Đổi mới tổ chức và hoạt động Hội đồng dân tộc của Quốc Hội

Hiểu rõ tầm quan trọng của vấn đề dân tộc, qua đó đánh giá đúng vai trò của Hội đồng dân tộc trong tổ chức và hoạt động của Quốc hội là một việc làm mang tính cấp thiết nhằm bảo đảm tron

Đổi mới tổ chức và hoạt động Hội đồng dõn

tộc của Quốc Hội Nguyễn Thị Minh Hải

Khoa Luật Luận văn Thạc sĩ ngành: Lý luận về nhà nước và phỏp luật; Mó số: 5 05 01

Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Ngọc Đường

Năm bảo vệ: 2002

Abstract: Trỡnh bày tổ chức và hoạt động của Quốc Hội Việt Nam về vấn đề dõn tộc

Nờu cơ sở lý luận và thực tiễn của tổ chức và hoạt động của Hội đồng dõn tộc của Quốc hội ở nước ta Phõn tớch một cỏch toàn diện thực trạng tổ chức và hoạt động của Hội đồng dõn tộc của Quốc hội hiện nay, từ đú chỉ ra những mặt được và chưa được làm cơ sở thực tiễn để đề xuất phương hướng và giải phỏp đổi mới tổ chức và hoạt

động của Hội đồng dõn tộc

Keywords: Hội đồng dõn tộc; Nhà nước và phỏp luật; Quốc hội

Content

I phần mở đầu

1.1 Tính cấp thiết của đề tài

Việt Nam là quốc gia gồm 54 dân tộc cấu thành Các vùng dân tộc thiểu số và miền núi của Việt Nam giữ vai trò quan trọng chiến l-ợc trong sự nghiệp phát triển kinh tế, xã hội,

đặc biệt trong việc bảo vệ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của đất n-ớc Hiểu rõ tầm quan trọng của vấn đề dân tộc, qua đó đánh giá đúng vai trò của Hội đồng dân tộc trong tổ chức và hoạt động của Quốc hội là một việc làm mang tính cấp thiết nhằm bảo đảm trong các đạo luật, các quyết định quan trọng của đất n-ớc do Quốc hội ban hành phản ánh đ-ợc ý chí và nguyện vọng của quốc gia Việt Nam nói chung và của từng dân tộc cấu thành quốc gia nói riêng, là cơ

sở quan trọng để duy trì, củng cố và phát triển khối đại đoàn kết dân tộc Việt Nam đã đ-ợc hình thành trong lịch sử mấy nghìn năm dựng n-ớc và giữ n-ớc Tuy nhiên, tầm quan trọng của Hội đồng dân tộc trong tổ chức và hoạt động của Quốc hội không phải lúc nào cũng đ-ợc

đánh giá một cách đúng mức, đã ảnh h-ởng đến tổ chức và hoạt động của Hội đồng dân tộc nói riêng, việc tổ chức và thực hiện các hoạt động liên quan đến vấn đề dân tộc của một số các cơ quan nhà n-ớc từ trung -ơng đến địa ph-ơng nói chung Việc nhận thức đúng đắn tầm quan trọng của vấn đề dân tộc trong tổ chức và hoạt động của các cơ quan Nhà n-ớc nói chung, của Hội đồng dân tộc trong Quốc hội nói riêng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng không

chỉ trong việc giải quyết vấn đề dân tộc, mà còn vì sự tồn vong của đất n-ớc ta Thực tiễn xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Liên xô tr-ớc đây và các cuộc chiến tranh sắc tộc đang diễn ra trên thế giới hiện nay chứng minh sâu sắc điều đó

ở n-ớc ta trong những năm qua, cùng với sự phát triển của Quốc hội, Hội đồng dân tộc th-ờng xuyên đ-ợc đổi mới và hoàn thiện về tổ chức và hoạt động, góp phần xứng đáng vào việc nâng cao chất l-ợng hoạt động của Quốc hội Hiện nay, việc nghiên cứu tổ chức và hoạt

