Một số giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của công ty cổ phần tư vấn đầu tư thiết kế xây dựng đông cường

Vì vậy tác giả chọn đề tài “Một số giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của công ty cổ phần tư vấn đầu tư thiết kế - xây dựng Đông Cường làm đề tài luận văn thạc sĩ với mục tiêu: Xác đ

CÔNG TRÌNH ĐƯỢC HOÀN THÀNH TẠI

Thành phần Hội đồng đánh giá Luận văn Thạc sỹ gồm:

Xác nhận của Chủ tịch Hội đồng đánh giá Luận văn sau khi Luận văn đã được sửa chữa (nếu có)

Chủ tịch Hội đồng đánh giá Luận văn

NHIỆM VỤ LUẬN VĂN THẠC SĨ

Họ tên học viên: Huỳnh Đông Cường Giới tính: Nam

Ngày, tháng, năm sinh: 20-02-1980 Nơi sinh: Quảng Ngãi

Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh MSHV: 1541820021

I- TÊN ĐỀ TÀI: Một số giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của Công ty Cổ phần

Tư vấn Đầu tư Thiết kế Xây dựng Đông Cường

II- NHIỆM VỤ VÀ NỘI DUNG:

Xác định các yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh trong lĩnh vực xây dựng

chuyên ngành tư vấn đầu tư thiết kế xây dựng

Phân tích đánh giá thực trạng năng lực cạnh tranh của Công ty Cổ phần Tư

vấn Đầu tư Thiết kế Xây dựng Đông Cường

Đưa ra những giải pháp hiệu quả để nâng cao năng lực cạnh tranh của Công

ty Cổ phần Tư vấn Đầu tư Thiết kế Xây dựng Đông Cường

III- NGÀY GIAO NHIỆM VỤ:

IV- NGÀY HOÀN THÀNH NHIỆM VỤ:

V- CÁN BỘ HƯỚNG DẪN: TS.Trương Quang Dũng

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi về Một số giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của Công ty Cổ phần Tư vấn Đầu tư Thiết kế Xây dựng Đông Cường

Nội dung của luận văn này chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào

Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện Luận văn này đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong Luận văn đã được chỉ rõ nguồn gốc

Học viên thực hiện Luận văn

(Ký và ghi rõ họ tên)

HUỲNH ĐÔNG CƯỜNG

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt thời gian thực hiện luận văn tốt nghiệp, tôi đã nhận được nhiều sự giúp đỡ của các thầy cô giáo, bạn bè và gia đình Xin được bày tỏ sự trân trọng và lòng biết ơn sâu sắc đối với sự giúp đỡ này

Lời đầu tiên xin được cảm ơn thầy cô giáo của khoa Quản trị kinh doanh trường Đại học Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh đã nhiệt tình giảng dạy và giúp đỡ cho tôi trong suốt khoá học Đặc biệt, tôi xin trân trọng gửi lời cảm ơn đến thầy TS.Trương Quang Dũng, người đã tận tình hướng dẫn tôi thực hiện luận văn này Tôi cũng xin gởi lời cảm ơn đến các bạn cùng khoá học và các anh chị khóa trước đã chia sẻ, giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện nghiên cứu

Tôi cũng chân thành cảm ơn các anh chị đồng nghiệp đã tạo điều kiện thuận lợi cung cấp các tài liệu quý báu để tôi hoàn thành luận văn này

Cuối cùng, tôi xin được trân trọng cảm ơn gia đình đã luôn động viên, giúp

đỡ, là hậu phương vững chắc cho tôi trong những năm tháng học tập đã qua

Học viên

HUỲNH ĐÔNG CƯỜNG

TÓM TẮT

Nghiên cứu về chiến lược cạnh tranh trong lĩnh vực xây dựng không phải là vấn đề mới Tuy nhiên cho đến nay chưa có nghiên cứu nào mang tính toàn diện, tổng thể và đầy đủ tại Công ty Cổ phần Tư vấn Đầu tư Thiết kế Xây dựng Đông Cường (DONG CUONG Co.,Ltd) Vì vậy tác giả chọn đề tài “Một số giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của công ty cổ phần tư vấn đầu tư thiết kế - xây dựng Đông Cường làm đề tài luận văn thạc sĩ với mục tiêu: Xác định các yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh trong lĩnh vực xây dựng chuyên ngành tư vấn đầu

tư thiết kế xây dựng; Phân tích đánh giá thực trạng năng lực cạnh tranh của Công

ty Cổ phần Tư vấn Đầu tư Thiết kế Xây dựng Đông Cường; Đưa ra những giải pháp hiệu quả để nâng cao năng lực cạnh tranh của Công ty Cổ phần Tư vấn Đầu

tư Thiết kế Xây dựng Đông Cường

Từ thực trạng phân tích, tác giả tìm ra các yếu tố nguồn nhân lực, tài chính, trình độ trang thiết bị và công nghệ, năng lực nghiên cứu và phát triển, năng lực Marketing và năng lực quản trị là các yếu tố tác động đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Thực tế phân tích, năng lực cạnh tranh của Công ty Cổ phần Tư vấn Đầu tư Thiết kế Xây dựng Đông Cường đạt ở mức khá 3.8719 điểm trên thang điểm 5 thấp hơn so với đối thủ Công ty TNHH Thiết kế-Xây dựng An Phú Long (APL CO.,LTD) và cao hơn Công ty Cổ phần Xây dựng và Thương mại Hoa Đất (HOA DAT JSC)

Từ thực trạng phân tích tác giả đã đưa ra các giải pháp thiết thực nhằm giúp công ty phát triển trong tình hình mới

ABSTRACT

Researching about competition strategy in the field of construction is not a new issue However, up to now there has not been any comprehensive and sufficient research at Dong Cuong Co., Ltd Therefore, the author has chosen the topic “Some solutions to enhance the competitiveness of Dong Cuong Co., Ltd” to

be the master’s thesis with an aim of: Determining the elements that constitute competitiveness in the field of construction, specifically consultation on construction design investment; Analyzing, assessing the competitiveness facts of Dong Cuong Co., Ltd; Finding out effective solutions to enhance the competitiveness of Dong Cuong Co., Ltd

From analysis facts, the author has found that human resources, finance, equipment and technology, research and development capacity, marketing capacity and administration capacity are the elements that affect the competitiveness of the enterprise From the analysis findings, the competitiveness

of Dong Cuong Co., Ltd is fair at 3.8719 points out of 5-point benchmark, lower than that of APL Co., Ltd and higher that of Hoa Dat JSC

From analysis facts, the author has given practical solutions to help the company develop in the new situation

MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN I LỜI CẢM ƠN II TÓM TẮT III ABSTRACT IV DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT IX DANH MỤC CÁC BẢNG X DANH MỤC CÁC HÌNH XI

MỞ ĐẦU 1

1 Sự cần thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2

4 Phương pháp nghiên cứu 2

5 Ý nghĩa thực tiễn của đề tài 3

6 Bố cục của luận văn 3

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CẠNH TRANH VÀ NĂNG LỰCCẠNH TRANH 4

1.1 Khái quát về cạnh tranh và năng lực cạnh tranh 4

1.1.1 Khái niệm cạnh tranh 4

1.1.2 Vai trò và ý nghĩa của cạnh tranh 5

1.1.3 Lợi thế cạnh tranh 7

1.1.4 Khái niệm năng lực cạnh tranh 8

1.1.5 Tầm quan trọng của việc nâng cao năng lực cạnh tranh 11

1.2 Các yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp 12

1.2.1 Nguồn nhân lực 14

1.2.2 Năng lực tài chính 16

1.2.3 Trình độ trang thiết bị và công nghệ 17

1.2.4 Năng lực cạnh tranh của sản phẩm và dịch vụ 17

1.2.5 Thương hiệu và uy tín của doanh nghiệp 18

1.2.6 Năng lực nghiên cứu và phát triển 20

1.2.7 Hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu 21

1.2.8 Năng lực quản trị doanh nghiệp 22

1.3 Các công cụ sử dụng để đánh giá năng lực cạnh tranh 23

1.3.1 Ma trận đánh giá các yếu tố của môi trường nội bộ doanh nghiệp (IFE) 23

1.3.2 Ma trận hình ảnh cạnh tranh (Company Profile Matrix – CPM) 24

1.3.3 Tổng quan về vấn đề nghiên cứu 26

1.4 Tóm tắt chương 1 28

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA CÔNG TY CỔ PHẦN TƯ VẤN ĐẦU TƯ THIẾT KẾ XÂY DỰNG ĐÔNG CƯỜNG 30

2.1 Tổng quan về ngành xây dựng Việt Nam 30

2.2 Khái quát về Công ty Cổ phần Tư vấn Đầu tư Thiết kế Xây dựng Đông Cường 32

2.2.1 Lịch sử hình thành và phát triển 32

2.2.2 Sản phẩm và dịch vụ của công ty: 32

2.2.3 Cơ cấu tổ chức quản lý 33

2.2.4 Đặc điểm ngành nghề kinh doanh 33

2.2.5 Kết quả hoạt động của Công ty Cổ phần Tư vấn Đầu tư Thiết kế Xây dựng Đông Cường trong những năm qua 34

2.3 Thực trạng - Môi trường nội bộ của Công ty Cổ phần Tư vấn Đầu tư Thiết kế Xây dựng Đông Cường 36

2.3.1 Phân tích các yếu tố môi trường nội bộ của Công ty Cổ phần Tư vấn Đầu tư Thiết kế Xây dựng Đông Cường 36

2.3.1.1 Nguồn nhân lực 36

2.3.1.2 Tài chính 38

2.3.1.3 Năng lực về máy móc thiết bị 39

2.3.1.4 Năng lực thiết kế và thi công 41

2.3.1.5 Hoạt động marketing 42

2.3.1.6 Chất lượng sản phẩm và giá cả 42

2.3.1.7 Hoạt động nghiên cứu – phát triển 43

2.3.1.8 Hoạt động thông tin 44

2.3.1.9 Năng lực lãnh đạo và quản lý 45

2.3.2 Đánh giá các yếu tố môi trường nội bộ của Công ty Cổ phần Tư vấn Đầu tư Thiết kế Xây dựng Đông Cường 46

