Thực trạng cung cấp dịch vụ trị liệu tâm lý tại bệnh viện tâm thần tuyến tỉnh của Việt Nam

NGUYỄN THỊ MAI HIÊN THỰC TRẠNG CUNG CẤP DỊCH VỤ TRỊ LIỆU TÂM LÝ TẠI BỆNH VIỆN TÂM THẦN TUYẾN TỈNH CỦA VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SỸ TÂM LÝ HỌC... HÀ NỘI - 2016 NGUYỄN THỊ MAI HIÊN THỰC TR

NGUYỄN THỊ MAI HIÊN

THỰC TRẠNG CUNG CẤP DỊCH VỤ TRỊ LIỆU TÂM LÝ TẠI BỆNH VIỆN TÂM THẦN TUYẾN TỈNH

CỦA VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SỸ TÂM LÝ HỌC

HÀ NỘI - 2016

NGUYỄN THỊ MAI HIÊN

THỰC TRẠNG CUNG CẤP DỊCH VỤ TRỊ LIỆU TÂM LÝ TẠI BỆNH VIỆN TÂM THẦN TUYẾN TỈNH

CỦA VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SỸ TÂM LÝ HỌC Chuyên ngành: TÂM LÝ HỌC LÂM SÀNG TRẺ EM VÀ VỊ THÀNH NIÊN

Mã số: THÍ ĐIỂM

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Bahr Weiss

PGS.TS Đặng Hoàng Minh

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, phòng Đào tạo Sau Đại học, các thầy, cô giáo giảng dạy chương trình tâm lý học lâm sàng trẻ em và vị thành niên, Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội đã tạo điều kiện và giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu tại trường

Tôi xin gửi lời biết ơn đến PGS.TS Bahr Weiss, PGS.TS Đặng Hoàng Minh

đã định hướng và hỗ trợ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn, từ việc xây dựng đề cương nghiên cứu, xây dựng bộ câu hỏi, cách thức phân tích, tổ chức dữ liệu nghiên cứu và viết đề tài luận văn

Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới TS Trần Văn Công, giảng viên chương trình cao học tâm lý lâm sàng trẻ em và vị thành niên đã tận tình chỉ bảo tôi cách thức phân tích kết quả nghiên cứu thực địa, cách thức tìm và phân tích tài liệu có sẵn

Xin trân trọng cảm ơn BS Trương Lê Vân Ngọc, cán bộ phụ trách sức khỏe tâm thần, Cục Quản lý Khám Chữa Bệnh, Bộ Y Tế, và lãnh đạo, cán bộ y tế tại 41 bệnh viện tâm thần trong cả nước đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình xây dựng kế hoạch, công cụ nghiên cứu và thu thập số liệu

Tôi xin cảm ơn Ths.Trần Anh Toàn, phụ trách đào tạo cao học, Trường Đại Học Giáo dục, đã hỗ trợ, giúp đỡ tận tình để tôi hoàn thành các thủ tục bảo vệ luận văn đúng thời gian và đáp ứng đúng yêu cầu

Hà Nội, ngày 01 tháng 12 năm 2016

Nguyễn Thị Mai Hiên

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN 3

LỜI CAM ĐOAN 4

MỤC LỤC 5

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT 8

DANH MỤC BẢNG 10

DANH MỤC BIỂU ĐỒ 11

MỞ ĐẦU Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN Error! Bookmark not defined.

1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề Error! Bookmark not defined 1.1.1 Nghiên cứu về hệ thống chăm sóc sức khỏe tâm thầnError! Bookmark not defined

1.1.2 Nghiên cứu về trị liệu tâm lý Error! Bookmark not defined 1.2 Một số vấn đề về lý luận Error! Bookmark not defined 1.2.1 Trị liệu tâm lý và cung cấp dịch vụ trị liệu tâm lýError! Bookmark not defined

1.2.2 Rối loạn tâm thần, chăm sóc sức khỏe tâm thầnError! Bookmark not defined

CHƯƠNG 2 : TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨUError! Bookmark not defined

2.1 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined 2.1.1 Mẫu nghiên cứu Error! Bookmark not defined 2.1.2 Địa bàn nghiên cứu Error! Bookmark not defined

2.2.3 Giai đoạn nhập liệu, phân tích kết quả và viết báo cáoError! Bookmark not defined

CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined.