động của Hội đồng dân tộc có ý nghĩa lý luận và thực tiễn to lớn trong việc tiếp tục cải cách

bộ máy Nhà n-ớc nói chung, của Quốc hội nói riêng, theo định h-ớng xây dựng Nhà n-ớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa đang tiến hành ở n-ớc ta, góp phần tích cực trong việc thu hẹp, tiến tới xoá bỏ hoàn toàn sự chênh lệch về kinh tế - xã hội giữa các dân tộc, góp phần tăng c-ờng sức mạnh của khối đại đoàn kết dân tộc Việt Nam trong việc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam độc lập, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ, thực hiện: dân giầu, n-ớc mạnh, xã hội công bằng, văn minh

Do vậy, việc nghiên cứu tổ chức và hoạt động của Hội đồng dân tộc trong điều kiện

hiện nay có ý nghĩa chính trị và pháp lý cấp thiết

1.3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích của luận văn là xây dựng cơ sở lý luận và thực tiễn của việc đề ra ph-ơng h-ớng và giải pháp tiếp tục đổi mới tổ chức và hoạt động của Hội đồng dân tộc của Quốc hội n-ớc ta hiện nay Với mục đích đó, luận văn có các nhiệm vụ sau đây:

Một là, xây dựng cơ sở lý luận của việc tiếp tục đổi mới tổ chức và hoạt động của Hội

đồng dân tộc Để làm đ-ợc điều đó, luận văn đi sâu làm rõ các vấn đề sau:

- Tầm quan trọng của vấn đề dân tộc trong tổ chức và hoạt động của Nhà n-ớc Việt Nam

- Hội đồng dân tộc của Quốc hội - một mô hình tổ chức và hoạt động quan trọng của

bộ máy Nhà n-ớc trong lĩnh vực dân tộc

Hai là, phân tích thực trạng tổ chức và hoạt động của Hội đồng dân tộc hiện nay nhằm xây dựng cơ sở thực tiễn đề ra ph-ơng h-ớng và giải pháp tiếp tục hoàn thiện

Ba là, tìm kiếm ph-ơng h-ớng và giải pháp đổi mới tổ chức và hoạt động Hội đồng dân tộc của Quốc hội

1.4 Cơ sở lý luận và ph-ơng pháp nghiên cứu

Dựa trên ph-ơng pháp luận của chủ nghĩa Mác -Lê nin, t- t-ởng Hồ Chí Minh về vấn

đề dân tộc và các quan điểm cũng nh- các chính sách dân tộc hiện nay của Đảng và Nhà n-ớc

ta, luận văn sử dụng các ph-ơng pháp nghiên cứu khoa học: tổng hợp, phân tích, so sánh để thực hiện mục đích và những nội dung cần nghiên cứu đã đ-ợc trình bầy trên đây

1.5 ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn

Đây là luận văn đầu tiên nghiên cứu cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của việc tiếp tục

đổi mới tổ chức và hoạt động của Hội đồng dân tộc của Quốc hội ở n-ớc ta Vì thế, có thể nói luận văn có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sau đây:

Luận văn đã xây dựng đ-ợc một số luận điểm có tính lý luận nhằm nâng cao nhận thức

về vấn đề dân tộc và giải quyết các vấn đề dân tộc bằng con đ-ờng nhà n-ớc nh-: Quốc hội - hình thức tổ chức và hoạt động quan trọng của bộ máy nhà n-ớc trong lĩnh vực dân tộc; địa vị pháp lý của Hội đồng dân tộc - đây là những cơ sở lý luận để tiếp tục đổi mới tổ chức và hoạt

động của Quốc hội nói chung, Hội đồng dân tộc nói riêng

Luận văn đã phân tích một cách toàn diện thực trạng tổ chức và hoạt động của Hội

đồng dân tộc của Quốc hội n-ớc ta hiện nay, từ đó chỉ ra những mặt đ-ợc và ch-a đ-ợc làm cơ

sở thực tiễn để đề xuất ph-ơng h-ớng và giải pháp đổi mới tổ chức và hoạt động của Hội đồng dân tộc;

Trên cơ sở lý luận và thực tiễn đó, luận văn đã đề xuất các ph-ơng h-ớng, giải pháp và kiến nghị có tính khả thi nhằm tiếp tục đổi mới tổ chức và hoạt động của Hội đồng dân tộc;