2.4 Thực trạng năng lực cạnh tranh của Công ty Cổ phần Tư vấn Đầu tư Thiết kế Xây dựng Đông Cường và các đối thủ cạnh tranh 48

2.4.1 Thiết kế khảo sát năng lực cạnh tranh của Công ty Cổ phần Tư vấn Đầu tư Thiết kế Xây dựng Đông Cường với đối thủ cạnh tranh 49

2.4.1.1 Giới thiệu về các đối thủ cạnh tranh 49

2.4.1.2 Xây dựng thang đo năng lực cạnh tranh trong lĩnh vực tư vấn đầu tư thiết kế xây dựng 50

2.4.1.3 Xác định mẫu nghiên cứu và Phương pháp xử lý dữ liệu 52

2.4.2 Thực trạng năng lực cạnh tranh của Công ty Cổ phần Tư vấn Đầu tư Thiết kế Xây dựng Đông Cường với các đối thủ cạnh tranh 53

2.4.2.1 Nguồn nhân lực 53

2.4.2.2 Tài chính 54

2.4.2.3 Trình độ trang thiết bị và công nghệ 56

2.4.2.4 Năng lực nghiên cứu và phát triển 59

2.4.2.5 Năng lực Marketing 62

2.4.2.6 Năng lực quản trị doanh nghiệp 65

2.4.3 Đánh giá năng lực cạnh tranh của Công ty Cổ phần Tư vấn Đầu tư Thiết kế Xây dựng Đông Cường qua ma trận hình ảnh cạnh tranh 67

2.4.4 Đánh giá tình hình hoạt động trong lĩnh vực xây dựng của Công ty trong những năm qua 69

2.4.4.1 Những thành tựu công ty đạt được 69

2.4.4.2 Những hạn chế của công ty 70

2.5 Tóm tắt chương 2 71

CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA CÔNG TY CỔ PHẦN TƯ VẤN ĐẦU TƯ THIẾT KẾ XÂY DỰNG

ĐÔNG CƯỜNG 73

3.1 Dự báo nhu cầu thị trường xây dựng 73

3.2 Những giải pháp nhằm nâng cao khả năng cạnh tranh của công ty 75

3.2.1 Giải pháp phát triển nguồn nhân lực 75

3.2.2 Giải pháp huy động vốn kinh doanh và quản lý tài chính 78

3.2.3 Giải pháp xây dựng văn hóa doanh nghiệp 80

3.2.4 Giải pháp phát triển công nghệ và đầu tư thiết bị 81

3.2.5 Nâng cao hệ thống điều hành và quản lý 82

3.2.6 Giải pháp Marketing và phát triển thương hiệu 84

3.2.7 Giải pháp đấu thầu 85

3.2.8 Giải pháp về liên doanh liên kết 86

3.3 Kiến nghị đối với Nhà nước Việt Nam 86

3.4 Tóm tắt chương 3 87

TÀI LIỆU THAM KHẢO 89

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

IFE : Ma trận đánh giá các yếu tố của môi trường nội bộ doanh nghiệp IFE CPM : Ma trận hình ảnh cạnh tranh (Company Profile Matrix – CPM) KTTT : Kinh tế thị trường

TNHH : Trách nhiệm hữu hạn

TP.HCM : Thành phố Hồ Chí Minh

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1 Khung đánh giá ma trận đánh giá các yếu tố nội bộ doanh nghiệp (IFE) 24 Bảng 1.2: Khung đánh giá các năng lực cạnh tranh 26

Bảng 2.1: Kết quả hoạt động kinh doanh và tài sản của Công ty Cổ phần Tư vấn

Đầu tư Thiết kế Xây dựng Đông Cường 35 Bảng 2.2: Trình độ lao động của công ty 36

Bảng 2.3: Chỉ tiêu thanh toán 2012-2015 của Công ty Cổ Phần Tư Vấn Đầu Tư

Thiết kế Xây dựng Đông Cường 38 Bảng 2.4 Bảng tổng hợp máy móc, thiết bị thi công 40

Bảng 2.5: Ma trận các yếu tố bên trong (IFE) tại Công ty Cổ phần tư vấn Đầu tư

Thiết kế Xây dựng Đông Cường 47

Bảng 2.6: Bảng đánh giá nguồn nhân lực của Công ty Cổ phần Tư vấn Đầu tư Thiết

kế xây dựng Đông Cường 53

Bảng 2.7: Bảng đánh giá năng lực tài chính của Công ty Cổ phần Tư vấn Đầu tư

Thiết kế Xây dựng Đông Cường với các đối thủ cạnh tranh 55

Bảng 2.8: Bảng đánh giá trình độ trang thiết bị và công nghệ của Công ty Cổ phần

Tư vấn Đầu tư Thiết kế Xây dựng Đông Cường với các đối thủ cạnh tranh 57

Bảng 2.9: Bảng đánh giá năng lực nghiên cứu và phát triển của Công ty Cổ phần Tư

vấn Đầu tư Thiết kế Xây dựng Đông Cường với các đối thủ cạnh tranh 60

Bảng 2.10: Bảng đánh giá năng lực marketing của Công ty Cổ phần Tư vấn Đầu tư

Thiết kế Xây dựng Đông Cường với các đối thủ cạnh tranh 63

Bảng 2.11: Bảng đánh giá năng lực marketing của Công ty Cổ phầnTư vấn Đầu tư

Thiết kế Xây dựng Đông Cường với các đối thủ cạnh tranh 66

Bảng 2.12 Ma trận hình ảnh cạnh tranh bên ngoài của Công ty Cổ phầnTư vấn Đầu

tư Thiết kế Xây dựng Đông Cường 68

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 1.1: Quy Trình Xây Dựng Yếu Tố Cấu Thành Năng Lực Cạnh Tranh Trong

Lĩnh Vực Xây Dựng Chuyên Ngành Tư Vấn Đầu Tư Thiết Kế Xây Dựng 13

Hình 1.2: Các Yếu Tố Cấu Thành Năng Lực Cạnh Tranh Trong Lĩnh Vực Xây

Dựng Chuyên Ngành Tư Vấn Đầu Tư Thiết Kế Xây Dựng 14

Hình 2.1: Quy Trình Nghiên Cứu Năng Lực Cạnh Tranh Của Công Ty Cổ Phần Tư

Vấn Thiết Kế Xây Dựng Đông Cường 48

Hình 3.1: Sơ Đồ Tổ Chức Của Công Ty Cổ Phần Tư Vấn Đầu Tư Thiết Kế Xây

Dựng Đông Cường 83

MỞ ĐẦU

1 Sự cần thiết của đề tài

Đất nước ta đang xây dựng nền kinh tế thị trường (KTTT) định hướng xã hội chủ nghĩa, cùng với việc tham gia sâu rộng vào kinh tế quốc tế đã đưa đến những thách thức không nhỏ trong cạnh tranh đối với nhiều ngành nghề kinh doanh cũng như nhiều doanh nghiệp trong nước

Quy luật cạnh tranh sẽ khiến những doanh nghiệp yếu kém bị đào thải trong nền KTTT đầy khốc liệt Các doanh nghiệp chỉ có thể đứng vững và phát triển nếu

có khả năng cạnh tranh tốt Chính vì vậy, doanh nghiệp phải không ngừng nâng cao năng lực cạnh tranh của mình để đáp ứng các nhu cầu thực tế, tuân theo quy luật cạnh tranh cũng như phục vụ lợi ích của doanh nghiệp Công ty Cổ phần Tư vấn Đầu tư Thiết kế Xây dựng Đông Cường được thành lập ngày 8/12/2006 có năng lực chuyên môn về thiết kế, thi công xây dựng, công trình dân dụng và công nghiệp

Trong điều kiện kinh tế khó khăn như hiện nay thì mức độ cạnh tranh trong ngành thiết kế và xây dựng đang ngày càng gay gắt Thị phần đã bị chia sẻ với nhiều doanh nghiệp khác Nhiều doanh nghiệp nhà nước cũng như tư nhân khác cũng bắt đầu đăng ký thêm ngành nghề kinh doanh để tham gia vào hoạt động thiết kế và xây dựng mà trước đây chỉ một số ít công ty được giao thực hiện Đồng thời Công ty cũng đã bộc lộ một số hạn chế trong công tác quản lý và khả năng cạnh tranh với các doanh nghiệp khác khi tham gia đấu thầu tư vấn thiết kế xây dựng công trình

Mặt dù doanh thu của công ty trong 10 năm qua là tăng đều, tuy nhiên với sự cạnh tranh khốc liệt theo KTTT gia nhập TTP sẽ còn trở nên gay gắt hơn Công ty

sẽ phải đứng trước nhiều áp lực với nhiều thách thức hơn trước Để Công ty Cổ phần Tư vấn Đầu tư Thiết kế Xây dựng Đông Cường có thể tồn tại và phát triển trong nền KTTT bền lâu thì việc đánh giá thực trạng năng lực cạnh tranh và đề ra giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của Công ty Cổ phần Tư vấn Đầu tư Thiết

kế Xây dựng Đông Cường là việc hết sức cần thiết Xuất phát từ những vấn đề

trên, tác giả chọn đề tài “Một số giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của Công

ty Cổ phần Tư vấn Đầu tư Thiết kế Xây dựng Đông Cường” để thực hiện luận văn của mình

2 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

- Hệ thống cơ sở lý luận về năng lực cạnh tranh trong lĩnh vực xây dựng chuyên ngành tư vấn đầu tư thiết kế xây dựng

