Giải quyết tranh chấp trong khuôn khổ Hiệp định các biện pháp đầu tư liên quan đến thương mại (TRIMs)

Chương 2: THỰC TIỄN GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP LIÊN QUAN TỚI HIỆP ĐỊNH TRIMS VÀ KINH NGHIỆM CỦA CÁC NƯỚCError!. DANH MỤC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮTKý hiệu viết tắt Tiếng Việt Tiếng Anh GATT

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

CHU QUANG DUY

GI¶I QUYÕT TRANH CHÊP TRONG KHU¤N KHæ HIÖP §ÞNH C¸C BIÖN PH¸P §ÇU T¦

LI£N QUAN §ÕN TH¦¥NG M¹I (TRIMs)

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2016

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

CHU QUANG DUY

GI¶I QUYÕT TRANH CHÊP TRONG KHU¤N KHæ HIÖP §ÞNH C¸C BIÖN PH¸P §ÇU T¦

LI£N QUAN §ÕN TH¦¥NG M¹I (TRIMs)

Chuyên ngành: LUẬT QUỐC TẾ

Mã số: 60 38 01 08

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Cán bộ hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN TIẾN VINH

HÀ NỘI - 2016

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội

Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi

có thể bảo vệ Luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

NGƯỜI CAM ĐOAN

Chu Quang Duy

Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ TRANH CHẤP VÀ GIẢI

QUYẾT TRANH CHẤP LIÊN QUAN TỚI TRIMs TRONG KHUÔN

KHỔ WTO Error! Bookmark not defined

1.1 Hiệp định TRIMs Error! Bookmark not defined

1.1.1 Lịch sử ra đời Error! Bookmark not defined

1.1.2 Nội dung của Hiệp định TRIMs Error! Bookmark not defined

1.2 Cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO Error! Bookmark not defined

1.2.1 Phạm vi và đối tượng của các tranh chấp Error! Bookmark not defined

1.2.2 Các cơ quan trong quá trình giải quyết tranh chấpError! Bookmark not defined

1.2.3 Quy trình thủ tục giải quyết tranh chấp Error! Bookmark not defined

1.2.4 Giải quyết tranh chấp không thông qua các thủ tục tố tụngError! Bookmark not defined

1.3 Những vấn đề đặc thù trong giải quyết tranh chấp liên quan tới TRIMsError! Bookmark not defined

1.3.1 Đặc thù về nội dung giải quyết tranh chấp Error! Bookmark not defined

1.3.2 Đặc thù về thủ tục Error! Bookmark not defined

Chương 2: THỰC TIỄN GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP LIÊN QUAN

TỚI HIỆP ĐỊNH TRIMS VÀ KINH NGHIỆM CỦA CÁC NƯỚCError! Bookmark not defined 2.1 Thực tiễn giải quyết tranh chấp liên quan tới TRIMsError! Bookmark not defined

2.1.1 Tổng quan các vụ tranh chấp Error! Bookmark not defined

2.1.2 Những vấn đề pháp lý được đưa ra giải quyếtError! Bookmark not defined

2.2 Kinh nghiệm của các quốc gia trong giải quyết tranh chấpError! Bookmark not defined

2.2.1 Kinh nghiệm liên quan tới quá trình giải quyết tranh chấpError! Bookmark not defined 2.2.2 Kinh nghiệm liên quan tới TRIMs Error! Bookmark not defined

Chương 3: VẤN ĐỀ PHÒNG VÀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP LIÊN

QUAN TỚI TRIMS TẠI VIỆT NAM Error! Bookmark not defined

3.1 Thực tiễn tại Việt Nam Error! Bookmark not defined

3.1.1 Thể chế pháp lý liên quan tới giải quyết tranh chấp quốc tế nói chung

và trong khuôn khổ WTO nói riêng Error! Bookmark not defined

3.1.2 Sự tham gia của Việt Nam vào cơ chế giải quyết tranh chấpError! Bookmark not defined 3.1.3 Pháp luật Việt Nam liên quan tới TRIMs Error! Bookmark not defined

