Tư duy nghệ thuật trong tiểu thuyết của một số nhà văn nữ hải ngoại đương đại

Tình hình nghiên cứu về tiểu thuyết và tư duy nghệ thuật trong tiểu thuyết của một số nhà văn nữ Việt Nam hải ngoại đương đại... Đề tài nghiên cứu về Tư duy nghệ thuật trong tiểu thuyế

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

LUẬN ÁN TIẾN SĨ VĂN HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS TS LÝ HOÀI THU

Hà Nội – 2016

1

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 4

1 Lí do chọn đề tài 4

2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 6

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 8

4 Phương pháp nghiên cứu 8

5 Đóng góp mới của luận án 9

6 Cấu trúc của luận án 10

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨUError! Bookmark not defined.

1.1 Tổng quan về tư duy nghệ thuật Error! Bookmark not defined.

1.1.1 Giới thuyết về tư duy và tư duy nghệ thuật Error! Bookmark not defined.

1.1.2 Tình hình nghiên cứu về tư duy nghệ thuật trong văn học Việt NamError! Bookmark not defined.

1.2 Tổng quan về tiểu thuyết và tư duy nghệ thuật trong tiểu thuyết của một số

nhà văn nữ hải ngoại đương đại Error! Bookmark not defined.

1.2.1 Tiểu thuyết của một số nhà văn nữ Việt Nam hải ngoại trong bối cảnh tiểu

thuyết Việt Nam đương đại Error! Bookmark not defined.

1.2.2 Tình hình nghiên cứu về tiểu thuyết và tư duy nghệ thuật trong tiểu thuyết

của một số nhà văn nữ Việt Nam hải ngoại đương đại Error! Bookmark not defined.

Chương 2 TƯ DUY NGHỆ THUẬT NHÌN TỪ CẤP ĐỘ QUAN NIỆMError! Bookmark not defined 2.1 Quan niệm nghệ thuật về hiện thực Error! Bookmark not defined.

2.1.1 Hiện thực thậm phồn Error! Bookmark not defined.

2.1.2 Hiện thực huyền ảo Error! Bookmark not defined.

2.1.3 Hiện thực phân mảnh được nhà văn nghiền ngẫm, thể nghiệmError! Bookmark not defined.

2.2 Quan niệm nghệ thuật về con người Error! Bookmark not defined.

2.2.1 Con người như một nhân vị, bí ẩn, đa diện Error! Bookmark not defined.

2.2.2 Con người vô cảm, cô đơn, hoài nghi Error! Bookmark not defined.

2.3 Quan niệm về tiểu thuyết Error! Bookmark not defined.

2.3.1 Tiểu thuyết - một phức hợp thể loại chưa hoàn kếtError! Bookmark not defined.

2.3.2 “Tiểu thuyết mảnh vỡ” Error! Bookmark not defined.

2.3.3 Tiểu thuyết như một trò chơi tự sự Error! Bookmark not defined.

Chương 3 TƯ DUY NGHỆ THUẬT NHÌN TỪ CẤP ĐỘ HÌNH TƯỢNG NGHỆ

THUẬT Error! Bookmark not defined.

2

3.1 Hình tượng nhân vật trong tiểu thuyết của một số nhà văn nữ Việt Nam hải

ngoại Error! Bookmark not defined.

3.1.1 Các hình tượng nhân vật cơ bản Error! Bookmark not defined.

3.1.2 Nghệ thuật xây dựng nhân vật Error! Bookmark not defined.

3.2 Hình tượng nghệ thuật giàu tính biểu tượng Error! Bookmark not defined.

3.2.1 Nước mắt – biểu tượng của nỗi đau nữ giới Error! Bookmark not defined.

3.2.2 Giấc mơ – biểu tượng của thế giới vô thức thầm kínError! Bookmark not defined.

3.2.3 Hồn ma – biểu tượng của thế giới tâm linh huyền ảoError! Bookmark not defined.

3.3 Thời gian trong tiểu thuyết của một số nhà văn nữ Việt Nam hải ngoạiError! Bookmark not defined.

3.3.1 Sự sai trật niên biểu và tính đa chiều của thời gianError! Bookmark not defined.

3.3.2 Thời gian xảy lặp Error! Bookmark not defined.

3.4 Không gian trong tiểu thuyết của một số nhà văn nữ Việt Nam hải ngoạiError! Bookmark not defined.

3.4.1 Không gian mang tính phân hóa, khu biệt Error! Bookmark not defined.

3.4.2 Không gian mang tính cá thể hóa, tâm linh hóa Error! Bookmark not defined.

Chương 4 TƯ DUY NGHỆ THUẬT NHÌN TỪ CẤP ĐỘ PHƯƠNG THỨC

TRẦN THUẬT Error! Bookmark not defined.