Với nội dung trên, luận văn có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các Đại biểu Quốc hội, cho những ng-ời hoạt động thực tiễn trong các cơ quan dân cử và nghiên cứu giảng dạy về Nhà n-ớc và Pháp luật;

1.6 Cơ cấu luận án

Ngoài Phần mở đầu và Kết luận, luận văn bao gồm 3 ch-ơng:

Ch-ơng I: tổ chức và hoạt động của Quốc hội việt nam về vấn đề dân tộc

Ch-ơng II: Thực trạng tổ chức và hoạt động của Hội đồng dân tộc của Quốc hội hiện nay Ch-ơng III: Ph-ơng h-ớng, giải pháp đổi mới tổ chức và hoạt động của hội đồng dân tộc của

Quốc hội

ii phần tóm tắt nội dung luận văn

Ch-ơng I: tổ chức và hoạt động của Quốc hội việt nam về vấn đề dân tộc

1.1 Tầm quan trọng của vấn đề dân tộc trong tổ chức và hoạt động của nhà n-ớc việt nam

Dân tộc là một vấn đề rất phức tạp và nhậy cảm trong đời sống xã hội Vấn đề dân tộc bao giờ cũng gắn chặt với tình hình chính trị quốc gia, liên quan đế sự tồn tại, ổn định và phát triển cũng nh- sụp đổ của quốc gia

Mỗi quốc gia, tuỳ thuộc vào thể chế chính trị và điều kiện của mình, có hình thức riêng trong việc giải quyết vấn đề dân tộc Có nhiều hình thức giải quyết vấn đề dân tộc ở Việt Nam, có sự phối hợp và phân công giữa lập pháp, hành pháp và t- pháp trong việc thực hiện vấn đề dân tộc Trong phạm vi quyền hạn của mình, cả 3 cành quyền lực đều phải thể hiện ý chí và nguyện vọng của các dân tộc sinh sống trên lãnh thổ Việt Nam trong hoạt động của mình Lập pháp thể hiện ý chí và nguyện vọng của các dân tộc trong các đạo luật, các chính sách và các quyết định quan trọngcủa đất n-ớc do Quốc hội ban hành Hành pháp, thể hiện ý chí và nguyện vọng của các dân tộc thông qua việc thi hành các đạo luật, các chính sách, các quyết định quan trọng của đất n-ớc do Quốc hội ban hành Do đặc điểm đặc thù của Quốc hội Việt Nam, hành pháp phải gánh vác trách nhiệm xây dựng các dự án luật, dự án pháp lệnh, các chính sách trình Quốc hội thảo luận, thông qua Nh- vậy, hành pháp phải thể hiện ý chí và nguyện vọng của các dân tộc trong các đạo luật, các chính sách do mình xây dựng trình Quốc hội T- pháp đảm bảo việc thi hành các đạo luật, các chính sách, các quyết định quan trọng của đất n-ớc, các ch-ơng trình phát triển kinh tế-xã hội đ-ợc thực hiện một cách nghiêm minh, đúng pháp luật T- pháp thể hiện ý chí và nguyện vọng của các dân tộc theo cách riêng của mình Trong quá trình xét xử các vụ kiện mang yếu tố dân tộc, các thẩm phán th-ờng là ng-ời các dân tộc, các vụ kiện đ-ợc xử lý bằng tiếng dân tộc (phiên dịch sang tiếng phổ thông) và đặc biệt việc áp dụng các yếu tố tích cực của các thiết chế xã hội cổ truyền nh- Luật tục, Hội đồng già làng, toà án phong tục đ-ợc xem xét một cách tích cực nhằm bảo đảm tính khả thi cao của các vụ kiện

1.2 Hội đồng dân tộc của Quốc hội - một hình thức tổ chức và hoạt động quan trọng của bộ máy Nhà n-ớc trong lĩnh vực dân tộc

Quốc hội với chức năng làm luật và tính đại diện cao, là hình thức tổ chức và hoạt

động phù hợp hơn cả trong bộ máy nhà n-ớc để giải quyết vấn đề dân tộc Quốc hội cũng có hình thức giải quyết vấn đề dân tộc theo cách riêng của mình, tuỳ thuộc vào thể chế chính trị của mỗi quốc gia