3.2 Phương hướng, giải pháp phòng và giải quyết tranh chấpError! Bookmark not defined

3.2.1 Hoàn thiện hệ thống pháp luật Error! Bookmark not defined

3.2.2 Xây dựng và hoàn thiện thể chế Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 8

DANH MỤC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT

Ký hiệu

viết tắt Tiếng Việt Tiếng Anh

GATT Hiệp định chung về Thuế quan và

Thương mại

General Agreement on Tariffs and Trade

TRIMs Hiệp định các biện pháp đầu tư

liên quan tới thương mại

Agreement on Trade-Related Investment Measures

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ

Bảng 1.1 Danh mục minh họa các biện pháp đầu tư liên quan đến

thương mại bị cấm áp dụng (TRIMs)

Error! Bookmark not defined

Bookmark not defined

Bookmark not defined

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Ngày nay, toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế là xu thế khách quan của thực tại Để phát triển đất nước, cũng như tăng cường vị thế của mình trên trường quốc tế, các quốc gia trên thế giới không ngừng hợp tác, giao lưu trên mọi lĩnh vực của đời sống như Kinh

tế, Chính trị, Văn hóa – Xã hội, An ninh Trong đó, quan hệ Kinh tế quốc tế được hầu hết các quốc gia trên thế giới quan tâm hơn cả Hiện nay, trong các thiết chế Kinh tế quốc

tế chúng ta cần phải nói đến Tổ chức Thương mại Thế giới (World Trade Organization - WTO), được chính thức thành lập và đi vào hoạt động ngày 01/01/1995 là sản phẩm của vòng đàm phán Uruguay (1986 - 1994) Tính đến 14/7/2016 WTO có tới 163 thành viên

là các quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới (thành viên mới nhất là Liberia) [67]

Việt Nam với tư cách là một quốc gia đang phát triển cũng không nằm ngoài quy luật khách quan đó Bằng chính sách mở cửa thị trường, hội nhập kinh tế quốc tế, Việt Nam đã nộp đơn gia nhập WTO vào tháng 01 năm 1995 và trở thành thành viên chính thức (ngày 11/01/2007) sau 12 năm đàm phán gia nhập Sau khi là thành viên của WTO, nền kinh tế nước ta đã có sự chuyển biến rõ rệt, từ một nền kinh tế Kế hoạch hóa tập chung chúng ta đã và đang xây dựng một nền kinh tế thị trường định hướng Xã hội chủ nghĩa Tuy nhiên việc hội nhập kinh tế quốc tế nói chung và gia nhập WTO nói riêng cũng đặt ra cho chúng ta nhiều thách thức mới trong việc phát triển đất nước Việt Nam đang trong giai đoạn chuyển đổi nền kinh tế Một mặt, cần phải khuyến khích, tạo động lực phát triển và bảo vệ các ngành sản xuất trong nước trước nhà đầu tư nước ngoài với nguồn vốn, kỹ thuật, công nghệ tiên tiến hơn chúng ta Mặt khác, cần phải tạo điều kiện thuận lợi, thu hút nguồn vốn đầu tư nước ngoài, cùng với việc hướng nguồn vốn đó để phát triển kinh tế đất nước theo mục tiêu đã đề ra Xét về mặt trong nước, việc tạo các điều kiện thuận lợi, ưu đãi dành riêng cho các nhà đầu tư trong nước cùng với việc áp đặt một số biện pháp hạn chế đối với nhà đầu tư nước ngoài là việc cần thiết để bảo vệ ngành sản xuất còn non trẻ Tuy vậy, chính điều này đã tạo ra sự không công bằng giữa nhà đầu

tư trong nước với nhà đầu tư nước ngoài, vì vậy có thể sẽ vi phạm các cam kết quốc tế về

Đối xử quốc gia (National Treatment), cũng như các biện pháp hạn chế định lượng (như yêu cầu về tỉ lệ nội địa hóa; hạn ngạch về số lượng xuất khẩu và nhập khẩu đối với các nhà đầu tư nước ngoài ) Chính vì vậy, việc xảy ra tranh chấp liên quan đến các biện pháp đầu tư là không thể tránh khỏi Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, sẽ đi vào tìm hiểu các tranh chấp trong khuôn khổ Hiệp định các biện pháp đầu tư liên quan đến thương mại (Agreement on Trade Related Investment Measures - TRIMs) của WTO