3.1 Mô tả chung dịch vụ trị liệu tâm lý triển khai tại BVTT tuyến tỉnhError! Bookmark not defined

3.1.1 Triển khai dịch vụ trị liệu tâm lý tại BVTT tỉnhError! Bookmark not defined

3.1.2 Đặc điểm tuổi, giới, trình độ chuyên môn của nhân viên TLTL Error! Bookmark not defined

3.1.3 Thời gian tham gia trị liệu tâm lý Error! Bookmark not defined 3.1.4 Đào tạo về trị liệu tâm lý Error! Bookmark not defined 3.1.5 Nguồn chi trả dịch vụ trị liệu tâm lý Error! Bookmark not defined 3.1.6 Tỷ lệ bệnh nhân được trị liệu tâm lý Error! Bookmark not defined 3.2 Đặc điểm cụ thể về cung cấp trị liệu tâm lý tại BVTT tuyến tỉnh Error! Bookmark not defined

3.2.1 Các loại dịch vụ trị liệu tâm lý cụ thể được cung cấpError! Bookmark not defined

3.2.2 Cách tiếp cận trị liệu tâm lý sử dụng tại bệnh viện tâm thần tỉnh Error! Bookmark not defined

3.2.3 Mục tiêu trị liệu tâm lý Error! Bookmark not defined 3.2.4 Thời gian trị liệu tâm lý Error! Bookmark not defined 3.2.5 Rối loạn tâm thần được trị liệu tâm lý Error! Bookmark not defined 3.2.6 Địa điểm trị liệu tâm lý Error! Bookmark not defined 3.2.7 Sử dụng quy trình/hướng dẫn trị liệu tâm lýError! Bookmark not defined 3.3 Đánh giá của lãnh đạo và nhân viên về dịch vụ trị liệu tâm lý Error! Bookmark not defined

3.3.1 Đánh giá về chất lượng trị liệu tâm lý Error! Bookmark not defined 3.3.2 Đánh giá về ích lợi/hiệu quả trị liệu tâm lýError! Bookmark not defined 3.3.4 Mức độ tự tin trong trị liệu tâm lý Error! Bookmark not defined

3.3.5 Mức độ hài lòng về khả năng trị liệu tâm lý của bản thânError! Bookmark not defined

3.3.6 Mức độ coi trọng trị liệu tâm lý của bệnh việnError! Bookmark not defined

3.3.7 Những rào cản, khó khăn trong trị liệu tâm lýError! Bookmark not defined

3.3.8 Đề xuất để triển khai dịch vụ trị liệu tâm lý hiệu quảError! Bookmark not defined

3.4 Nhu cầu phát triển/tăng cường trị liệu tâm lýError! Bookmark not defined 3.4.1 Nhu cầu phát triển trị liệu tâm lý nói chungError! Bookmark not defined 3.4.2 Nhu cầu dịch vụ TLTL cụ thể trong thời gian tớiError! Bookmark not defined

3.4.3 Nhu cầu về cách tiếp cận trị liệu tâm lý.Error! Bookmark not defined 3.4.4 Nhu cầu về nguồn nhân lực tham gia trị liệu tâm lýError! Bookmark not defined

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ……… …109 TÀI LIỆU THAM KHẢO 113 PHỤ LỤC 124

Bệnh nhân tâm thần Bệnh viện đa khoa Bệnh viện tâm thần

Bộ Y Tế Cognitive Behavioral Therapy – Liệu pháp nhận thức hành vi Civil Societal Organization – Tổ chức dân sự xã hội

Chăm sóc sức khỏe tâm thần Công tác xã hội

Cộng tác viên Disability adjusted life years – Số năm sống điều chỉnh theo mức độ khuyết tật

Evidence based Practice – Thực hành dựa trên bằng chứng International Codes of Diseases – Bảng phân loại mã bệnh quốc

tế (của Tổ chức Y tế Thế giới) Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders Version

5 - Sổ tay Chẩn đoán và Thống kê các Rối loạn tâm thần phiên bản lần thứ 5 (của Hiệp hội Tâm thần học Hoa Kỳ

Global burden of diseases – Gánh nặng bệnh tật toàn cầu Non-Government Organization – Tổ chức phi chính phủ

Sở Y Tế Trị liệu tâm lý Years lived with disability – Số năm sống tàn tật World Health Organization – Tổ chức Y tế Thế giới

DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1 Số giường bệnh tâm thần phân theo khu vực địa lýError! Bookmark not defined.