- Phân tích đánh giá thực trạng năng lực cạnh tranh của Công ty Cổ phần Tư vấn Đầu tư Thiết kế Xây dựng Đông Cường

- Đề xuất những giải pháp hiệu quả để nâng cao năng lực cạnh tranh của Công ty Cổ phần Tư vấn Đầu tư Thiết kế Xây dựng Đông Cường

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Đối tượng nghiên cứu của luận văn là năng lực cạnh tranh của Công ty Cổ phần Tư vấn Đầu tư Thiết kế Xây dựng Đông Cường

Phạm vi nghiên cứu:

- Thời gian nghiên cứu của luận văn giới hạn từ năm 2012 đến hết tháng 02/2016

- Không gian nghiên cứu của luận văn: Công ty Cổ phần Tư vấn Đầu tư Thiết

kế Xây dựng Đông Cường về lĩnh vực tư vấn thiết kế và xây dựng

4 Phương pháp nghiên cứu

Tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính và phương pháp nghiên cứu định lượng trong quá trình nghiên cứu Trong đó:

- Nghiên cứu định tính: giúp xác định các yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh và thang đo Tác giả dựa trên lý thuyết các yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và kinh nghiệm thực tế tại doanh nghiệp để đề xuất các yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh trong lĩnh vực xây dựng chuyên ngành tư vấn đầu tư thiết kế xây dựng Sau đó, tác giả tiến hành thảo luận nhóm với 10 chuyên gia để hiệu chỉnh các yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh và thang đo để đảm bảo đầy đủ, phù hợp Đây là cơ sở xây dựng bảng câu hỏi để phục vụ nghiên cứu định lượng

- Nghiên cứu định lượng: Từ bảng câu hỏi xây dựng được từ nghiên cứu định tính, nghiên cứu định lượng được sử dụng để phân tích thực trạng năng lực cạnh tranh của Công ty Cổ phần Tư vấn Đầu tư Thiết kế Xây dựng Đông Cường, phương pháp thống kê sử dụng là thống kê mô tả Phiếu khảo sát được phát trực tiếp tới 2 nhóm đối tượng: Nhóm đối tượng chuyên gia và Nhóm đối tượng khách hàng

- Ngoài ra, dữ liệu phục vụ cho nghiên cứu định lượng còn dựa vào các số liệu thứ cấp được thu thập từ các báo cáo của Công ty Cổ phần Tư vấn Đầu tư Thiết kế Xây dựng Đông Cường

5 Ý nghĩa thực tiễn của đề tài

Từ kết quả nghiên cứu, tác giả muốn thông tin đến các nhà quản lý biết được thực trạng năng lực cạnh tranh của Công ty Cổ phần Tư vấn Đầu tư Thiết kế Xây dựng Đông Cường, từ đó đề xuất một số giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của Công ty

6 Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, kết cấu của luận văn gồm có 3 chương: Chương 1: Cơ sở lý thuyết về năng lực cạnh tranh

Chương 2: Thực trạng năng lực cạnh tranh của Công ty Cổ phần Tư vấn Đầu

tư Thiết kế Xây dựng Đông Cường

Chương 3: Một số giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của Công ty Cổ phần Tư vấn Đầu tư Thiết kế Xây dựng Đông Cường

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CẠNH TRANH VÀ NĂNG LỰC

CẠNH TRANH 1.1 Khái quát về cạnh tranh và năng lực cạnh tranh

1.1.1 Khái niệm cạnh tranh

Cạnh tranh là quy luật vận hành của nền KTTT Nó xuất hiện trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội mà trong đó hoạt động SXKD là một lĩnh vực quan trọng

Có nhiều cách hiểu khác nhau về khái niệm cạnh tranh và sự cạnh tranh cũng chia ra các cấp độ khác nhau, có thể ở cấp quốc gia, ngành, doanh nghiệp hay sản phẩm

Cạnh tranh là sự ganh đua, đấu tranh gay gắt giữa các nhà tư bản nhằm giành giật những điều kiện thuận lợi trong sản xuất và tiêu dùng hàng hóa để thu được lợi nhuận siêu ngạch (Các Mác, 2004), nghĩa là sự tồn tại của các đối thủ cạnh tranh là mối đe dọa tới lợi nhuận của các nhà kinh doanh Từ đó dẫn tới việc hình thành các hành vi hạn chế cạnh tranh và cạnh tranh không lành mạnh với mục đích triệt hạ các đối thủ cạnh tranh giành lấy thị trường, khách hàng và lợi nhuận Khái niệm cạnh tranh này được nhìn dưới góc độ khá tiêu cực, cạnh tranh không bình đẳng, nếu một bên có lợi thì bên kia chịu thiệt Tuy nhiên nó cũng nói lên vai trò của cạnh tranh là đổi mới sản xuất, phát triển kinh tế thông qua nỗ lực cạnh tranh của các nhà tư bản

Theo từ điển bách khoa của Việt Nam (Từ Điển Bách Khoa, 1995) thì cạnh tranh (trong kinh doanh) là hoạt động tranh đua giữa người sản xuất hàng hóa, giữa các thương nhân, các nhà kinh doanh trong nền KTTT, chi phối quan hệ cung cầu, nhằm giành các điều kiện sản xuất, tiêu thụ và thị trường có lợi nhất

Cạnh tranh (kinh tế) là giành lấy thị phần Bản chất của cạnh tranh là tìm kiếm lợi nhuận, là khoản lợi nhuận cao hơn mức lợi nhuận trung bình mà doanh nghiệp đang có (Michael E Porter, 1980) Kết quả của quá trình cạnh tranh là sự bình quân hóa lợi nhuận trong ngành theo chiều hướng cải thiện sâu dẫn đến giá

cả có thể giảm đi

Như vậy, cạnh tranh có tác động thúc đẩy sản xuất, là động lực để tăng trưởng kinh tế Trong điều kiện cạnh tranh lành mạnh, buộc các doanh nghiệp phải thực hiện tốt lợi ích của mình và lợi ích của khách hàng, lợi ích của cộng đồng, lợi ích của xã hội, chính vì vậy, nền kinh tế không ngừng được đổi mới, phát triển, nâng cao mức sống cho người dân

Mỗi tác giả có một khái niệm khác nhau về cạnh tranh nhưng các khái niệm này đều tập trung một ý tưởng: Cạnh tranh là sự ganh đua giữa các chủ thể kinh doanh cùng một loại sản phẩm hàng hóa và cùng tiêu thụ trên một thị trường để đạt được mục đích cuối cùng là tối đa hóa lợi nhuận

Từ đó, có thể thấy được rằng những đặc trưng cơ bản của cạnh tranh:

Một là, cạnh tranh là hiện tượng xã hội diễn ra giữa các chủ thể kinh doanh Hai là, về mặt hình thức, cạnh tranh là sự ganh đua, sự kình địch giữa các doanh nghiệp Nói cách khác, cạnh tranh suy cho cùng là phương thức giải quyết mâu thuẫn về lợi ích tiềm năng giữa các nhà kinh doanh với vai trò quyết định của người tiêu dùng

Ba là, mục đích của các doanh nghiệp tham gia cạnh tranh là cùng tranh giành thị trường mua hoặc bán sản phẩm

1.1.2 Vai trò và ý nghĩa của cạnh tranh

Cạnh tranh là một trong những đặc trưng cơ bản, một xu thế tất yếu khách quan trong nền kinh tế thị trường và là động lực phát triển của nền kinh tế thị trường Đối với các doanh nghiệp, cạnh tranh luôn là con dao hai lưỡi Một mặt nó đào thải không thương tiếc các doanh nghiệp có mức chi phí cao, sản phẩm có chất lượng kém Mặt khác, nó buộc tất cả các doanh nghiệp phải không ngừng phấn đấu để giảm chi phí, hoàn thiện giá trị sử dụng của sản phẩm, dịch vụ đồng thời tổ chức tốt khâu tiêu thụ sản phẩm, dịch vụ để tồn tại và phát triển trên thị trường Do vậy, cạnh tranh đã buộc các doanh nghiệp phải tăng cường năng lực cạnh tranh của mình, đồng thời thay đổi mối tương quan về thế và lực để tạo ra các ưu thế trong cạnh tranh Do vậy, cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường có vai trò tích cực:

Thứ nhất, đối với các chủ thể sản xuất kinh doanh, cạnh tranh tạo áp lực buộc họ phải thường xuyên tìm tòi sáng tạo, cải tiến phương pháp sản xuất và tổ chức quản lý kinh doanh, đổi mới công nghệ, áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, phát triển sản phẩm mới, tăng năng suất lao động, hạ giá thành sản phẩm Qua đó nâng cao trình độ của công nhân và các nhà quản lý các cấp trong doanh nghiệp Mặt khác, cạnh tranh sàng lọc khách quan đội ngũ những người thực sự không có khả năng thích ứng với sự thay đổi của thị trường

Thứ hai, đối với người tiêu dùng, cạnh tranh tạo ra một áp lực liên tục đối với giá cả, buộc các doanh nghiệp phải hạ giá bán để nhanh chóng bán được sản phẩm, qua đó người tiêu dùng được hưởng các lợi ích từ việc cạnh tranh giữa các doanh nghiệp trong cung cấp sản phẩm, dịch vụ Mặt khác, cạnh tranh buộc các doanh nghiệp phải mở rộng sản xuất, đa dạng hóa về chủng loại, mẫu mã vì thế người tiêu dùng có thể tự do lựa chọn theo nhu cầu và thị hiếu của mình

Thứ ba, đối với nền kinh tế, cạnh tranh làm sống động nền kinh tế, thúc đẩy tăng trưởng và tạo ra áp lực buộc các doanh nghiệp phải sử dụng có hiệu quả các nguồn lực, qua đó góp phần tiết kiệm các nguồn lực chung của nền kinh tế Mặt khác, cạnh tranh cũng tạo ra áp lực buộc các doanh nghiệp phải đẩy nhanh tốc độ quay vòng vốn, sử dụng lao động có hiệu quả, tăng năng suất lao động, góp phần thúc đẩy tăng trưởng nền kinh tế

Thứ tư, đối với quan hệ đối ngoại, cạnh tranh thúc đẩy doanh nghiệp mở rộng thị trường ra khu vực và thế giới, tìm kiếm thị trường mới, liên doanh liên kết với các doanh nghiệp nước ngoài, qua đó tham gia sâu vào phân công lao động và hợp tác kinh tế quốc tế, tăng cường giao lưu vốn, lao động, khoa học công nghệ với các nước trên thế giới

Bên cạnh các mặt tích cực của cạnh tranh, luôn tồn tại các mặt còn hạn chế, những khó khăn trở ngại đối với các doanh nghiệp mà không phải bất cứ doanh nghiệp nào cũng có thể vượt qua Trên lý thuyết, cạnh tranh sẽ mang đến sự phát triển theo xu thế lành mạnh của nền kinh tế thị trường Song, trong một cuộc cạnh tranh bao giờ cũng có “kẻ thắng, người thua”, không phải bao giờ “kẻ thua” cũng

có thể đứng dậy được vì hiệu quả đồng vốn khi về không đúng đích sẽ khó có thể khôi phục lại được Đó là một quy luật tất yếu và sắt đá của thị trường mà bất cứ nhà kinh doanh nào cũng biết, song lại không biết lúc nào và ở đâu mình sẽ mất hoàn toàn đồng vốn ấy Mặt trái của cạnh tranh còn thể hiện ở những điểm sau: Thứ nhất, cạnh tranh tất yếu dẫn đến tình trạng các doanh nghiệp yếu sẽ bị phá sản, gây nên tổn thất chung cho tổng thể nền kinh tế Mặt khác, sự phá sản của các doanh nghiệp sẽ dẫn đến hàng loạt người lao động bị thất nghiệp, gây ra gánh nặng lớn cho xã hội, buộc Nhà nước phải tăng trợ cấp thất nghiệp, hỗ trợ việc làm…Bên cạnh đó, nó còn làm nảy sinh nhiều tệ nạn xã hội khác

Thứ hai, cạnh tranh tự do tạo nên một thị trường sôi động, nhưng ngược lại cũng dễ dàng gây nên một tình trạng lộn xộn, gây rối loạn nền kinh tế xã hội Điều này dễ dàng dẫn đến tình trạng để đạt được mục đích một số nhà kinh doanh có thể bất chấp mọi thủ đoạn “phi kinh tế”, “phi đạo đức kinh doanh”, bất chấp pháp luật và đạo đức xã hội để đánh bại đối phương bằng mọi giá, gây hậu quả lớn về mặt kinh tế - xã hội

1.1.3 Lợi thế cạnh tranh

Theo tác giả Nguyễn Hữu Lam thì lợi thế cạnh tranh là những năng lực phân biệt của công ty, trong đó những năng lực phân biệt này được khách hàng xem trọng, đánh giá cao vì nó tạo ra giá trị cao cho khách hàng (Nguyễn Hữu Lam và cộng sự, 2011)

Vậy lợi thế cạnh tranh là những năng lực phân biệt của doanh nghiệp được thị trường đánh giá cao, qua đó doanh nghiệp tạo ra được sự vượt trội so với các đối thủ cạnh tranh khác trong ngành, trong đó năng lực phân biệt là điểm mạnh của doanh nghiệp so với các doanh nghiệp khác

Lợi thế cạnh tranh xuất phát chủ yếu từ giá trị mà doanh nghiệp có thể tạo ra cho khách hàng, lợi thế đó có thể ở dưới dạng giá cả thấp hơn đối thủ cạnh tranh (trong khi lợi ích cho người mua là tương đương) hoặc cung cấp những lợi ích vượt trội so với đối thủ khiến người mua chấp nhận thanh toán một mức giá cao hơn (Michael E Porter, 1985)

Để tồn tại trong môi trường cạnh tranh, công ty phải tạo ra được lợi thế cạnh tranh Theo Micheal E Porter, tập trung lại có 2 loại lợi thế cạnh tranh mà doanh nghiệp có thể sở hữu: chi phí thấp hoặc khác biệt hóa

- Chi phí thấp: tạo ra sản phẩm có chi phí thấp hơn đối thủ cạnh tranh, giúp chiếm lĩnh thị trường rộng, mang lại cho doanh nghiệp hiệu quả cao hơn và có khả năng chống lại việc giảm giá bán sản phẩm tốt hơn

- Khác biệt hóa: sản phẩm có sự khác biệt, làm tăng giá trị cho người tiêu dùng, hoặc làm giảm chi phí sử dụng sản phẩm, hoặc nâng cao tính hoàn thiện khi

sử dụng sản phẩm Lợi thế này giúp doanh nghiệp có khả năng buộc thị trường chấp nhận mức giá cao hơn mức giá của đối thủ

Khi doanh nghiệp có lợi thế cạnh tranh, doanh nghiệp sẽ có cái mà các đối thủ khác không có, nghĩa là hoạt động tốt hơn đối thủ, hoặc làm được những việc

mà đối thủ không thể làm được Lợi thế cạnh tranh là nhân tố cần thiết cho sự thành công và tồn tại lâu dài của doanh nghiệp

1.1.4 Khái niệm năng lực cạnh tranh

Trong quá trình nghiên cứu về cạnh tranh, người ta đã sử dụng khái niệm năng lực cạnh tranh Theo quan điểm của Michael Porter thì năng lực cạnh tranh là khả năng tạo ra những sản phẩm có quy trình công nghệ độc đáo, tạo ra giá trị tăng cao phù hợp với nhu cầu của khách hàng, chi phí thấp, năng suất cao nhằm nâng cao lợi nhuận (Michael E Porter, 2010) Năng lực cạnh tranh có thể được phân biệt ở 4 cấp độ như năng lực cạnh tranh quốc gia, năng lực cạnh tranh ngành, năng lực cạnh tranh doanh nghiệp, năng lực cạnh tranh của sản phẩm và dịch vụ:

- Năng lực cạnh tranh quốc gia: là năng lực của nền kinh tế quốc dân nhằm đạt được và duy trì mức tăng trưởng cao trên cơ sở các chính sách, thể chế bền vững tương đối và các đặc trưng kinh tế khác Như vậy, năng lực cạnh tranh quốc gia có thể hiểu là việc xây dựng một môi trường cạnh tranh kinh tế chung, đảm bảo có hiệu quả phân bố nguồn lực, để đạt và duy trì mức tăng trưởng cao, bền vững

- Năng lực cạnh tranh ngành: là khả năng ngành phát huy được những lợi thế cạnh tranh và có năng suất so sánh giữa các ngành cùng loại

- Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp: Khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp là khả năng duy trì và mở rộng thị phần, khả năng tổ chức, quản trị kinh doanh, 10 áp dụng công nghệ tiên tiến, hạ thấp chi phí sản xuất nhằm thu được lợi nhuận cao hơn cho doanh nghiệp trong môi trường cạnh tranh trong nước và nước ngoài (Tuấn Sơn, 2006)

- Năng lực cạnh tranh của sản phẩm: là khả năng sản phẩm đó tiêu thụ được nhanh và nhiều so với những sản phẩm cùng loại trên thị trường Năng lực cạnh tranh của sản phẩm phụ thuộc vào chất lượng, giá cả, tốc độ cung cấp, dịch vụ đi kèm uy tín của người bán, thương hiệu, quảng cáo, điều kiện mua hàng…( Tuấn Sơn 2006)

Năng lực cạnh tranh quốc gia có thể mở đường cho doanh nghiệp khai thác điểm mạnh của mình, nâng cao năng lực cạnh tranh doanh nghiệp Ngược lại, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp được nâng cao sẽ góp phần quan trọng vào việc bảo đảm tính bền vững của năng lực cạnh tranh quốc gia Một nền kinh tế có năng lực cạnh tranh quốc gia cao đòi hỏi phải có nhiều doanh nghiệp có năng lực cạnh tranh cao

Tương tự, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp thể hiện qua năng lực cạnh tranh của các sản phẩm và dịch vụ mà doanh nghiệp kinh doanh Trong phạm vi nghiên cứu của luận văn này, tác giả tập trung vào khái niệm năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Đây là một thuật ngữ được sử dụng rộng rãi nhưng cho đến nay vẫn còn tồn tại nhiều định nghĩa khác nhau về năng lực cạnh tranh (hay còn gọi là sức cạnh tranh, khả năng cạnh tranh) của doanh nghiệp Mỗi định nghĩa đứng trên những góc độ tiếp cận khác nhau

Theo Nguyễn Văn Thanh (2003), năng lực canh tranh là khả năng của một công ty tồn tại trong kinh doanh và đạt được một số kết quả mong muốn dưới dạng lợi nhuận, giá cả, lợi tức hoặc chất lượng sản phẩm cũng như năng lực của

nó để khai thác các cơ hội thị trường hiện tại và làm nảy sinh các thị trường mới

Theo Lê Công Hoa (2006), năng lực cạnh tranh thể hiện thực lực và lợi thế của doanh nghiệp so với đối thủ nên trước hết phải được tạo ra từ thực lực của doanh nghiệp Đây là các yếu tố nội hàm của mỗi doanh nghiệp, không chỉ được tính bằng các tiêu chí về công nghệ, tài chính, nhân lực, tổ chức quản trị doanh nghiệp,…một cách riêng biệt mà cần đánh giá, so sánh với các đối tác cạnh tranh trong hoạt động trên cùng một lĩnh vực, cùng một thị trường Trên cơ sở các so sánh đó, muốn tạo nên năng lực cạnh tranh, đòi hỏi doanh nghiệp phải tạo ra và có được các lợi thế cạnh tranh cho riêng mình Nhờ lợi thế này, doanh nghiệp có thể thoả mãn tốt hơn các đòi hỏi của khách hàng mục tiêu cũng như lôi kéo được khách hàng của đối tác cạnh tranh Theo Michael E Porter (1985), cho rằng năng lực cạnh tranh là khả năng sáng tạo ra những sản phẩm có quy trình công nghệ độc đáo để tạo ra giá trị gia tăng cao, phù hợp với nhu cầu khách hàng, có chi phí thấp, năng suất cao nhằm tăng lợi nhuận

Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp là năng lực duy trì và mở rộng thị phần, thu lợi nhuận của doanh nghiệp (Vũ Trọng Lâm, 2006) Quan niệm này khá phổ biến tại các doanh nghiệp hiện nay, năng lực cạnh tranh theo đó được diễn giải là khả năng tiêu thụ hàng hóa, dịch vụ và khả năng thu lợi nhuận của các doanh nghiệp so với đối thủ

Diễn đàn cao cấp về cạnh tranh công nghiệp của Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD, 2002) định nghĩa năng lực cạnh tranh đồng nghĩa với năng suất lao động, là sức sản xuất cao trên cơ sở sử dụng hiệu quả yếu tố sản xuất để phát triển bền vững trong điều kiện cạnh tranh

Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp là khả năng duy trì và nâng cao lợi thế tranh của doanh nghiệp trong việc tiêu thụ sản phẩm, mở rộng mạng lưới tiêu thụ, thu hút và sử dụng có hiệu quả các yếu tố sản xuất nhằm đạt lợi ích kinh tế cao và bền vững (Nguyễn Hữu Thắng, 2008)

Tóm lại từ những khái niệm trên thì năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp là khả năng doanh nghiệp tận dụng những nội lực bên trong cũng như khai thác

những thuận lợi của môi trường bên ngoài để tạo ra lợi thế cạnh tranh giúp doanh nghiệp tồn tại và phát triển trên thị trường

Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp mang tính tổng hợp của nhiều yếu tố cấu thành khác nhau và có thể xác định cho nhóm doanh nghiệp hay cho từng doanh nghiệp, tuy nhiên để phân tích thực trạng năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp thì cần phải xem xét các yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp

1.1.5 Tầm quan trọng của việc nâng cao năng lực cạnh tranh

Cạnh tranh tồn tại như một quy luật khách quan trong nền KTTT và do vậy việc nâng cao năng lực cạnh tranh luôn được đặt ra đối với các doanh nghiệp giúp doanh nghiệp tồn tại và phát triển trong môi trường cạnh tranh ngày càng gay gắt

và quyết liệt, nhất là trong bối cảnh hội nhập kinh tế hiện nay

Hiện nay, đất nước ta đang mở cửa để hội nhập nền kinh tế quốc tế, chính vì thế mà rất nhiều doanh nghiệp nước ngoài tham gia vào các lĩnh vực kinh doanh trên thị trường Việt Nam, tạo nên một sân chơi rất sôi động Đó cũng chính là lý

do tạo nên sự cạnh tranh gay gắt giữa các doanh nghiệp, bản thân doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xây dựng cũng nhận thấy được những rủi ro khi tham gia vào lĩnh vực kinh doanh này

Vì vậy, các doanh nghiệp luôn cố gắng tạo nên một lợi thế cạnh tranh cho mình và đây cũng là một yêu cầu cấp thiết mà các doanh nghiệp muốn tồn tại và phát triển trong một môi trường cạnh tranh khốc liệt như hiện nay Nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp sẽ giúp cho bản thân các doanh nghiệp trở nên tốt hơn, hoàn thiện hơn trong việc thực hiện các chức năng, vai trò của mình nhằm phục vụ tốt hơn nhu cầu của khách hàng, kích thích sản xuất phát triển, luôn tìm kiếm và cho ra đời những sản phẩm tốt hơn, độc đáo hơn… Trong một thị trường kinh doanh luôn biến động như hiện nay thì yêu cầu cấp thiết đối với các doanh nghiệp cần phải thường xuyên đánh giá và nâng cao năng lực cạnh tranh của mình nhằm tạo ra những lợi thế cạnh tranh mới để có thể tồn tại bền vững trong điều kiện cạnh tranh hiện nay

Thị trường ngày càng xuất hiện nhiều các đối thủ cạnh tranh với tiềm lực mạnh về tài chính, công nghệ, quản lý và có sức mạnh thị trường Nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp là một đòi hỏi cấp bách để doanh nghiệp đủ sức cạnh tranh một cách lành mạnh và hợp pháp trên thương trường Các doanh nghiệp cần phải có các chiến lược và giải pháp để nâng cao năng lực cạnh tranh nhằm vượt trội so với các đối thủ Điều này sẽ giúp quyết định sự sống còn của doanh nghiệp

Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp bao gồm khả năng bù đắp chi phí, duy trì lợi nhuận và được đo bằng sản phẩm và dịch vụ của doanh nghiệp trên thị trường Doanh nghiệp phải tăng cường năng lực cạnh tranh của chính mình bằng việc thúc đẩy nghiên cứu và áp dụng công nghệ, nâng cao trình độ nguồn nhân lực, tăng hiệu quả hoạt động tài chính, đa dạng hoá và nâng cao chất lượng sản phẩm, hạ giá thành sản phẩm

Nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp không chỉ đem lại lợi ích cho doanh nghiệp, mà còn góp phần vào sự tăng trưởng của ngành và sự phát triển của cả quốc gia

1.2 Các yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp

Có nhiều tác giả đưa ra lý thuyết về các yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Mỗi tác giả có những quan điểm khác nhau tuy nhiên cũng có nhiều điểm chung

Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp chỉ bao hàm các nhân tố chủ quan, phản ánh nội lực của doanh nghiệp, không bao hàm các nhân tố khách quan, các yếu tố môi trường kinh doanh (Phan Minh Hoạt, 2004)

Đối với đề tài này, tác giả chỉ tập trung phân tích các yếu tố bên trong là yếu

tố cấu thành nên năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, còn các yếu tố bên ngoài được xem như tạo ra thách thức và cơ hội như nhau cho mọi doanh nghiệp trong ngành Do đó, tác giả chỉ tập trung đến các yếu tố bên trong cấu thành nên năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, từ đó phân tích đánh giá thực trạng và đề ra các giải pháp để nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp

Để xác định các yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh trong lĩnh vực tư vấn đầu tư thiết kế xây dựng tại Việt Nam, trước hết luận văn căn cứ vào lý thuyết các yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nói chung và nghiên cứu các yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh trong lĩnh vực xây dựng của Công ty Cổ phần Tư vấn Đầu tư Thiết kế Xây dựng Đông Cường nói riêng Trên cơ sở đó để hình thành đề cương thảo luận nhóm với các chuyên gia (xem Phụ lục 1) Cuối cùng, trên cơ sở thảo luận nhóm với các chuyên gia hình thành các yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh trong lĩnh vực xây dựng chuyên ngành tư vấn đầu tư thiết kế xây dựng tại Việt Nam (xem Hình 1.1)

Nguồn: Tổng hợp của tác giả

Hình 1.1: Quy trình xây dựng yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh trong lĩnh

vực xây dựng chuyên ngành tư vấn đầu tư thiết kế xây dựng

Qua kết quả thảo luận nhóm với 10 chuyên gia trong lĩnh vực xây dựng chuyên ngành tư vấn đầu tư thiết kế xây dựng (danh sách các chuyên gia tham gia thảo luận xem Phụ lục số 2), tác giả xác định được 8 yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh trong lĩnh vực xây dựng chuyên ngành tư vấn đầu tư thiết kế xây dựng

ở Việt Nam, bao gồm:

1/ Nguồn nhân lực;

2/ Năng lực tài chính;

3/ Trình độ trang thiết bị và công nghệ;

4/ Năng lực cạnh tranh của sản phẩm và dịch vụ;

5/ Thương hiệu và uy tín của doanh nghiệp;

6/ Năng lực nghiên cứu và phát triển;

7/ Hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu;

8/ Năng lực quản trị doanh nghiệp

Nguồn: Tổng hợp của tác giả

Hình 1.2: Các yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh trong lĩnh vực xây dựng

chuyên ngành tư vấn đầu tư thiết kế xây dựng

1.2.1 Nguồn nhân lực

Nhân lực là một yếu tố có tính quyết định của lực lượng sản xuất, có vai trò rất quan trọng trong sản xuất xã hội nói chung và trong cạnh tranh kinh tế hiện nay Trong doanh nghiệp, nhân lực vừa là yếu tố đầu vào vừa là lực lượng trực tiếp sử dụng phương tiện, thiết bị để sản xuất ra sản phẩm hàng hóa và dịch vụ (Nguyễn Minh Tuấn, 2010)

Nguồn nhân lực

Năng lực cạnh tranh trong lĩnh vực xây dựng chuyên ngành tư vấn đầu tư thiết

và phát triển

Hệ thống thông tin

và cơ sở dữ liệu Năng lực quản trị doanh nghiệp

Nguồn nhân lực có thể nói là một nhân tố quan trọng trong môi trường nội

bộ của doanh nghiệp Nguồn nhân lực của doanh nghiệp là tất cả các thành viên đang tham gia hoạt động cho doanh nghiệp, không phân biệt vị trí công việc, mức

độ phức tạp hay mức độ quan trọng của công việc Trình độ nguồn nhân lực thể hiện ở trình độ quản lý của các cấp lãnh đạo, trình độ chuyên môn của cán bộ công nhân viên, trình độ tư tưởng văn hóa của mọi thành viên trong doanh nghiệp Trình độ nguồn nhân lực cao sẽ tạo ra các sản phẩm có hàm lượng chất xám cao, thể hiện trong kết cấu kỹ thuật của sản phẩm, mẫu mã, chất lượng…và từ đó uy tín, danh tiếng của sản phẩm sẽ ngày càng tăng, doanh nghiệp sẽ tạo được vị trí vững chắc của mình trên thương trường và trong lòng công chúng, hướng tới sự phát triển bền vững Khi nghiên cứu về nguồn nhân lực của doanh nghiệp ta sẽ nghiên cứu các vấn đề sau:

- Nghiên cứu về tuổi tác, giới tính, trình độ, cấp bậc trong doanh nghiệp

- Việc quản lý tiền lương, phúc lợi, tuyển dụng, đào tạo và tái đào tạo, bố trí,

sa thải nhân viên, khuyến khích phát triển làm việc, chính sách quy chế về kỷ luật lao động

- Nghiên cứu các mối quan hệ trong doanh nghiệp (mối quan hệ giữa cấp trên

và cấp dưới, mối quan hệ giữa các đồng nghiệp cùng cấp)

Nhân lực còn là lực lượng tham gia tích cực vào quá trình cải tiến kỹ thuật, hợp lý hóa quá trình sản xuất và góp sức vào những phát kiến và sáng chế … Do vậy, trình độ của nguồn nhân lực tác động rất lớn đến chất lượng và độ tinh xảo của sản phẩm, ảnh hưởng lớn đến năng suất và chi phí của doanh nghiệp Đây là một yếu tố tác động trực tiếp đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp

Trình độ nguồn nhân lực phản ánh sự phát triển của doanh nghiệp, nếu một doanh nghiệp có nguồn nhân lực thấp kém thì doanh nghiệp đó không thể tồn tại

Để đánh giá trình độ nguồn nhân lực, phải xem xét về năng suất công việc, những yêu cầu kỹ năng, đào tạo, các kế hoạch tuyển dụng, điều kiện làm việc Một doanh nghiệp có nguồn nhân lực mạnh sẽ là một doanh nghiệp mạnh bởi yếu tố con người là quan trọng trong mọi doanh nghiệp Sức mạnh của một doanh nghiệp

không chỉ tồn tại trong một số cá nhân hay một nhóm mà trong sự đoàn kết, nhất trí hết mình vì sự sống còn của doanh nghiệp nên một môi trường làm việc tốt, một tinh thần làm việc vì tập thể sẽ tạo động lực mạnh mẽ cho sự phát triển của doanh nghiệp

1.2.2 Năng lực tài chính

Khả năng tài chính của doanh nghiệp quyết định đến việc thực hiện hay không thực hiện bất cứ một hoạt động đầu tư, mua sắm hay phân phối của doanh nghiệp Doanh nghiệp có tiềm lực về tài chính sẽ có nhiều điều kiện thuận lợi trong việc đổi mới công nghệ, đầu tư trang thiết bị, đảm bảo nâng cao chất lượng,

hạ giá thành sản phẩm nhằm duy trì và nâng cao năng lực cạnh tranh, củng vố vị trí của mình trên thị trường Khi nghiên cứu nguồn lực tài chính của doanh nghiệp

ta sẽ tập trung nghiên cứu các vấn đề sau:

- Tất cả tài sản của doanh nghiệp bao gồm tài sản ngắn hạn và tài sản dài hạn

- Tài sản này hình thành từ nguồn nào, từ vốn chủ sở hữu hay vốn vay

- Phân tích các chỉ số tài chính để đánh giá điểm mạnh, điểm yếu trong tài chính của doanh nghiệp Một số nhóm chỉ tiêu cơ bản được sử dụng để đánh giá năng lực tài chính của doanh nghiệp: tỷ số đòn bẩy tài chính, chỉ tiêu đánh giá khả năng thanh toán và chỉ tiêu đánh giá hiệu quả

Năng lực tài chính của doanh nghiệp được thể hiện ở quy mô vốn, khả năng huy động và sử dụng vốn có hiệu quả, năng lực quản trị tài chính… trong doanh nghiệp Năng lực tài chính gắn với vốn là một yếu tố sản xuất cơ bản và là đầu vào của doanh nghiệp Do đó, sử dụng vốn có hiệu quả, quay vòng vốn nhanh có ý nghĩa rất lớn trong việc làm giảm chi phí vốn, giảm giá thành sản phẩm Đồng thời, vốn còn là tiền đề đối với các yếu tố sản xuất khác Việc huy động vốn kịp thời nhằm đáp ứng vật tư, nguyên liệu, thuê nhân công, mua sắm thiết bị, công nghệ, tổ chức hệ thống bán lẻ …(Nguyễn Minh Tuấn, 2010)

Như vậy, năng lực tài chính phản ánh sức mạnh kinh tế của doanh nghiệp, là yêu cầu bắt buộc phải có nếu muốn doanh nghiệp thành công trong kinh doanh và

nâng cao năng lực cạnh tranh Năng lực tài chính là yếu tố chính để doanh nghiệp phát triển mở rộng quy mô hoạt động, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của doanh nghiệp cả hiện tại và tương lai Vì vậy, năng lực tài chính có tầm quan trọng rất lớn trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp

1.2.3 Trình độ trang thiết bị và công nghệ

Trình độ trang thiết bị và công nghệ của một doanh nghiệp là biểu hiện yếu

tố vật chất cần thiết, tối thiểu đối với quá trình sản xuất kinh doanh Số lượng, chất lượng, trình độ kỹ thuật và tính đồng bộ của các loại trang thiết bị và công nghệ là yếu tố quyết định đến số lượng và chất lượng sản phẩm mà doanh nghiệp sản xuất ra

Nghĩa là khả năng cạnh tranh và thu lợi nhuận của doanh nghiệp phụ thuộc một cách trực tiếp và có tính chất quyết định vào các yếu tố này

Thiết bị, công nghệ sản xuất là yếu tố rất quan trọng, ảnh hưởng rất lớn đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Công nghệ phù hợp cho phép rút ngắn thời gian sản xuất, giảm mức tiêu hao năng lượng, tăng năng suất, hạ giá thành sản phẩm, nâng cao chất lượng sản phẩm, tạo ra lợi thế cạnh tranh đối với sản phẩm của doanh nghiệp (Nguyễn Minh Tuấn, 2010)

Công nghệ còn tác động đến tổ chức sản xuất của doanh nghiệp, nâng cao trình độ cơ khí hóa, tự động hóa của doanh nghiệp

1.2.4 Năng lực cạnh tranh của sản phẩm và dịch vụ

Khi đề cập đến năng lực cạnh tranh của một doanh nghiệp cung cấp dịch vụ thì không thể không bàn tới năng lực cạnh tranh của sản phẩm, dịch vụ do doanh nghiệp đó cung cấp Một doanh nghiệp có năng lực cạnh tranh thì một yếu tố rất quan trọng là hàng hóa dịch vụ do doanh nghiệp đó cung cấp phải có năng lực cạnh tranh

Năng lực cạnh tranh của sản phẩm, dịch vụ thể hiện năng lực của sản phẩm, dịch vụ đó có sự khác biệt vượt trội so với một sản phẩm, dịch vụ khác có thể do chất lượng sản phẩm, dịch vụ hoặc giá cả sản phẩm, dịch vụ hoặc cả hai

Chất lượng sản phẩm và dịch vụ luôn là vấn đề quan trọng đối với tất cả các doanh nghiệp Tùy theo mục tiêu mà các doanh nghiệp có thể có những góc nhìn khác nhau về chất lượng xuất phát từ người sản xuất, người tiêu dùng, từ sản phẩm hay từ đòi hỏi của thị trường Doanh nghiệp nào có sản phẩm và dịch vụ chất lượng tốt sẽ tạo nên hình ảnh của doanh nghiệp tốt hơn trong tâm trí khách hàng,

là lợi thế cho doanh nghiệp tồn tại và phát triển bền vững

Chất lượng sản phẩm và dịch vụ là một phạm trù rất rộng và phức tạp, phản ánh các nội dung kỹ thuật, kinh tế và xã hội Trình độ kỹ thuật chính là các chỉ tiêu an toàn, vệ sinh, công dụng, chi phí sản xuất, chất lượng, chi phí sử dụng và chi phí môi trường Chất lượng có thể được xem xét ở hai khía cạnh là chất lượng chuẩn mực và chất lượng vượt trội Sản phẩm và dịch vụ luôn đổi mới sẽ tạo ra chất lượng vượt trội từ đó tạo ra sự khác biệt so với đối thủ cạnh tranh

Giá cả sản phẩm và dịch vụ là yếu tố đầu tiên tạo lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp trong xu hướng toàn cầu hóa hiện nay, doanh nghiệp tiết kiệm chi phí trong thu mua hàng hóa sẽ giảm thiểu được chi phí cho hàng hóa khi đó sẽ có giá cả dịch vụ thấp hơn so với đối thủ cạnh tranh Giá cả sản phẩm và dịch vụ luôn

là vấn đề mà các doanh nghiệp dành sự quan tâm hàng đầu

Giá là một yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh nên khi định giá, các doanh nghiệp không thể bỏ qua các thông tin về giá thành, giá cả và các phản ứng về giá của các đối thủ cạnh tranh Bởi vì giá là một trong những yếu tố rất nhạy cảm và

sự thay đổi về giá sẽ dễ dẫn đến cuộc cạnh tranh giá cả Việc quan trọng của các nhà quản trị là phải nắm bắt được thông tin đầy đủ về giá cả thị trường và chi phí sản xuất ra sản phẩm của doanh nghiệp để từ đó tính được mức giá phù hợp với người tiêu dùng mà vẫn đảm bảo mức lợi nhuận mong muốn cho doanh nghiệp

1.2.5 Thương hiệu và uy tín của doanh nghiệp

Thương hiệu – theo định nghĩa của Tổ chức sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) là một dấu hiệu (hữu hình và vô hình) đặc biệt để nhận biết một sản phẩm hàng hóa hay một dịch vụ nào đó được sản xuất hay được cung cấp bởi một cá nhân hay một tổ chức

Thương hiệu còn là một thuật ngữ phổ biến thường được sử dụng khi đề cập tới Nhãn hiệu hàng hóa (đối với thương hiệu Sản phẩm), Tên thương mại của tổ chức, cá nhân dùng trong kinh doanh (đối với thương hiệu Doanh nghiệp) hoặc là Các chỉ dẫn địa lý và tên gọi xuất xứ hàng hóa

Mọi doanh nghiệp đến giờ phút này cần nhận thức rằng vấn đề xây dựng hình ảnh và thương hiệu cho doanh nghiệp là vấn đề đặc biệt quan trọng Đó là một chiến lược lâu dài và cần được sự tập trung đầu tư của mỗi doanh nghiệp Một doanh nghiệp muốn tồn tại và phát triển không thể không dựa vào thị trường vào

xã hội và người tiêu dùng Sự đánh giá tốt của thị trường và người tiêu dùng trong

xã hội là yếu tố quyết định tạo nên sự thành công của mỗi doanh nghiệp Vì vậy mỗi doanh nghiệp Việt Nam cần xây dựng cho mình một hình ảnh tốt đẹp trong ấn tượng của công chúng không chỉ ở thị trường trong nước mà còn trên thị trường quốc tế

Hình ảnh của doanh nghiệp luôn biểu hiện ở chất lượng sản phẩm dịch vụ

và không chỉ dừng lại ở đó; mà đó còn là phong cách quản lý sự chăm sóc khách hàng đạo đức trong kinh doanh và bất kỳ những thông tin nào của doanh nghiệp lưu lại trong tâm trí của công chúng Vì vây việc xây dựng hình ảnh đòi hỏi phải

có sự chủ động của doanh nghiệp và là một trong những điểm mấu chốt để tạo nên lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp Nếu như hình ảnh của Doanh nghiệp là yếu

tố gắn với cảm tình sự ủng hộ của xã hội dành cho doanh nghiệp thì thương hiệu

là một yếu tố gắn với uy tín của doanh nghiệp Bởi thương hiệu có thể coi là giá trị trải nghiệm của khách hàng về một doanh nghiệp cụ thể và các sản phẩm của doanh nghiệp đó

Tầm quan trọng của thương hiệu đối với ưu thế cạnh tranh của Doanh nghiệp

là không thể phủ nhận được Kinh nghiệm cho thấy những Doanh nghiệp thành công trên thị trường quốc tế và trong nước thì đều là những doanh nghiệp đã có chiến lược phát triển thương hiệu bài bản và đi đúng hướng Tuy nhiên vấn đề là: làm sao để xây dựng một thương hiệu có hiệu quả trong khi chúng ta phần lớn đi sau các doanh nghiệp nước ngoài và hơn nữa tiềm lực tài chính của chúng ta lại có

hạn? Vậy là chúng ta phải giải quyết cùng một lúc hai bài toán khó: thứ nhất là muộn hơn và thứ hai là nhỏ hơn về tầm cỡ so với các đối thủ cạnh tranh Mặc dù vậy muộn hơn không có nghĩa là chậm hơn và nhỏ hơn không có nghĩa là yếu hơn nếu doanh nghiệp tìm ra được một điểm tựa khởi đầu phù hợp và một hướng đi đúng đắn làm đòn bẩy Đó là sự kết hợp giữa nghệ thuật và chiến lược của mỗi doanh nghiệp

Thương hiệu là trung tâm của chiến lược marketing Thương hiệu mạnh sẽ mang lại cho doanh nghiệp cơ hội thu được mức giá cao hơn từ khách hàng so với sản phẩm cùng loại, củng cố tính bền vững cho doanh nghiệp và tạo ra khách hàng trung thành Thương hiệu và uy tín của doanh nghiệp là kết quả của một quá trình hoạt động kinh doanh Tạo dựng được thương hiệu và uy tín trong tâm trí khách hàng thì doanh nghiệp sẽ có chỗ đứng vững chắc trên thị trường Do đó để nâng cao năng lực cạnh tranh thì doanh nghiệp cần có ý thức xây dựng thương hiệu

1.2.6 Năng lực nghiên cứu và phát triển

Khoa học công nghệ tác động mạnh mẽ đến khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp thông qua chất lượng sản phẩm và giá bán bất kỳ một sản phẩm nào được sản xuất ra cũng đều phải gắn với một công nghệ nhất định Công nghệ sản xuất

đó sẽ quyết định chất lượng sản phẩm cũng như tác động tới chi phí cá biệt của từng doanh nghiệp từ đó tạo ra khả năng cạnh tranh của từng doanh nghiệp

Khoa học công nghệ tiên tiến sẽ giúp các doanh nghiệp xử lý thông tin một cách chính xác và có hiệu quả nhất trong thời đại hiện nay, bất kỳ một doanh nghiệp nào muốn thành công cũng cần có một hệ thống thu thập, xử lý, lưu trữ, truyền phát thông tin một cách chính xác, đầy đủ nhanh chóng hiệu quả về thị trường và đối thủ cạnh tranh Bên cạnh đó, khó học công nghệ tiên tiến sẽ tạo ra một hệ thống cơ sở vật chất kỹ thuật hiện đại của nền kinh tế quốc dân nói chung cũng như thị trường doanh nghiệp nói riêng Vì vậy, có thể nói rằng khoa học công nghệ là tiền đề cho các doanh nghiệp nâng cao khả năng cạnh tranh của mình

Nghiên cứu và phát triển là chiến lược dài hạn cho doanh nghiệp, doanh nghiệp nào đầu tư tốt cho nghiên cứu và phát triển doanh nghiệp đó sẽ phát triển bền vững trong tương lai Nghiên cứu và phát triển hữu hiệu sẽ tạo ra sức mạnh trong đổi mới công nghệ, có ưu thế trong việc giới thiệu sản phẩm mới thành công, đa dạng sản phẩm dịch vụ giúp nâng cao năng lực cạnh tranh

Năng lực nghiên cứu và phát triển của doanh nghiệp là yếu tố tổng hợp gồm nhiều yếu tố cấu thành như nhân lực, nghiên cứu, thiết bị, tài chính cho hoạt động nghiên cứu và ứng dụng công nghệ, khả năng đổi mới sản phẩm của doanh nghiệp Năng lực nghiên cứu và phát triển có vai trò quan trọng trong cải tiến công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm, thay đổi mẫu mã, nâng cao năng suất, hợp lý hóa sản xuất Do vậy, năng lực nghiên cứu và phát triển của doanh nghiệp là yếu tố rất quan trọng ảnh hưởng mạnh tới năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Năng lực này càng quan trọng trong điều kiện cách mạng khoa học công nghệ diễn ra mạnh

mẽ trên thế giới hiện nay (Nguyễn Minh Tuấn, 2010)

1.2.7 Hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu

Ngày nay Công nghệ thông tin đã trở thành một phần của mọi doanh nghiệp

và là dẫn lái then chốt cho kinh tế Việc sở hữu một hệ thống thông tin quản lý hiệu quả sẽ giúp doanh nghiệp khai thác tối đa sức mạnh của Công nghệ thông tin

và thúc đẩy doanh nghiệp phát triển Hệ thống thông tin quản lý là hệ thống cung cấp thông tin cho công tác quản lý của tổ chức Hệ thống bao gồm con người, thiết

bị và quy trình thu thập, phân tích, đánh giá và phân phối những thông tin cần thiết, kịp thời, chính xác cho những người soạn thảo các quyết định trong tổ chức Khả năng này tác động trực tiếp đến sản xuất và tiêu thụ sản phẩm, đáp ứng nhu cầu của khách hàng, góp phần làm tăng doanh thu, tăng thị phần tiêu thụ sản phẩm, nâng cao vị thế của doanh nghiệp Đây là nhóm nhân tố rất quan trọng tác động tới năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam đang từng bước hội nhập vào quá trình toàn cầu hóa của nền kinh tế thế giới Những biến động trên thị trường thế giới đều tác động đến nền kinh tế trong nước mà cụ thể là các doanh nghiệp, những người trực tiếp tham gia vào các hoạt động kinh tế Thông tin cập

nhật luôn là yếu tố sống còn đối với mỗi doanh nghiệp, doanh nghiệp có thể phát triển bền vững, đủ khả năng cạnh tranh trên thị trường thế giới hay không đều cần đến tầm nhìn chuẩn xác của lãnh đạo Sự cạnh tranh đã và đang diễn ra từng ngày, mỗi doanh nghiệp đều có nhu cầu cập nhật thông tin nhanh và tổng quát để có những quyết định đúng đắn, doanh nghiệp nào càng nắm bắt được nhiều thông tin

và đi trước một bước thì doanh nghiệp đó càng có nhiều lợi thế cạnh tranh trong kinh doanh

1.2.8 Năng lực quản trị doanh nghiệp

Muốn nâng cao hiệu quả kinh doanh, bản thân các doanh nghiệp phải chủ động sáng tạo, hạn chế những khó khăn, phát triển những thuận lợi để tạo ra môi trường hoạt động có lợi cho mình Bản thân doanh nghiệp có vai trò quyết định trong sự tồn tại, phát triển hay suy vong của hoạt động kinh doanh của mình Vai trò quyết định của doanh nghiệp thể hiện trên 2 mặt: thứ nhất, biết khai thác và tận dụng những điều kiện và yếu tố thuận lợi của môi trường bên ngoài và thứ hai, doanh nghiệp phải chủ động tạo ra những điều kiện, yếu tố cho chính bản thân mình để phát triển Cả hai mặt này cần phải được phối hợp đồng bộ thì mới tận dụng được tối đa các nguồn lực, kinh doanh mới đạt được hiệu quả tối ưu Hiệu quả kinh tế của hoạt động sản xuất kinh doanh là phạm trù tổng hợp Muốn nâng cao hiệu quả kinh tế của hoạt động sản xuất kinh doanh, doanh nghiệp phải sử dụng tổng hợp các biện pháp từ nâng cao năng lực quản trị, điều hành hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp đến việc tăng cường và cải thiện mọi hoạt động bên trong doanh nghiệp, biết làm cho doanh nghiệp luôn luôn thích ứng với những biến động của thị trường,