Trong bối cảnh Việt Nam đang trong giai đoạn chuyển đổi nền kinh tế, tuy chưa tham gia nhiều vào cơ chế giải quyết tranh chấp liên quan đến các biện pháp đầu tư liên quan tới thương mại trong khuôn khổ Hiệp định TRIMs, không có nghĩa là chúng ta sẽ đứng ngoài các tranh chấp đó Để phòng ngừa và nâng cao hiệu quả trong quá trình giải

quyết tranh chấp, chúng ta cần phải tìm hiểu một số vấn đề có liên quan: Thứ nhất, Hiệp định các biện pháp đầu tư liên quan đến thương mại là gì?; Thứ hai, đối tượng các tranh chấp liên quan đến Hiệp định?; Thứ ba, cơ chế để giải quyết các tranh chấp đó như thế nào?; Thứ tư, thực tiễn giải quyết các tranh chấp liên quan đến hiệp định?; Thứ năm,

thực trạng pháp luật Việt Nam đối với các biện pháp đầu tư liên quan đến thương mại?; thông qua đó có thể rút ra được bài học kinh nghiệm cho Việt Nam Để trả lời những

câu hỏi đặt ra trên, tôi xin chọn đề tài “Giải quyết tranh chấp trong khuôn khổ Hiệp

định các biện pháp đầu tư liên quan đến thương mại (TRIMs)” làm luận văn thạc sỹ

chuyên ngành luật Quốc tế của mình

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Trước và sau khi Việt Nam chính thức gia nhập Tổ chức thương mại thế giới - WTO, đến nay đã có rất nhiều học giả, chuyên gia về luật quốc tế nghiên cứu về WTO cũng như tác động của việc gia nhập tổ chức này đối với Việt Nam trong các sách

chuyên khảo , các đề tài nghiên cứu khoa học , các bài viết đăng trên tạp chí Tuy nhiên , việc nghiên cứu đó chỉ đi vào tìm hiểu những vấn đề chung, cơ bản về cơ chế giải quyết tranh chấp tại WTO và đưa ra một số giải pháp nhằm khắc phục khó khăn vướng mắc

và nâng cao hiệu quả trong quá trình giải quyết tranh chấp như :

- Nguyễn Tiến Vinh , “Một số vấn đề nhìn từ góc độ tố tụng trong vụ kiện đầu tiên của Việt Nam tại WTO” (2011), Tạp chí Nghiên cứu lập pháp 16(201), tr 19-29; “Kinh

nghiệm nước ngoài và việc tăng cường hiệu quả tham gia của Việt Nam vào cơ chế giải quyết tranh chấp tại Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO)” (2012), Tạp chí Khoa học ĐHQGHN - Luật học (28), tr 165-181; “Vai trò của các thể chế phi nhà nước trong việc bảo đảm Việt Nam – một nước đang phát triển – hội nhập thành công sau khi ra nhập WTO” (2013), Khoa Luật - ĐHQG Hà Nội

- Lê Thị Hồng Hải, “Giải quyết tranh chấp thương mại trong khuôn khổ WTO” (2009), Luận văn thạc sĩ luật Quốc tế, Khoa Luật – ĐHQGHN, Hà Nội

- Nguyễn Thị Hồng Anh, “Cơ chế giải quyết tranh chấp trong WTO, các bài học kinh nghiệm của một số nước và khuyến nghị đối với Việt Nam trong thời gian tới” (2011), Luận văn thạc sĩ luật Quốc tế, Khoa Luật – ĐHQGHN, Hà Nội

- Nguyễn Tiến Hoàng , “Giải quyết tranh chấp trong tổ chức thương mại thế giới

và những vấn đề đặt ra đối với Việt Nam” (2012), luận án Tiến sĩ bảo vệ ngày 26/4/2012, Trường Đại học Ngoại thương

- Nguyễn Hữu Huyên , “Nâng cao hiệu quả tham gia của Việt Nam vào cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO” (2015), đăng tải tại trang thông tin điện tử của Viện nhà nước và pháp luật;