4.1 Đa dạng hóa các hình thức kết cấu Error! Bookmark not defined.

4.1.1 Kết cấu đa tầng bậc Error! Bookmark not defined.

4.1.2 Kết cấu phân mảnh Error! Bookmark not defined.

4.1.3 Kết cấu xoắn kép Error! Bookmark not defined.

4.2 Khuynh hướng tự thuật Error! Bookmark not defined.

4.2.1 Nguyên nhân và sự thể hiện Error! Bookmark not defined.

4.2.2 Mô hình của tự thuật Error! Bookmark not defined.

4.2.3 Vai trò của tự thuật Error! Bookmark not defined.

4.3 Ngôn ngữ hiện đại hóa Error! Bookmark not defined.

4.3.1 Sử dụng nhiều tỉnh lược ngữ dụng Error! Bookmark not defined.

4.3.2 Tăng cường đặc tính đối thoại, phối hợp, đa âm Error! Bookmark not defined.

4.3.3 Phối kết mạnh mẽ nhiều loại hình ngôn ngữ Error! Bookmark not defined.

4.4 Giọng điệu giàu sắc thái thẩm mĩ Error! Bookmark not defined.

4.4.1 Giọng điệu triết lý, chiêm nghiệm, suy tư Error! Bookmark not defined.

4.4.2 Giọng điệu trữ tình sâu lắng Error! Bookmark not defined.

4.4.3 Giọng điệu giễu nhại, hài hước Error! Bookmark not defined.

3

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO 11 PHỤ LỤC

4

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

1.1 “Người Việt Nam ở nước ngoài là bộ phận không tách rời và là một nguồn

lực của cộng đồng dân tộc Việt Nam” [23] Điều này đã được khẳng định trong Nghị

quyết số 36/NQ – TW và Chỉ thị số 45 – CT/TW của Bộ Chính trị về công tác đối với

người Việt Nam ở nước ngoài Trên tinh thần ấy, nhà nghiên cứu Nguyên Ngọc đã nhận định rằng: “Ngườ i Viê ̣t Nam ở nước ngoài trong mấy chu ̣c năm qua đã hoàn thành một khối lượng văn học không thể phủ nhận được Đó là mô ̣t bô ̣ phâ ̣n của văn học Việt Nam hiện đại Cùng với văn học trong nước , văn ho ̣c hải ngoa ̣i làm nên diê ̣n mạo của văn học Việt Nam ngày nay Sẽ cực kỳ thiếu sót nếu biết văn học Việt Nam ngày nay mà không biết văn học Việt Nam hải ngoại” [104] Mặc dù được thừa nhận như một bộ phận hợp thành nhưng trong tương quan so sánh, nếu văn học trong nước thường tồn tại với tư cách là dòng văn học chính, giữ vị trí trung tâm, nằm trong

“vùng phủ sóng” của các công trình nghiên cứu thì trái lại, bởi nhiều lí do, việc nghiên cứu văn học hải ngoại ở Việt Nam còn gặp nhiều khó khăn Sự rụt rè, thờ ơ đối với vùng sáng tác này khiến cho văn học ở hải ngoại bị rơi vào “vùng ngoại biên”, bên lề của sự tập trung nghiên cứu Tình trạng “cực kỳ thiếu sót” như Nguyên Ngọc nhận định đã khiến cho việc nghiên cứu thấu đáo về văn học hải ngoại có thêm nhiều phần ý nghĩa Nó không chỉ góp phần nuôi dưỡng, duy trì và phát triển một bộ phận văn học viết bằng tiếng Việt ở nước ngoài mà còn là “một câu thúc nội tại để đưa nền

văn học trong nước phát triển hơn” [104] Đề tài nghiên cứu về Tư duy nghệ thuật

trong tiểu thuyết của một số nhà văn nữ hải ngoại đương đại là một sự bổ khuyết cho

tình trạng “thiếu sót” đó

1.2 Trong mấy chục năm qua, cùng với số lượng, chất lượng của không ít tiểu

thuyết hải ngoại đã góp phần khẳng định sự đóng góp đáng kể của văn học hải ngoại vào kho tài sản chung của văn học Việt Nam Trong đó, tiểu thuyết của các nhà văn

nữ hải ngoại như Thuận, Đoàn Minh Phượng, Lê Ngọc Mai, Lê Minh Hà…nổi bật lên như một hiện tượng, chứa đựng nhiều đổi mới quan trọng trong tư duy nghệ thuật Cùng với các nhà văn nữ trong nước, những nhà văn nữ kể trên đã thể hiện một cuộc

