Đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu hạt điều của tỉnh bình phước

Nghiên cứu này sẽ giúp cho các nhà chiến lược của các công ty kinh doanh trong ngành hạt điều có thể có cái nhìn bao quát hơn về lĩnh vực hoạt động của mình, từ đó có cơ sở trong việc th

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

CÔNG TRÌNH ĐƯỢC HOÀN THÀNH TẠI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP HCM

Cán bộ hướng dẫn khoa học : PGS.TS Nguyễn Phú Tụ

Luận văn Thạc sĩ được bảo vệ tại Trường Đại học Công nghệ TP HCM ngày … tháng … năm …

Thành phần Hội đồng đánh giá Luận văn Thạc sĩ gồm:

5 TS Nguyễn Quyết Thắng Ủy viên, Thư ký

Xác nhận của Chủ tịch Hội đồng đánh giá Luận sau khi Luận văn đã được sửa chữa (nếu có)

Chủ tịch Hội đồng đánh giá LV

NHIỆM VỤ LUẬN VĂN THẠC SĨ

Họ tên học viên: Nguyễn Trọng Nhân Giới tính: Nam

Ngày, tháng, năm sinh: 12/04/1992 Nơi sinh: Bình Phước

Chuyên ngành: Quản Trị Kinh Doanh MSHV: 1441820110

I- Tên đề tài:

ĐẨY MẠNH HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU HẠT ĐIỀU CỦA TỈNH BÌNH PHƯỚC

II- Nhiệm vụ và nội dung: Gồm 3 chương

 Chương 1: Cơ sở lý luận về hoạt động xuất khẩu

 Chương 2: Thực trạng hoạt động chế biến xuất khẩu hạt điều tỉnh Bình Phước

 Chương 3: Giải pháp đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu hạt điều của tỉnh Bình

Phước

III- Ngày giao nhiệm vụ: 23/01/2016

IV- Ngày hoàn thành nhiệm vụ:

V- Cán bộ hướng dẫn: PGS.TS NGUYỄN PHÚ TỤ

CÁN BỘ HƯỚNG DẪN KHOA QUẢN LÝ CHUYÊN NGÀNH

(Họ tên và chữ ký) (Họ tên và chữ ký

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong Luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện Luận văn này

đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong Luận văn đã được chỉ rõ nguồn gốc

Học viên thực hiện Luận văn

Nguyễn Trọng Nhân

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt quá trình thưc hiện luận văn tốt nghiệp, tôi đã nhận được nhiều sự giúp đỡ của các thầy cô, bạn bè, gia đình Tôi xin bày tỏ sự trân trọng và biết ơn sâu sắc đối với những sự giúp đỡ này

Trước tiên tôi xin cảm ơn tất cả các thầy cô trong ban giảng huấn khoa Đào tạo sau Đại học trường Đại học Công Nghệ TP.HCM đã giảng dạy và giúp đỡ tôi trong suốt khóa học này Đặc biệt, tôi xin trân trọng gửi lời cảm ơn đến thầy PGS.TS Nguyễn Phú Tụ đã tận tình hướng dẫn tôi thực hiện luận văn này

Tiếp theo tôi xin cảm ơn những người bạn đã giúp đỡ tôi trong quá trình thu thập dữ liệu nghiên cứu

Cuối cùng xin gửi lời cảm ơn đến gia đình tôi, những người đã động viên, giúp

đỡ về mặt tinh thần cũng như vật chất cho tôi trong những năm tháng học tập tại trường

Trân trọng Nguyễn Trọng Nhân

TÓM TẮT

Trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng mở Việc phát triển mạnh mẽ các lĩnh vực kinh tế đối ngoại nhất là hoạt động xuất nhập khẩu có tầm quan trọng đặc biệt Xuất khẩu nông sản đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam, khi xuất khẩu nông sản giữ được ổn định và tăng trưởng, cả nền kinh tế có nhiều cơ hội để phát triển Đề tài Nâng cao năng lực xuất khẩu hạt điều Bình Phước thực hiện nhằm mục đích tập trung vào nghiên cứu thực trạng khả năng xuất khẩu hạt điều của tỉnh Bình Phước, từ đó có những giải pháp để ngày một nâng cao năng lực xuất khẩu của tỉnh trong ngành hạt điều

Phương pháp nghiên cứu: vận dụng các phương pháp tư duy; phương pháp thống kê; phương pháp quan sát; phương pháp so sánh Ngoài ra, đề tài còn sử dụng các phương pháp khác như: phân tích, tổng hợp…để thu thập thông tin và phân tích các yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động xuất khẩu

Nghiên cứu này sẽ giúp cho các nhà chiến lược của các công ty kinh doanh trong ngành hạt điều có thể có cái nhìn bao quát hơn về lĩnh vực hoạt động của mình, từ đó có cơ sở trong việc thực hiện những giải pháp cần thiết để nâng cao khả năng xuất khẩu của công ty mình, đồng thời tăng khả năng cạnh tranh và củng cố vững chắc vị trí của công ty trên thương trường và qua đó nâng cao năng lực xuất khẩu của tỉnh

Với thời gian khá ngắn, nghiên cứu chỉ tập trung khảo sát về quỹ đất, công nghệ, nguồn nhân lực và thị trường xuất khẩu của hạt điều Bình Phước Trên thực

tế, ngoài những nhân tố đã được phân tích thì còn một số nhân tố khác góp phần nâng cao năng lực xuất khẩu của tỉnh trong ngành hạt điều như năng lực về tài chính, quản lý những vấn đề này gợi mở cho những nghiên cứu tiếp

ABSTRACT

In the process of international economic integration, restructuring the economy towards open The strong development of external economic sector is export-import activities have special importance Agricultural exports play an important role in Vietnam's economy, while agricultural exports remain stable and growing economy with many opportunities for development Capacity topic cashew export Binh Phuoc implementation aims to focus on the ability of a baseline research of the exports of cashew nuts in Binh Phuoc province, from which there are solutions to increasingly improve export capacity tension cashew industry in the province

Research methods: using the method of thinking; Statistical methods; observation methods; comparative method Additionally, subjects also use other methods such as analysis, synthesis to collect information and analyze the factors directly affecting exports

This research will help the company's strategic business cashew industry could have a broader perspective on their field of activity, which is based in the implementation of the necessary measures to enhance his company's exports, while increasing competitiveness and consolidating the company's position in the market and thereby improving the province's export capacity

With a relatively short time, the research focused on land surveying, technology, human resources and export market of cashew nuts in Binh Phuoc In fact, in addition

to the factors that have been analyzed are also a number of other factors contribute to capacity building of provincial exports cashew industry as financial capacity, management these problems suggest open for further research