Hoặc những bài viết nêu ra những nội dung cơ bản của Hiệp định các biện pháp đầu tư liên quan tơi thương mại , đồng thời đưa ra một số khuyến nghị làm thế nào để thích nghi với hiệp định như:

- Trần Quang Thắng, “Hiệp định TRIMs và sự thích nghi của Việt Nam trong WTO” (2007), Tạp chí kinh tế và phát triển, (119)

- Nguyễn Lê Phương Anh , “Hiệp định các biện pháp đầu tư liên quan tới thương

WTO” (2004), Luận văn Thạc sĩ, trường Đại học Ngoại thương

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

I TÀI LIỆU TIẾNG VIỆT

học kinh nghiệm của một số nước và khuyến nghị đối với Việt Nam trong thời gian tới, Luận văn thạc sĩ luật Quốc tế, Khoa Luật – ĐHQGHN, Hà Nội

biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng, Hà Nội

hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế-xã hội 5 năm 2011-2015 và phương hướng, nhiệm

vụ phát triển kinh tế-xã hội 5 năm 2016-2020, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ

XII của Đảng, Hà Nội

biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng, NXB Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội

văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng, NXB Chính trị quốc gia

- Sự thật, Hà Nội

Nội

quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Cục Quản lý cạnh tranh, Hà Nội

30/12/2013 quy định nhập khẩu thuốc lá điếu, xì gà, Hà Nội

27/01/2014 hướng dẫn Nghị định 187/2013/NĐ-CP hướng dẫn Luật Thương mại

về hoạt động mua bán hàng hóa quốc tế và hoạt động đại lý mua, bán, gia công và quá cảnh hàng hóa với nước ngoài, Hà Nội

10 Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ (2015), Quyết định số 14/VBHN-BKHCN

ngày 27/02/2015 về phương pháp xác định tỷ lệ nội địa hóa đối với ôtô, Hà Nội

định về thủ tục hải quan; kiểm tra, giám sát hải quan; thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu và quản lý thuế đối với hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu, Hà Nội

chuẩn Điều lệ Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, Hà Nội

trình hành động của Chính phủ tiếp tục thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ 4 Ban Chấp hành Trung ương Đảng Khóa X về một số chủ trương, chính sách lớn

để nền kinh tế phát triển nhanh và bền vững khi Việt Nam là thành viên của Tổ chức Thương mại thế giới, Hà Nội

duyệt Quy hoạch phát triển ngành công nghiệp ô tô Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030, Hà Nội

tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Đầu tư, Hà Nội

16 Chính phủ (2016), Nghị quyết số 35/NQ-CP ngày 16/5/2016 về hỗ trợ và phát

triển doanh nghiệp đến năm 2020, Hà Nội

Hà Nội

WTO, Luận văn thạc sĩ luật Quốc tế, Khoa Luật – ĐHQGHN, Hà Nội

giải quyết tranh chấp của WTO, truy cập ngày 10/3/2015 tại trang

http://isl.vass.gov.vn/

viên WTO và khuyến nghị đối với Việt Nam

thế giới trong hệ thống thương mại đa phương, NXB Lao động - Xã hội, Hà Nội

giải thích các điều kiện gia nhập, NXB Lao động – xã hội, Hà Nội

Hà Nội

trong WTO”, Tạp chí kinh tế và phát triển, (119)

27 Thủ tướng Chính phủ (2005), Chỉ thị số 20/CT-TTg ngày 9/6/2005 về việc chủ

động phòng chống các vụ kiện thương mại nước ngoài, Hà Nội

Thủ tướng Chính phủ về việc kiện toàn Uỷ ban quốc gia về hợp tác kinh tế quốc tế,