“tự vượt” của giới nữ để vịnh dự đứng trong hàng ngũ những người đại diện cho

5

khuynh hướng cách tân thể loại Nhờ những đổi mới tư duy nghệ thuật trên nhiều phương diện, sáng tác của các nhà văn nữ hải ngoại đã ghi dấu một sự chuyển mình của tiểu thuyết nữ Việt Nam đương đại Bên cạnh đó, với sự nhạy cảm, tinh tế, đầy nữ tính nhưng cũng không kém phần sắc sảo và quyết liệt, trong tư duy nghệ thuật của các nhà văn nữ hải ngoại còn thể hiện sự thức nhận về bản sắc cá nhân cũng như những vấn đề liên quan đến giới nữ Vì vậy, nếu thiếu đi những “bóng hồng” xa xứ này, diện mạo tiểu thuyết nữ ở Việt Nam nói riêng và tiểu thuyết Việt Nam đương đại nói chung sẽ trở nên thiếu sót, không đầy đủ

1.3 Tư duy nghệ thuật là một trong những yếu tố có vai trò quan trọng trong

sáng tạo, nghiên cứu và phê bình văn học Mỗi một đối tượng nghệ thuật, để được chiếm lĩnh và sáng tạo ra, trước hết đều nhờ vào tư duy nghệ thuật của nhà văn Chính

vì thế, tư duy nghê ̣ thuâ ̣t không ch ỉ phản ánh nhân sinh quan, thế giới quan mà còn phản ánh trình độ nhận thức, vốn sống, tầm văn hóa, kinh nghiệm cũng như tư chất, năng lực của người nghệ sĩ Những yếu tố đó giữ vai trò quan trọng trong việc chỉ đạo, định hướng, lựa chọn, biểu hiện và sáng tạo nghệ thuật Và như một lẽ tất yếu, đổi mới văn học trước hết phải gắn liền với đổi mới tư duy nghệ thuật của nhà văn Đó chính là lí do vì sao vấn đề đổi mới tư duy (trong đó có tư duy nghệ thuật) lại trở thành “điểm nóng” trong công cuộc đổi mới toàn diện của đất nước Với vai trò như một yếu tố “căn cốt” góp phần tạo nên thành tựu của văn học Việt Nam thời kỳ đổi mới, việc nghiên cứu về tư duy nghệ thuật thực sự trở thành một hướng nghiên cứu quan trọng Mặc dù vậy, ở nước ta hiện nay, những đề tài nghiên cứu văn học chuyên sâu từ góc nhìn tư duy nghệ thuật vẫn còn khá ít

1.4 Tiểu thuyết là một thể loại luôn giữ vị trí trung tâm, góp phần làm nên diện

mạo của một nền văn học hiện đại Tiểu thuyết, theo M Kundera, là một kiểu phương pháp phức hợp nhận thức cuộc sống đưa lại những kết quả đáng tin cậy Tiểu thuyết, theo R Laughlin, không chỉ là một thể loại văn học mà còn là một giai đoạn, một cấp

độ mới trong tư duy nghệ thuật của con người về thế giới Trong mối tương quan với các thể loại khác, tiểu thuyết là “thể loại văn chương duy nhất đang biến chuyển và chưa định hình….Nòng cốt thể loại của tiểu thuyết chưa hề rắn lại và chúng ta chưa thể dự đoán được hết những khả năng uyển chuyển của nó” [11, tr21] Chính khả

