông Dương, vấn đề chính trị và an ninh khu vực lại trở thành mục tiêu đặc biệt quan trọng, chi phối hoạt động của ASEAN trong một phần tư thế kỷ tiếp theo
Sau chiến tranh VN, Mỹ rút quân ra khỏi ĐNA và từ đó các hoạt động chung của ASEAN cũng như những hoạt động về Văn hóa – Xã hội đã được chú trọng hơn trước rất nhiều Nhất là khi Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác giữa các nước ASEAN được kí tại Bali tháng 2 năm 1976 (hay còn gọi là Hiệp ước Bali 1) thì những hoạt động văn hóa – xã hội của ASEAN đã được tổ chức 1 cách thực tế hơn Các nước thành viên cam kết làm hết sức mình để đẩy mạnh hợp tác đa phương và song phương trong các lĩnh vực kinh tế, xã hội, văn hoá, khoa học, kĩ thuật, hành chính và các vấn đề khác trên cơ sở bình đẳng, không phân biệt đối xử, cùng có lợi, thúc đẩy sự nghiệp hoà bình, hoà hợp và ổn định trong khu vực, tự cường khu vực, tự tin, tự lực cánh sinh, công bằng xã hội, nâng cao đời sống của nhân dân; duy trì các cuộc tiếp xúc và tham khảo ý kiến thường xuyên với nhau về các vấn đề quốc tế và khu vực nhằm phối hợp quan điểm, hành động và chính sách…
Rất nhiều hoạt động về văn hóa xã hội đã được ASEAN tổ chức Ví dụ có thể kể đến như Tàu thành niên ASEAN, Liên hoan văn hóa thanh niên ASEAN, Lễ hộ ẩm thực ASEAN, Hội thi tay nghề ASEAN… Những hoạt động này góp phần rất lớn vào sự hiểu biết lẫn nhau cũng như nâng cao trình độ và khả năng của các thành viên trong khối Mặt khác, các hoạt động văn hóa – xã hội khác cũng rất được ASEAN chú trọng, như các hoạt động giáo dục; chống khủng hoảng tài chính toàn cầu; chống biến đổi khí hậu; y tế và dịch bệnh bởi đây là những vấn đề ảnh hưởng rất lớn tới các nước thành viên vì phần lớn các nước ASEAN đều là các nước đang phát triển
Có rất nhiều hoạt động, dự án, chương trình hợp tác trong ASEAN về các lĩnh vực phát triển nhân lực, an toàn vệ sinh lao động, lao động di cư, đào tạo nghề, lao động việc làm, bảo hiểm xã hội, chăm sóc người cao tuổi, khuyến trợ cơ hội bình đẳng cho người khuyết tật, giải quyết nạn bạo lực gia đình, chăm sóc và giáo dục trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, phát triển mô hình chăm sóc dựa vào cộng đồng cho các nhóm yếu thế…
+ Về phát triển con người, ASEAN sẽ nâng cao cuộc sống và đời sống của người dân ASEAN
thông qua tạo cách tiếp cận động đồng đều đối với các cơ hội phát triển con người, thúc đẩy và đầu
tư vào giáo dục và học tập suốt đời, đào tạo nguồn nhân lực và nâng cao năng lực, khuyến khích đổi mới và tinh thần doanh nghiệp, thúc đẩy sử dụng công nghệ thông tin và khoa học và công nghệ ứng dụng trong các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội
+ Về phúc lợi và bảo hiểm xã hội, sẽ cam kết nâng cao mức sống và điều kiện sống của người dân
ASEAN thông qua xóa đói giảm nghèo, bảo đảm phúc lợi và BHXH, xây dựng một môi trường an toàn, tin cậy và không ma tuý, nâng cao khả năng bền vững trước thảm họa và giải quyết những mối quan tâm và y tế
Trang 10+ Về quyền và bình đẳng xã hội, cam kết thúc đẩy bình đẳng xã hội và lồng ghép quyền của người