Mô hình Quốc hội hai viện đang thịnh hành tại các n-ớc t- bản là một ví dụ nên xem

xét trong quá trình nghiên cứu giải pháp đổi mới tổ chức và hoạt động của Hội đồng dân tộc Cơ cấu tổ chức của Quốc hội hai viện, ngoài việc có khả năng phản ánh ý chí và nguyện vọng của toàn quốc gia, còn có khả năng xem xét kỹ l-ỡng và phản ánh ý chí, nguyện vọng của từng dân tộc cấu thành quốc gia trong các đạo luật, các chính sách quan trọng của đất n-ớc do mình ban hành Đây là yếu tố rất quan trọng đối với các quốc gia đa dân tộc trong việc bảo

đảm một mối quan hệ dân tộc hoà thuận

Với tính chất của Quốc hội Việt Nam, việc thành lập ra một tổ chức hoạt động chuyên trách trong Quốc hội, chuyên giúp Quốc hội về những vấn đề dân tộc là mô hình phù hợp và mang tính cấp thiết Sự ra đời của Uỷ ban dân tộc tr-ớc đây, Hội đồng dân tộc ngày này chứng minh vai trò và sự quan tâm sâu sắc đến vấn đề dân tộc trong tổ chức và hoạt động của Quốc hội n-ớc ta Từ ngày thành lập đến nay, mặc dù vai trò và tổ chức của Hội đồng dân tộc trong Quốc hội ngày càng đ-ợc khẳng định và đề cao Tuy nhiên, do nhận thức hạn chế về vai trò của Hội đồng dân tộc trong Quốc hội, nên nhiệm vụ và quyền hạn, tổ chức và hoạt động của Hội đồng dân tộc còn nhiều điều bất cập cần nghiên cứu giải pháp khắc phục

Ch-ơng II: Thực trạng tổ chức và hoạt động của Hội đồng dân tộc của Quốc hội

2.1 Thực trạng tổ chức của Hội đồng dân tộc của Quốc hội

Lịch sử hình thành và phát triển của Hội đồng dân tộc cho thấy những nỗ lực của Quốc hội trong việc thể hiện tầm quan trọng của vấn đề dân tộc trong bộ máy tổ chức của Hội đồng dân tộc, thể hiện qua: sự gia tăng về số l-ợng cán bộ là ng-ời các dân tộc trong Hội đồng dân tộc; sự gia tăng về số l-ợng cán bộ hoạt động chuyên trách; các Chủ nhiệm và các Phó Chủ nhiệm Hội đồng dân tộc qua các nhiệm kỳ hoạt động phần lớn là ng-ời các dân tộc thiểu số;

sự thành lập các tiểu ban chuyên môn giúp việc; trình độ học vấn của cán bộ Hội đồng dân tộc

đ-ợc nâng cao Tuy nhiên, còn một số tồn tại d-ới đây cần đ-ợc quan tâm và khắc phục:

- Không phải tất cả các dân tộc sống trên lãnh thổ Việt Nam đều có đại diện trong Hội đồng dân tộc;

- Tỷ lệ đại diện giữa các dân tộc không đồng đều;

- Năng lực thực hiện nhiệm vụ của cán bộ Hội đồng dân tộc còn nhiều hạn chế

Những tồn tại trên ảnh h-ởng đến việc phản ánh một cách bình đẳng ý chí và nguyện vọng của các dân tộc cấu thành quốc giaViệt Nam trong các đạo luật, các quyết định quan trọng của đất n-ớc do Quốc hội ban hành, qua đó có thể có những ảnh h-ởng đến mối quan hệ dân tộc vốn có truyền thống đoàn kết ở n-ớc ta từ nhiều đời nay

2.2 Thực trạng hoạt động của Hội đồng dân tộc của Quốc hội

Trong hoạt động giám sát: Hội đồng dân tộc đã đạt đ-ợc nhiều kết quả đáng khích lệ Nhiều kiến nghị sau giám sát của Hội đồng dân tộc đã đ-ợc Quốc hội và Chính phủ chấp

nhận, đ-a vào ch-ơng trình hoạt động Tập trung giám sát những vấn đề bức xúc, nổi cộm trong xã hội Kết quả giám sát đã phát hiện đ-ợc nhiều vấn đề quan trọng, đ-ợc nhân dân quan tâm, đồng tình và ủng hộ Tuy nhiên, hiệu quả giám sát còn ch-a cao Nhiều kiến nghị giám sát ch-a đ-ợc các cơ quan có trách nhiệm xem xét và xử lý một cách nghiêm túc Sau mỗi đợt giám sát ch-a tạo đ-ợc những b-ớc chuyển biến thực sự ở địa ph-ơng về các vấn đề kinh tế - xã hội Việc thực hiện giám sát còn mang tính hình thức, còn nhiều lúng túng, ch-a

