Đề cương chi tiết học phần Kinh tế môi trường (Đại học Kinh tế)

Kiến thức Sau khi kết thúc môn học, sinh viên có khả năng tái hiện, khả năng tái tạo, khả năng lập luận và khả năng sáng tạo về các vấn đề liên quan đến kinh tế môi trường, cụ thể: o Ch

ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌC: KINH TẾ MÔI TRƯỜNG

(Điều chỉnh lần thứ 1)

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

KHOA KINH TẾ PHÁT TRIỂN

1 Thông tin chung về giảng viên

1.1 Giảng viên 1

Họ và tên: Nguyễn Thị Vĩnh Hà

Chức danh, học hàm, học vị: PCN Bộ môn Kinh tế Môi trường – Tài nguyên, Thạc sỹ Phòng làm việc: Phòng 309, nhà E4, 122 Xuân Thủy, Cầu Giấy, Hà Nội

Điện thoại: 098 554 5569

Email: ntvha@vnu.edu.vn

Hướng nghiên cứu chính: Kinh tế môi trường, phát triển bền vững, kinh tế phát triển, biến đổi khí hậu

1.2 Giảng viên 2

Họ và tên: Bùi Đại Dũng

Chức danh, học hàm, học vị: Tiến sĩ

Phòng làm việc: Phòng 309, nhà E4, 122 Xuân Thủy, Cầu Giấy, Hà Nội

Điện thoại: 098 697 3399

Email: dungbd@vnu.edu.vn

Hướng nghiên cứu chính: Kinh tế công cộng, phát triển bền vững, kinh tế phát triển, biến đổi khí hậu

2 Thông tin chung về môn học

•Tên môn học: Kinh tế môi trường

•Mã môn học: INE2004

•Số tín chỉ: 3

•Các môn học tiên quyết: Kinh tế Vi mô 1

•Giờ tín chỉ đối với các hoạt động:

- Nghe giảng lý thuyết: 35 giờ tín chỉ

- Thảo luận và làm bài tập trên lớp: 10 giờ tín chỉ

- Tự học: 0 giờ tín chỉ

•Địa điểm học: Giảng đường

• Ngôn ngữ giảng dạy và kiểm tra đánh giá: tiếng Việt

• Hình thức kiểm tra cuối kỳ: thi viết.

• Hoạt động học tập: giảng dạy trên lớp, thuyết trình, bài tập nhóm, thảo luận/trao đổi, bài tập về nhà, dự án môn học, kiểm tra nhanh trên lớp, bài thi cuối kỳ

• Đề cương môn học này được chuẩn bị dành cho hệ CLC Kinh tế đối ngoại

3 Mục tiêu của môn học

3.1 Kiến thức

Sau khi kết thúc môn học, sinh viên có khả năng tái hiện, khả năng tái tạo, khả năng lập luận và khả năng sáng tạo về các vấn đề liên quan đến kinh tế môi trường, cụ thể:

o Chỉ ra các vấn đề môi trường, giải thích mối quan hệ giữa dân số, môi trường và tăng trưởng kinh tế, giải thích sự tương tác giữa hệ kinh tế và

hệ môi trường, lý giải được nguyên nhân kinh tế của tình trạng ô nhiễm, suy thoái môi trường và biến đổi khí hậu; xác định tổng giá trị kinh tế, đánh giá giá trị hàng hóa, dịch vụ môi trường

o Xác định vai trò của các chủ thể trong nền kinh tế trong việc bảo vệ môi trường, ứng dụng các biện pháp kinh tế nhằm làm chậm lại, chấm dứt hoặc đảo ngược tình trạng ô nhiễm, suy thoái môi trường; phân tích, so sánh ưu nhược điểm của các công cụ kinh tế dùng để kiểm soát ô nhiễm

o Đề xuất các giải pháp kinh tế nhằm quản lý và bảo vệ môi trường, phát triển bền vững; áp dụng các quy tắc khai thác tài nguyên bền vững vào thực tiễn; gợi ý các chiến lược, hành động ứng phó với ô nhiễm, suy thoái môi trường và biến đổi khí hậu