6

năng uyển chuyển cũng như bản chất năng động mà tư duy nghệ thuật trong tiểu thuyết luôn có sự vận động, biến đổi Xuất phát từ vai trò của thể loại cùng với bản chất của nó mà tư duy tiểu thuyết đã trở thành vấn đề thu hút sự quan tâm của đông đảo giới nghiên cứu lí luận, phê bình văn học Cuối thế kỷ XX, trên thế giới, những câu hỏi về số phận tiểu thuyết đã trở thành chủ đề quan trọng trên nhiều “bàn tròn”

văn chương (toàn cảnh những tranh luận này được đề cập đến trong Số phận của tiểu

thuyết [178]), khiến “tiểu thuyết nổi lên như một vấn đề lôi cuốn sự chú ý không chỉ

riêng ở Pháp mà nhiều nơi trên thế giới” [281, tr7] Trong những cuộc hội thảo ấy, nhiều vấn đề liên quan đến số phận của tiểu thuyết đã được đưa ra bàn luận Ở Việt Nam, những vấn đề về thực trạng tiểu thuyết (tiểu thuyết Việt Nam đang ở đâu? Có hay không vấn đề khủng hoảng trong tiểu thuyết Việt Nam đương đại?) cũng liên tục được đề cập đến Tình hình đó làm cho việc nghiên cứu về tư duy nghệ thuật trong tiểu thuyết trở thành hướng nghiên cứu có tính thời sự

Chính tính chất, vai trò quan trọng của tư duy nghệ thuật cũng như thực trạng nghiên cứu về tiểu thuyết nữ hải ngoại đã khiến cho việc nghiên cứu về tiểu thuyết nữ hải ngoại từ góc nhìn tư duy nghệ thuật trở thành một hướng nghiên cứu quan trọng, có ý nghĩa thiết thực và cần được thực hiện nhằm ghi nhận đúng mức những đóng góp

và giới hạn của tiểu thuyết nữ hải ngoại

2 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

2.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận án là tư duy nghệ thuật trong tiểu thuyết của một số nhà văn nữ Việt Nam hải ngoại đương đại Khi nghiên cứu, chúng tôi luôn đặt

tư duy nghệ thuật trong mối quan hệ với đặc trưng thể loại để chỉ ra dấu ấn tư duy nghệ thuật trên ba cấp độ: quan niệm nghệ thuật, hình tượng nghệ thuật và phương

thức trần thuật

2.2 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu của luận án là tiểu thuyết của một số nhà văn nữ Việt Nam hải ngoại đương đại Cũng phải khẳng định rằng, văn học hải ngoại không phải là một hiện tượng “chỉ có”, “riêng có” ở Việt Nam mà là một hiện tượng cần được xem xét,

trình bày khá cụ thể trong Tổng quan của luận án Văn xuôi tiếng Việt ở nước ngoài từ

1975 đến nay), ở luận án này, người viết đồng tình với quan niệm của tác giả Nguyễn

Thị Tuyết Nhung khi cho rằng văn học Việt Nam hải ngoại chính là cụm từ dùng để chỉ sáng tác văn học viết bằng tiếng Việt và của người Việt ở nước ngoài Quan niệm này đã nhấn mạnh đến ba yếu tố quan trọng trong việc xác định phạm vi nghiên cứu của đề tài: tác phẩm viết bằng tiếng Việt; của người Việt và ở nước ngoài Điều đó giúp cho người viết loại trừ khỏi phạm vi nghiên cứu sáng tác của người Việt ở nước ngoài nhưng viết bằng những ngôn ngữ khác (tiếng Anh, tiếng Pháp…)

So với văn học trong nước, văn học Việt Nam ở hải ngoại khá “khiêm tốn” về

số lượng Mặc dù vậy, vùng văn học này vẫn có một đời sống khá phong phú, đa dạng với những “nét chỉ” riêng và được ghi dấu với sự xuất hiện của nhiều tác phẩm có giá trị Trước Đổi mới, văn học Việt Nam hải ngoại chủ yếu được sáng tác, xuất bản ở nước ngoài và hướng đến thiểu số độc giả người Việt ở nước ngoài Sau 1986, cùng với chủ trương hội nhập và mở cửa, văn học Việt Nam hải ngoại đã hướng đến phục

vụ đông đảo độc giả trong nước Chủ đích ấy được thể hiện thông qua việc các nhà văn viết bằng tiếng Việt, viết về người Việt và xuất bản trong nước Trong số đó, không ít tiểu thuyết của các nhà văn nữ hải ngoại đã giành được những giải thưởng văn chương quan trọng