đáp ứng đ-ợc những đòi hỏi của thực tiễn đặt ra Kỹ năng giám sát của cán bộ ch-a cao vì vậy nhiều kiến nghị sau giám sát ch-a sâu sắc Chất l-ợng các báo cáo giám sát còn hạn chế, nhiều báo cáo mới chỉ nêu đ-ợc tình hình, ch-a chứa đựng các kiến nghị giám sát Ngoài ra,

do ch-a có một đạo luật cụ thể về giám sát, nên ch-a có một cơ chế giám sát thống nhất, ch-a

có những quy định cụ thể về trách nhiệm của cơ quan giám sát, cơ quan chịu giám sát và những thiết chế cụ thể bắt buộc xử lý các kiến nghị sau giám sát của Hội đồng dân tộc, vì vậy, nhiều kiến nghị sau giám sát ch-a đ-ợc xử lý một cách nghiêm túc Để khắc phục những bất cập trên, cần ban hành Luật giám sát nhằm quy định rõ thẩm quyền, đối t-ợng, cơ chế, trình

tự, thủ tục và hình thức giám sát Đồng thời với việc ban hành Luật giám sát, cần nâng cao kỹ năng giám sát và tổ chức giám sát của cán bộ Hội đồng dân tộc

Về hoạt động thẩm tra các dự án luật, dự án pháp lệnh và các dự án khác

Tuy số l-ợng các dự án luật, dự án pháp lệnh và những dự án khác mà Hội đồng tham gia thẩm tra là lớn và nhiều ý kiến thẩm tra của Hội đồng dân tộc đ-ợc Quốc hội, các cơ quan soạn thảo của Chính phủ chấp nhận và xử lý, nh-ng thực tế hoạt động của Hội đồng dân tộc cho thấy, Hội đồng dân tộc mới chỉ đ-ợc Quốc hội phân công tham gia, ch-a đ-ợc chủ trì

thẩm tra các dự án luật, dự án pháp lệnh trong phạm vi quyền hạn của mình Còn nhiều dự án

có liên quan đến vấn đề dân tộc và miền núi, đáng lẽ cần có sự tham gia ý kiến của Hội đồng dân tộc, nh-ng Hội đồng dân tộc ch-a đ-ợc tham gia nh- các vấn đề: lao động, đất đai, việc bắt, giam, tha, giải quyết đơn khiếu tố , [3-3.2, tr 6] Điều này cho thấy năng lực thẩm tra

của Hội đồng dân tộc còn nhiều hạn chế

Để khắc phục những tồn tại trên, các biện pháp phù hợp nhằm nâng cao kỹ năng thẩm tra và tổ chức thẩm tra của Hội đồng dân tộc đã đ-ợc phân tích và kiến nghị

Trong thực hiện nhiệm vụ tham gia vào các quyết định của Chính phủ có liên quan đến chính sách dân tộc, Hội đồng dân tộc đã tham gia vào quá trình ra quyết định của

nhiều quyết định liên quan đến vấn đề dân tộc của Chính phủ Chủ động nghiên cứu, tham gia

về nội dung các quyết định, nhiều ý kiến tham gia của Hội đồng dân tộc đ-ợc chính phủ

chấp nhận Tuy vậy, hãy còn nhiều các văn bản do Chính phủ ban hành liên quan đến

Nhiều kiến nghị của HĐDT ch-a đ-ợc trả lời hoặc trả lời không kịp thời theo các quy

định của Luật tổ chức Chính phủ, Luật tổ chức Quốc hội và Quy chế hoạt động của HĐDT [xem 3-3.4, tr.12] Điều này tầm quan trọng của vấn đề dân tộc nói chung, vai trò của

