ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT NGUYỄN MINH THU TỘI CHỨA CHẤP HOẶC TIÊU THỤ TÀI SẢN DO NGƯỜI KHÁC PHẠM TỘI MÀ CÓ THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM Trên cơ sở thực tiễn địa bàn thành phố H
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
NGUYỄN MINH THU
TỘI CHỨA CHẤP HOẶC TIÊU THỤ TÀI SẢN DO NGƯỜI KHÁC PHẠM TỘI MÀ CÓ THEO LUẬT
HÌNH SỰ VIỆT NAM
(Trên cơ sở thực tiễn địa bàn thành phố Hà Nội)
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
HÀ NỘI - 2016
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
NGUYỄN MINH THU
TỘI CHỨA CHẤP HOẶC TIÊU THỤ TÀI SẢN DO NGƯỜI KHÁC PHẠM TỘI MÀ CÓ THEO LUẬT
HÌNH SỰ VIỆT NAM
(Trên cơ sở thực tiễn địa bàn thành phố Hà Nội)
Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
Mã số: 60 38 01 04
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
Người hướng dẫn khoa học: TS HOÀNG VĂN HÙNG
HÀ NỘI - 2016
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và
đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội
Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi có thể bảo vệ Luận văn
Tôi xin chân thành cảm ơn!
NGƯỜI CAM ĐOAN
Nguyễn Minh Thu
Trang 4MỤC LỤC
Trang
Trang phụ bìa
Lời cam đoan
Mục lục
Danh mục từ viết tắt
Danh mục các bảng
MỞ ĐẦU 9 Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỘI CHỨA CHẤP HOẶC TIÊU THỤ TÀI SẢN DO NGƯỜI KHÁC PHẠM TỘI MÀ CÓ THEO QUY ĐỊNH CỦA LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAMError! Bookmark not
defined
1.1 Khái niệm tội chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có Error! Bookmark not defined 1.2 Các dấu hiệu pháp lý của tội chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có Error! Bookmark not defined
1.2.1 Khách thể của tội phạm Error! Bookmark not defined
1.2.2 Chủ thể của tội phạm Error! Bookmark not defined
1.2.3 Mặt khách quan của tội phạm Error! Bookmark not defined
1.2.4 Mặt chủ quan của tội phạm Error! Bookmark not defined 1.3 Vài nét lịch sử lập pháp hình sự của Việt Nam đối với tội chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có Error! Bookmark not defined
1.3.1 Pháp luật thời kỳ phong kiến đến trước Cách mạng tháng Tám năm
1945 Error! Bookmark not defined
1.3.2 Tội chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có theo quy định của pháp luật hình sự Việt Nam giai đoạn từ 1945 đến trước khi Bộ luật hình sự 1985 có hiệu lực Error! Bookmark not defined
1.3.3 Tội chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có theo quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam giai đoạn từ 1986 đến trước khi Bộ luật hình sự 1999 có hiệu lực Error! Bookmark not defined
Trang 51.3.4 Tội chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có theo quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam giai đoạn từ 1999 đến nay
Error! Bookmark not defined 1.4 Những quy định về tội chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có trong pháp luật Hình sự của một số nước trên thế giới Error! Bookmark not defined Kết luận chương 1 Error! Bookmark not defined Chương 2 CÁC HÌNH THỨC PHÁP LÝ ĐỐI VỚI TỘI CHỨA CHẤP HOẶC TIÊU THỤ TÀI SẢN DO NGƯỜI KHÁC PHẠM TỘI MÀ CÓ THEO BỘ LUẬT HÌNH SỰ 1999 Error! Bookmark not defined 2.1 Các hình thức pháp lý đối với tội chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản
do người khác phạm tội mà có theo Bộ luật Hình sự 1999 Error! Bookmark not defined
2.1.1 Hình phạt đối với người phạm tội chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản
do người khác phạm tội mà có Error! Bookmark not defined
2.1.2 Các biện pháp tư pháp đối với người phạm tội chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có Error! Bookmark not defined
2.1.3 Vấn đề miễn trách nhiệm hình sự, miễn hình phạt đối với người phạm
tội chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có Error!