Từ thực tiễn đó, tác giả luận án đã xác định cụ thể hơn phạm vi nghiên cứu của luận án dựa trên các tiêu chí: tiêu chí thể loại (tác phẩm thuộc thể loại tiểu thuyết); tiêu chí chủ thể sáng tác (các nhà văn nữ ở hải ngoại); tiêu chí thời gian (tác phẩm ra đời sau 1986); được viết bằng tiếng Việt, xuất bản trong nước và có những đổi mới trong tư duy nghệ thuật Trên cơ sở những tiêu chí đã đặt ra, luận án tập trung khảo sát 12 tiểu thuyết của bốn tác giả nữ tiêu biểu là Thuận, Lê Ngọc Mai, Lê Minh Hà, Đoàn Minh Phượng Sáng tác của các nhà văn nữ này không chỉ đáp ứng tất cả những

8

tiêu chí đã đặt ra mà còn là những tác phẩm tiêu biểu, đại diện cho khuynh hướng đổi mới, cách tân nghệ thuật tiểu thuyết

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Chúng tôi tiến hành đề tài nghiên cứu Tư duy nghệ thuật trong tiểu thuyết của

một số nhà văn nữ hải ngoại đương đại nhằm những mục đích cụ thể sau:

Thứ nhất: chỉ ra dấu ấn tư duy nghệ thuật trên cấp độ quan niệm Để đạt được mục đích này, nhiệm vụ đặt ra đối với tác giả luận án là phân tích và làm rõ quan niệm của nhà văn về hiện thực, con người và tiểu thuyết

Thứ hai: chỉ ra dấu ấn của tư duy nghệ thuật trên cấp độ hình tượng nghệ thuật Để đạt được mục đích này, nhiệm vụ đặt ra đối với tác giả luận án là phân tích hình tượng nhân vật, hình tượng nghệ thuật mang tính biểu tượng, không gian, thời gian của tác phẩm

Thứ ba: chỉ ra dấu ấn của tư duy nghệ thuật trên cấp độ phương thức trần thuật Để đạt được mục đích này, nhiệm vụ đặt ra đối với tác giả luận án là phân tích các hình thức tổ chức kết cấu, phương thức trần thuật, ngôn ngữ, giọng điệu

Cuối cùng: chỉ ra những cách tân, đóng góp trên lĩnh vực đổi mới tư duy nghệ thuật của các nhà văn nữ hải ngoại cho tiểu thuyết nữ Việt Nam nói riêng và tiểu thuyết Việt Nam đương đại nói chung Bên cạnh đó, chúng tôi cũng bước đầu chỉ ra những giới hạn trong sáng tác của các nhà văn nữ kể trên

4 Phương pháp nghiên cứu

Luận án đã sử du ̣ng kết hơ ̣p nhiều phương pháp nghiên cứu sau:

Thứ nhất: phương pha ́ p tiếp cận thi pháp học Đây là phương pháp nghiên cứu

chủ đạo, đươ ̣c vâ ̣n du ̣ng xuyên suốt luâ ̣n án Với đề tài này, người viết đã nghiên cứu

tư duy trong ma ̣ch nối t ừ quan niệm nghệ thuật đến việc xây dựng các hình tượng thẩm mĩ và lựa chọn các thao tác kĩ thuật thuộc thi pháp thể loại Những lựa cho ̣n về hình tượng thẩm mĩ cùng những hình thức nghê ̣ thuâ ̣t biểu đạt được coi như là sản phẩm của sự chỉ đa ̣o bởi tư duy và s ự chi phối của nó thông qua hệ thống quan niê ̣m mang tính đi ̣nh hướng Trong luâ ̣n án, người viết c ũng xác định góc độ tiếp cận chủ yếu là phương tiê ̣n và phương thức nghê ̣ thuâ ̣t : thi pháp thể loa ̣i , nhân vật, kết cấu, không gian , thời gian , ngôn ngữ Phương pháp này là con đường giúp người viết

9

khám phá đặc điểm nghệ thuật nổi bâ ̣t ở trên và đă ̣t các đặc điểm, lý giải các đặc điểm trong tính chỉnh thể, tính quan niệm

Thứ hai: phương pha ́ p loại hình Một trong những yêu cầu của luận án là làm

rõ loại hình tư duy , kiểu tư duy trong sáng tác của các nh à văn nữ nhằm chỉ ra điểm tương đồng trong tư duy nghê ̣ thuâ ̣t của các nhà văn nữ hải ngoa ̣i Các tác giả thuộc phạm vi khảo sát đều là nữ (loại hình học t ác giả) và các tác phẩm đều là tiểu thuyết nên giữa chúng có sự tương đồng nhất đi ̣nh về đă ̣c điểm thể loa ̣i (loại hình học thể loại)