dân vào chính sách của mình và mọi mặt của đời sống, bao gồm quyền và phúc lợi của các nhóm bị thiệt thòi, dễ bị tổn thương và bị gạt ra bên lề xã hội như phụ nữ, trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật và lao động di cư Nâng cao năng lực các thiết chế quốc gia về bình đẳng giới và phát triển phụ nữ thông qua các hoạt động tuyên truyền, hội nghị, hội thảo theo lịch của Ủy ban; phối hợp với các cơ quan liên quan tham gia qúa trình thành lập Ủy ban Quyền phụ nữ và Trẻ em ASEAN
+ Về đảm bảo môi trường bền vững, sẽ hướng tới việc đảm bảo môi trường xanh và trong quản lý
và bảo tồn bền vững dầu mỏ, nguồn nước, khoáng sản, năng lượng, đa dạng sinh học, rừng, các tài nguyên biển và ven bờ cũng như thúc đẩy việc đảm bảo chất lượng nguồn nước và không khí cho khu vực ASEAN ASEAN sẽ tích cực tham gia vào các nỗ lực toàn cầu nhằm góp phần giải quyết những thách thức môi trường toàn cầu trong đó có biến đổi khí hậu, bảo vệ tầng ô-zôn cũng như phát triển và ứng dụng công nghệ thông tin thân thiện với môi trường vì nhu cầu bảo vệ môi trường bền vững
+ Về tạo dựng bản sắc ASEAN, xác định bản sắc ASEAN là cơ sở của lợi ích khu vực Đông Nam
Á Đây là nhân cách, chuẩn mực, giá trị và tín ngưỡng chung nên ASEAN sẽ lồng ghép và nâng cao hơn nữa nhận thức về ASEAN và giá trị chung theo tinh thần thống nhất trong đa dạng ở mọi tầng lớp xã hội
+ Về thu hẹp khoảng cách phát triển, sẽ thu hẹp khoảng cách phát triển đặc biệt khía cạnh xã hội
của phát triển giữa ASEAN-6 và các nước Campuchia, Lào, Mianma và Việt Nam và trong ASEAN nơi một số nhóm biệt lập sống dưới mức phát triển vẫn còn tồn tại
Theo Hiến chương ASEAN mới được thông qua, các nước sẽ xây dựng cộng đống văn hóa –
xã hội vào năm 2015 Hi vọng sau khi xây dựng thành công cộng đồng văn hóa – xã hội thì các hoạt động cũng như vai trò trên mặt này của ASEAN đối với các nước thành viên sẽ ngày càng được tăng cường…
III VAI TRÒ CỦA ASEAN VỚI KHU VỰC CHÂU Á VÀ THẾ GIỚI
Trước đây, ASEAN chỉ có Mỹ và Tây Âu là các bên đối thoại thì nay mở rộng ra cả Nhật
Bản, Trung Quốc, Nga… Điều này đã rằng buộc các nước lớn đảm bảo cho Đông Nam Á hoà bình và phát triển.
Từ ngày 14 đến 16/12/1997, tại Kuala Lumpur, lần đầu tiên tổ chức các cuộc họp cấp cao không chính thức giữa ASEAN với Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc và ASEAN với từng
nước và đưa ra tuyên bố chung cấp cao ASEAN – Trung Quốc, ASEAN - Nhật Bản, ASEAN – Hàn Quốc Điều này nhằm phát triển quan hệ giữa ASEAN và các nước Đông Á
Nhằm tăng cường hoà bình và an ninh thế giới, ASEAN đã thúc đẩy mối quan hệ với Liên Hợp Quốc Tuyên bố Singapo năm 1992 đã khẳng định: “ASEAN sẽ tham gia tích cực vào mọi cố
gắng nhằm đảm bảo cho LHQ là công cụ then chốt để duy trì hoà bình và an ninh quốc tế, ASEAN
sẽ khuyến khích mọi cố gắng nhằm tăng cường vai trò và khả năng của LHQ trong việc gìn giữ và kiến tạo hoà bình phù hợp với Hiến chương LHQ” Tại các cuộc họp hàng năm của Đại hội đồng LHQ các ngoại trưởng ASEAN đều tổ chức họp, thống nhất lập trường về những vấn đề quốc tế và khu vực và cùng trao đổi với Chủ tịch Đại hội đồng và Tổng thư kí LHQ về các vấn đề cùng quan tâm
Trong mối quan hệ giữa ASEAN và EU đã diễn ra những cuộc đối thoại từ những năm
1978 về những vấn đề cùng quan tâm như: giải trừ quân bị, tầm quan trọng của Hiệp ước không phổ
biến vũ khí hạt nhân Qua đó phát triển toàn diện mối quan hệ Á – Âu
“ASEAN – trái tim của một châu Á năng động”, câu khẩu hiệu đó đã cho chúng ta thấy vai trò
ngày càng quan trọng của ASEAN đối với châu Á cũng như toàn thế giới…