KHU VỰC HỌC MIỀN TÂY NAM BỘ VIỆT NAM

tiểu Vùng hình thành trong mối liên quan giữa các vùng khác nhau của một quốc gia và được tạo nên bởi đặc trưng riêng, khác nhau về: a/Địa lý, những điều kiện tự nhiên và sinh thái, do đ

KHU VỰC HỌC MIỀN TÂY NAM BỘ VIỆT NAM

GS Lương Ninh

Tôi nghĩ rằng ở đây nên/phải hiểu Miền là một tiểu Vùng (area), nhỏ hơn Miền trong Miền Nam, cũng nhỏ hơn Nước ‑ Quốc gia và nhỏ hơn Khu vực (Region) trong Khu vực Đông Nam Á, tức là giới hạn trong tầm

vi mô, thiết thực của vấn đề cần quan tâm

1 (tiểu) Vùng hình thành trong mối liên quan giữa các vùng khác nhau

của một quốc gia và được tạo nên bởi đặc trưng riêng, khác nhau về:

a/Địa lý, những điều kiện tự nhiên và sinh thái, do đó có nền kinh tế

đặc trưng riêng;

b/Cộng đông cư dân là một dân tộc và cả về ngôn ngữ riêng;

c / Một hay một số tôn giáo riêng, khác nhau.

Một trong ba yếu tố trên đã có thể tạo nên đặc trưng vùng, phân biệtvới các vùng khác, tạo nên sự đa dạng, hạn chế sự thống nhất lãnh thổ

‑Yếu tố 1nhẹ nhàng nhất, vì nó có thể là tiền đề cho sự đa dạng kinh

tế, bổ sung cho nhau, thúc đảy sự trao đổi, phát triển kinh tế;

‑Yếu tố 2 vừa phải, tuy có gây khó khăn về bất đồng văn hoá, ngôn

ngữ, nhưng không gây trở ngại nhiều lắm, bởi vẫn có nhu cầu tự nhiêngiao lưu kinh té và văn hoá giữa các nhóm cư dân, trong đó người takhắc phục không khó khăn, bởi có thể học một ngôn ngữ chung, phổbiến, trong khi, bên rìa của các tộc khác nhau, nơi tiếp súc, vẫn trao đổi,hiểu nhau không mấy khó khăn Trường hợp thứ nhất như Vùng BắcHải Vân với Nam Hải Vân và đồng bằng sông Cửu Long Việt Nam là ví

dụ Trường hợp thứ hai như nhóm nói ngôn ngữ Nam Á ở thượngnguồn sông Pô Cô với nhóm nói ngôn ngữ Nam Đảo ở thượng nguồnsông Ba và ở cả Sa Thày (huyện ở Tây Kon Tum Việt Nam), sống cạnhnhau thân thiện với nhau(1)

Ấn Độ còn cung cấp nhiều ví dụ sinh động hơn: một nước, mộtcường quốc về nhiều mặt, nhưng cũng là sự tập hợp của 11 bang, 625

vùng lãnh thổ, có người gọi là tiểu vương quốc, đứng đầu là một tiểu vương (raja)

Xin xem: Hasan Mishirul và theo Parekh, Bikhu (2) lại có 160 bộ tộc,

400 nhóm bộ lạc ghi danh (scheduled tribes), còn có 30 phương giáo

(communalism), còn theo Le courrier de L’UNESCO, tháng 7‑ 1983, thì

được biết có 4 ngữ hệ, 15 ngôn ngữ hiện đại chính với 1652 phương ngữ,nhưng đất nước vẫn thống nhất, vận hành và phát triển, hình thành mộtbản sắc Ấn Độ không trộn vào đâu được Tuy nhiên thì nó vẫn ẩn chứa

biết bao điều kỳ bí của một Ấn Độ kỳ bí, Incredible India.

Yếu tố 3 đặc biệt mạnh mẽ, thậm chí quyết liệt, khắc nghiệt Nếu tôn giáo là và chỉ là một phương thức tư duy, tín ngưỡng, quan niệm, thìchẳng có vấn đề gì, nhưng mỗi tôn giáo lại qui định thức ăn, y phục khácnhau, lễ nghi và lễ hội khác nhau, tạo nên sự khác biệt tâm linh, tâm lý,

sự tương phản xã hội, từ đó sùng bái thần thánh của tôn giáo mình, coithường, thậm chí khinh thường thần thánh khác, dẫn tới sự kỳ thị, hiềmkhích xã hội

Con người sống trên bán đảo Hindustan, lấy tên con sông khởi nguyên lịch sử, sông Indus, nay thuộc Pakistan, đã qua hơn 2000 năm trước theo Hindu giáo và Phật giáo; hai tôn giáo này lại hoà hợp được với

nhau, tuy Hindu giáo tiến triển tăng dần, còn Phật giáo lại giảm dần

Islam‑Hồi giáođược truyền bá, thậm chí áp đặt vào Ấn Độ dưới thời

Sultanat Dehli(1206‑1526), tiếp tục được duy trì và ít nhiều phát triển hơn

dưới vương triều Maughal (1526‑1707) Bước vào thế kỷ XX, trong số gần

1 tỷ dân (nay là hơn 1 tỷ), tín đồ Hindu giáo có 80%, Muslim có 14%, Kito2,4%, Phật 0,7% Tuy “áp đặt”, Muslim cũng chỉ có 14%, nhưng sự xungđột, hiềm khích với người Ấn Hindu giáo thường xuyên xẩy ra, ngày cànggay gắt, ngay cả dưới sự cai trị của thực dân Anh, chẳng hạn, cuộc bạođộng nổ ra ở Calcutta ngày 16‑8‑1846 “tuần lễ dao kiếm”, hay ở Amritsarnăm 1947, làm sụp đổ cả một góc phố Một phong trào của người Hồi giáonổi lên, những cuộc bạo động đẫm máu nổ ra liên tiếp , chống lại sự “thuathiệt “so với người Ấn giáo mà đại diện là Đảng Quốc đại do J Nehrulãnh đạo, họ nghĩ thế, và đưa ra khẩu hiệu “ Bây giờ hay là không bao

giờ” (Now or Never) Tình hình đưa đến “sự chia cắt” (Partition) Tôi nghĩ

rằng không thể không có sự đồng tình, thậm chí ủng hộ, của chính quyềnAnh, “cho yên thân,cho dễ cai trị” (!) , một vùng đất gốc sông Indus tách

ra để lập nước riêng‑Pakistan,(3) còn ở phía đông‑bắc, cũng là một vùng đât gốc ,hạ lưu sông Hằng (Ganga), nơi có Pataliputra, cố đô của quốc gia

cổ Magadha, cũng tách ra lập nước riêng, Bangladesh, theo nguyên tắc “Ai

theo Ấn giáo thì ở lại, ai theo Hồi giáo thì chuyển đi” Đừng nói chứngkiến trực tiếp, chỉ xem lại ảnh chụp cũng đủ nát cả lòng: từng đoàn, từngđoàn người, có cả gồng gánh, bế bồng, ngồi chật kín nóc toa tàu hoả, điđến quê hương mới, khác lạ Chuyện này thì nhiều lắm, không thể nóihết, kể hết được Nhưng trong một quốc gia, ở mỗi vùng đệm, hiềm khíchcũng dường như không sao dứt được Chuyện “chia cắt” của Ấn Độ thìcòn nhiều lắm và ở những nơi có hoàn cảnh tương tự cũng đang gặp phảithử thách tương tự: Israel và Palestine v.v

2 Miền Tây sông Hậu là một trường hợp khác hẳn, rất đặc biệt, xin

nói ngay, đây là bàn về phát triển Vùng, chứ không phải về tháo gỡvướng mắc Nó có những đặc đỉểm như sau:

2.1 Về Địa lý, vùng này cũng như cả nước nằm trong châu Á gió mùa,

trồng lúa Nước (Oriza sativa), có nhiều cây hương liệu và gia vị quí;

‑ Sông Hậu có công sức chính bồi đắp tạo nên vùng đất nằm giữasông Hậu và phía Nam biển Đông Từ sông Hậu có hàng trăm kênh lạch

có thể đi bằng thuyền đến Nam biển Đông trên những đường giao thôngthuỷ chằng chịt ra đến mũi Cà Mau, đến biển phương Nam Bờ biểncùng với các đảo gần bờ, Phú Quốc, quần đảo Nam Du, từ đầu côngNguyên là tuyến mậu dịch hàng hải Đông‑Tây duy nhất, thế kỷ XVI‑

XVII, trở lại quan trọng với sự hưng thịnh của Ayuthaya, cùng với nó là

Hà Tiên, và tương lai không xa, sao không, nó có thể cùng với Phú Quốc trở thành một Singapore thứ hai? Một vùng đất đặc biệt: phía đông là

sông Hậu chảy ra biển Đông, phía tây‑ nam, là biển, giới hạn bắc là kênh

Vĩnh Tế ‑Hà Tiên, nam là mũi Cà Mau, cửa sông Bảy Háp; ở đây, nơi núi,

rừng, sông, ruộng, đầm hồ, sản vật mọi loại đều phong phú Vùng này,hiện nay gồm sáu (6) tỉnh là Cần Thơ, An Giang, Kiên Giang, Sóc Trăng,

Cà Mau, Bạc Liêu và hai (2) tỉnh liền kề có nhiều sự tương đồng là ĐồngTháp và Vĩnh Long “Giải phóng Gò Công, Sóc Trăng thì vùng trungtâm Đồng Tháp nối liền với vùng ruột 4 tỉnh sông Hậu” (4); Dân số 8tỉnh này là 8.291.410 người (Thống kê 1989)

2.2 Lịch sử: Từ đầu Công Nguyên, dân bản địa người Proto Môn,

người Mnông, văn bia gọi là Bnam đã từ Nam Trường Sơn xuống đên

đồng bằng trồng lúa và hẳn là cũng đã đánh cá ven bờ, tức là cũng đã

tương đối phát triển nên mới có việc Lương thư kể “Hỗn Điền ra biển

rồi đến Ấp ngoại của nước Phù Nam (đã có tên gọi của nước), người củaLiễu Diệp đông, thấy thuyền đến thì muốn bắt giữ, Hỗn Điền liền

giương cung bắn vào thuyền của họ, tên xuyên qua một bên mạn thuyền,

phóng đến những kẻ theo hầu, tức là đã có tên nước, có thuyền, đông,

có những kẻ theo hầu (Lương thư, 54, liệt truyện), tức là cũng đã khá

“đàng hoàng”, tuy “phong tục xưa không may quần áo, vốn ở truồng”,

tôi đoán là cho đến nay, nhất là đầu thế kỷ XX, còn có thêm cái khố, ngày

lễ thì cái khố được dệt chỉ màu, có tua Tên nước đã có rồi, gọi theo tên

tộc‑ Mnông, Bnam‑Phù Nam, cuộc hôn nhân của Hỗn Điền‑Liễu Diệp

chỉ phản ánh sự có thêm yếu tố bên ngoài, từ biển đến, đã nhân đôi cơ sở phát triển, tạo đà cho nó tiến nhanh chóng, từ một quốc gia sơ khai, trở thành một Vương quốc, một cường quốc trên mặt biển Do đó, Vương

quốc phát triển nhanh chóng về nhiều mặt:

Về Kinh tế là:

+ Sự chuyển biến từ nghề đúc đồng đến rèn đúc đồ sắt;

+ Phát triển nghề chế tác đồ trang sức bằng vàng, bạc, ngọc, mã não,thuỷ tinh và chế tác các vật dụng cần thiết bằng thiếc;

+ Phát triển nghề làm đồ gốm đẹp, nhiều kiểu dáng đặc trưng tiện

dùng, cao nhất thời ấy trong khu vực, là gốm Óc Eo‑Phù Nam rất đặc sắc;

+ Dân sống ở đồng bằng tiếp tục nghề nông trồng lúa, cùng với dânven biển phát triển nghề đi biển đánh bắt cá tôm; Các ngành nghề sảnxuất trên đây đều được chứng thực bởi một khối lương lớn hiện vậtđược tìm thấy: khuôn đúc đồng, kiếm sắt, chày cối, bàn nghiền bằng đá,chì lưới bằng đất nung, lưỡi câu, ấm, bếp củi để đi thuyền, nhiều nồinấu kim khí quý, nhiều vòng, nhẫn, khuyên tai bằng các chất liệu quýkhác nhau

‑ Về xã hội: từ một xã hội tiền Nhà nước trở thành một xã hội phong

túc, dùng đồ trang sức vàng, bạc, vua quan thì có “dùng bát đĩa vàng,sáng chiều tiếp khách, dân chúng có trò giải trí, có đội ca múa, nhạccông, đi lưu diễn sang Trung quốc”;

‑ Về Văn hoá: học và dùng chữ viết Sanskrit, viết văn bia, “vua viết

mấy nghìn bản chữ Hồ”,thế kỷ IV đã trở thành một trung tâm Phật giáo

và Hindu giáo ở Đông Nam Á, chắc đã lập nhiều đền chùa thờ cúng; Do

đó đã sáng tạo hai trường phái nghệ thuật ,tượng “ Phật đứng “ Phù Nam

và tượng Visnu đội mũ trụ, mặc áo dài “ Phù Nam đã có ảnh hưởng sâu

rộng khắp Đông Nam Á (5);

‑ Về Bộ máy: Hiện nay không có tài liệu nào cho biết về bộ máy cai

quản vuơng quốc, nhưng hẳn là một bộ máy linh hoạt, năng động, caiquản một nhà nước thương mại, thường xuyên có xuất nhập cảnh, cónhiều ngoại kiều Tuy nhiên, theo thư tịch cổ, “Vua Hỗn Bàn Huống thu

phục lại bẩy ấp”, chia, cắt cử các con cai quản”; cũng không hiểu cai quản

như thế nào, nhưng nay khảo cổ học đã có thể thấy bóng dáng 7‑8 trungtâm đền miếu gắn với mỗi tiểu vùng của nó Mỗi tiểu vùng có nét riêng,nhưng đều có cùng hệ thống tượng thờ và đồ gốm

Chính trên cơ sở đó mà vương quốc Phù Nam phát triển, hình thành

một Cảng thị quốc tế, một Đế chế biển, có địa vị ưu việt trong lịch sử Khu

vực và Thế giới suốt 7 thế kỷ dầu Công Nguyên

2.3 Dân cư

Dân cư cơ bản, bản địa của Phù Nam là người Nam Á hay Proto‑Môn, tổ tiên của ngưòi Mnông, Stiêng ngày nay mà dấu tích của họ đểlại rõ ràng trên di cốt và táng thức tìm thấy ở chính Óc Eo và Trăm Phố(Cạnh Đền) mà A Valois đã thông báo, ở Gò cây tung, Cần Giờ và nhiềuđịa điểm khác Cùng cư trú và cùng xây dựng quốc gia còn có một nhómNam Đảo từ biển vào định cư sinh sống, thể hiện bằng những hiện vậtkhảo cổ học trong quan hệ giao lưu văn hoá biển Cũng còn có một sốkhá đông ngoại kiều người Ấn Độ, Ba Tư đến làm ăn rồi ở lại Các cưdân này trải qua 7 thế kỷ đã hoà trộn với nhau thành một lớp cư dânbản địa, không còn có sự phân biệt Thế kỷ VII‑VIII, có thể có một vàinhóm Khơme nhỏ, lẻ tẻ đến cư trú, song không thấy có dấu ấn xã hộicòn lưu lại Từ năm 800 đến 1432, hầu như không có sự bổ sung dân cư

nào,nên, 600 năm, cư dân cổ, có thể gọi theo P Pelliot là Người Phù Nam

tiếp tục sinh sống, hoà trộn, tuy rải rác, thưa thớt trên những địa điểmthuận lợi ở đồng bằng sông Cửu Long mà dấu vết của họ đôi khi cònđược tìm thấy qua các cuộc khai quật khảo cổ học gần đây (6)