Hà Nội

định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức Phái đoàn đại diện thường trực của CHXHCN Việt Nam bên cạnh Liên hợp quốc, Tổ chức thương mại thế giới và các tổ chức quốc tế khác tại Giơ-ne-vơ, Hà Nội

duyệt Nghị định thư về việc CHXHCN Việt Nam gia nhập Hiệp định Trung tâm tư vấn luật WTO, Hà Nội

duyệt Đề án Phát triển đội ngũ luật sư phục vụ hội nhập kinh tế quốc tế từ năm

2010 đến năm 2020, Hà Nội

việc tham vấn cộng đồng doanh nghiệp về thỏa thuận thương mại quốc tế, Hà Nội

thành lập ban chỉ đạo quốc gia về hội nhập quốc tế, Hà Nội

phê duyệt Chiến lược tổng thể hội nhập quốc tế đến năm 2020, tầm nhìn đến năm

2030, Hà Nội

35 Tổ chức Thương mại thế giới WTO (2006), Báo cáo của Ban Công tác về việc

Việt Nam gia nhập WTO, WT/ACC/VNM/48

2011-2015, NXB Thống kê, Hà Nội

tiếp nước ngoài 2005-2014, NXB Thống kê, Hà Nội

2005-2014, NXB Thống kê, Hà Nội

39 Tổng cục Thống kê (2016), Xuất, nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam giai đoạn

2005-2015 với các nước thành viên TPP, NXB Thống kê, Hà Nội

vệ thương mại nhằm chuẩn bị cho doanh nghiệp trong nước sẵn sàng cho việc mở cửa thị trường thực thi các FTAS và Cộng đồng kinh tế ASEAN, Phòng Thương

mại và Công nghiệp Việt Nam

WT/TPR/G/287

đầu tiên của Việt Nam tại WTO”, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp 16(201), tr 19-29

43 Nguyễn Tiến Vinh (2012), “Kinh nghiệm nước ngoài và việc t ăng cường hiệu quả

tham gia của Việt Nam vào c ơ chế giải quyết tranh chấp tại Tổ ch ức Thương mại

Thế giới (WTO)”, Tạp chí Khoa học ĐHQGHN - Luật học, (28), tr 165-181

đảm Việt Nam – một nước đang phát triển – hội nhập thành công sau khi ra nhập WTO, Khoa Luật - ĐHQG Hà Nội

II TÀI LIỆU TIẾNG ANH

Investment Measures (TRIMs): the Pros and Cons, International Journal of Business and Management Studies, UK

46 Brunei, Chile, New Zealand, Singapore, Australia, Canada, Japan, Malaysia,

Mexico, Peru, United States of America, Viet Nam (2016), Trans-Pacific Strategic Economic Partnership Agreement, Auckland

https://www.wto.org/

Socialist Republic of Viet Nam, Bruxelles

Settlement Mechanism, Brookings Trade Forum, 2000, pp 179-219

Investment Measures, access 15/12/2015 Website: https://www.wto.org/

Organization, World Trade Organization, Geneva

Measures, access 15/12/2015, Website: https://www.wto.org/

Organization, Marrakesh

Measures, Agreement Establishing the World Trade Organization, Annex 1A,

Marrakesh

Establishing the World Trade Organization, Annex 2, Marrakesh

settlement procedures as agreed by the Dispute Settlement Body”, Appellate Body, WT/DSB/M/6, Geneva

Importation, Sale and Distribution of Bananas”, Reports of the Panel, WT/DS27/R, Geneva

59 World Trade Organization (1997), “European Communities - Regime for the

Importation, Sale and Distribution of Bananas”, Report of the Appellate Body,

WT/DS27/AB/R, Geneva

Automobile Industry”, Reports of the Panel, WT/DS54/R • WT/DS55/R • WT/DS59/R • WT/DS64/R, Geneva

Investment in the Motor Vehicle Sector”, Reports of the Panel, WT/DS146/R •

WT/DS175/R, Geneva

Wheat and Treatment of Imported Grain”, Reports of the Panel, WT/DS276/R,

Geneva

of Rice”, Reports of the Panel, WT/DS334/R, Geneva

Automobile Parts”, Reports of the Panel, WT/DS339/R • WT/DS340/R • WT/DS342/R, Geneva

on Imports from the United States”, Reports of the Panel, WT/DS360/R, Geneva

Renewable Energy Generation Sector, Canada - Measures Relating to the Feed-in

Tariff Program”, Reports of the Panel, WT/DS412/R • WT/DS426/R, Geneva

access 01/8/2016, Website: https://www.wto.org/