Bảng 2.2 Loại hình nguồn nhân lực trong BVTT tuyến tỉnhError! Bookmark not defined.

Bảng 2.3 Hoạt động khám chữa bệnh tại BVTT tuyến tỉnhError! Bookmark not defined.

Bảng 2.4 Các dạng rối loạn tâm thần tại BVTT tuyến tỉnhError! Bookmark not defined.

Bảng 3.1 Đặc điểm về tuổi và giới của người cung cấp dịch vụ TLTL Error! Bookmark not defined.

Bảng 3.2 Nguồn chi trả dịch vụ trị liệu tâm lýError! Bookmark not defined Bảng 3.3 Các dịch vụ TLTL cụ thể cung cấp tại BVTT tuyến tỉnh Error! Bookmark not defined.

Bảng 3.4 Số lượng bệnh nhân sử dụng dịch vụ TLTL cụ thểError! Bookmark not defined.

Bảng 3.5 Mục tiêu trị liệu tâm lý của người thực hiện trị liệuError! Bookmark not defined.

Bảng 3.6 Số buổi trị liệu tâm lý cho một bệnh nhânError! Bookmark not defined.

Bảng 3.7 Thời gian cho một buổi trị liệu tâm lýError! Bookmark not defined Bảng 3.8 Các dạng RLTT được TLTL Error! Bookmark not defined Bảng 3.9 Ý kiến đánh giá về chất lượng dịch vụ TLTLError! Bookmark not defined.

Bảng 3.10 Ý kiến về ích lợi trị liệu tâm lý Error! Bookmark not defined.

Bảng 3.11 Ý kiến về ích lợi trị liệu tâm lý đối với các RLTT khác nhauError! Bookmark not defined.

Bảng 3.12 Nhu cầu TLTL của nhân viên chƣa triển khai trị liệuError! Bookmark not defined.

Bảng 3.13 Nhu cầu về dịch vụ TLTL cụ thể của nhân viên chƣa TLTL.… Error! Bookmark not defined.

Bảng 3.14 Nhu cầu về dịch vụ TLTL cụ thể của nhân viên đã TLTL… Error! Bookmark not defined.

Bảng 3.15 Nhu cầu về tiếp cận TLTL cụ thể của nhân viên chƣa TLTLError! Bookmark not defined.

Bảng 3.16 Nhu cầu về tiếp cận TLTL cụ thể của nhân viên đã TLTL Error! Bookmark not defined.

Bảng 3.17 Nhu cầu về nguồn nhân lực của nhân viên chƣa TLTL Error! Bookmark not defined.

Bảng 3.18 Nhu cầu về nguồn nhân lực của nhân viên đã TLTLError! Bookmark not defined.

DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.1 Số lượng BVTT có triển khai dịch vụ trị liệu tâm lý Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 3.2 Số lượng cán bộ y tế có triển khai dịch vụ trị liệu tâm lý Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 3.3 Đặc điểm trình độ chuyên môn của người cung cấp TLTL Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 3.4 Thời gian tham gia TLTL của người cung cấp dịch vụ TLTLError! Bookmark not defined

Biểu đồ 3.5 Đào tạo trị liệu tâm lý trong vòng 5 năm nayError! Bookmark not defined

Biểu đồ 3.6 Tỷ lệ bệnh nhân được TLTL so với tổng số bệnh nhân điều trịError! Bookmark not defined

Biểu đồ 3.7 Cách tiếp cận trị liệu tâm lý được nhân viên sử dụng Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 3.8 Số lượng bệnh nhân sử dụng các cách tiếp cận trị liệu tâm lýError! Bookmark not defined

Biểu đồ 3.9 Tần suất trị liệu tâm lý cho bệnh nhânError! Bookmark not defined Biểu đồ 3.10 Ý kiến của nhân viên về địa điểm trị liệu tâm lýError! Bookmark not defined