MỤC LỤC

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài 2

4 Phương pháp nghiên cứu 2

5 Những Nghiên cứu có liên quan 3

6 Kết cấu của luận văn 4

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU 5

1.1 Quan niệm chung về hoạt động xuất khẩu 5

1.1.1 Khái niệm về hoạt động xuất khẩu 5

1.1.2 Vai trò của xuất khẩu trong nền kinh tế 5

1.1.2.1 Xuất khẩu tạo nguồn vốn cho nhập khẩu, phục vụ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước .6

1.1.2.2 Xuất khẩu thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế thúc đẩy sản xuất phát triển 6

1.1.2.3 Xuất khẩu có tác động tích cực tới việc giải quyết công ăn việc làm, cải thiện đời sống nhân dân .8

1.1.2.4 Xuất khẩu là cơ sở để mở rộng và thúc đẩy sự phát triển các mối quan hệ kinh tế đối ngoại .8

1.2 Các lý thuyết chủ yếu về hoạt động xuất khẩu 9

1.2.1 Lý thuyết lợi thế tuyệt đối 9

1.2.2 Lý thuyết lợi thế so sánh 10

1.2.3 Học thuyết Hecksher – Ohlin ( H – O ) 10

1.2.4 Các lý thuyết mới về thương mại quốc tế 11

1.2.4.1 Học thuyết Stolper – Samuelson 11

1.2.4.2 Lý thuyết về khả năng cạnh tranh quốc gia 12

1.2.5 Kết luận rút ra từ nghiên cứu các lý thuyết thương mại quốc tế 14

1.3 Các nhân tố tác động đến xuất khẩu 14

1.3.1 Chi phí sản xuất kinh doanh 15

1.3.2 Thị trường tiêu thụ 17

Tóm tắt chương 1 20

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CHẾ BIẾN XUẤT KHẨU HẠT ĐIỀU CỦA TỈNH BÌNH PHƯỚC 21

2.1 Thực trạng vùng nguyên liệu và hoạt động sản xuất hạt điều của tỉnh 21 2.1.1 Sản lượng và sự phân bổ 21

2.1.2 Hoạt động thu mua hạt điều 26

2.1.3 Năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp chế biến hạt điều 30

2.2 Thực trạng hoạt động tổ chức xuất khẩu sản phẩm hạt điều 36

2.2.1 Thị trường xuất khẩu và doanh thu của hạt điều Bình Phước 36

2.2.2 Chủng loại sản phẩm và chất lượng hàng hoá dịch vụ 43

2.3 Đánh giá chung thực trạng xuất khẩu hạt điều tỉnh Bình Phước 45

2.3.1 Vai trò của hoạt động xuất khẩu đối với sự phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Bình Phước 45

2.3.2 Những thành tựu và hạn chế 48

2.3.3 Những nguyên nhân và thách thức 53

Tóm tắt chương 2 55

CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU HẠT ĐIỀU CỦA TỈNH BÌNH PHƯỚC 56

3.1 Định hướng chung của tỉnh Bình Phước đối với ngành xuất khẩu hạt điều 56 3.1.1 Mục tiêu phát triển 56

3.1.2 Định hướng phát triển 57

3.2 Các giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu hạt điều tỉnh Bình Phước 58

3.2.1 Giải pháp phát triển, quy hoạch vùng nguyên liệu trong toàn tỉnh 58

3.2.2 Nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp 60

3.2.2.1 Giải pháp cải tiến công nghệ 60

3.2.2.2 Giải pháp Marketing 61

3.2.2.3 Xây dựng chiến lược thu mua và xây dựng nguồn nguyên liệu đầu vào .62

3.2.2.4 Xây dựng chiến lược mở rộng kênh phân phối và đa dạng hoá sản

phẩm .63

3.2.2.5 Giải pháp phát triển nguồn nhân lực 63

3.2.3 Giải pháp mở rộng thị trường 64

3.2.4 Nâng cao vai trò của hiệp hội ngành điều 67

3.3 Kiến nghị 68

Tóm tắt chương 3 71

KẾT LUẬN 72

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 74

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮTHACCP: (Hazard Analysis Critical Control Point) là hệ thống quản lý chất lượng

mang tính phòng ngừa nhằm bảo đảm an toàn thực phẩm thông qua việc phân tích

mối nguy và thực hiện các biện pháp kiểm soát tại các điểm tới hạn

GMP: (Good Manufacturing Practices) GMP được áp dụng trong hoạt động sản

xuất của nhiều lĩnh vực khác nhau

ISO: (International Organization for Standardization) là Tổ chức tiêu chuẩn hoá

quốc tế

VSATTP: Vệ sinh an toàn thực phẩm

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1: Tổng sản phẩm trong tỉnh qua các năm 26

Bảng 2.2: Diện tích trồng điều tỉnh Bình Phước đến năm 2014 28

Bảng 2.3: Sản lượng điều phân theo huyện/thị xã 29

Bảng 2.4: Tỷ trọng sản lượng điều phân theo huyện/thị xã 30

Bảng 2.5: Diện tích thu hoạch cây điều phân theo huyện/thị xã 31

Bảng 2.6: Tỷ trọng diện tích thu hoạch cây điều phân theo huyện/thị xã 32

Bảng 2.7: Tình hình thu mua hạt điều của tỉnh Bình Phước 33

Bảng 2.8: Giá điều thu mua qua các năm 34

Bảng 2.9: Công suất chế biến của các doanh nghiệp chế biến điều trong tỉnh 37

Bảng 2.10: Tình hình công nghệ của doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh Bình Phước 39

Bảng 2.11: Số lượng lao động trong các doanh nghiệp và cơ sở chế biến hạt điều 41

Bảng 2.12: Số lượng lao động trong ngành chế biến hạt điều trong toàn tỉnh 42

Bảng 2.13: Nhu cầu điều nhân của thế giới và khả năng cung cấp của Việt Nam 44

Bảng 2.14: Thị trường xuất khẩu điều nhân của tỉnh Bình Phước năm 2010 – 2014 45

Bảng 2.15: Sản lượng điều nhân xuất khẩu của tỉnh qua các năm 46

Bảng 2.16: Kim ngạch xuất khẩu điều nhân của tỉnh so với cả nước 47

Bảng 2.17: Giá điều xuất khẩu quý 4/2014 của tỉnh Bình Phước 50

Bảng 2.18: Kim ngạch xuất khẩu của tỉnh Bình Phước 51

Bảng 2.19: Giá trị xuất khẩu điều so với giá trị các ngành công nghiệp khác của tỉnh Bình Phước 53

Bảng 3.1: Mục tiêu quy hoạch phát triển ngành điều đến năm 2020 60

DANH MỤC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ, HÌNH Hình 1.1: Mô hình kim cương của M Porter 13 Biểu đồ 2.1: Kim ngạch xuất khẩu hạt điều của Việt Nam giai đoạn 2009 – 2014

44

Sơ đồ 2.1: Các kênh phân phối hạt điều xuất khẩu 49 Biểu đồ 2.2: Giá xuất khẩu một số chủng loại điều nhân của tỉnh Bình Phước 51

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng mở Việc phát triển mạnh mẽ các lĩnh vực kinh tế đối ngoại nhất là hoạt động xuất nhập khẩu có tầm quan trọng đặc biệt Thực tiễn những năm qua đã khẳng định vai trò cực kỳ to lớn, với tư cách là một trong những nhân tố có tính quyết định đến nhịp độ tăng trưởng kinh tế, đóng góp có hiệu quả cao đối với sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa nền kinh tế quốc dân

Xuất khẩu nông sản đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam, trước hết vì sản xuất nông nghiệp liên quan tới hơn 70% dân số Hơn nữa, thị trường cho các sản phẩm chế biến hàng nông sản xuất khẩu cũng hứa hẹn nhiều tiềm năng Khi xuất khẩu nông sản giữ được ổn định và tăng trưởng, cả nền kinh tế

có nhiều cơ hội để phát triển

Bình Phước là một tỉnh thuộc miền Đông Nam Bộ, nằm trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, là cửa ngõ, cầu nối giữa Đông Nam Bộ với Tây Nguyên và Campuchia Với thế mạnh là cây công nghiệp, đặc biệt là cây điều Từ xuất phát điểm thấp, con đường phát triển các ngành có lợi thế để đẩy mạnh xuất khẩu tạo được giá trị cao, tạo ra động lực thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển Nhận thức được điều đó, tỉnh đã lựa chọn những sản phẩm mà địa phương có tiềm năng và tập trung phát triển, trong đó có ngành sản xuất và xuất khẩu điều

Thực tiễn những năm vừa qua chứng minh, cây điều đã khẳng định là cây trồng chủ lực, sản phẩm ngành điều luôn mang lại giá trị xuất khẩu cao và đã tìm kiếm được nhiều thị trường đầu ra, tăng thu cho ngân sách của tỉnh, giải quyết việc làm cho nhiều lao động, nâng cao thu nhập cho dân cư, góp phần không nhỏ vào việc thay đổi bộ mặt đời sống kinh tế- xã hội của tỉnh Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đã đạt được, ngành điều cũng bộc lộ nhiều hạn chế, thách thức như: khả năng mở rộng thị trường, chất lượng sản phẩm, mẫu mã thương phẩm, sự quan tâm của nhà nước nói chung và tỉnh nói riêng , thực tế trên, đang đặt ra đòi hỏi tháo gỡ những khó khăn mà ngành điều tại địa phương đang gặp phải Xuất phát từ đòi hỏi

trên, tác giả chọn đề tài “Đẩy mạnh hoạt động khẩu hạt điều của tỉnh Bình Phước” làm đề tài nghiên cứu nhằm góp phần tạo cơ sở khoa học giúp ngành xuất

khẩu hạt điều có thể phát triển bền vững, ổn định, hiệu quả hơn, tương xứng với tiềm năng sẵn có