Từ sau năm 1432, do nhu cầu tìm đất sống và do “chạy loạn”, một

số nhóm người Khơme từ Bắc Biển Hồ di cư xuống vùng đồng bằngsông Cửu Long, đất của người Phù Nam và hậu duệ của họ để sinh sống,chọn nơi đất Giồng cao ráo để canh tác và định cư, chủ yếu trên đất VĩnhLong, Sóc Trăng, Trà Vinh ngày nay, vài nơi khác còn ít hơn Bấy giờ, đấtrộng, còn nhiều nơi chưa khai phá, người còn thưa, nên không thấy,không cần phải có sự tranh chấp nào (7)

Sáu (6) thế kỷ tiếp theo, đến thế kỷ XX, người Khơme Nam Bộ đãphát triển, sinh sôi, nảy nở, đã biến đổi nhiều, theo các chỉ số nhân chủng

mà Olivier cho biết, khác người Khơme Biển Hồ, qua những năm thánghoà nhập, hoà đồng căn bản với dân bản địa, người Việt, người Chăm

Sự phát triển đó thật là đáng kể, qua các chỉ số sau đây:

Số lượng/Đặc điểm Khơme ở Nam Việt Nam Khơme Biển HồChiều cao thân 162,4 cm 161,1 cm

Bề dọc đầu 178,0 mm 179,8 mm

Bề ngang đầu 148,7 mm 151,5 mm

Bề dài mũi 52,6 — 52,4 –

Bề rộng mũi 37,6 — 39,8 —

Bề cao môi trên 14,1 — 15,0 –

Bề dày hai môi 20,8 — 21,3 –Chỉ số đầu 83,5 84,0

Nguồn: Olivier (1986) (8)

Tổng số người Khơme Nam Bộ năm 1981 là khoảng 650.000 người(9), nay (2009) tăng lên gấp đôi, khoảng 1 triệu Ba mươi năm đổi thayrất nhiều: đây là sự tăng trưởng tự nhiên tại chỗ, sự bổ sung từ bên ngoàikhông đáng kể, cũng đồng thời là sự hỗn dung tại chỗ về văn hoá và tộcngười, là những người Khơme ‑Việt Nam rất mới

Cũng trên đất Miền Tây, ngươi Việt bắt đầu xuất hiện, khai phá từsau năm 1658, muộn nhất, đén năm 1714, khi “Mạc Cửu xin chiêu tập

dân xiêu tán từ Rạch Giá, Cà Mau, lập thành 7 xã” Nhất Thống chí,

q.XXVI, thì bấy giờ “Người Kinh, người Man (thường dùng để gọi dântộc thiểu số Mnông, Stiêng ) ở lẫn nhau; người Trung Quốc, Cao Miên,người Chà Và hay ở ven biển để sinh nhai” (10).

Sau năm 1693, Panrang có biến động (11), một bộ phận người Chăm

di cư vào đất miền Tây, ở lại Châu Đốc một phần, phần khác tiếp tụcngược sông Hậu, đến Trung lưu sông Mê Kông thì dừng lại sinh sống,

lập thành làng ở tỉnh Kompong Cham, được gọi là người Khơme Islam,

nay tăng lên đến hơn 100.000 người Sở dĩ người Chăm tới địa điểmChâu Đốc vì trước đó ở đây, khúc quanh của sông Mê Kông chảy ra

biển đã có một số người Mã Lai Islam (Nhất thống chí gọi họ là Chà Và, tức Java, còn chính người Chăm lại gọi là Malayu để tự phân biệt với

họ và những người Mã Lai đến sau), đã lôi kéo và truyền bá đạo Islam cho người Chăm cùng nói ngôn ngữ Malayo‑Polynesia Người Chăm ở