Biểu đồ 3.11 Sử dụng quy trình/hướng dẫn trị liệu tâm lýError! Bookmark not defined

Biểu đồ 3.12 Mức độ yêu thích áp dụng trị liệu tâm lýError! Bookmark not defined

Biểu đồ 3.13 Mức độ tự tin trong trị liệu tâm lýError! Bookmark not defined

Biểu đồ 3.14 Mức độ hài lòng về khả năng trị liệu tâm lý của bản thân Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 3.15 Mức độ coi trọng trị liệu tâm lý của bệnh việnError! Bookmark not defined

Biểu đồ 3.16 Nhu cầu TLTL của bệnh viện chƣa triển khai TLTL Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 3.17 Nhu cầu dịch vụ TLTL cụ thể của bệnh viện chƣa TLTL Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 3.18 Nhu cầu dịch vụ TLTL cụ thể của bệnh viện đã TLTL Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 3.19 Nhu cầu về cách tiếp cận TLTL của BV chƣa TLTL Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 3.20 Nhu cầu về cách tiếp cận TLLT của BV đã TLTLError! Bookmark not defined

Biểu đồ 3.21 Nhu cầu về nguồn nhân lực TLTL của BV chƣa TLTL Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 3.22 Nhu cầu về nguồn nhân lực TLTL của BV đã TLTL Error! Bookmark not defined

TÀI LIỆU THAM KHẢO

2 Bệnh viện tâm thần Trung ương 1 (2002) Khảo sát dịch tễ về các rối loạn

tâm thần tại Việt Nam Báo cáo nghiên cứu

3 Bộ Lao Động, Thương binh và Xã hội (2013) Công tác xã hội trong chăm

sóc sức khỏe tâm thần

4 Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội (2011) Hướng dẫn triển khai Đề án

trợ giúp xã hội và phục hồi chức năng cho người tâm thần, người rối nhiễu tâm trí dựa vào cộng đồng giai đoạn 2011-2020 Nhà Xuất bản Thông tin và

Truyền thông, 2011

5 Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội (2011) Hệ thống các cơ sở bảo trợ

xã hội Nhà Xuất bản Thông tin và Truyền thông, 2011

6 Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội (2011) Định hướng chính sách và hệ

thống văn bản quy pham pháp luật trợ giúp trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn Nhà Xuất bản Thông tin và Truyền thông, 2011

7 Bộ Lao động-Thương Binh và Xã Hội, UNICEF, WHO, RTCCD (2011)

Đánh giá các mô hình chăm sóc sức khỏe tâm thần do các tổ chức phi chính phủ tại Việt Nam vận hành Báo cáo nghiên cứu 2011