2 Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu tổng quát: Nghiên cứu hoạt động xuất khẩu hạt điều của tỉnh Bình

Phước

Mục tiêu cụ thể: Nghiên cứu thực trạng hoạt động chế biến, kinh doanh xuất

khẩu hạt điều tỉnh Bình Phước trong thời gian qua

- Phân tích hiệu quả xuất khẩu hạt điều tỉnh Bình Phước trong thời gian qua từ

đó rút ra được những mặt được và chưa được

- Đề ra những giải pháp để đẩy mạnh xuất khẩu hạt điều trong những năm tới

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

- Đối tượng nghiên cứu: Đề tài lấy hoạt động xuất khẩu hạt điều trên địa

bàn tỉnh Bình Phước làm đối tượng nghiên cứu

- Phạm vi nghiên cứu: Không gian nghiên cứu của đề tài được giới hạn

trong phạm vi của tỉnh, trên cơ sở sử dụng nguồn lực của địa phương là chính để đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu sản phẩm điều

Thời gian: Đề tài nghiên cứu tình hình hoạt động xuất khẩu hạt điều giai đoạn 2010-2014

4 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài vận dụng các phương pháp: phương pháp thống kê; phương pháp quan sát; phương pháp so sánh Đề tài cũng sử dụng các phương pháp khác như: phân tích, tổng hợp… để thu thập thông tin và phân tích các yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động xuất khẩu

5 Những Nghiên cứu có liên quan

Để nghiên cứu và hoàn chỉnh đề tài này tác giả đã nghiên cứu một số đề tài của các tác giả như:

 Nguyễn Thế Nghiêm ( 2001) Một số giải pháp nâng cao hiệu quả xuất khẩu điều

 Nguyễn Dương Toàn (2013) Đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu của hạt điều Việt Nam vào thị trường Mỹ sau khi Việt Nam gia nhập WTO

Phân tích tổng quan về thị trường thế giới, khả năng cung ứng của Việt Nam

Tình hình sản xuất và xuất khẩu hạt điều của Việt Nam từ sau khi Việt Nam gia nhập WTO

Thực trạng xuất khẩu hạt điều của Việt Nam sang Mỹ sau khi Việt Nam gia nhập WTO, và những giải pháp nhằm đẩy mạnh xuất khẩu hạt điều sang thị trường

Mỹ Ngoài ra còn có một số bài báo đăng tải trên các tạp chí nghiên cứu hoặc các báo điện tử ở trong và ngoài nước của các tác giả đề cập đến nội dung liên quan đến xuất khẩu hạt điều

Các đề tài trên đã nghiên cứu và đưa ra được nhiều ý tưởng cho xuất nhập khẩu Việt Nam, tuy nhiên không đề cập đến việc nâng cao năng lực xuất khẩu điều trên địa phương tỉnh Bình Phước Vì thế luận văn vẫn sẽ thông qua việc phân tích tất cả các mặt từ thuận lợi, khó khăn của ngành điều trong thời gian qua, nhìn nhận được thách thức mà ngành xuất khẩu điều gặp phải qua đó đưa ra những giải pháp

cụ thể về vốn, lao động, trang thiết bị công nghệ, nguyên liệu, thương hiệu, chi phí sản xuất, chính sách từ đó có một số kiến nghị đối với các ngành chức năng tại địa phương

6 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn có kết cấu 3 chương như sau:

Chương 1: Cơ sở lý luận về hoạt động xuất khẩu

Chương 2: Thực trạng hoạt động chế biến xuất khẩu hạt điều của tỉnh Bình Phước

Chương 3: Giải pháp đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu hạt điều của tỉnh Bình Phước

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU 1.1 Quan niệm chung về hoạt động xuất khẩu

1.1.1 Khái niệm về hoạt động xuất khẩu

Hoạt động xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ là một hoạt động cơ bản trong kinh

tế đối ngoại của một quốc gia và là phuơng tiện thúc đẩy nền kinh tế của quốc gia

đó phát triển Bởi vì, hoạt động xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ có liên quan đến tất

cả các hoạt động kinh tế khác của nền kinh tế như: Sản xuất, trao đổi, tiêu thụ Việc mở rộng và gia tăng xuất khẩu sẽ làm gia tăng thu ngoại tệ, giúp duy trì cán cân thanh toán quốc tế, đảm bảo có đầy đủ ngoại tệ cho nhu cầu nhập khẩu, đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ còn có tác động tạo thêm công ăn việc làm, đây chính là mục tiêu quan trọng của chính sách thuơng mại quốc tế của tất cả các nuớc

Xuất khẩu thuờng đuợc thể hiện duới các hoạt động chủ yếu như: Xuất khẩu hàng hóa hữu hình, xuất khẩu hàng hóa vô hình ( xuất khẩu dịch vụ), tạm nhập, tái xuất và xuất khẩu tại chỗ

1.1.2 Vai trò của xuất khẩu trong nền kinh tế

Xuất khẩu có một vai trò cực kỳ quan trọng cho sự tăng trưởng và phát triển của nền kinh tế Điều này được thể hiện ở một số đặc điểm cụ thể sau đây:

Xuất khẩu là một trong những tố tạo đà thúc đẩy sự tăng trưởng và phát triển kinh tế của mỗi quốc gia

Theo như hầu hết các lý thuyết về tăng trưởng và phát triển kinh tế đều khẳng định và chỉ rõ để tăng trưởng và phát triển kinh tế mỗi quốc gia cần có bốn điều kiện là nguồn nhân lực, tài nguyên, vốn, kỹ thuật công nghệ Nhưng hầu hết các quốc gia đang phát triển (như Việt Nam ) đều thiếu vốn, kỹ thuật công nghệ Do vậy câu hỏi đặt ra làm thế nào để có vốn và công nghệ Vì vậy, đối với người tham gia hoạt động xuất khẩu, trước khi bước vào nghiên cứu, thực hiện các khâu nghiệp

vụ phải nắm bắt được các thông tin về nhu cầu hàng hoá, thị hiếu, tập quán tiêu dùng, giá cả, xu hướng biến động của nó ở thị trường nước ngoài Ngoài ra vấn đề

mà những người tham gia hoạt động xuất khẩu cần quan tâm là những tập tục, thói quen, những rào cản văn hoá v.v… của mỗi quốc gia nhập khẩu Những điều đó phải trở thành nếp thường xuyên trong tư duy mỗi nhà kinh doanh Thương mại Quốc tế

1.1.2.1 Xuất khẩu tạo nguồn vốn cho nhập khẩu, phục vụ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

Đối với mọi quốc gia đang phát triển thì bước đi thích hợp nhất là phải công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước để khắc phục tình trạng nghèo làn lạc hậu chận phát triển Tuy nhiên quá trình công nghiệp hoá phải có một lượng vốn lớn để nhập khẩu công nghệ thiết bị tiên tiến

Thực tế cho thấy, để có nguồn vốn nhập khẩu một nước có thể sử dụng nguồn vốn huy động chính như sau:

+ Đầu tư nước ngoài, vay nợ các nguồn viện trợ

+ Thu từ các hoạt động du lịch dịch vụ thu ngoại tệ trong nước

+ Thu từ hoạt động xuất khẩu

Tầm quan trọng của vốn đầu tư nước ngoài thì không ai có thể phủ nhận được, song việc huy động chúng không phải dễ dàng Sử dụng nguồn vốn này, các nước đi vay phải chịu thiệt thòi, phải chịu một số điều kiện bất lợi và sẽ phải trả sau này

Bởi vì vậy xuất khẩu là một hoạt động tạo một nguồn vốn rất quan trọng nhất Xuất khẩu tạo tiền đề cho nhập khẩu, nó quyết định đến qui mô tốc độ tăng trưởng của hoạt động nhập khẩu ở một số nước một trong những nguyên nhân chủ yếu của tình trạng kém phát triển là do thiếu tiềm năng về vốn do đó họ cho nguồn vốn ở bên ngoài là chủ yếu, song mọi cơ hội đầu tư vay nợ và viện trợ của nước ngoài chỉ thuận lợi khi chủ đầu tư và người cho vay thấy được khả năng sản xuất và xuất khẩu – nguồn vốn duy nhất để trả nợ thành hiện thực

1.1.2.2 Xuất khẩu thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế thúc đẩy sản xuất phát triển

Dưới tác động của xuất khẩu, cơ cấu sản xuất và tiêu dùng của thế giới đã và đang thay đổi mạnh mẽ Xuất khẩu làm chuyển dịch cơ cấu kinh tế của các quốc gia

từ nông nghiệp chuyển sang công nghiệp và dịch vụ

Có hai cách nhìn nhận về tác động của xuất khẩu đối với sản xuất và chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Thứ nhất, chỉ xuất khẩu những sản phẩm có lợi thế so với nhu cầu tiêu dùng nội địa Trong trường hợp nền kinh tế còn lạc hậu và chậm phát triển sản xuất về cơ bản chưa đủ tiêu dùng, nếu chỉ thụ động chờ ở sự dư thừa ra của sản xuất thì xuất khẩu chỉ bó hẹp trong phạm vi nhỏ và tăng trưởng chậm, do đó các ngành sản xuất không

có cơ hội phát triển

Thứ hai, coi thị trường thế giới để tổ chức sản xuất và xuất khẩu Quan điểm này tác động tích cực đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế thúc đẩy xuất khẩu Nó thể hiện ở chỗ:

Xuất khẩu tạo tiền đề cho các ngành cùng có cơ hội phát triển Điều này có thể thông qua ví dụ như khi phát triển ngành dệt may xuất khẩu, các ngành khác như bông, kéo sợi, nhuộm, tẩy…sẽ có điều kiện phát triển

Xuất khẩu tạo điều kiện mở rộng thị trường sản phẩm, góp phần ổn định sản xuất, tạo lợi thế nhờ quy mô

Xuất khẩu tạo điều kiện mở rộng khả năng cung cấp đầu vào cho sản xuất,

mở rộng thị trường tiêu dùng của một quốc gia Nó cho phép một quốc gia có rthể tiêu dùng tất cả các mặt hàng với số lương lớn hơn nhiều lần giới hạn khả năng sản xuất của quốc gia đó thậm chí cả những mặt hàng mà họ không có khả năng sản xuất được

Xuất khẩu góp phần thúc đẩy chuyên môn hoá, tăng cường hiệu quả sản xuất của từng quốc gia Nó cho phép chuyên môn hoá sản xuất phát triển cả về chiều rộng và chiều sâu Trong nền kinh tế hiện đại mang tính toàn cầu hoá như ngày nay, mỗi loại sản phẩm người ta nghiên cứu thử nghiệm ở nước thứ nhất, chế tạo ở nước thứ hai, lắp ráp ở nước thứ ba, tiêu thụ ở nước thứ tư và thanh toán thực hiện ở nước

thứ 5 Như vậy, hàng hoá sản xuất ra ở mỗi quốc gia và tiêu thụ ở một quốc gia cho thấy sự tác động ngược trở lại của chuyên môn hoá tới xuất khẩu

Với đặc điểm quan trọng là tiền tệ sản xuất sử dụng làm phương tiện thanh toán, xuất khẩu góp phần làm tăng dự trữ ngoại tệ một quốc gia Đặc biệt với các nước đang phát triển đồng tiền không có khả năng chuyển đổi thì ngoại tệ có được nhờ xuất khẩu đóng vai trò quan trọng trong việc điều hoà về cung cấp ngoại tệ, ổn định sản xuất, qua đó góp phần vào tăng trưởng và phát triển kinh tế

1.1.2.3 Xuất khẩu có tác động tích cực tới việc giải quyết công ăn việc làm, cải thiện đời sống nhân dân

Đối với công ăn việc làm, xuất khẩu thu hút hàng triệu lao động thông qua việc sản xuất hàng xuất khẩu Mặt khác, xuất khẩu tạo ra ngoại tệ để nhập khẩu hàng tiêu dùng đáp ứng yêu cầu ngay càng đa dạng và phong phú của nhân dân

1.1.2.4 Xuất khẩu là cơ sở để mở rộng và thúc đẩy sự phát triển các mối quan

hệ kinh tế đối ngoại

Xuất khẩu và các mối quan hệ kinh tế đối ngoại, ngoại giao có tác động qua lại, phụ thuộc lẫn nhau Hoạt động xuất khẩu là cơ sở tiền đề vững chắc để xây dựng các mối quan hề kinh tế đối ngoại sau này, từ đó kéo theo các mối quan hệ khác phát triển như du lịch quốc tế, bảo hiểm quốc tế, tín dụng quốc tế… ngược lại sự phát triển của các ngành này lại tác động trở lại hoạt động xuất khẩu làm cơ sở hạ tầng cho hoạt động xuất khẩu phát triển

Có thể nói xuất khẩu nói riêng và hoạt động thương mại quốc tế nói chung sẽ dẫn tới những sự thay đổi trong sinh hoạt tiêu dùng hàng hoá của nền kinh tế bằng hai cách:

Thứ nhất :Cho phép khối lượng hàng tiêu dùng nhiều hơn với số hàng hoá được sản xuất ra

Thứ 2: Kéo theo sự thay đổi có lợi cho phù hợp với các đặc điểm của sản xuất Tuy nhiên, tuỳ thuộc vào điều kiện cụ thể của từng quốc gia mà các tác động của xuất khẩu đối với các quốc gia khác nhau là khác nhau

1.2 Các lý thuyết chủ yếu về hoạt động xuất khẩu

1.2.1 Lý thuyết lợi thế tuyệt đối

Không như trường phái trọng thương, Adam Smith cho rằng: ―sự giàu có của mỗi quốc gia phụ thuộc vào số hàng hoá và dịch vụ có sẵn hơn là phụ thuộc vào vàng‖

Theo Adam Smith, nếu thương mại không bị hạn chế theo nguyên tắc phân công thì các quốc gia có lợi ích từ thương mại quốc tế - nghĩa là mỗi quốc gia có lợi thế về mặt điều kiện tự nhiên hay do trình độ sản xuất phát triển cao sẽ sản xuất ra những sản phẩm nhất định mà mình có lợi thế với chi phí thấp hơn so với các nước khác Ông phê phán sự phi lý của lý thuyết trọng thương và chứng minh rằng: mậu dịch sẽ giúp cả hai bên đều gia tăng tài sản Theo ông, nếu mỗi quốc gia đều chuyên môn hoá vào những ngành sản xuất mà họ có lợi thế tuyệt đối, thì họ có thể sản xuất được những sản phẩm có chi phí thấp hơn so với nước khác để xuất khẩu, đồng thời lại nhập khẩu về những hàng hoá mà nước này không sản xuất được hoặc sản xuất được nhưng chi phí sản xuất cao hơn giá nhập khẩu

Nhờ sự chuyên môn hoá các nước có thể gia tăng hiệu quả của họ do người lao động sẽ lành nghề cao hơn do công việc của họ được lặp lại nhiều lần, người lao động không phải mất thời gian trong việc chuyển sản xuất sản phẩm này sang sản phẩm khác, do làm một công việc lâu dài , người lao động sẽ có nhiều kinh nghiệm

và có các sáng kiến, các phương pháp làm việc tốt hơn

Mặc dù Adam Smith cho rằng, thị trường chính là nơi quyết định nhưng ông vẫn nghĩ lợi thế của một nước có thể là do lợi thế tự nhiên hay do nổ lực cả nước

đó

Lợi thế tự nhiên liên quan đến các điều kiện tự nhiên và khí hậu Lợi thế do

nổ lực là lợi thế có thể có được do sù phát triển của kỹ thuật và sự lành nghề

Ngày nay người ta thường buôn bán, trao đổi các loại hàng hoá đã được sản xuất công phu hơn là các nông phẩm hay tài nguyên thiên nhiên nguyên khai thác hoặc sản phẩm thô

Mặt dù, lý thuyết này chưa chỉ ra được tại sao mậu dịch quốc tế vẫn có thể xảy ra giữa hai nước mà cả hai đều không có lợi thế tuyệt đối về sản phẩm nào nhưng nó là nền tảng lý luận ban đầu cho thương mại quốc tế Vận dựng học thuyết này ta thấy Việt Nam nên tập trung vào phát triển sản xuất các ngành sử dụng nguyên liệu từ nguồn tài nguyên dồi dào của quốc gia, chi phí lao động thấp, đội ngũ công nhân lành nghề nhằm bảo đảm cung cấp thị trường nội địa và đẩy mạnh xuất khẩu

1.2.2 Lý thuyết lợi thế so sánh

Theo như quan điểm của lợi thế so sánh của nhà kinh tế học người Anh David Ricardo Ông cho rằng nếu một quốc gia có hiệu quả thấp hơn so với hiệu quả của quốc gia khác trong việc sản xuất tất cả các loại sản phẩm thì quốc gia đó vẫn có thể tham gia vào hoạt động xuất khẩu để tạo ra lợi ích Khi tham gia vào hoạt động xuất khẩu quốc gia đó sẽ tham gia vào việc sản xuất và xuất khẩu các loại hàng hoá mà việc sản xuất ra chúng ít bất lợi nhất (đó là những hàng hoá có lợi thế tương đối) và nhập khẩu những hàng hoá mà việc sản xuất ra chúng có những bất lợi hơn ( đó là những hàng hoá không có lợi thế tương đối)

Ông bắt đầu với việc chỉ ra những lợi ích của thương mại quốc tế do sự chênh lệch giữa các quốc gia về chi phí cơ hội "Chi phí cơ hội của một hàng hoá là một số lượng các hàng hoá khác người ta phải bỏ để sản xuất hoặc kinh doanh thêm vào một đơn vị hàng hoá nào đó."

1.2.3 Học thuyết Hecksher – Ohlin ( H – O )

Như chúng ta đã biết lý thuyết lợi thế so sánh của David Ricardo chỉ đề cập đến mô hình đơn giản chỉ có hai nước và việc sản xuất hàng hoá chỉ với một nguồn đầu vào là lao động Vì thế mà lý thuyết của David Ricardo chưa giải thích một cách rõ ràng về nguồn gốc cũng như là lơị ích của các hoạt động xuất khẩu trong nền kinh tế hiện đại Để đi tiếp con đường của các nhà khoa học đi trước hai nhà kinh tế học người Thuỵ Điển đã bổ sung mô hình mới trong đó ông đã đề cập tới hai yếu tố đầu vào là vốn và lao động Học thuyết Hecksher- Ohlin phát biểu: Một nước

sẽ xuất khẩu loại hàng hoá mà việc sản xuất ra chúng sử dụng nhiều yếu tố rẻ và

tương đối sẵn của nước đó và nhập khẩu những hàng hoá mà việc sản xuất ra chúng cần nhiều yếu dắt và tương đối khan hiếm ở quốc gia đó Hay nói một cách khác một quốc gia tương đối giàu lao động sẽ sản xuất hàng hoá sử dụng nhiều lao động

và nhập khẩu những hàng hoá sử dụng nhiều vốn

Về bản chất học thuyết Hecksher- Ohlin căn cứ về sự khác biệt về tình phong phú và giá cả tương đối của các yếu tố sản xuất, là nguyên nhân dẫn đến sự khác biệt về giá cả tương đối của hàng hoá giữa các quốc gia trước khi có các hoạt động xuất khẩu để chỉ rõ lợi ích của các hoạt động xuất khẩu sự khác biệt về giá cả tương đối của các yếu tố sản xuất và giá cả tương đối của các hàng hoá sau đó sẽ được chuyển thành sự khác biệt về giá cả tuyệt đối của hàng hoá Sự khác biệt về gíá cả tuyệt đối của hàng hoá là nguồn lợi của hoạt động xuất khẩu

1.2.4 Các lý thuyết mới về thương mại quốc tế

Để hoàn thiện lý luận về thương mại quốc tế các nhà kinh tế học tân cổ điển

và hiện đại đã có những bổ sung cần thiết như sau:

Lý thuyết mới cho rằng quy mô kinh tế và học tập kinh nghiệm đóng vai trò chủ yếu trong việc xác định lợi thế cạnh tranh Ngoài ― Bàn tay vô hình‖ do thị trường điều tiết còn phải có ― Bàn tay hữu hình‖ là Chính phủ có những can thiệp mang tính chiến lược để điều tiết sự phát triển của nền kinh tế

Các nhà kinh tế học còn đưa ra giả định về sự học tập công nghệ mới thông qua việc khuyến khích thương mại tự do, thu hút đầu tư

Bên cạnh sự can thiệp của chính phủ cải thiện lợi thế cạnh tranh thông qua quy mô kinh tế thích hợp nói trên, sự tác động của Chính phủ vào nền giáo dục để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và thúc đẩy phát triển toàn diện của đất nước

1.2.4.1 Học thuyết Stolper – Samuelson

Trong kinh tế học hiện đại xuất hiện thì trường yếu tố sản xuất và tất nhiên giá cả yếu tố sản cuất phụ thuộc vào quan hệ cung – cầu thị trường Cung yếu tố sản xuất của quốc gia mà lớn thì giá yếu tố sản xuất sẽ rẻ và ngược lại Do sự khác biệt

về giá yếu tố sản xuất mà các quốc gia có lợi thế về sản phẩm Ví dụ như Việt Nam

có nguồn nhân lực dồi dào so với nhiều quốc gia khác nên giá nhân công rẻ Từ lợi

thế đó mà Việt Nam có lợi thế về các sản phẩm sử dụng nhiều lao động như dệt may, da giầy, hàng thủ công mỹ nghệ…

Nội dung của học thuyết Stolper – Samuelson được phát biểu: Với điều kiện

toàn dụng nguồn nhân lực sản xuất, thương mại quốc tế làm tăng giá cả yếu tố sản xuất quốc gia dư thừa và làm giảm giá cả yếu tố sản xuất mà quốc gia khan hiếm; thương mại quốc tế làm tăng thu nhập của chủ sở hữu yếu tố sản xuất quốc gia dư thừa và giảm thu nhập của chủ sở hữu yếu tố sản xuất mà quốc gia khan hiếm

Nghĩa là sự gia tăng giá tương đối của sản phẩm làm nâng mức giá thực tế của yếu

tố thâm dụng trong sản xuất sản phẩm đó và làm giảm giá thực tế của yếu tố khác

1.2.4.2 Lý thuyết về khả năng cạnh tranh quốc gia

Mô hình kim cương của Michaele Porter

M Porter đã xây dựng lý thuyết về bốn thuộc tính lớn của một quốc gia hình thành nên môi trường cạnh tranh cho các công ty tại nước đó, và những thuộc tính này thúc đẩy hoặc ngăn cản sự tạo ra lợi thế cạnh tranh của quốc gia đó (Hình 1.1) Những thuộc tính đó là:

Điều kiện về các yếu tố sản xuất – vị thế của một nước về các yếu tố sản xuất ví dụ như nguồn lao động có kỹ năng hoặc cơ sở hạ tầng cần thiết để cạnh tranh trong một ngành cụ thể

Các điều kiện về cầu – nhu cầu trong nước đối với hàng hóa hoặc dịch vụ của một ngành

Các ngành hỗ trợ và liên quan – sự hiện diện hoặc không sẵn có của các ngành hỗ trợ và liên quan có năng lực cạnh tranh quốc tế

Chiến lược, cơ cấu và mức độ cạnh tranh nội bộ ngành – các điều kiện quản

lý các công ty được tạo ra, tổ chức, và quản trị như thế nào và bản chất của đối thủ cạnh tranh trong nước

M Porter đề cập về bốn thuộc tính này như là bốn yếu tố cấu tạo nên mô hình kim cương Ông lập luận rằng các công ty có khả năng thành công cao nhất trong những ngành hoặc các phân ngành trong đó mô hình kim cương được thuận lợi nhất Ông cũng cho rằng mô hình kim cương là một hệ thống tương tác và củng cố

lẫn nhau Tác động của một thuộc tính sẽ phụ thuộc vào tình trạng của các thuộc tính khác Ví dụ, theo Porter thì các điều kiện về cầu thuận lợi sẽ không mang lại lợi thế cạnh tranh trừ khi tình hình cạnh tranh nội bộ ngành đủ để khiến công ty phải phản ứng lại các điều kiện đó

Hình 1.1 Mô hình kim cương của M Porter

( Nguồn : Nguyễn Phú Tụ, (2012) Giáo trình Kinh tế quốc tế Nxb Tổng hợp

Tp.HCM )

M Porter cho rằng có hai yếu tố nữa có thể chi phối tới mô hình kim cương của quốc gia theo những cách thức quan trọng khác nhau: đó là cơ hội và chính phủ Những cơ hội xảy đến, ví dụ những phát minh sáng tạo lớn, có thể tái cấu trúc lại ngành và mang lại cơ hội cho các công ty của một nước vượt lên những công ty khác Chính phủ, bằng cách lựa chọn các chính sách của mình, có thể làm giảm đi hoặc cải thiện lợi thế quốc gia Ví dụ, các quy định có thể điều chỉnh các điều kiện

về cầu của quốc gia, các chính sách chống độc quyền có thể tác động tới mức độ cạnh tranh nội bộ ngành, và các khoản đầu tư của chính phủ vào giáo dục đào tạo có thể thay đổi điều kiện về các yếu tố sản xuất

Các điều kiện về phía cầu

Chiến lược, cơ cấu và cạnh tranh nội bộ ngành

Các điều kiện về

yếu tố sản xuất

Các ngành công nghiệp

bổ trợ và liên quan

Năng lực cạnh tranh quốc gia đòi hỏi có nhiều doanh nghiệp có năng lực cạnh tranh, đồng thời phải xây dựng môi trường kinh doanh, chính sách vĩ mô và kết cấu

hạ tầng thích hợp Chính phủ là người chịu trách nhiệm tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia

1.2.5 Kết luận rút ra từ nghiên cứu các lý thuyết thương mại quốc tế

Nghiên cứu các lý thuyết về thương mại quốc tế, chúng ta rút ra những kết luận cơ bản là trong tất cả các lý thuyết đều chỉ ra những lợi ích do thương mại đem lại Theo các cách lý giải khác nhau, các lý thuyết thương mại đã chỉ ra được những

cơ chế và lý do mà thương mại tạo ra lợi ích cho các quốc gia Nhìn chung, có thể rút ra những nhân xét như sau:

Thứ nhất, quá trinh thương mại quốc tế mang tính chất tất yếu khách quan vì kinh tế quốc tế là một tổng thể thống nhất và sự phân công lao động quốc tế là một tất yếu khách quan

Thứ hai, phát triển thương mại quốc tế mang lại lợi ích cho mọi quốc gia, nước giàu cũng như nước nghèo, kém phát triển.Thứ ba, cơ sở xuất khẩu của mỗi quốc gia là phải dựa vào lợi thế tương đối và tuyệt đối của mình và thực hiện nhập khẩu những mặt hàng mà mình không có lợi thế để phát triển

Qua hệ thống cơ sở lý luận hoàn chỉnh trên, ta thấy thương mại quốc tế có một vai trò lớn trong sự tăng trưởng kinh tế, tạo nguồn thu ngoại tệ và tích lũy vốn cho nhu cầu đầu tư, tiếp thu những công nghệ mới để nâng cao trình độ sản xuất, nâng cao khả năng cạnh tranh, mở rộng thị trường, tham gia ngày càng sâu vào quá trình phân công lao động quốc tế Muốn vậy cần phải xây dựng chiến luợc phát triển thương mại quốc tế đúng đắn nhằm khai thác tốt các lợi thế quốc gia

1.3 Các nhân tố tác động đến xuất khẩu

Để đẩy mạnh được hoạt động xuất khẩu bất kỳ một loại sản phẩm, lĩnh vực, ngành nghề chúng ta phải xác định đúng đắn các nhân tố tác động lên giá trị xuất khẩu để từ đó có thể đưa ra nguyên nhân và vận dụng các điều kiện khách quan nhằm mang lại giá trị tối ưu nhất Như ngành dịch vụ xuất khẩu, ngành chế biến nông sản xuất khẩu, ngành công nghiệp xuất khẩu mỗi ngành có những nhân tố

tác động riêng mà qua đó có thể đẩy mạnh việc xuất khẩu của mình Trong phạm vi nghiên cứu của chuyên đề thì việc năng cao khả năng xuất khẩu điều chúng ta phải tối ưu được các nhân tố như: Chi phí sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp, người sản xuất; Thị trường tiêu thụ; chính sách vĩ mô của nhà nước

1.3.1 Chi phí sản xuất kinh doanh

Đối với người quản lý thì chi phí là mối quan tâm hàng đầu, Lợi nhuận thu được cao hay thấp bị ảnh hưởng trực tiếp từ những chi phí phát sinh Do đó, vấn đề đặt ra là làm sao tối thiểu chi phí, kiểm soát được các khoản chi phí Nhận diện và phân tích được các loại chi phí là điều mấu chốt để có thể quản lý chi phí, từ đó có những quyết định đúng đắn trong hoạt động sản xuất, kinh doanh và xuất khẩu hàng hóa hiệu quả

Trong mọi hoạt động của doanh nghiệp đều phát sinh các hao phí, như nguyên vật liệu, tài sản cố định, sức lao động Biểu hiện bằng tiền của các hao phí trên toàn bộ phát sinh nói trên gọi là chi phí như chi phí nguyên vật liệu, chi phí khấu hao tài sản, chi phí nhân công

Chi phí hoạt động sản xuất phát sinh một cách khách quan, nó luôn thay đổi trong quá trình tái sản xuất và gắn liền với sự đa dạng, sự phức tạp của từng loại hình sản xuất

Chi phí được xem như một trong những chỉ tiêu để đánh giá hiệu quả quản

lý, hoạt động sản xuất kinh doanh, vấn đề đặt ra là làm sao kiểm soát tốt được các khoản chi phí Nhận diện, phân tích các chi phí phát sinh là điều mấu chốt để có thể kiểm soát chi phí, từ đó có những quyết định đúng đắn trong hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp

Trong ngành sản xuất hạt điều thì chi phí tư liệu sản xuất bao gồm:

+ Chi phí sử dụng đất:

Nhà nước với tư cách đại diện quyền lợi toàn dân nắm quyền sở hữu ruộng đất, các chủ thể kinh tế sử dụng ruộng đất đều có quyền lợi và nghĩa vụ theo đúng pháp luật hiện hành Những đơn vị, cá nhân sử dụng ruộng đất có trách nhiệm với

chủ sở hữu và có quyền lợi khi sử dụng đất Bên cạnh trách nhiệm, doanh nghiệp,

cá nhân sử dụng đất vào sản xuất sẽ được hưởng những giá trị mà đất mang lại

Chi phí sử dụng đất chiếm vị trí rất quan trọng vì trên cùng một khu vực sẽ

áp dụng một mức thuế như nhau nhưng nếu sản xuất tốt, áp dụng đúng khoa học kỹ thuật, trồng loại cây phù hợp giá trị nông sản tạo ra từ đất sẽ cao hơn, từ đó thu nhập của nguời dân, doanh nghiệp cũng sẽ cao

+ Chi phí công nghệ:

Công nghệ là kiến thức có hệ thống về quy trình, kỹ thuật dùng để chế biến vật liệu và thông tin Nó bao gồm kiến thức, thiết bị, phuong pháp, các hệ thống nhằm tạo ra hàng hỏa và cung cấp dịch vụ

Chi phí công nghệ chiếm vị trí rất quan trọng trong quá trình sản xuất đẩy mạnh xuất khẩu, vì khi thay đổi công nghệ mới thì yêu cầu đầu tiên là chi phí để đổi mới, chi phí này thường rất lớn và ảnh hưởng đến doanh nghiệp trong một giai đoạn phát triển, có thể ảnh hưởng đến lợi nhuận, doanh số của doanh nghiệp trên thị trường Trong thời gian tới nếu các doanh nghiệp không mạnh dạn thay đổi công nghệ sản xuất thì thị trường xuất khẩu sẽ dần bị thu hẹp là việc không thể tránh khỏi

+ Chi phí vận chuyển:

Chi phí vận chuyển được hiểu không đơn thuần là chi phí vận chuyển thảnh phẩm từ nơi sản xuất đến nơi tiêu thụ, mà còn được hiểu là chi phí vận chuyển nguyên liệu từ người cung cấp đến các nhà máy sản xuất, hay từ nhà cung cấp trung gian đến các doanh nghiệp sản xuất

Chi phí vận chuyển được tính trực tiếp trong chi phí sản xuất của doanh nghiệp, do đó nó chiếm vị trí rất quan trọng trong quá trình sản xuất Nếu đơn vị ở gần thị trường tiêu thụ thì chi phí vận chuyển thấp, giá thành sản phẩm thấp, sản phẩm có sức cạnh ữanh, và khả năng tiếp cận thị trường nhanh chóng lợi nhuận doanh nghiệp đạt được sẽ cao Ngược lại, nếu chi phí vận chuyển lớn sẽ dẫn đến lợi nhuận của doanh nghiệp bị suy giảm