Thứ ba: phương pha ́ p tiểu sử Tác giả luận án sử du ̣ng phương pháp tiểu sử

nhằm chỉ ra mối liên hê ̣ giữa các nhà vă n với các yếu tố trong tác phẩm Trên cơ sở những mối liên hê ̣, sự trùng lă ̣p về thông ti n tiểu sử giữa tác giả , người kể chuyê ̣n và nhân vâ ̣t trong các tiểu thuyết , người viết đã chỉ ra khuynh hướng tự thuật trong những tiểu thuyết thuô ̣c pha ̣m vi khảo sát Khi chỉ ra đặc điểm này, người viết nhâ ̣n thấy đó chính là mô ̣t trong những đă ̣c điểm nổi bâ ̣t trong ph ương thức tư duy nghê ̣ thuâ ̣t của các nhà văn nữ

Thứ tư: phương pháp thống kê Phương pháp thống kê đươ ̣c vận dụng nhằm thu thâ ̣p thông tin , lâ ̣p bảng biểu đối với dữ liệu và lý giải những thông tin thu thập đươ ̣c Phương pháp này dựa trên những bảng biểu số liê ̣u thống kê mô ̣t cách chính xác nên đã góp phần làm tăng sức thuyết phục cho những kết luận có thể được rú t ra từ những phương pháp nghiên c ứu khác đ ồng thời những số liệu thống kê cũng là minh chứng làm tăng thêm độ tin cậy cho những luâ ̣n điểm

Thứ năm: vận dụng lý thuyết phê bình nữ quyền Bên cạnh tiêu chí địa lý, tiêu

chí giới là một căn cứ để chúng tôi xác định phạm vi nghiên cứu Lấy sáng tác của nữ giới làm trọng tâm, luận án vận dụng lý thuyết phê bình nữ quyền để soi rọi nhiều vấn

đề liên quan đến người phụ nữ trong văn học (hình tượng thẩm mĩ trung tâm, điểm nhìn chủ đạo, tâm lý sáng tác, khuynh hướng tự thuật…) từ đó chỉ ra những nét riêng trong lối viết của các nhà văn nữ

5 Đóng góp mới của luận án

Từ những mục đích nghiên cứu trên, luận án sẽ là một công trình có ý nghĩa lý luận và thực tiễn Bằng việc đưa ra những phác họa mang tính khái quát về tiểu thuyết

10

nữ hải ngoại, luận án góp phần nhận diện và khái quát một phần diện mạo tiểu thuyết Việt Nam ở hải ngoại cũng như tiểu thuyết nữ Việt Nam nói chung

Đặc biệt, qua việc nghiên cứu tư duy nghệ thuật của các nhà văn nữ hải ngoại

từ cấp độ quan niệm, chúng tôi đã chỉ ra những nét chính trong thế giới quan, nhân sinh quan và cảm quan nghệ thuật của các nhà văn nữ hải ngoại

Ngoài ra, thông qua việc nghiên cứu tư duy nghệ thuật của các nhà văn nữ hải ngoại từ cấp độ hình tượng nghệ thuật, tác giả luận án đã chỉ ra những hình tượng nhân vật chủ đạo cũng như sự vận động của hình tượng trong không gian và thời gian Trên cơ sở này, luận án khẳng định những tìm tòi, sáng tạo của nhà văn trong việc xây dựng nhân vật, không gian, thời gian

Hơn nữa, những nghiên cứu về sự thể hiện của tư duy nghệ thuật thông qua việc lựa chọn các thao tác kỹ thuật như kết cấu, phương thức tự thuật, ngôn ngữ, giọng điệu…tác giả chỉ ra những tìm tòi, sáng tạo về hình thức nghệ thuật trong tiểu thuyết của các nhà văn nữ hải ngoại

Đạt được những mục tiêu trên, luận án đóng góp cái nhìn mang tính hệ thống hơn về tiểu thuyết của các nhà văn nữ hải ngoại Đó cũng là sự bổ khuyết cho những thiếu hụt trong nghiên cứu về tiểu thuyết Việt Nam hải ngoại hiện nay

6 Cấu trúc của luận án

Ngoài Mở đầu, Kết luận, Phụ lục và Tài liệu tham khảo, Nội dung của luận án được triển khai thành bốn chương:

Chương 1: Tổng quan về vấn đề nghiên cứu

Chương 2: Tư duy nghệ thuật nhìn từ cấp độ quan niệm

Chương 3: Tư duy nghệ thuật nhìn từ cấp độ hình tượng nghệ thuật

Chương 4: Tư duy nghệ thuật nhìn từ cấp độ phương thức trần thuật

11

TÀI LIỆU THAM KHẢO Tiếng Việt

1 Lê Thị Hoàng Anh (2011), Tiểu thuyết của một số nhà văn nữ hải ngoại đương

đại từ góc nhìn thể loại, Luận văn Thạc sĩ Văn học, Đại học Khoa học Xã hội

và Nhân văn, Hà Nội

2 Nguyễn Thị Kiều Anh (2005), Lý luận về thể loại tiểu thuyết trong nghiên cứu,

phê bình văn học Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX, Luận án Tiến sĩ Ngữ văn, Đại

học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Hà Nội

3 Lê Tú Anh (2013), “Những cách tân nghệ thuật trong tiểu thuyết của Đoàn

Minh Phượng”, Tạp chí Khoa học Đại học Sư phạm Hà Nội (2), tr 57 – 63

4 Lê Tuấn Anh (2011), Nghệ thuật tự sự trong tiểu thuyết của Đoàn Minh

Phượng, Luận văn Thạc sĩ Văn học, Đại học Đà Nẵng, Đà Nẵng

5 Yến Anh (2009), “Nhà văn Thuận: Tôi không lôi kéo độc giả bằng chuyện đời

tư”, http://nld.com.vn

6 Tạ Duy Anh (1999), “Tiểu thuyết – cái nhìn cuối thế kỉ”, Báo Văn hóa, tr 185

7 Thái Phan Vàng Anh (2010), “Tiểu thuyết Việt Nam đầu thế kỷ XXI, từ góc

nhìn hậu hiện đại”, Tạp chí Văn nghệ quân đội (7), tr 100 – 106

8 Đào Tuấn Ảnh, “Quan niệm thực tại và con người trong văn học hậu hiện đại”,

http://phebinhvanhoc.com.vn

9 Lại Nguyên Ân (1999), 150 thuật ngữ văn học, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội

10 Y Ban (2006), “Hãy lắng nghe tác phẩm của các nhà văn nữ”,

http://giaitri.vnexpress.net

11 M Bakhtin (1992), Lý luận và thi pháp tiểu thuyết, Phạm Vĩnh Cư tuyển dịch

và giới thiệu, Trường viết văn Nguyễn Du, Hà Nội

12 Văn Bảy (thực hiện 2013), “Nhà văn Thuận: chân lý của tiểu thuyết là sự hoài

nghi”, http://thethaovanhoa.vn

13 Lê Huy Bắc (2013), Văn học hậu hiện đại lí thuyết và tiếp nhận, NXB Đại học

Sư Phạm, Hà Nội

14 Henri Benac (2005), Diễn giải ý tưởng văn chương, NXB Giáo dục, Hà Nội

15 Nguyễn Thị Bình (1996), Những đổi mới của văn xuôi nghệ thuật Việt Nam sau

1975 (khảo sát trên nét lớn), Luận án Phó Tiến sĩ Ngữ văn, Đại học Sư Phạm

Hà Nội, Hà Nội

16 Nguyễn Thị Bình (2007), “Tiểu thuyết Việt Nam sau 1975: một cái nhìn khái

quát”, Tạp chí Nghiên cứu văn học (2), tr 49 – 54

17 Nguyễn Thị Bình (2008), “Tư duy thơ trong tiểu thuyết Việt Nam đương đại”,

Tạp chí Nghiên cứu văn học (5), tr 41 – 49

18 Nguyễn Thị Bình (2012), Ngôn ngữ nghệ thuật tiểu thuyết Đoàn Minh Phượng,

Luận văn Thạc sĩ Ngữ văn, Đại học Sư phạm Hà Nội, Hà Nội

19 Nguyễn Thị Bình (1998), “Tư duy mới về tiểu thuyết”, Tạp chí Văn học (7), tr.69-75

20 Nguyễn Thị Bình (2011), “Ý thức phái tính trong văn xuôi nữ đương đại”, Tạp chí

Nghiên cứu Văn học (9), tr 74 – 85

21 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2013), Giáo trình Những nguyên lý cơ bản của chủ

nghĩa Mác – Lênin, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội