Đề cương chi tiết môn học Phương pháp giảng dạy sinh học (Đại học Giáo dục)

Thông tin về môn học - Tên môn học: Chương trình và phương pháp dạy học Sinh học - Mã môn học: TMT1201 - Môn học bắt buộc / tự chọn: Bắt buộc - Số lượng tín chỉ: 4 - Các môn học tiên quy

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

KHOA SƯ PHẠM

BỘ MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN

ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌC

PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC SINH HỌC

Hà Nội, 2014

ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌC / CHUYÊN ĐỀ

TÊN MÔN HỌC: CHƯƠNG TRÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC SINH HỌC

1 Thông tin về đơn vị đào tạo

- Trường: Đại học Giáo dục - ĐHQGHN

- Khoa: Sư phạm

- Bộ môn: Khoa học tự nhiên

2 Thông tin về môn học

- Tên môn học: Chương trình và phương pháp dạy học Sinh học

- Mã môn học: TMT1201

- Môn học bắt buộc / tự chọn: Bắt buộc

- Số lượng tín chỉ: 4

- (Các) môn học tiên quyết: Phương pháp và Công nghệ dạy học, các môn học về Tâm lý – Giáo dục học, Đo lường và kiểm tra đánh giá trong giáo dục

3 Mục tiêu và chuẩn năng lực (góp phần vào chuẩn đầu ra) cần hình thành

3.1 Mục tiêu chung:

Hình thành ở sinh viên sự hiểu biết rõ ràng về những đặc điểm của quá trình giáo dục đào tạo học sinh thông qua bộ môn sinh học ở các trường phổ thông

Các nhiệm vụ:

- Hình thành tư duy về phương pháp giảng dạy;

- Làm rõ các mục tiêu của việc dạy học bộ môn sinh học, các quy luật và nguyên tắc lựa chọn nội dung, phương tiện, hình thức và phương pháp để đạt được các mục tiêu đó;

- phát triển kỹ năng tổ chức và quản lý quá trình giáo dục đào tạo thông qua bộ môn sinh học cho phù hợp với khuân mẫu giáo dục hiện đại và áp dụng những công nghệ dạy học mới

3.2 Chuẩn năng lực:

3.2.1 Kiến thức:

- Hình thành và phát triển ở sinh viên kiến thức về những khái niệm, các học thuyết

và quy luật cơ bản của phương pháp luận dạy học bộ môn sinh học;

- Kiến thức về những vấn đề đương đại trong việc tổ chức quá trình giáo dục đào tạo học sinh thông qua bộ môn sinh học và những cách thức tổ chức quá trình này;

- Kiến thức về chuẩn kiến thức kỹ năng bộ môn sinh học và vai trò của nó trong việc tạo ra một môi trường giáo dục hiện đại thống nhất;

3.2.2 Kỹ năng:

Hình thành và phát triển ở sinh viên các kỹ năng phân tích chương trình, sách giáo khoa, những tài liệu về phương pháp luận và sinh học; kỹ năng lựa chọn các phương pháp giảng dạy phù hợp với đối tượng và nội dung; kỹ năng lên kế hoạch hoạt động dạy học; kỹ năng nắm vững phương pháp, kỹ thuật tiến hành và trình diễn thí nghiệm

và khai thác các đối tượng thiên nhiên làm vật mẫu; kỹ năng chuẩn bị và tiến hành những hoạt động trên lớp và ngoại khóa khác nhau; kỹ năng tổng hợp các trang thiết

bị phục vụ giảng dạy cho từng học kỳ và các chủ đề theo chương trình; kỹ năng tạo ra

cơ sở vật chất để hỗ trợ giảng dạy; kỹ năng xây dựng quy trình giáo dục bằng cách sử dụng các cách tiếp cận và công nghệ dạy học mới

3.2.3 Thái độ:

- Sinh viên xác định được người học có vai trò trung tâm trong quá trình dạy học, tôn trọng người học và vì lợi ích của người học

- Sinh viên xác định được sự cần thiết của việc trau dồi thường xuyên, suốt đời về chuyên môn và nghiệp vụ để đáp ứng được yêu cầu sự phát triển của xã hội nói chung

và sự phát triển bộ môn Sinh học nói riêng

3.2.4 Mục tiêu khác:

- Sinh viên có khả năng phát huy khả năng sáng tạo trọng việc vận dung các PPDH Sinh học

4 Nội dung môn học

4.1 Tóm tắt

Môn Phương pháp dạy học Sinh học cung cấp cho người học những kiến thức, kĩ năng cơ bản nhất của việc dạy học Sinh học trong nhà trường Phổ thông

Nội dung quan trọng đầu tiên người học phải biết đó là các đặc trưng cơ bản của

bộ môn Sinh học Các đặc trưng này không chỉ quy định các nguyên tắc mà còn chi phối hệ thống các hương pháp dạy học Sinh học

Thông qua việc tìm hiểu về chương trình và nội dung sách giáo khoa Sinh học Trung học phổ thông, người học có thể xác định những nội dung quan trọng của chương trình, xác lập được mối liên quan về kiến thức giữa các khối lớp và với kiến thức ở bậc Trung học cơ sở, cũng như có thể phân định được nội dung kiến thức mới

và kiến thức khó trong chương trình

Chương trình Sinh học Trung học phổ thông có nhiều chuyên ngành với nội dung

kiến thức rất phong phú Vì vậy, bộ môn Phương pháp dạy học Sinh học giới thiệu

các nguyên tắc và nội dung kiến thức cơ bản khi giảng dạy từng chuyên ngành Tuy không có một khuôn mẫu chung cho dạy học từng chuyên ngành nhưng người học có thể coi đây là những sự khác biệt quan trọng nhất khi giảng dạy các chuyên ngành khác nhau

Trong quá trình giảng dạy, tính sáng tạo trong thiết kế bài giảng được đánh giá cao Vì vậy, phương pháp thiết kế các sơ đồ, bảng, biểu và đồ thị dùng trong giảng dạy Sinh học cũng được hướng dẫn khá kỹ Người học không những xác định được ý nghĩa của việc sử dụng sơ đồ, đồ thị, bảng, biểu và còn có thể sáng tạo sơ đồ, đồ thị, bảng, biểu tuỳ theo ý đồ sử dụng trong việc dạy học

Qua phần hướng dẫn thiết kế sơ đồ, đồ thị, môn học này cũng bổ sung cho người học một số kiến thức Toán học cơ bản, như một công cụ quan trọng để dạy học Sinh học

4.2 Nội dung cụ thể

Thứ

Thời lượng

Ghi chú

1

I.A.1 Giải thích

được khái niệm

chương trình đào tạo

I.A.2 Trình bày

được ba cách tiếp

cận trong phát triển

chương trình đào

tạo

I.B.1 Phân tích

được ưu và nhược

điểm của 3 cách tiếp

cận trong phát triển

chương trình đào tạo

I.B.2 Vận dụng

được các bước phát

triển chương trình

đào tạo vào việc xây

dựng kế hoạch bài

giảng môn Sinh học

I.C.1 Xây dựng

được giáo án dạy

học Sinh học theo

quan điểm phát triển

CHƯƠNG 1: QUAN ĐIỂM PHÁT TRIỂN CHƯƠNG TRÌNH MÔN HỌC VÀ VIỆC XÂY DỰNG KẾ HOẠCH BÀI GIẢNG MÔN SINH HỌC

1.1 Thế nào là chương trình đào tạo 1.2 Các cách tiếp cận trong thiết kế chương trình đào tạo

1.3 Phát triển chương trình đào tạo 1.4 Vận dụng quy trình phát triển chương trình đào tạo vào việc thiết kế bài giảng môn sinh học

5 giờ tín chí

2 II.A.1 Giải thích

được sự cần thiết

của việc đổi mới

chương trình và sách

giáo khoa môn Sinh

học

II.B.1.Đánh giá

được những ưu

CHƯƠNG 2: CHƯƠNG TRÌNH VÀ SÁCH GIÁO KHOA MÔN SINH HỌC BẬC TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 2.1 Những vấn đề chung về đổi mới chương trình và sách giáo khoa

2.2 Chương trình môn Sinh học bậc Trung học phổ thông

2.3 Chương trình và sách giáo khoa Sinh học 10

5 giờ tín chỉ

nhược điểm trong

chương trình và sách

giáo khoa sinh học

hiện hành

II.C.1 Đưa ra được

những yêu cầu đối

với việc dạy, học và

kiểm tra đánh giá để

phù hợp với chương

trình và sách giáo

khoa Sinh học mới

2.4 Chương trình và sách giáo khoa Sinh học 11

2.5 Chương trình và sách giáo khoa Sinh học 12

3 III.B.1.Phân tích

được ý nghĩa của

mục tiêu dạy học

theo cách tiếp cận

phát triển

III.C.1 Xây dựng

được giáo án dạy

học môn Sinh học

theo các nguyên lí:

dạy cách học, tích

hợp kiến thức trong

bài dạy, dạy cách

thiết lập các mối liên

hệ, dạy cách thực

hành sinh học

CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC SINH HỌC

3.1 Phương pháp dạy học 3.2 Phương pháp dạy học Sinh học 3.3 Một số quan điểm và phương pháp dạy học Sinh học theo hướng phát huy tính tích cực của người học

10 giờ tín chỉ

4 IV.B.1 Giải thích

được ý nghĩa của

việc dạy học thực

hành thí nghiệm

trong môn Sinh học

CHƯƠNG 4: LẬP KẾ HOẠCH DẠY HỌC

THIẾT KẾ BÀI HỌC VÀ TỔ CHỨC DẠY HỌC

4.1 Qui trình lập kế hoạch

10 giờ tín chỉ

IV.C.1 Xây dựng

được quy trình

hướng dẫn học sinh

tiến hành thực hành

thí nghiệm

IV.C.2 Đánh giá

được kết quả thực

hành thí nghiệm của

học sinh

4.2 Các phương pháp tìm hiểu người học 4.3 Xây dựng hệ thống mục tiêu dạy học 4.4 Lựa chọn phương pháp, phương tiện, môi trường dạy học

4.5 Xây dựng kế hoạch kiểm tra đánh giá 4.6 Xây dựng kế hoạch đánh giá cải tiến, phát triển nghề nghiệp

4.7 Lập kế hoạch bài giảng 4.8 Phân tích nội dung sách giáo khoa để thiết kế bài giảng Sinh học

4.9 Tổ chức dạy học hiệu quả thông qua việc cấu trúc lại nội dung chương trình 4.10 Tổ chức thực hiện hoạt động dạy học

V.A.1 Phân biệt

được các dạng sơ đồ

bảng biểu đặc thù

trong dạy học môn

Sinh học

V.B.1 Thiết kế

được sơ đồ bảng

biểu dạy học đối với

một số nội dung

kiến thức cụ thể

V.C.1 Xây dựng

được giáo án dạy

học có sử dụng sơ

đồ, bảng biểu nhằm

phát huy tính tích

cực của người học

CHƯƠNG 5: SỬ DỤNG BẢNG BIỂU SƠ

ĐỒ, ĐỒ THỊ TRONG DẠY HỌC SINH HỌC 5.1 Ý nghĩa việc xây dựng bảng biểu

và sơ đồ hoá dùng trong giảng dạy Sinh học

5.2 Vận dụng lý thuyết Graph vào dạy học Sinh học

5.3 Phương pháp xử lý và biểu diễn các số liệu bằng biểu đồ và đồ thị

5 giờ tín chỉ

VI.B.1 Giải thích

được mục tiêu kiểm

CHƯƠNG 6: ĐỔI MỚI KIỂM TRA – ĐÁNH GIÁ TRONG DẠY HỌC SINH

10 giờ

tra đánh giá người

học trong môn Sinh

học

VI.B 2 Phân tích

được các hình thức

kiểm tra đánh giá

phù hợp với mục

tiêu

VI.B.3 Vận dụng

được kiểm tra đánh

giá nhằm phát triển

năng lực tư duy của

người học

VI.C.1 Thiết kế

được các dạng đề thi

môn Sinh học theo

mục tiêu cụ thể

(kiểm tra được chất

lượng đầu vào, kiểm

tra – đánh giá

thường xuyên và

định kỳ )

HỌC 6.1 Mục tiêu giáo dục

6.2 Kiểm tra - Đánh giá trong giáo dục 6.3 Các hình thức trắc nghiệm

6.4 Những căn cứ và nguyên tắc kiểm tra đánh giá trong dạy học Sinh học

tín chỉ

VIII.A.1 Trình bày

được đặc trưng của

nội dung kiến thức

“Giới thiệu chung về

thế giới sống

VIII.B.1 Phân tích

được đặc trưng của

nội dung kiến thức

“Giới thiệu chung về

thế giới sống”

VIII.B.2 Xây dựng

được mục tiêu rèn

luyện kĩ năng thu

thập thông tin, kỹ

năng hệ thống hóa

kiến thức, liên hệ

thực tiễn, kỹ năng

phân tích, tổng hợp

CHƯƠNG 7 : DẠY HỌC THỰC HÀNH, THÍ NGHIỆM VÀ CÁC CHUYÊN ĐỀ SINH HỌC - SỬ DỤNG BÀI TẬP TRONG DẠY HỌC SINH HỌC 7.1 Dạy các bài thực hành, thí nghiệm 7.2 Sử dụng bài tập trong dạy học Sinh học

7.3 Dạy phần Di truyền học 7.4 Sinh học tế bào

7.5 Dạy học phần Sinh học cơ thể

7.6 Dạy phần Vi sinh vật học

7.7 Dạy phần Tiến hoá

7.8 Dạy phần Sinh thái học

15 giờ tín chỉ

cho người học qua

nội dung “Giới thiệu

chung về thế giới

sống”

VIII.B.3 Khai thác

được tài nguyên để

xây dựng tư liệu

hình ảnh trong dạy

học

VIII.C.1 Thiết kế

và thực hành, giảng

dạy các bài học

trong phần “Giới

thiệu chung về thế

giới sống”

IX.A.1 Trình bày

được đặc điểm của

nội dung kiến thức

phần Sinh học tế bào

và Vi sinh vật học

IX.B.1 Phân tích

được đặc điểm nội

dung kiến thức phần

Sinh học tế bào và

Vi sinh vật học

IX.B.2 Thiết lập

được các mối liên hệ

cấu trúc – chức năng

và nguyên lí của các

quá trình Sinh học

trong dạy học phần

Sinh học tế bào và

Vi sinh vật học

IX.B.3 Vận dụng

được nguyên tắc gắn

liền giữa lí thuyết và

thực tiễn đời sống

thông qua dạy học

phần Sinh học tế bào

và Vi sinh vật học.

X.C.1 Thiết kế bài

giảng và thực hành

giảng dạy phần Sinh

lí học thực vật theo

hướng tích cực hóa

người học

XI.B.1 Phân tích

được nội dung kiến

thức từ đó thiết lập

được mối liên hệ cấu

trúc – chức năng

trong dạy học phần

Sinh lí học động vật

XI.B.2 Tích hợp

được kiến thức liên

ngành (Vật lí – Sinh

học – Hóa học) và

chuyên ngành (lí

sinh, hóa sinh, giải

phẫu hình thái, tiến

hóa, sinh thái )

trong dạy học phần

Sinh lí học động vật

XI.B.3 Vận dụng

được những kiến

thức về sinh lí học

động vật vào việc

giáo dục sức khỏe và

ứng dụng vào đời

sống thực tiễn

XII.C.1 Thiết kế

được các hoạt động

dạy học giúp học

sinh chiếm lĩnh kiến

thức Di truyền theo

tư duy nghiên cứu

của các nhà khoa

học

XII.C.2 Thiết kế

được các bài tập di

truyền theo từng

dạng với các độ khó

khác nhau

XII.C.3 Thiết kế

được phương pháp

phân tích các bài tập

di truyền từ đó giải

các bài tập đó

XIII.B.1 Tích hợp

được kiến thức sinh

học cơ thể để dạy

học phần tiến hóa

XIII.B.2 Phân tích

được cơ sở của việc

phát triển tư duy

logic của người học

thông qua phương

pháp học nội dung

phần tiến hóa

XIV.C.1 Thiết kế

và thực hành giảng

dạy các bài học

trong phần Sinh thái

học theo hướng tích

cực, hiệu quả gắn

với thực tiễn bảo vệ

môi trường

5 Phương pháp, hình thức dạy học

5.1 Phân bổ thời lượng: theo hình thức dạy học

Lý thuyết: 15

Thực hành/làm việc nhóm: 28

Hướng dẫn tự học, nghiên cứu: 17

Các chủ đề thực hành/tự học

1 Phân tích chương trình và chuẩn kiến thức kỹ năng môn sinh học bậc phổ thông trung học;

2 Phân tích sách giáo khoa môn sinh học bậc phổ thông trung học;

3 Phương pháp giảng dạy các bài thực hành, thí nghiệm Lựa chọn phương tiện Kỹ thuật tiến hành các thí nghiệm, phương pháp trình diễn thí nghiệm Lựa chọn nội dung

và cách ghi, vẽ hình trên bảng;

4 Phân tích chủ đề, lên kế hoạch dạy học và cách thức soạn giáo án;

4 Phương pháp giảng dạy phần di truyền học;

5 Phương pháp giảng dạy phần sinh học tế bào;

6 Phương pháp giảng dạy phần sinh học cơ thể;

7 Phương pháp giảng dạy phần vi sinh vật học;

8 Phương pháp giảng dạy phần tiến hoá;

9 Phương pháp giảng dạy phần sinh thái học

5.2 Các phương pháp dạy học chủ yếu

Thuyết trình, làm việc nhóm, thí nghiệm

6 Học liệu:

6.1 Tài liệu chính

- Đinh Quang Báo, Nguyễn Đức Thành (1998), Lý luận dạy học Sinh học (Phần đại

cương) Nhà xuất bản giáo dục, Hà Nội.

- Trần Bá Hoành (Chủ biên), Trịnh Nguyên Giao (2007), Giáo trình đại cương

phương pháp dạy học Sinh học Nhà xuất bản Đại học Sư phạm, Hà Nội.

6.2 Tài liệu tham khảo

- Trịnh Nguyên Giao – Nguyễn Đức Thành (2009), Dạy học sinh học ở trường Trung

học phổ thông Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam, Hà Nội.

7 Phương pháp và hình thức kiểm tra, đánh giá

Hình thức

Tính chất của nội dung kiểm tra

Đánh giá

thường

xuyên

Lý thuyết Kiểm tra kiến thức từng bài học, thông qua các

Bài tập cá

nhân

Lý thuyết

và kỹ năng

Kiểm tra kiến thức tổng hợp sau mỗi nội dung,

Bài tập

Kiểm tra hoạt động trao đổi nhóm, bài thu

Bài tập

lớn (học

kỳ)

Lý thuyết

và kỹ năng

Kiểm tra kiến thức tổng hợp một số nội dung,

Bài kiểm

tra giữa

kỳ

Lý thuyết

và kỹ năng

Kiểm tra chất lượng giữa kì, bài tiểu luận 10%

Bài thi

hết môn Tổng hợp

Năng lực vận dụng, giải thích… các vấn đề của thực tiễn bằng kiến thức chuyên môn và đưa ra được giải pháp hiệu quả (thông qua nghiên cứu)

60%

+ Tiêu chí đánh giá các loại bài tập, KT – ĐG

Hoàn thiện bài tập theo yêu cầu về hình thức, nội dung và mục đích của kiểm tra đánh giá

CHỦ NHIỆM KHOA CHỦ NHIỆM BỘ MÔN

(Ký và ghi rõ họ tên) (Ký và ghi rõ họ tên)