Năng lực quản trị doanh nghiệp được coi là yếu tố quyết định sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp nói chung cũng như năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nói riêng, thể hiện qua trình độ của đội ngũ cán bộ quản lý và trình độ tổ chức, quản lý của doanh nghiệp (Nguyễn Minh Tuấn, 2010):

- Trình độ của đội ngũ cán bộ quản lý: thể hiện bằng những kiến thức cần thiết để quản lý và điều hành, thực hiện việc đối nội, đối ngoại của doanh nghiệp

Trình độ, năng lực của cán bộ quản lý tác động trực tiếp và toàn diện tới năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp qua việc hoạch định và thực hiện chiến lược, lựa chọn phương pháp quản lý, tạo động lực trong doanh nghiệp … Tất cả không chỉ tạo ra không gian sinh tồn và phát triển sản phẩm, mà còn tác động đến năng suất, chất lượng, giá thành, sản phẩm và uy tín của doanh nghiệp

- Trình độ tổ chức, quản lý doanh nghiệp: thể hiện ở việc sắp xếp, bố trí cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý và phân định rõ chức năng, nhiệm vụ của các bộ phận

- Năng lực quản trị doanh nghiệp còn thể hiện trong việc hoạch định chiến lược kinh doanh, lập kế hoạch, điều hành tác nghiệp… Điều này có ý nghĩa lớn trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp trong ngắn hạn và dài hạn và do đó có tác động mạnh tới việc nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp

Trong thị trường cạnh tranh gay gắt như hiện nay thì các đối tác cũng như khách hàng luôn đặt niềm tin vào khả năng quản lý và điều hành kinh doanh của doanh nghiệp, bởi trình độ, năng lực quản lý của doanh nghiệp còn thể hiện trong việc hoạch định chiến lược kinh doanh, lập kế hoạch, điều hành tác nghiệp

Điều này có ý nghĩa lớn trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp, do đó tác động mạnh tới việc nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp

1.3 Các công cụ sử dụng để đánh giá năng lực cạnh tranh

1.3.1 Ma trận đánh giá các yếu tố của môi trường nội bộ doanh nghiệp (IFE)

Yếu tố nội bộ được xem là rất quan trọng trong mỗi chiến lược kinh doanh

và các mục tiêu mà doanh nghiệp đã đề ra, sau khi xem xét tới các yếu tố nội bộ, nhà quản trị chiến lược cần lập ma trận các yếu tố này nhằm xem xét khả năng phản ứng và nhìn nhận những điểm mạnh, điểm yếu Từ đó giúp doanh nghiệp tận dụng tối đa điểm mạnh để khai thác và chuẩn bị nội lực đối đầu với những điểm yếu và tìm ra những phương thức cải tiến điểm yếu này Để hình thành một ma trận IEF cần thực hiện qua 5 bước như sau:

Bước 1: Lập danh mục từ 10 - 20 yếu tố, gồm những diểm mạnh, điểm yếu

cơ bản có ảnh hưởng tới doanh nghiệp, tới những mục tiêu mà doanh nghiệp đã đề

ra

Bước 2: Phân loại tầm quan trọng từ 0,0 (không quan trọng) đến 1,0 (rất quan trọng) cho từng yếu tố Tầm quan trọng của những yếu tố này phụ thuộc vào mức độ ảnh hưởng của các yếu tố tới sự thành công của doanh nghiệp trong ngành Tổng số tầm quan trọng của tất cả các yếu tố phải bằng 1,0

Bước 3: Xác định trọng số cho từng yếu tố theo thang điểm từ 1 tới 4, thực tế

có thể định khoảng điểm rộng hơn: từ 1 đến 5 cho mỗi yếu tố đại diện (điểm từ 1- yếu nhất cho đến 5- mạnh nhất)

Bước 4: Nhân tầm quan trọng của từng yếu tố với trọng số của nó để xác định số điểm của các yếu tố

Bước 5: Tổng số điểm của tất cả các yếu tố, để xác định tổng số điểm ma trận

Bảng 1.1 Khung đánh giá ma trận đánh giá các yếu tố nội bộ doanh nghiệp (IFE)

Các yếu tố chủ yếu bên

trong

Mức độ quan trọng

(a)

Phân loại (b)

Số điểm quan trọng

Nguồn: Tác giả tổng hợp

1.3.2 Ma trận hình ảnh cạnh tranh (Company Profile Matrix – CPM)

Để đánh giá năng lực cạnh tranh của một doanh nghiệp, cần phải xác định được các yếu tố phản ánh năng lực cạnh tranh từ những lĩnh vực hoạt động khác nhau và cần thực hiện việc đánh giá bằng cả định tính và định lượng Trên thực tế không một doanh nghiệp nào có đủ khả năng thỏa mãn đầy đủ tất cả những yêu cầu của khách hàng Thường thì doanh nghiệp có lợi thế về mặt này và sẽ bất lợi ở mặt khác Vấn đề cơ bản là, doanh nghiệp phải nhận biết được điều này và cố gắng phát huy tốt những điểm mạnh đang có để đáp ứng tốt nhất những đòi hỏi của khách hàng Những điểm mạnh và điểm yếu bên trong một doanh nghiệp được

biểu hiện thông qua các lĩnh vực hoạt động chủ yếu của doanh nghiệp như giá cả sản phẩm và dịch vụ; chất lượng sản phẩm và bao gói; kênh phân phối sản phẩm

và dịch vụ bán hàng; thông tin và xúc tiến thương mại; năng lực nghiên cứu và phát triển; thương hiệu và uy tín của doanh nghiệp; trình độ lao động; thị phần sản phẩm doanh nghiệp và tốc độ tăng trưởng thị phần; vị thế tài chính; năng lực tổ chức và quản trị doanh nghiệp

Tác giả Fred R David đưa ra phương pháp thiết lập Ma trận hình ảnh cạnh tranh (Company Profile Matrix – CPM) nhằm đưa ra những đánh giá so sánh công

ty với các đối thủ cạnh tranh chủ yếu trong cùng ngành (Fred R David, 2011), sự

so sánh dựa trên các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của công ty trong ngành Qua đó nó cho nhà quản trị nhìn nhận được những điểm mạnh và điểm yếu của công ty với đối thủ cạnh tranh, xác định lợi thế cạnh tranh cho công ty và những điểm yếu cần được khắc phục

Các bước để xây dựng ma trận hình ảnh cạnh tranh của doanh nghiệp gồm:

- Bước 1: Lập danh mục các yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong một ngành kinh doanh Trong bước này, ngoài kiến thức của mình, nhà quản trị có thể thảo luận với các chuyên gia trong ngành

- Bước 2: Ấn định tầm quan trọng bằng cách phân loại từ 0,0 (không quan trọng) đến 1,0 (quan trọng nhất) cho mỗi yếu tố đã xác định ở bước 1 Cần lưu ý, tầm quan trọng được ấn định cho các yếu tố cho thấy tầm quan trọng tương đối của yếu tố đó với thành công của các doanh nghiệp trong ngành kinh doanh Tổng điểm tầm quan trọng phải bằng 1 Trong bước này nhà quản trị có thể khảo sát ý kiến của chuyên gia hay những người liên quan để xác định tầm quan trọng

- Bước 3: Phân loại từ 1 đến 4 cho mỗi yếu tố đại diện (Fred R.David, 2006) Thực tế có thể định khoảng điểm rộng hơn: từ 1 đến 5 cho mỗi yếu tố đại diện (điểm từ 1- yếu nhất cho đến 5- mạnh nhất) Như vậy, đây là điểm số phản ánh năng lực cạnh tranh từng yếu tố của doanh nghiệp so với các đối thủ trong ngành

- Bước 4: Tính điểm cho từng yếu tố bằng cách nhân mức độ quan trọng của yếu tố đó với điểm số phân loại tương ứng

- Bước 5: Tính tổng điểm cho toàn bộ các yếu tố được đưa ra trong ma trận bằng cách cộng điểm số các yếu tố thành phần tương ứng của mỗi doanh nghiệp Tổng số điểm này cho thấy, đây là năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp (xem Bảng 1.1)

Bảng 1.2: Khung đánh giá các năng lực cạnh tranh

Năng lực cạnh tranh Trọng số

Doanh nghiệp đánh giá

Đối thủ 1

Đối thủ 2

Nguồn: Tổng hợp của tác giả

Nếu tổng số điểm của toàn bộ danh mục các yếu tố được đưa vào ma trận từ

3 trở lên thì doanh nghiệp có năng lực cạnh tranh trên mức trung bình, và ngược lại Việc so sánh điểm số của các công ty còn giúp định vị công ty về năng lực cạnh tranh Thông qua khung đánh giá này sẽ xác định những năng lực cạnh tranh nào cần được duy trì, cũng như cần được củng cố thêm và những năng lực nào cần phải xây dựng Từ đó đề ra các biện pháp nhằm duy trì, củng cố và xây dựng các năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp

1.3.3 Tổng quan về vấn đề nghiên cứu

Nghiên cứu về năng lực cạnh tranh và chiến lược cạnh tranh của doanh nghiệp không phải là một vấn đề mới Cho đến nay có rất nhiều học giả nổi tiếng trên thế giới và Việt nam nghiên cứu và viết tài liệu về năng lực cạnh tranh và chiến lược cạnh tranh Trong đó phải kể đến Michael Porter - Giáo sư của Đại học Harvard (Mỹ) với những tác phẩm kinh điển như Chiến lược cạnh tranh