+ Chi phí nhân công:

Chi phí nhân công là chi phí được chi trả trực tiếp, hoặc gián tiếp cho con người phục vụ cho quá trình sản xuất của doanh nghiệp, bao gồm chi phí tiền công của công nhân trực tiếp tham gia sản xuất từ phơi, tách, trộn, hấp , tiêu thụ sản phẩm, lương công nhân vận chuyển bốc, xếp, dỡ, bảo quản nguyên vật liệu

Các khoản làm đêm thêm giờ, các khoản phụ cấp có tính chất lương như phụ cấp trách nhiệm, phụ cấp thâm niên

Chi phí nhân công chiếm vị trí quan trọng nhất trong quá trình sản xuất của các doanh nghiệp vì đây là lực lượng chính tạo ra thành phẩm cho đơn vị, nếu không có lực lượng này sẽ không thể tạo ra sản phẩm nhưng lương nhân công quá cao sẽ dẫn đến chi phí sản xuất tăng, giá thành sản phẩm tăng, sức canh tranh của sản phẩm giảm, lợi nhuận của doanh nghiệp giảm, và ngược lại Vì vậy doanh nghiệp phải có chính sách lương phù hợp cho nhân công đảm bảo cuộc sống và doanh nghiệp vẫn đảm bảo được lợi nhuận của mình

+ Chi phí khác: là các chi phí phát sinh trong quá trình sản xuất tiêu thụ sản phẩm

bao gồm một số chi phí như:

Chi phí bán hàng: là toàn bộ chi phí phát sinh càn thiết để tiêu thụ sản phẩm, hàng hóa, bao gồm các khoản chi phí như: chi phí bốc vác, bao bì, lương nhân viên bán hàng, hoa hồng bán hàng, khấu hao tài sản cố định và những chi phí liên quan đến dự trữ, bảo quản sản phẩm, hàng hóa

Chi phí quản lý doanh nghiêp: Là toàn bộ những chi phí chi ra cho việc tổ chức và quản lý trong toàn doanh nghiệp Đó là những chi phí hành chính, kế toán, quản lý chung

1.3.2 Thị trường tiêu thụ

Thị trường ra đời gắn với nền sản xuất hàng hoá, nó là môi trường để tiến hành các hoạt động giao dịch mang tính chất thương mại của mọi doanh nghiệp Trong một xã hội phát triển, thị trường không nhất thiết chỉ là địa điểm cụ thể gặp

gỡ trực tiếp giữa người mua và người bán mà doanh nghiệp và khách hàng có thể giao dịch thoả thuận với nhau thông qua các phương tiện thông tin viễn thông hiện

đại Cùng với sự phát triển của sản xuất hàng hoá, khái niệm thị trường càng trở nên phong phú, có một số khái niệm phổ biến:

Theo quan điểm của Marketing hiện đại: thị trường bao gồm những khách hàng tiềm ẩn cùng có một nhu cầu hay mong muốn cụ thể; sẵn sàng có khả năng tham gia trao đổi để thoả mãn nhu cầu và mong muốn đó Thị trường tiêu thụ bao gồm thị trường trong nước và thị trường quốc tế:

+ Thị trường trong nước:

Là nơi trao đổi mua bán hàng hoá giữa người sản xuất hàng hoá và người tiêu thụ hàng hoá ừên một phạm vi lãnh thổ một quốc gia Đối với bất kỳ một quốc gia nào, thị trường nội địa cũng góp phần quan trọng vào sự bền vững của tăng trưởng kinh tế Thị trường trong nước phát triển sẽ tạo ra nhiều nhà kinh doanh giỏi

và kích thích sản xuất trong nước, cung cấp thêm nhiều hàng hoá cho xuất khẩu

+ Thị trường quốc tế:

Thị trường quốc tế là lĩnh vực trao đổi hàng hóa và dịch vụ trên phạm vi toàn thế giới Nó tác dụng thúc đẩy thị trường trong nước của các nước tham gia gắn bó chặt chẽ với nhau Ngày nay, không một quốc gia nào tách khỏi thị trường thế giới

mà có thể phát triển nền kinh tế của mình

Thị trường quốc tế ngày nay có những bước phát triển mới về quy mô, cơ cấu, phương thức và cơ chế vận hành Phương thức thương mại quốc tế ngày càng phong phú, các quan hệ kinh tế thế giới ngày càng đa dạng: Toàn cầu và khu vực,

đa phương và song phương sự cạnh tranh trên thị trường thế giới ngày càng gay gắt Trong khi hợp tác, các nước đều sử dụng mọi phương thức cạnh tranh để có được thị trường, khống chế thị trường, thông qua các Doanh nghiệp xuyên quốc gia xâm nhập thị trường nước khác

1.3.3 Nhân tố về phía doanh nghiệp

Các nhân tố về cơ sở vật chất - kỹ thuật là hệ thống vận chuyển, kho hàng, bến bãi, hệ thống thông tin liên lạc Hệ thống này bảo đảm việc lưu thông nhanh chóng kịp thời, đảm bảo cung cấp nguồn hàng một cách nhanh nhất, tiết kiệm thời gian và chi phí lưu thông

Các nhân tố về kỹ thuật, công nghệ sản xuất và tiêu thụ đặc biệt quan trọng trong việc tăng khả năng tiếp cận và mở rộng thị trường tiêu thụ hạt điều Hệ thống chế biến với công nghệ dây truyền hiện đại sẽ góp phần tăng chất lượng và giá trị hạt điều

1.3.4 Nhân tố về chính sách nhà nước

Nhóm nhân tố này thể hiện sự tác động của nhà nước tới hoạt động xuất khẩu hạt điều Trong điều kiện hiện nay, các doanh nghiệp Việt Nam tham gia thị trường xuất khẩu rất cần tới sự quan tâm, hướng dẫn của nhà nước Đặc biệt hiện nay khả năng marketing tiếp cận thị trường, sự am hiểu luật kinh doanh, khả năng quản lý của doanh nghiệp còn hạn chế, vì thế việc đào tạo cán bộ quản lý, cán bộ làm công tác tiêu thụ là rất quan trọng Hơn nữa hiện nay xuất khẩu hạt điều còn góp một phần vào sự phát triển nền kinh tế nhưng đời sống của người nông dân còn gặp nhiều khó khăn, yêu cầu nhà nước cần có sự điều tiết lợi ích giữa nhà nước – doanh nghiệp - người nông dân sao cho thoả đáng và hợp lý nhất

Tóm tắt chương 1

Xuất khẩu là một hoạt động cơ bản trong kinh tế đối ngoại của một quốc gia

và là phương tiện để thúc đẩy nền kinh tế của quốc gia đó phát triển Hoạt động xuất khẩu hàng hoá và dịch vụ đó liên quan đến tất cả các ngành kinh tế như: sản xuất, trao đổi, tiêu thụ… Xuất khẩu được thể hiện dưới các hoạt động chủ yếu như: xuất khẩu hàng hoá hữu hình, xuất khẩu hàng hoá vô hình (dịch vụ), tạm nhập tái xuất và xuất khẩu tại chỗ

Xuất khẩu có vai trò cực kỳ quan trọng cho sự tăng trưởng và phát triển kinh

tế, thể hiện ở một số đặc điểm như: xuất khẩu tạo nguồn vốn chủ yếu cho nhập khẩu phục vụ công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước, xuất khẩu thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế thúc đẩy sản xuất phát triển, xuất khẩu có tác dụng tích cực đến giải quyết công ăn việc làm, cải thiện đời sống nhân dân, xuất khẩu là cơ sở để mở rộng các mối quan hệ kinh tế đối ngoại

Qua nghiên cứu về các lý thuyết thương mại quốc tế cổ điển và hiện đại chúng ta có thể rút ra được kết luận cơ bản là những lý thuyết này chỉ ra lợi ích do thương mại đem lại cho mỗi quốc gia và giúp quốc gia đó mở rộng và phát triển kinh tế Cùng với các ngành công nghiệp khác, ngành công nghiệp chế biến và xuất khẩu hạt điều đã và đang đóng góp vào sự phát triển kinh tế của tỉnh Bình Phước, góp phần nâng cao đời sống nhân dân… Về phần thực trạng ngành chế biến và xuất khẩu hạt điều sẽ được làm rõ trong chương 2