3.2 Kỹ năng và thái độ cá nhân, nghề nghiệp

Thông qua môn học này, sinh viên được phát triển và bồi dưỡng các kỹ năng

và thái độ nghề nghiệp sau từ mức độ 2 (có khả năng tham gia và đóng góp), mức độ 3 (có khả năng lập luận) đến mức độ 4 (có khả năng thực hiện):

o Lý giải và giải quyết các vấn đề ô nhiễm và suy thoái môi trường, bao gồm phát hiện, hình thành và tổng quát vấn đề, đánh giá, phân tích định tính và định lượng, giải quyết vấn đề và đưa ra giải pháp, kiến nghị

o Nghiên cứu và khám phá kiến thức và thực tiễn thông qua việc hình thành các giả thuyết, tìm kiếm và tổng hợp tài liệu, nghiên cứu thực nghiệm và thu thập, phân tích, xử lý thông tin

o Tư duy theo hệ thống, bao gồm tư duy chỉnh thể/logic, phát hiện vấn đề

và mối tương quan giữa các vấn đề kinh tế, xã hội, môi trường, xác định vấn đề ưu tiên, phân tích lựa chọn vấn đề và tìm ra cách giải quyết cân bằng giữa tăng trường kinh tế, phá triển và bảo vệ môi trường

Về kỹ năng và thái độ cá nhân, sinh viên được rèn luyện ở mức độ 2 và 3 về sự linh hoạt, tự tin, chăm chỉ, nhiệt tình và say mê công việc, có tư duy sáng tạo,

tư duy phản biện, hiểu và phân tích được kiến thức, kỹ năng, phẩm chất và thái

độ của một cá nhân khác, khám phá và học hỏi từ cuộc sống, tinh thần tự tôn,

có các kỹ năng quản lý thời gian và nguồn lực, kỹ năng học và tự học, kỹ năng

sử dụng máy tính (Word, PowerPoint, Internet Explorer)

Về kỹ năng và thái độ nghề nghiệp, sinh viên được rèn luyện ở mức 2 và 3 về đạo đức nghề nghiệp (trung thực, trách nhiệm và đáng tin cậy), có kỹ năng tổ chức và sắp xếp công việc, nhận thức và bắt kịp với nền kinh tế thế giới hiện đại, khả năng làm việc độc lập và tự tin trong môi trường làm việc quốc tế

3.3 Kỹ năng và thái độ xã hội

Thông qua môn học này, sinh viên cũng được phát triển các kỹ năng làm việc nhóm (hình thành nhóm làm việc hiệu quả, vận hành nhóm, phát triển nhóm, lãnh đạo nhóm, làm việc trong các nhóm khác nhau), kỹ năng giao tiếp (chiến lược giao tiếp, cấu trúc giao tiếp, giao tiếp bằng văn bản, giao tiếp qua thư điện tử/các phương tiện truyền thông, thuyết trình, giao tiếp giữa các cá nhân) và kỹ năng đọc hiểu tiếng Anh (nghe, nói, đọc, viết) ở mức độ 2 (có khả năng tái tạo)

và mức độ 3 (có khả năng lập luận)

3.4 Năng lực áp dụng kiến thức vào thực tiễn

Trong quá trình học tập, sinh viên được khuyến khích áp dụng kiến thức về kinh tế môi trường vào việc hình thành ý tưởng, thiết kế, thực hiện và đánh giá các dự án kinh tế ở mức độ 1 và 2 (có khả năng tái hiện và khả năng tái tạo) trong đó có tính đến yếu tố môi trường trong bối cảnh kinh tế, xã hội yêu cầu vai trò và trách nhiệm của các cử nhân trong việc quản lý và bảo vệ môi trường, xem xét tác động của kinh tế đến môi trường, quy định của xã hội, các vấn đề và giá trị của thời đại, bối cảnh toàn cầu

4 Tóm tắt nội dung môn học

Môn học Kinh tế Môi trường trang bị cho người học những kiến thức cơ bản về kinh tế học trong lĩnh vực môi trường, tài nguyên, các quan điểm về phát triển bền vững, và các quy tắc ứng xử với môi trường, tài nguyên Từ đó môn học này giúp cho người học nhận thức được tầm quan trọng của môi trường đối với nền kinh tế, và những tác động của hệ kinh tế đến môi trường, lý giải được các nguyên nhân kinh tế của ô nhiễm và suy thoái môi trường, qua đó đề ra những biện pháp kinh tế nhằm làm chậm lại, chấm dứt hoặc đảo ngược tình trạng ô nhiễm, suy thoái môi trường

5 Nội dung chi tiết của môn học

Chương 1: Giới thiệu chung về kinh tế môi trường

1.1 Một số vấn đề cơ bản về môi trường

1.1.1 Một số khái niệm về môi trường

1.1.2 Ba vai trò của môi trường đối với con người

1.1.3 Một số vấn đề môi trường toàn cầu

1.2 Khái niệm, nội dung và phương pháp nghiên cứu môn học kinh tế môi trường

1.2.1 Khái niệm

1.2.2 Nội dung nghiên cứu của môn học

1.2.3 Phương pháp nghiên cứu

1.3 Lịch sử phát triển của môn học

1.3.1 Giai đoạn trước năm 1960

1.3.2 Giai đoạn từ 1960 đến nay

Chương 2: Phát triển bền vững và mối quan hệ giữa phát triển với môi trường

2.1 Một số quan điểm chủ yếu về sự tương tác giữa kinh tế và môi trường

2.1.1 Quan điểm mô hình kinh tế

2.1.2 Quan điểm cân bằng vật chất

2.2 Mối quan hệ giữa môi trường và phát triển

2.2.1 Sức ép của dân số đến môi trường

2.2.2 Nạn nghèo đói và môi trường

2.2.3 Tăng trưởng kinh tế và môi trường – đường cong Kuznet

2.3 Phát triển bền vững

2.3.1 Khái niệm, nguồn gốc, ý nghĩa

2.3.2 Các quan điểm phát triển bền vững

2.3.3 Các nguyên tắc phát triển bền vững

2.3.4 Khả năng thực hiện phát triển bền vững

Chương 3: Kinh tế học về ô nhiễm

3.1 Ô nhiễm và suy thoái môi trường

3.1.1 Khái niệm

3.1.2 Các nguyên nhân gây ô nhiễm

3.2 Ngoại ứng và chi phí bên ngoài

3.2.1 Hoạt động của thị trường, tầm quan trọng và hiệu quả của thị trường 3.2.2 Các dạng ngoại ứng môi trường

3.3 Ngoại ứng tối ưu và ô nhiễm tối ưu

3.4 Các giải pháp điều chỉnh

3.4.1 Phương pháp mệnh lệnh – kiểm tra

3.4.2 Phương pháp tạo lập thị trường

3.4.3 Phương pháp khuyến khích dựa vào thị trường

3.5 Sử dụng các công cụ kinh tế trong kiểm soát ô nhiễm

3.5.1 Vai trò của các công cụ kinh tế trong kiểm soát ô nhiễm

3.5.2 Các chỉ tiêu lựa chọn các công cụ kinh tế

3.5.3 Các công cụ kinh tế chủ yếu

Chương 4 Phân tích lợi ích - chi phí và các phương pháp định giá hàng hóa và dịch vụ môi trường

4.1 Phương pháp phân tích lợi ích - chi phí và quá trình ra quyết định

4.1.1 Thế nào là phân tích lợi ích - chi phí?

4.1.2 Nguyên tắc ra quyết định của xã hội

4.1.3 Giá sẵn lòng trả

4.1.4 Đền bù giả định

4.2 Yếu tố thời gian, yếu tố môi trường trong phân tích lợi ích - chi phí

4.2.1 Phép chiết khấu (Yếu tố thời gian của lợi ích và của chi phí)

4.2.2 Quy luật lợi ích - chi phí và yếu tố thời gian, yếu tố môi trường

4.2.3 Ảnh hưởng của phép chiết khấu đến môi trường

4.3 Định giá hàng hóa và dịch vụ môi trường

4.3.1 Đặc điểm của các hàng hóa và dịch vụ môi trường

4.3.2 Tổng giá trị kinh tế

4.3.3 Một số phương pháp xác định giá trị tiền tệ của hàng hóa và dịch vụ môi trường

Chương 5 Kinh tế học về tài nguyên thiên nhiên

5.1 Một số vấn đề chung về tài nguyên thiên nhiên

5.1.1 Khái niệm

5.1.2 Vai trò của tài nguyên thiên nhiên đối với nền kinh tế

5.1.3 Phân loại và đánh giá tài nguyên thiên nhiên

5.1.4 Định giá kinh tế tài nguyên thiên nhiên

5.1.5 Ảnh hưởng của tiến bộ khoa học kỹ thuật đến việc đánh giá và sử dụng tài nguyên thiên nhiên

5.2 Các nguyên tắc khai thác tài nguyên thiên nhiên

5.2.1 Tài nguyên có thể tự tái tạo

5.2.2 Tài nguyên không tự tái tạo

5.3 Các công cụ quản lý việc khai thác và sử dụng tài nguyên thiên nhiên

5.3.1 Vai trò của Chính phủ

5.3.2 Các công cụ quản lý khai thác và sử dụng tài nguyên thiên nhiên

Chương 6 Quản lý môi trường và tài nguyên

6.1 Khái niệm quản lý môi trường và tài nguyên

6.2 Nội dung quản lý nhà nước về môi trường và tài nguyên

6.3 Các công cụ quản lý nhà nước về môi trường và tài nguyên

6.3.1 Các công cụ pháp lý

6.3.2 Các công cụ khoa học công nghệ

6.3.3 Các công cụ kinh tế

6.4 Khung cơ chế chính sách thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư bảo vệ môi trường

6.4.1 Nhóm cơ chế chính sách về luật pháp và quy định kiểm soát ô nhiễm 6.4.2 Nhóm cơ chế chính sách sử dụng công cụ kinh tế

6.4.3 Nhóm cơ chế chính sách về nâng cao nhận thức cộng đồng

6 Học liệu

6.1 Học liệu bắt buộc

1 Nguyễn Thị Kim Nga, 2005 Giáo trình kinh tế học tài nguyên và môi trường Hà Nội: NXB ĐHQG Hà Nội

2 Đặng Mộng Lân, 2001 Các công cụ quản lý môi trường Hà Nội: NXB Khoa học & Kỹ thuật

3 Vũ Xuân Nguyệt Hồng (chủ biên), 2008 Cơ chế chính sách thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư cho bảo vệ môi trường Hà Nội: Nhà xuất bản Khoa học và Kỹ thuật

6.2 Học liệu tham khảo

4 David W Pearce, R Kerry Turner, 1990 Economics of natural resources and the environment

5 Koos Neefjes, 2003 Môi trường và sinh kế: Các chiến lược phát triển bền vững Hà Nội: Nhà xuất bản chính trị quốc gia

6 Tatyana, 2005 Không chỉ là tăng trưởng kinh tế Hà Nội: NXB Văn hoá - Thông tin

7 Ngân hàng thế giới, 2000 Xanh hóa công nghiệp - vai trò mới của cộng đồng thị trường và chính phủ

8 Định hướng chiến lược phát triển bền vững ở Việt Nam (Chương trình nghị

sự 21 của Việt Nam) Ban hành kèm theo Quyết định số 153/2004/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ký ngày 17/8/2004

9 Trần Võ Hùng Sơn, 2001 Nhập môn phân tích lợi ích - chi phí TP Hồ Chí Minh: NXB DHQG TP Hồ Chí Minh

10 Luật Môi trường 2005

11 Chương trình mục tiêu quốc gia về ứng phó với biến đổi khí hậu

12 Lê Huy Bá - Võ Đình Long: Kinh tế môi trường học, NXB, Đại học Quốc Gia TP Hồ Chí Minh-2001

13 H Francisco & D Glover (editors), 1999 Economy & Environment – Case Studies in Vietnam Roma Graphics, Inc Phillipines

7 Hình thức tổ chức dạy học:

7.1 Lịch trình chung

Hình thức tổ chức dạy học

(giờ tín chỉ)

Tổng

Hình thức kiểm tra, đánh giá

học

Lý thuyết

Thảo luận/

bài tập

Thực hành

1 Chương 1: Giới thiệu chung về kinh

2 Chương 1: Giới thiệu chung về kinh tế môi trường 2 1 3 Sinh viên thuyết

trình

3 Chương 2: Phát triển bền vững và mối quan hệ giữa phát triển với

môi trường

môn học

4 Chương 2: Phát triển bền vững và mối quan hệ giữa phát triển với

môi trường

nhóm

5 Chương 3: Kinh tế học về ô nhiễm 3 3 Kiểm tra nhanh

7 Chương 3: Kinh tế học về ô nhiễm 2 1 3 Sinh viên thuyết

trình

8 Chương 4: Phân tích lợi ích - chi phí và các phương pháp định giá

hàng hóa và dịch vụ môi trường

9 Chương 4: Phân tích lợi ích - chi phí và các phương pháp định giá

10 Chương 5: Kinh tế học về tài nguyên thiên nhiên 3 3 Bài tập cá nhân

11 Chương 5: Kinh tế học về tài

13 Chương 6: Quản lý môi trường và tài nguyên 3 3 Bài tập cá nhân

14 Chương 6: Quản lý môi trường và

Sinh viên thuyết trình

7.2 Lịch trình tổ chức dạy học cụ thể:

• Tuần 1 - Chương 1: Giới thiệu chung về kinh tế môi trường

Hình thức tổ

chức dạy học

Thời gian & địa điểm

Lý thuyết

3 giờ tín chỉ

3 giờ học tại giảng đường + 6 giờ chuẩn bị tại nhà/thư viện

1 Một số khái niệm về môi trường

2 Ba vai trò của môi trường đối với con người

3 Khái niệm, nội dung và phương pháp nghiên cứu môn học kinh tế môi trường

4 Mục tiêu môn học và các quy định của môn học

1 Đọc chương 1 HL1

2 Đọc chương 1 HL4

3 Đọc phần 2, trang 12-23 HL5

Hình thức

kiểm tra đánh

giá

Trao đổi, phát biểu trên lớp, kiểm tra cuối kỳ

Tư vấn Giải đáp cho S/V trên lớp hoặc qua email, điện thoại, gặp trực tiếp tại văn phòng

• Tuần 2 - Chương 1: Giới thiệu chung về kinh tế môi trường (tt)

Hình thức tổ

chức dạy học

Thời gian & địa điểm

Lý thuyết

2 giờ tín chỉ

2 giờ học tại giảng đường + 4 giờ chuẩn bị tại nhà/thư viện

Một số vấn đề môi trường toàn cầu Trang 269, HL5

Thảo luận

1 giờ tín chỉ 2 giờ học tại giảng đường

+ 1 giờ chuẩn bị tại nhà/thư viện

Sinh viên thuyết trình về những vấn đề môi trường toàn cầu

1 Ô nhiễm, khan hiếm nước ngọt, ô nhiễm không khí, chất thải rắn và nguy hiểm

2 Suy thoái đất, mất rừng và suy thoái rừng, sự suy giảm tính đa dạng sinh học

1 Đọc trang 33 - 37 HL1

2 Đọc phần 2, trang 12-72 HL5

3 Đọc trang 18 - 23, và 34 - 38 HL6

Thảo luận nhóm

3 Biến đổi khí hậu toàn cầu Hình thức

kiểm tra đánh

giá

Sinh viên thuyết trình, báo cáo kết quả làm việc nhóm, nội dung bài trình bày SV chuẩn bị bài trình bày theo nhóm Gửi bài trình bày cho giáo viên qua

email trước giờ lên lớp ít nhất một ngày Có báo cáo kết quả làm việc nhóm

Tư vấn Giải đáp cho S/V trên lớp hoặc qua email, điện thoại, gặp trực tiếp tại văn phòng

• Tuần 3 - Chương 2: Phát triển bền vững và mối quan hệ giữa phát triển với môi trường

Hình thức tổ

chức dạy học

Thời gian & địa điểm

Lý thuyết

2,5 giờ tín chỉ

3 giờ học tại giảng đường + 6 giờ chuẩn bị tại nhà/TV

1 Một số quan điểm chủ yếu về sự tương tác giữa kinh tế và môi trường

- Quan điểm mô hình kinh tế

- Quan điểm cân bằng vật chất

2 Mối quan hệ giữa môi trường và phát triển

- Sức ép của dân số đến môi trường

- Nạn nghèo đói và môi trường

- Tăng trưởng kinh tế và môi trường – đường cong Kuznet

1 Đọc trang 33 - 47 HL1

2 Đọc phần 2, trang 24-72 HL5

3 Đọc trang 18 - 23, và 34 - 38 HL6

4 Đọc Điều 3, Luật Môi trường (HL10)

Hình thức

kiểm tra đánh

giá

Trao đổi, phát biểu trên lớp, kiểm tra cuối kỳ

Dự án môn

học 0,5 giờ tín

chỉ

1 giờ hướng dẫn

ở giảng đưởng +

20 giờ làm việc nhóm

Tìm hiểu một vấn đề môi trường cụ thể hiện nay ở

Hà Nội, thiết kế dự án/đề xuất giải pháp để giải quyết vấn đề môi trường đó

HL13

Tư vấn Giải đáp cho S/V trên lớp hoặc qua email, điện thoại, gặp trực tiếp tại văn phòng

• Tuần 4 - Chương 2: Phát triển bền vững và mối quan hệ giữa phát triển với môi trường (tt)

Hình thức tổ

chức dạy học

Thời gian & địa điểm

Lý thuyết

2 giờ tín chỉ

2 giờ học tại giảng đường + 5 giờ chuẩn bị tại nhà/thư viện

1 Khái niệm, nguồn gốc, ý nghĩa

2 Các quan điểm phát triển bền vững

3 Các nguyên tắc phát triển bền vững

1 Đọc trang 50- 65 HL1

2 Đọc trang 197-263 HL5

3 Đọc trang 8-16 HL6

Thảo luận

1 giờ tín chỉ 2 giờ học tại giảng đường

+ 1 giờ chuẩn bị tại nhà/thư viện

Khả năng thực hiện phát triển bền vững:

Những thuận lợi, khó khăn trong việc phát triển bền vững (và thực hiện các nguyên tắc phát triển bền vững) ở các nước phát triển, các nước đang phát triển và ở Việt Nam

1 Đọc trang 65-70 HL1

Hình thức

kiểm tra đánh

giá

Thảo luận nhóm, sinh viên thuyết trình

Tư vấn Giải đáp cho S/V trên lớp hoặc qua email, điện thoại, gặp trực tiếp tại văn phòng

• Tuần 5 - Chương 3: Kinh tế học về ô nhiễm

Hình thức tổ

chức dạy học

Thời gian & địa điểm

Lý thuyết

3 giờ tín chỉ 3 giờ học tại giảng đường

+ 6 giờ chuẩn bị tại nhà/thư viện

1 Ô nhiễm và suy thoái môi trường

2 Ngoại ứng và chi phí bên ngoài

3 Ngoại ứng tối ưu và ô nhiễm tối ưu

Đọc trang 71 -85 HL1

Hình thức

kiểm tra đánh

giá

Kiểm tra nhanh

Tư vấn Giải đáp cho S/V trên lớp hoặc qua email, điện thoại, gặp trực tiếp tại văn phòng