Bookmark not defined
2.2 Phân biệt giữa tội chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có với một số tội phạm khác Error! Bookmark not defined
2.2.1 Phân biệt tội chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có với tội che giấu tội phạm Error! Bookmark not defined
2.2.2 Phân biệt tội chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có với tội không tố giác tội phạm Error! Bookmark not defined
2.2.3 Phân biệt tội chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có với tội rửa tiền Error! Bookmark not defined
2.2.4 Phân biệt tội chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có với trường hợp đồng phạm cùng tội phạm nguồn Error!
Bookmark not defined
Kết luận Chương 2 Error! Bookmark not defined
Trang 6Chương 3 THỰC TIỄN XÉT XỬ TỘI CHỨA CHẤP HOẶC TIÊU THỤ TÀI SẢN DO NGƯỜI KHÁC PHẠM TỘI MÀ CÓ TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ Error! Bookmark not defined
3.1 Khái quát số vụ án đã thụ lý về tội chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có trên địa bàn thành phố Hà Nội những năm gần đây Error! Bookmark not defined 3.2 Thực tiễn xét xử tội chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2011- 2015 Error! Bookmark not defined
3.2.1 Số liệu thống kê về thực tiễn xét xử tội chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2011- 2015 Error! Bookmark not defined
3.2.2 Một số vấn đề trong thực tiễn với tội chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có những năm gần đâyError! Bookmark not defined
3.3 Một số giải pháp đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả thực tiễn với tội chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có Error! Bookmark not defined
3.3.1 Hoàn thiện những quy định của pháp luật hình sự về tội chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà cóError! Bookmark not defined
3.3.2 Nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động áp dụng pháp luật của Tòa án nhân dân với những quy định về tội chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có Error! Bookmark not defined
3.3.3 Một số giải pháp khác Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 11 PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined
Trang 7DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
BLDS: Bộ luật Dân sự
BLHS: Bộ luật Hình sự
BLTTHS: Bộ luật Tố tụng Hình sự CTTP: Cấu thành tội phạm TNHS: Trách nhiệm Hình sự TAND: Tòa án nhân dân
VKSND: Viện kiểm sát nhân dân
Trang 8DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1
So sánh tội chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có, tội che giấu tội phạm và tội không tố giác tội phạm
68
phạm tội mà có với tội rửa tiền 72
Bảng 3.1
Thống kê số liệu vụ án và bị cáo phạm tội chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có đã thụ lý trên địa bàn thành phố Hà Nội từ năm 2011- 2015
78
Bảng 3.2
Thống kê số liệu số vụ án, bị cáo phạm tội chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có được giải quyết trên địa bàn thành phố Hà Nội từ 2011- 2015
81
Trang 9MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Trong những năm gần đây, trước sự thay đổi, phát triển của các điều kiện kinh tế- xã hội, tình hình các loại tội phạm nói chung có nhiều diễn biến phức tạp Đặc biệt là các tội xâm phạm quyền sở hữu có chiều hướng gia tăng Điều này gây ảnh hưởng không nhỏ việc bảo vệ, bảo đảm các quyền cơ bản của công dân trong đó có quyền sở hữu Liên quan đến các tội phạm xâm hại về sở hữu, tội phạm chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có trở thành vấn đề đáng lưu tâm, đang gây nhiều lo lắng cho người dân Tính chất của tội phạm cũng góp phần gây khó khăn trong hoạt động điều tra, truy tố, xét xử các tội phạm xâm phạm sở hữu
Trong giai đoạn nền kinh tế của đất nước đang phát triển theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, tình trạng người dân chạy theo tiếng gọi của lợi nhuận thực hiện các hoạt động kinh doanh, mua bán các loại hàng hoá, tài sản
dù biết là do người khác phạm tội mà có là tình trạng đáng cảnh báo Việc công dân dù biết tài sản mình đang chứa chấp hoặc tiêu thụ do người khác phạm tội mà
có nhưng vẫn cố tình thực hiện nhằm kiếm lời khiến cho việc xử lý các loại tội phạm xâm hại sở hữu như trộm cắp tài sản, cướp tài sản, cướp giật tài sản, càng thêm khó khăn trong công tác điều tra, truy tố tội phạm do tài sản khó được xác minh, tìm kiếm Đứng trước thực trạng cũng như diễn biến của tình hình tội phạm xâm phạm sở hữu như vậy, một số công dân sẵn sàng chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản của công dân, tài sản của Nhà nước do người khác phạm tội mà có có giá trị lớn do mua rẻ, bán đắt gây ra thiệt hại lớn cho người dân, cũng như cho tài sản của Nhà nước Điều này gây cản trở không nhỏ đến hoạt động đúng đắn của cơ quan có thẩm quyền trong việc điều tra, xử lý tội phạm Hơn thế nữa, hành vi này còn gián tiếp khuyến khích các hành vi phạm tội, phạm tội nhiều lần của người khác, gây ra ảnh hưởng tiêu cực cho xã hội, khiến tình hình tội phạm thêm phức tạp, gây khó
Trang 10khăn cho công tác phòng ngừa tội phạm
Khi nghiên cứu về tội chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có những năm gần đây (giai đoạn 2010- 2015), nhiều vấn đề về mặt lý luận cũng như thực tiễn cần tìm hiểu kỹ càng Đặc biệt, trên địa bàn thành phố Hà Nội- thủ đô của đất nước, việc nghiên cứu các vấn đề tội phạm này càng cần thiết hơn bởi lẽ Hà Nội là thành phố đi đầu trong quá trình phát triển, mức sống của người dân có đòi hỏi cao; vì thế, đây cũng là nơi thu hút nhiều loại tội phạm về sở hữu, gây ảnh hưởng đến trật tự công cộng, trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa trong đó có tội chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có Tội phạm này có
sự xuất phát từ những tội phạm nguồn gây ảnh hưởng tiêu cực đến việc gia tăng tỷ
lệ tội phạm về sở hữu Tuy nhiên, trong các đề tài nghiên cứu những năm gần đây, tội chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có lại ít được nghiên cứu đầy đủ và cụ thể Việc xác định rõ nguyên nhân, điều kiện phạm tội phù hợp với sự phát triển của xã hội hiện nay hay trên địa bàn thành phố Hà Nội nói riêng cũng chưa được đi sâu nghiên cứu, bám sát tình hình thực tiễn Thực tiễn đặt ra rằng, hành vi chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có khá phức tạp dưới nhiều hình thức, thủ đoạn đơn giản có, tinh vi có nhằm hợp pháp hóa tài sản phạm tội để đưa ra tiêu thụ trên thị trường Điều này gây ảnh hưởng không nhỏ tới việc gia tăng phức tạp tình hình tội phạm trên địa bàn thành phố Hà Nội nói riêng và trên cả nước nói chung, cũng như đề ra các biện pháp nâng cao hiệu quả
áp dụng với tội chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có
Vì lẽ đó, việc nghiên cứu tội chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có đặt ra vấn đề cấp thiết cả về lý luận và thực tiễn nhằm
Trang 11DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
I Tài liệu tiếng Việt
1 Nguyễn Thị Lan Anh (2009), Thực tiễn tôi tiêu thụ tài sản do người khác
phạm tôi mà có trên địa bàn huyện Diễn Châu tỉnh Nghệ An, Khóa luận tốt
nghiệp
2 Phạm Văn Báu (2004), “Tội chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người khác
phạm tội mà có”, Tạp chí luật học, (5), tháng 5
3 BCA-BQP-BTP-NHNNVN-VKSNDTC-TANDTC (2011), Thông tư số
09/2011/TTLT-BCA-BQP-BTP-NHNNVN-VKSNDTC-TANDTC ban hành ngày 30/11/2011 Hướng dẫn áp dụng quy định của Bộ luật Hình sự về tội chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có và tội rửa tiền,Hà Nội
4 Lê Cảm (1999), Hoàn thiện pháp luật hình sự Việt Nam trong giai đoạn xây
dựng nhà nước pháp quyền, một số vấn đề cơ bản của Phần chung, Nxb
Công an nhân dân, Hà Nội
5 Lê Cảm, Trịnh Tiến Việt (2004), “Phân biệt miễn trách nhiệm hình sự và
miễn hình phạt” Tạp chí KHPL, (2)
6 Lê Cảm (2005), Những vấn đề cơ bản trong khoa học Luật Hình sự (Phần
chung), Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội
7 Lê Cảm (chủ biên) (2001), Giáo trình luật hình sự Việt Nam (Phần chung),
Nxb Đại học quốc gia Hà Nội
8 Lê Cảm (chủ biên), Nguyễn Ngọc Chí (2007), Giáo trình luật hình sự Việt
Nam (Phần các tội phạm), Nxb Đại học quốc gia Hà Nội
9 Chính phủ (2005), Nghị định số 150/2005/NĐ- CP ban hành ngày
12/12/2005 Quy định xử phạt hành chính trong lĩnh vực an ninh trật tự, an toàn xã hội, Hà Nội
10 Chủ tịch Chính phủ lâm thời nước Việt Nam dân chủ cộng hòa (1946), Sắc lệnh
Trang 12số 26 về việc truy tố các việc phá huỷ công sản ngày 25/02/1946
11 Đảng Cộng sản Việt Nam (2002), Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 02/01 của
Bố Chính trị về “một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời gian tới”, Hà Nội
12 Đảng Cộng sản Việt Nam (2005), Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 24/5 của
Bộ Chính trị về “Chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020”, Hà Nội
13 Đảng Cộng sản Việt Nam (2005), Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6 của Bộ
Chính trị về “Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020”, Hà Nội
14 Nguyễn Ngọc Hòa (2007), “Phòng ngừa tội phạm trong tội phạm học”, Tạp
chí luật học, (06), tháng 6
15 Nguyễn Văn Hoàn (người dịch), Uông Chu Lưu (người hiệu đính) (1994),
Ban dự thảo Bộ luật hình sự sửa đổi, Bộ Tư pháp, Bộ luật hình sự Nhật Bản,
Hà Nội
16 Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối (2006), Nghị quyết số
01/2006/NQ-HĐTP ngày 12/5 cao hướng dẫn áp dụng một số quy định của Bộ luật hình
sự, Hà Nội
17 Lê Văn Hưu, Phan Phu tiên, Ngô Sĩ Liên (1998), Đại Việt sử ký toàn thư,
tập II, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội
18 Phạm Quốc Huy (2010), “Công tác xét xử tội phạm và đổi mới hoạt động xét
xử của Tòa án nhân dân các cấp trong 12 năm qua góp phần thực hiện hiệu quả
chương trình cải cách tư pháp”, Toà án nhân dân tối cao
19 Dương Tuyết Miên, hiệu đính (2010), Bộ luật Hình sự Thụy Điển, Sách được
tài trợ bởi SIDA, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội
20 Lê Văn Luật (2004), “Bàn về Điều 250 Bộ luật Hình sự”, Tạp chí Tòa án
nhân dân, (11), tr.23-24
21 Vũ Văn Mẫu (1974), Cổ luật Việt Nam thông khảo và tư pháp sử, quyển 1 –
tập I, Sài Gòn
Trang 1322 Trần Thị Thu Nam (2007), Tội chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người
khác phạm tội mà có trong Luật Hình sự Việt Nam, Luận văn Thạc sỹ luật
học, Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội
23 Hồ Vĩnh Phú (2013), Yếu tố định lượng đối với tội Chứa chấp hoặc tiêu thụ
tài sản do người khác phạm tội mà có, Trang thông tin TAND Tối cao
24 Vũ Thị Phụng (2008), “Những bộ luật cổ Việt Nam và một số giá trị đối với
đương đại”, Hội thảo Quốc tế Việt Nam học, lần thứ III Trường Đại học
Khoa học xã hội và Nhân văn
25 Đinh Văn Quế (2001), Bình luận khoa học Bộ luật Hình sự 1999, tập 2, Nxb
Công an nhân dân, Hà Nội
26 Đinh Văn Quế (2003), Bình luận khoa học Bộ luật Hình sự năm 1999, Nxb
thành phố Hồ Chí Minh
27 Đinh Văn Quế (2006), Bình luận khoa học Bộ luật Hình sự, (Phần các tội
phạm), tập 9, Nxb Tp Hồ Chí Minh
28 Quốc hội (1998), Bộ luật Hình sự của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt
Nam năm 1985, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
29 Quốc hội (2004), Bộ luật Tố tụng Hình sự của nước Cộng hòa xã hội chủ
nghĩa Việt Nam năm năm 2003, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
30 Quốc hội (2010), Bộ luật Dân sự của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt
Nam năm 2005, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
31 Quốc hội (2010), Bộ luật Hình sự của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt
Nam năm 1999, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
32 Quốc hội (2014), Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm
2013, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
33 Quốc hội (2016), Bộ luật Hình sự của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt
Nam năm 2015, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
34 Lý Văn Quyền (2007), Giáo trình tội phạm học, Nxb công an nhân dân, Hà