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CHẾ BIẾN XUẤT KHẨU HẠT

ổn định Hiện nay, cả nước có 21 tỉnh, thành phố trồng điều với tổng diện tích 311.000 ha Bình Phước là tỉnh có diện tích điều lớn nhất cả nước với 135 ngàn ha

Theo số liệu thống kê năm 2010 diện tích trồng cây điều trên toàn tỉnh là 155.746 ha chiếm khoảng 22,6% tổng diện tích đất tự nhiên của toàn tỉnh, bằng 24,76% diện tích đất nông nghiệp và bằng 49,6% diện tích đất trồng cây công nghiệp Nhưng đến năm 2014 thì diện tích giảm xuống còn 134.107 ha trên toàn tỉnh vì những nguyên nhân khách quan như thời tiết, sâu bệnh, giá cả….Theo Trung tâm Giống Nông lâm nghiệp tỉnh Bình Phước, qua điều tra, khảo sát, một số giống điều cho kết quả tốt tại địa phương như PN1, LG1, CH1, MH4/5, MH5/4 và các giống chọn lọc có triển vọng như PL18, ĐP41, ĐP27, BĐ44 Hiện nay, cả tỉnh đã

có khoảng 30 ngàn ha điều trồng mới bằng giống mới chiểm khoảng 25,5% diện tích điều của tỉnh Tuy nhiên, diện tích điều còn lại chủ yếu được trồng bằng hạt, trong số này có trên 30% diện tích điều già cỗi cần cải tạo

Nhìn chung cây điều vẫn là một trong những cây trồng chủ lực của tỉnh Bình Phước Hiện toàn tỉnh còn khoảng 135 ngàn hecta điều, chiếm 30% về diện tích và sản lượng thu hoạch trong mùa đạt 149 ngàn tấn, chiếm 30% sản lượng cả nước

Bảng 2.1 Diện tích trồng điều tỉnh Bình Phước đến năm 2014

ĐVT: Ha

Diện tích 70.524 155.746 148.020 140.134 134.911 134.107

Lượng tăng (giảm) so - 85.222 77.496 69.610 64.387 63.583

từ 148.020 ha xuống còn 134.104 ha, tốc độ tăng trưởng cũng giảm từ 209,89% xuống còn 190,16% Nguyên nhân là do điều kiện tự nhiên ảnh hưởng đến diện tích cây trồng nói trên vì vào mùa mưa bão, sâu đục thân cây gây nên chết và đổ cây hàng loạt Khi đó người dân không đầu tư lại cây điều mà họ chuyển sang loại cây cao su có giá trị kinh tế cao hơn trong thời gian gần đây

Trong những năm đầu tốc độ gia tăng diện tích trồng cây điều rất nhanh vì khi đó mọi người đều khó khăn và cây điều dễ trồng, dễ thu hoạch, thời gian thu hồi vốn nhanh, đặc biệt là chi phí bỏ ra ban đầu rất thấp Chính vì lý do đó mà rất nhiều người dân khai hoang lập đồn điền trồng cây điều nên diện tích được mở rộng rất nhanh Đến những năm gần đây giá cao su rất hấp dẫn người nông dân, nhiều gia đình có diện tích trồng điều lớn họ đã tích lũy vốn trong quá khứ họ sẵn sàng phá bỏ rẫy điều đề trồng cây cao su

Đây chính là thực trạng mà ngành điều trong những năm gần đây đang gặp phải, nếu cứ tốc độ giảm diện tích trồng cây điều như hiện nay sẽ làm ảnh huởng rất nhiều đến nguồn nguyên liệu đầu vào cho các doanh nghiệp sản xuất sản phẩm điều xuất khẩu

Bảng 2.2: Sản lƣợng điều phân theo huyện/thị xã

ĐVT: Tấn

Huyện/Thị xã 2000 2010 2011 2012 2013 2014 Đồng xoài 665 3.397 3.397 4.419 1.616 2.293 Đồng phú 2.160 15.698 14.500 15.992 13.575 17.591

Phước Long + Bù Gia

Quản

2.825 7.580 7.725 7.666 5.181 7.063

Chơn Thành 1.240 1.338 1.548 1.563 558 364 Tổng 19.214 139.982 150.592 149.425 123.279 191.734 Lượng tăng (giảm) về

(Nguồn: Niên giám thống kê cục thống kê tỉnh Bình Phước)

Bảng 2.3: Tỷ trọng sản lƣợng điều phân theo huyện/thị xã

ĐVT: %

Huyện/Thị xã 2000 2010 2011 2012 2013 2014 Đồng Xoài 3,46 2,43 2,26 2,96 1,31 1,20 Đồng Phú 11,24 11,21 9,63 10,70 11,01 9,17 Phước Long +Bù Gia Mập 37,89 41,74 30,91 35,86 35,55 38,12

Lộc Ninh 3,60 3,30 3,39 3,68 3,93 2,78

Bù Đốp 2,09 1,91 1,89 2,06 2,06 1,78

Bù Đăng 20,56 33,04 45,76 38,56 41,49 43,08 Bình Long + Hớn Quản 14,70 5,41 5,13 5,13 4,20 3,68 Chơn Thành 6,45 0,96 1,03 1,05 0,45 0,19 Tổng cộng 100 100 100 100 100 100

(Nguồn: Tác giả tổng hợp) Dựa vào bảng 2.3 và 2.4, ta thấy sản lượng toàn tỉnh tăng mạnh từ năm 2000 đến năm 2010 Nếu như năm 2000 tổng sản lượng đạt 19.214 tấn, đến năm 2010

tổng sản lượng đạt 139.982 tấn và năm 2014 là 191.734 tấn Trong giai đoạn trên sản lượng điều cao nhất là năm 2014 (191.734 tấn) kế đến là năm 2011, thấp nhất là năm 2013 (123.279 tấn), tương ứng với diện tích trồng cây điều giảm Tốc độ tăng (giảm) về sản lượng cũng biến động nhiều từ năm 2000 đến năm 2014 Cụ thể là từ năm 2010 đến năm 2014, sản lượng giảm mạnh trong 2 năm 2012 và 2013 (năm

2013 giảm 17,5% so với năm 2012, tương đương 26.146 tấn về sản lượng) Theo bảng thống kê thì sản lượng điều tập trung ở Thị xã Phước Long, huyện Bù Gia Mập với tổng sản lượng năm 2014 là 73.086 tấn chiếm 38.12% tổng sản lượng trên toàn tỉnh, huyện Bù Đăng với sản lượng 82,594 tấn chiếm 43.1% diện tích và vùng chuyên canh tập trung sản xuất hạt điều tại tỉnh Bình Phước là huyện Bù Đăng, Thị

xã Phước Long, huyện Bù Gia Mập

Trong giai đoạn trên Bình phước đã không ngừng áp dụng tiến bộ khoa học

kỹ thuật tiên tiến vào trồng mới và nâng cao hiệu quả từ những diện tích trồng cũ để cải thiện năng suất cây trồng Người dân đã tích cực tham gia nhiều lớp đào tạo khuyến nông do tỉnh tổ chức, từ đó áp dụng nhiều tiến bộ để tối thiểu thiệt hại do thiên nhiên tác động lên diện tích trồng điều, cho năng suất cao Nhìn chung là chỉ mới cải thiện năng suất trên cây trồng cũ, chưa có những giống mới, sản xuất theo tiêu chuẩn quốc tế, người dân hầu như chưa ai biết và chưa ai trồng sản phẩm hạt điều hữu cơ Với diện tích và tổng sản lượng điều của tỉnh Bình Phước trong thời gian qua chứng minh rằng tại đây là nơi có điều kiện thuận lợi cho việc mở rộng phát triển ngành điều trong tương lai

Bảng 2.4: Diện tích thu hoạch cây điều phân theo huyện/thị xã

có nhiều cơ sở thu mua và chế biến điều nhân xuất khẩu của tỉnh

Bảng 2.5: Tỷ trọng diện tích thu hoạch cây điều phân theo huyện/ thị xã

tỷ trọng diện tích thu hoạch cây điều từ năm 2010 đến năm 2014 có nhiều thay đổi