An Giang có khoảng 4.000 người (Marcel Ner, 1941) Điều tra dân sốcủa CHXHCN VN năm 1989 cho biết tổng số người Chăm là 137.000,theo Hồi giáo Bà Ni chủ yếu ở Bình Thuận là 39.288, còn theo Islam,chủ yếu ở An Giang và miền Nam là 25.669 người (Lê Nhâm, 2003)

(12); con số hiện nay có thể còn cao hơn nữa Như vậy, miền Tây có ba khối dân tộc chínhsinh sống là Việt (Kinh), Khơme Việt Nam và Chăm.Người Khơme có mặt trước một chút, khoảng một thế kỷ, lúc đó đã cóngười “man” tức dân tộc thiểu số Nam Á; người Việt và Chăm hầunhư đến đồng thời, thế kỷ XVII Xin nhắc lại, tổng số dân miền Tây làhơn 8 triệu người, người Khơme khoảng 1 triệu, người Chăm khoảng137.000, sống xen kẽ mà nghề nghiệp và mức sống không có sự chênhlệch phân biệt nhiều lắm Đó là một cơ sở để các nhóm dân cư sống

hoà thuận, giúp đỡ nhau Từ năm 1941, ở Châu Đốc, làng Ha Bao có

504 người Việt, 193 Khơ me và 535 người Chăm; làng Đông Cô Ki có

617 Việt, 663 Khơ me và 435 người Chăm, sống hoà thuận, nói với nhaubằng tiếng Việt và Khơ me Các làng khác nét chung cũng giống nhưthế (11)

2.4 Tôn giáo‑Phong tục

Ở Miền Tây, tôn giáo phổ biến khá đặc biệt: trên nét lớn trong ba khốitộc người và ngôn ngữ, người Việt theo Phật giáo Đại thừa, Bắc tông,người Khơme theo Phật giáo Tiểu thừa Nam tông, còn người Chăm theoIslam giáo Tôn giáo của mỗi tộc lại có những sắc thái gia giảm đáng chú

ý: Ở An Giang, ngưòi Việt vừa theo Phật giáo, vẫn thờ cúng tổ tiên, coi

là chủ yếu và theo cả tôn giáo Hoà Hảo, một con số cho biết có tới hơntriệu người, chiếm 85,4% dân số tỉnh (Văn hoá, cư dân Đồng bằng sôngCửu Long) (13), nhưng năm 1989, dân số cả tỉnh An Giang có 1.773 666người (?) Hai khối lớn là Việt và Khơme đều theo Phật giáo tuy có sắcthái khác nhau, nên cũng không có dị biệt lớn, không có đối lập

Người Chăm theo Islam và là đồng tộc, cùng ngôn ngữ với ba (3)nhóm Chăm khác là Chăm Bà La Môn (Chăm Bà /Kaphir) ở NinhThuận, khoảng 62.943 người, nhưng lại là cộng đồng bảo lưu văn hoáChăm cao, có uy tín lớn, Chăm Ba /Ba‑ni), theo Hồi giáo, chủ yếu ởBình Thuận, khoảng 39.288 người, đức tin xưa hơn và phai hơn Islam

An Giang, khoảng 25.669 người và khoảng 100 người Chăm Islam đãKhơme hoá ở Kompong Cham Ba nhóm nhưng ba mức độ và hìnhthức tôn giáo khác nhau, ngôn ngữ gần như bất đồng, nên cuộc sốngthường nhật đặt ra là cần gắn kết với những người hàng xóm, thôn ấp

để làm ăn, sinh sống, quan trọng hơn, dễ nói ngôn ngữ phổ thông vớinhau, tuy không hoàn toàn cùng dân tộc, ngôn ngữ, tôn giáo Làng

Đông Cô Ki và làng Ha Bao kể trên là một ví dụ sinh động, đến nay đã

có gần thế kỷ

Tóm lại, miền Tây về mặt khu vực học, có đủ những yếu tố khác biệtnhau về dân tộc, ngôn ngữ và tôn giáo, cũng có thể coi là “phức tạp”,nhưng không nhiều lắm, do có những “yếu tố trung hoà”, làm bớt đi sựkhác biệt và cũng do chính sách của chính quyền hiện nay, làm tăng sựdung hoà, gắn kết nhau dưới một mái nhà chung

Miền Tây đã trải qua những giai đoạn lịch sử:

a/ Một thời huy hoàng, thời Vương quốc Phù Nam, thế kỷ I‑VII đầu

Công Nguyên, một đầu mối thương mại Đông‑Tây, một Đế chế hàng hải,

một trung tâm văn hoá Phật giáo, Hindu giáo, một nơi giầu có và pháttriển cao nhất của cả khu vực

b/ Một hải cảng Rạch Giá ‑Hà Tiên phồn thịnh, cửa ngõ củaAyutthaya, thế kỷ 17‑19;

c/ Một vùng nông nghiệp trù phú Bạc Liêu, An Giang, từ đầu thế kỷ

XX đến nay

3 Miền Tây‑ Hướng tới tương lai gần:

a/ Xây dựng đoàn kết dân tộc và dung hoà tôn giáo mà những việc

đã làm có kết quả nên tiếp tục:

Tôn trọng nhau cả về tín ngưỡng tôn giáo của cộng đồng “đồng bào”một nước;

Bảo đảm mọi công dân đều có đất làm nhà ở và ruộng đất canh tác

để sinh sống (Như Hội nghị bàn về vấn đề này ở Cần Thơ ngày 29‑7‑

2009 vừa qua);

b/ Đầu tư, xây dựng những cơ sở công nghiệp, dịch vụ lớn, thu hútnhiều thanh niên các dân tộc ít người vào guồng máy sản xuất và đờisồng hiện đại, như nhà máy điện Cà Mau, dịch vụ du lịch và văn hoá

c/ Bảo đảm yêu cầu là công dân Việt Nam phải biết nói tiếng phổ thông

và biết đọc chữ phổ thông, phải phổ cập tiểu học: đây là quyền lợi vàyêu cầu bình đẳng tối thiểu của công dân Trong đó, chính quyền cáccấp, từ chính phủ đến tỉnh, huyện, thực hiện mở trường nội trú cho họcsinh các dân tộc ít người, vừa vận động vừa ép buộc, bước đầu bao cấp

toàn bộ, thế mới là phổ cập tiểu học (Primary compulsory), là việc rất tốt,

rất cần thiết, tốn kém, khó khăn mấy cũng phải làm

Nên khuyến khích và tạo điều kiện mở trường Phật học Nam Tông,

có thể đặt ở Đà Lạt, đào tạo chức sắc Phật giáo bậc cao, đồng thời vẫn

cử một số tăng sinh sang Phnom Penh học Pali và Khơme hiện đại.d/ Xây dựng và phát triển văn hoá dân tộc ít người: văn hoá Chămclassic, dạy chữ Chăm Bahasa Champa Ninh Thuận, phát triển múa hát

Chăm Bà La Môn Ninh Thuận và Bình Thuận trong lễ Katê, Chabaur; tìm

tòi, xây dựng văn hoá, văn nghệ Chăm Islam An Giang, nhằm giảm ảnhhưởng học kinh thánh qua chữ ‑ tiếng nước ngoài (Malaysia) Nghiêncứu, xây dựng văn hoá, ca múa nhạc Khơme độc đáo, đặc sắc, phát triểnhơn cổ truyền, hấp dẫn hơn, nhờ dựa vào kết hợp truyền thống và hiệnđại; nên đầu tư sáng tạo, thành một trung tâm phát triển độc lập cao.e/ Nên sớm khôi phục vị thế đã có từ xưa của miền Tây: vị trí venbiển phương Nam của Rạch Giá, Hà Tiên và khai thông sông Thoại Hà

để thuyền lớn hơn có thể đi‑ về từ Rạch Giá đên Châu Đốc

4 ‑Chuẩn bị cho tương lai xa hơn (2010‑2020):

Cần có bộ phận nghiên cứu cụ thể ảnh hưởng của biến đổi khí hậu,nước biển dâng cao đối với miền Tây, là nơi có thể chịu ảnh hưởng trước

và nặng nề nhất Có thể bị ngập mất nhiều ruộng trồng lúa, nhiều đầm

hồ nuôi tôm cá Di tích Óc Eo cũng có thể bị ngập mất

Dưới đây là những gợi ý bước đầu:

a/ Nạo vét sông Thoại Hà, tôn cao bờ đê 1m, (làm đường đi), đểthuyền lớn đi lại dưới sông khi nước lên cao, trong khi vẫn sử dụng được

bờ đê làm đường bộ Trong vài năm tới chưa ngập ngay, song chuẩn bị,khởi công từ nay cũng không phải là sớm

b/ Chuẩn bị dưới hình thức làm đường đi, đắp bờ cao hơn 1 m, bảo

vệ vựa lúa Tây An Giang

c/ Xây dựng Phú Quốc và Nam Du thành Tỉnh/ Đô thị Đảo (City Island)

theo mô hình Singapore (Nước càng cao thì vai trò cảng và đô thị Đảocàng lớn)

d/ Tôn cao và xây dựng Rạch Giá thành cảng hỗ trợ phía sau cho PhúQuốc

d/ Có phương án dự phòng cho sân bay Rạch Giá và nhà máy điện

Cà Mau

Phải thừa nhận thành thật, trên đây chỉ là những ý kiến chưa có căn

cứ thật chắc chắn, bởi, chưa có số liệu cứ liệu chính xác, đúng chỉ mới làcảm nghĩ, nhưng cảm nghĩ đã từ lâu, rất lâu, về miền Tây và xây dựng

miền Tây, mong miền Tây trở lại vị thế như thời Đế chế Phù Nam Nếu

như có thể được như thế thì cả nước sẽ đi theo nó, như xưa kia, cả bánđảo Malaysia, Trung và hạ lưu Mê Nam, bình nguyên Khorat đã đi theo

nó, chế ngự thương mại biển Đông‑Tây, tại sao không?

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Lương Ninh (2008), Người Nam Á và Nam Đảo, thảo luận, Tạp chí

Nghiên cứu lịch sử, số 10.

[2] Hasan (2001), Míshirul India’s Partition, Process Strategy and Mobilization,

Oxford University Press.

[3] Parekh Bikhu (1994), Discourses of National Identity, Univ of Hull.

[4] Pakistan là tên được đặt ghép những chữ đầu của Pụnjab (Năm nhánh thượng lưu sông Indus), Afghan (Tộc người chủ yếu), Baluchistan

(Vùng lãnh thổ tây‑bắc).

[5] Lương Ninh (2009), Vương quốc Phù Nam, in lần 3, ĐHQG Hà Nội.

[6] Phạm Như Hồ (2000), Các cuộc khai quật khảo cổ học ở Gò Tháp, Đồng Tháp, ở An Sơn, Long An; Vương Thu Hồng, Nguyễn Lân Cường (2004), Làng cổ hai nghìn năm ở Lò Gạch, Vĩnh Hưng, Long An v.v.

[7] Lương Ninh (2009), Nước Phù Nam và Hậu Phù Nam, Tạp chí Nghiên

cứu lịch sử, số 11‑12.

[8] Olivier G (1968), Anthropologie des Cambodgiens, Paris.

[9] Nguyễn Đình Khoa (1983), Nhân chủng học Đông Nam Á, ĐHTHCN [10] Nguyễn Khắc Tụng, Ngô Vĩnh Bình (1981), Đại gia đình dân tộc Việt

Nam, Nxb Giáo dục.

[11] Đại Nam nhất thống chí, q.XXVI, bản dịch.

[12] Lương Ninh (1999), Đạo Hồi với người Chăm ở Việt Nam Tạp chí Nghiên