8 Bộ môn Tâm thần, ĐHYD TP HCM (2005) Tâm Thần Học NXB Y Học,

2005

9 Bộ Y tế, Trường Đại học Y tế Công cộng và Viện Chiến lược và chính

sách Y tế (2010), Gánh nặng bệnh tật và chấn thương ở Việt Nam năm 2008

Báo cáo nghiên cứu

10 Bộ Y Tế (2010) Các văn bản quy phạm pháp luật về y tế Công ty cổ phần

SXTM Ngọc Châu, 2010

11 David Ames, Edmond Chiu, James Lindesay, Kenneth I Shulman

(2014) Hướng dẫn tâm thần học người già Dịch từ tiếng Anh Người dịch

Nguyễn Kim Việt Nhà Xuất bản Y học, 2014

12 Vũ Dũng (2008) Từ điển Tâm lý học Nhà Xuất bản Từ điển Bách Khoa

13 Goderfroid J., (1998) Những con đường của tâm lý học Dịch từ tiếng Pháp

Người dịch Trần Di Ái, Phạm Văn Đoàn, Lưu Huy Khánh Tủ sách NT, Hà Nội, 1998

14 Hergenhahn B.R., Nhập môn Lịch sử Tâm lý học Người dịch Lưu Văn Hy

NXB Thống kê

15 Nguyễn Thị Thanh Hương (2014) Giáo trình Công tác Xã hội Trong Chăm

sóc Sức khỏe Tâm thần Nhà xuất bản Lao động-Xã hội

16 Nguyễn Thị Thanh Hương (2014) Giáo trình Quản lý ca về Chăm sóc và

Phục hồi Chức năng cho Người Tâm thần Nhà xuất bản Lao động-Xã hội,

Hà Nội, 2014

17 Trần Thu Hương (2014) Giáo trình Tâm lý Học Lâm sàng Nhà xuất bản

Lao động-Xã hội, Hà Nội, 2014

18 Tiêu Thị Minh Hường (2014) Giáo trình Tham vấn Cơ Bản Trong Chăm

sóc Sức khỏe Tâm Thần Nhà xuất bản Lao động-Xã hội, Hà Nội, 2014

19 Ngô Gia Hy (2005) Từ Điển Bách Khoa Y Học Anh-Việt Nhà xuất bản Y

Học TP.Hồ Chí Minh, 2005

22 Đặng Hoàng Minh, Bahr Weiss, Nguyễn Cao Minh Sức khỏe tâm thần trẻ

em Việt Nam: Thực trạng và các yếu tố nguy cơ Kỷ yếu hội thảo Hà Nội

23 Naotaka Shinfuku (2014) Những bước phát triển trong chẩn đoán và điều

trị bệnh tâm thần tại Châu Á Dịch từ tiếng Anh Người dịch Hội Tâm thần

Học Việt Nam Kỷ yếu Hội nghị Khoa học Quốc tế về Tâm thần học, 2014

24 Nguyễn Ngọc Phú Lịch sử tâm lý học.Nhà Xuất bản Đại học Quốc gia Hà

Nội

25 Nguyễn Sinh Phúc (2014) Giáo trình Đại Cương Chăm sóc Sức khỏe Tâm

thần Nhà Xuất bản Lao động Xã hội, 2014

26 Quỹ Tài năng Trẻ Tâm lý học-Giáo dục Học Việt Nam (2014) Kỷ yếu hội

thảo khoa học toàn quốc: Sức khỏe Tâm thần trong Trường học Nhà Xuất

bản Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh

27 Sigmund Freud Cái tôi và cái nó Dịch từ tiếng Pháp Người dịch Thân Thị

Mận Nhà xuất bản tri thức, 2016

28 Sigmund Freud Sâu xa hơn nguyên tắc không đổi Dịch từ tiếng Pháp

Người dịch Thân Thị Mận Nhà xuất bản tri thức, 2016

29 Lê Thị Minh Tâm (2011) Tiếp cận trị liệu nhận thức hành vi Nhà Xuất bản

Thời đại, 2011

30 Trần Nhựt Tân (2006) Tâm lý học Nhà Xuất bản Lao động, 2006

31 Nguyễn Văn Thọ (2011) Giáo trình tâm lý bệnh học.Thành phố Hồ Chí

Minh, 2011

32 Đinh Thị Kim Thoa, Trần Văn Tính, Đặng Hoàng Minh (2009) Tâm lý

học Đại cương Nhà Xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội, 2009

33 Phạm Toàn (2011) Tâm bệnh học Texas, USA: Papyrus, 2011

34 Tổ chức Y tế Thế giới tại Việt Nam ( 2011) Đánh giá Thực trạng Hệ thống

Chăm sóc Sức khỏe Tâm thần thuộc quản lý của Bộ Lao động Thương binh

và Xã hội Báo cáo nghiên cứu 2011

35 Trường Đại học Lao động Xã hội (2013) Kỷ yếu Hội thảo Quốc tế: Công

tác xã hội trong quá trình hội nhập và phát triển của Việt Nam Nhà xuất

38 Viện Chiến lược và Chính sách Y Tế (2011) Báo cáo Đánh giá Dự án Bảo

vệ Sức khỏe Tâm thần Cộng đồng Giai đoạn 2006- 2010

39 Vikram Patel (2012) Nơi không có bác sỹ tâm thần Dịch từ tiếng Anh

Người dịch Lã Thị Bưởi, Lã Thị Linh Nga, Nguyễn Thanh Tâm, Đặng Thị Hải Thơ, Nguyễn Văn Hùng Nhà Xuất bản Văn hóa Thông tin, 2012

Tài liệu nước ngoài

40 Achenbach T.M., (2008) Multicultural Assessment of Child and Adolescent

psychopathology with YSR and SDQ instruments: research findings, application and future directions Journal of Child Psychology and

Psychiatry: 49:3, pp 251-275