Hội đồng dân tộc trong Quốc hội nói riêng ch-a đ-ợc Chính phủ đánh giá một cách đúng mức

Trong hoạt động lập pháp: Một b-ớc ngoặt đáng ghi nhớ trong lịch sử hoạt động

của Quốc hội nói chung và của Hội đồng dân tộc nói riêng là: Uỷ ban Th-ờng vụ Quốc hội giao cho Hội đồng dân tộc chủ trì soạn thảo Luật Dân tộc theo Nghị quyết số 18/NQ/UBTVQHK9 ngày 4 tháng 2 năm 1993 Nh- vậy, HĐDT là cơ quan đầu tiên của Quốc hội thực hiện việc soạn thảo dự án luật Điều này cho thấy, vai trò, vị trí cuả Hội đồng dân tộc trong Quốc hội đã đ-ợc tăng c-ờng Đến nay Hội đồng dân tộc đã hoàn thành việc soạn thảo Luật dân tộc, tuy nhiên còn chờ thời gian thích hợp để trình Quốc hội thông qua

Ch-ơng III: Ph-ơng h-ớng, giải pháp đổi mới tổ chức và hoạt động của Hội đồng dân tộc

của Quốc hội

3.1 Sự cần thiết tiếp tục đổi mới

Về nhận thức: Nhận thức hạn chế về vai trò của Hội đồng dân tộc trong tổ chức và hoạt động của Quốc hội đã và đang có những ảnh h-ởng nhất định đến tổ chức, hoạt động và sự phối hợp của các cơ quan nhà n-ớc khác từ trung -ơng đến địa ph-ơng trong việc thực hiện vấn đề dân tộc Do sự hạn chế về nhận thức, nhiều kiến nghị sau giám sát của Hội đồng dân tộc ch-a

đ-ợc một số các cơ quan nhà n-ớc ở trung -ơng và địa ph-ơng xử lý một cách nghiêm túc; nhiều quyết định của Chính phủ về vấn đề dân tộc tr-ớc khi ban hành, không đ-ợc tham khảo

ý kiến của Hội đồng dân tộc; Hội đồng dân tộc chỉ mới đ-ợc Quốc hội phân công tham gia, ch-a đ-ợc chủ trì thẩm tra các dự án thuộc phạm vi của mình;

Về tổ chức: Những mặt ch-a đ-ợc về tổ chức của Hội đồng dân tộc ảnh h-ởng đến chất l-ợng thực hiện nhiệm vụ của Hội đồng dân tộc Những hạn chế cơ bản về tổ chức của Hội đồng dân tộc là:

- Không phải các dân tộc sinh sống trên lãnh thổ Việt Nam đều có đại diện trong Hội đồng dân tộc và tỷ lệ giữa các dân tộc không đều nhau Điều này ảnh h-ởng đến nguyên tắc bình đẳng giữa dân tộc và việc thể hiện ý chí, nguyện vọng của các dân tộc cấu thành quốc gia trong các đạo luật, các quyết định quan trọng của đất n-ớc của Quốc hội

- Số l-ợng cán bộ hoạt động chuyên trách tuy gia tăng, nh-ng vẫn ch-a đủ đáp ứng so với nhu cầu

- Hội đồng dân tộc có các tiểu ban chuyên môn giúp việc nh-ng vẫn ch-a đáp ứng đ-ợc so với nhu cầu công việc

- Tổ chức của Th-ờng trực Hội đồng dân tộc cần phải đ-ợc tiếp tục tăng c-ờng

- Chất l-ợng thực hiện nhiệm vụ theo luật định của cán bộ Hội đồng dân tộc còn nhiều hạn chế

Về hoạt động:

Tuy có nhiều tiến bộ, nh-ng về cơ bản, năng lực hoạt động của Hội đồng dân tộc còn ch-a cao, vì vậy, cần tiếp tục nghiên cứu và tìm các giải pháp nâng cao chất l-ợng hoạt động của Hội đồng dân tộc

3.2 Ph-ơng h-ớng và giải pháp tiếp tục đổi mới

3.2.1 Tr-ớc hết cần tiếp tục nâng cao nhận thức về vai trò của Hội đồng dân tộc trong Quốc hội, giúp Quốc hội quyết định những vấn đề về dân tộc

Để thực hiện ph-ơng h-ớng trên, cần thực hiện các biện pháp sau:

- Do tính chất phức tạp và tầm quan trọng của vấn đề dân tộc trong việc bảo vệ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ quốc gia, cần có những bổ xung nhằm tăng c-ờng nhiệm vụ và quyền

hạn của Hội đồng dân tộc trong hoạt động của Quốc hội

- Tăng c-ờng tuyên truyền về vai trò của Hội đồng dân tộc trong hoạt động của Quốc hội thông qua các Nghị quyết của Đảng, của Trung -ơng, của Ban bí th- và Nghị quyết của Quốc hội

3.2.2 Tiếp tục kiện toàn tổ chức đồng thời có ch-ơng trình và kế hoạch đổi mới hoạt

- Tăng c-ờng tiểu ban giúp việc Hội đồng dân tộc

- Xây dựng chủ tr-ơng huy động các chuyên gia đầu ngành, có nhiều kinh nghiệm về các lĩnh vực thuộc phạm vi quyền hạn của Hội đồng dân tộc, tham gia vào các hoạt động của Hội đồng

- Cần tiếp tục tăng số l-ợng cán bộ hoạt động chuyên trách

3.2.2.2 Về hoạt động

- Xây dựng và ban hành Luật Giám sát

- Tăng c-ờng năng lực hoạt động của từng thành viên và các cơ quan giúp việc Hội đồng

dân tộc

- Xây dựng tiêu chuẩn đại biểu Hội đồng dân tộc

- Xây dựng cơ chế giám sát và đánh giá chất l-ợng thực hiện công việc của cán bộ Hội

đồng dân tộc

- Xây dựng tiêu chí đánh giá chất l-ợng công việc của cán bộ và các tiểu ban giúp việc Hội

đồng dân tộc

- Xây dựng các kỹ năng làm việc cho cán bộ của HĐDT

- Cần hiện đại hoá Hội đồng dân tộc

- Cần có những quy định và các biện pháp cụ thể đòi hỏi các cơ quan và các địa ph-ơng

đ-ợc giám sát phải nghiêm túc đáp ứng các kiến nghị sau mỗi đợi giám sát của HĐDT

- Cần tiếp tục tăng c-ờng công tác phối hợp giữa Hội đồng Dân tộc với các Uỷ ban của Quốc hội và các cơ quan hữu quan khác trong việc thực hiện các nhiệm vụ giám sát và thẩm tra

iii phần kết luận

Dân tộc là một vấn đề rất phức tạp và nhậy cảm trong đời sống xã hội Vấn đề dân tộc bao giờ cũng gắn chặt với tình hình chính trị quốc gia, liên quan đế sự tồn tại, ổn định và phát triển cũng nh- sụp đổ của quốc gia

Với những đặc điểm đặc thù và tầm quan trọng chiến l-ợc của các vùng dân tộc thiểu

số và miền núi ở n-ớc, đặc biệt với tính chất c- trú xen kẽ rất cao và trên toàn tuyến biên giới Trong tình hình các cuộc chiến tranh sắc tộc dữ dội xẩy ra liên tiếp trên thế giới và ở n-ớc ta, các tiềm ẩn có thể làm cho quan hệ dân tộc có thể trở nên căng thẳng ch-a phải đã đ-ợc xoá

bổ hoàn toàn, thì vấn đề dân tộc ở n-ớc ta có tầm quan trọng sống còn trong việc duy trì an ninh chính trị và bảo vệ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của đất n-ớc Sự ra đời của Uỷ ban dân tộc tr-ớc đây, Hội đồng dân tộc ngày này chứng minh vai trò và sự quan tâm sâu sắc vấn

đề dân tộc trong tổ chức và hoạt động của Quốc hội n-ớc ta

Từ ngày thành lập đến nay, vai trò và tổ chức của Hội đồng dân tộc trong Quốc hội ngày càng đ-ợc khẳng định và nâng cao Tuy nhiên, do nhận thức hạn chế về vai trò của Hội

đồng dân tộc trong Quốc hội, nên nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức của Hội đồng dân tộc còn ch-a ngang tầm với tính chất phức tạp và tầm quan trọng của vấn đề dân tộc ở n-ớc ta

Nhận thức hạn chế về vai trò của Hội đồng dân tộc trong Quốc hội còn ảnh h-ởng đến việc xử lý các kiến nghị sau giám sát, các ý kiến thẩm định các dự án luật, dự án pháp lệnh ,

việc tham khảo ý kiến của Hội đồng dân tộc tr-ớc khi ban hành các chính sách về dân tộc của Chính phủ

Trong tổ chức và hoạt động của Hội đồng cũng còn có những bất cập chính sau đây

Về tổ chức: Còn nhiều dân tộc ch-a có đại diện trong Hội đồng dân tộc, tỷ lệ đại diện giữa các dân tộc phân bổ không đều, số l-ợng cán bộ hoạt động chuyên trách còn quá ít, trình độ học vấn của cán bộ Hội đồng dân tộc còn nhiều hạn chế, năng lực hoạt động của cán bộ còn ch-a đáp ứng đ-ợc yêu cầu đặt ra

Để giải quyết đ-ợc những vấn đề trên cần tiếp tục kiện toàn tổ chức của Hội đồng dân tộc theo h-ớng:

- Các dân tộc sống trên lãnh thổ đất n-ớc đều có đại diện trong Hội đồng dân tộc;

- Tỷ lệ đại diện giữa các dân tộc phải ngang nhau và do chính các dân tộc đó bầu ra;

- Tăng c-ờng số l-ợng cán bộ hoạt động chuyên trách lên 25% tổng số cán bộ của Hội đồng dân tộc;

- Tăng c-ờng năng lực tổ chức và hoạt động của Bộ phận Th-ờng trực Hội đồng dân tộc;

- Tăng c-ờng năng lực thực hiện công việc của các cán bộ Hội đồng dân tộc

- Tăng c-ờng năng lực của các tiểu ban giúp việc Hội đồng dân tộc

Về hoạt động:

Trong hoạt động giám sát: Hội đồng dân tộc đã đạt đ-ợc nhiều kết quả đáng khích lệ Nhiều kiến nghị sau giám sát của Hội đồng dân tộc đã đ-ợc Quốc hội và Chính phủ chấp nhận, đ-a vào ch-ơng trình hoạt động Tập trung giám sát những vấn đề bức xúc, nổi cộm trong xã hội Kết quả giám sát đã phát hiện đ-ợc nhiều vấn đề quan trọng, đ-ợc nhân dân quan tâm, đồng tình và ủng hộ Tuy nhiên, hiệu quả giám sát còn ch-a cao Nhiều kiến nghị giám sát ch-a

đ-ợc các cơ quan có trách nhiệm xem xét và xử lý một cách nghiêm túc Sau mỗi đợt giám sát ch-a tạo đ-ợc những b-ớc chuyển biến thực sự ở địa ph-ơng về các vấn đề kinh tế - xã hội Việc thực hiện giám sát còn mang tính hình thức, còn nhiều lúng túng, ch-a đáp ứng đ-ợc những đòi hỏi của thực tiễn đặt ra Kỹ năng giám sát của cán bộ ch-a cao vì vậy nhiều kiến nghị sau giám sát ch-a sâu sắc Chất l-ợng các báo cáo giám sát còn hạn chế, nhiều báo cáo mới chỉ nêu tình hình, ch-a chứa đựng các kiên nghị giám sát Ngoài ra, do ch-a có một đạo luật cụ thể về giám sát, nên ch-a có một cơ chế giám sát thống nhất, ch-a có những quy định

cụ thể về trách nhiệm của cơ quan giám sát, cơ quan chịu giám sát và những thiết chế bắt buộc

xử lý các kiến nghị sau giám sát của Hội đồng dân tộc, vì vậy, nhiều kiến nghị sau giám sát ch-a đ-ợc xử lý một cách nghiêm túc Để khắc phục những bất cập trên, cần ban hành Luật giám sát nhằm quy định rõ thẩm quyền, đối t-ợng,cơ chế, trình tự, thủ tục và hình thức giám

sát Đồng thời với việc ban hành Luật giám sát, cần nâng cao kỹ năng giám sát và tổ chức giám sát của cán bộ Hội đồng dân tộc

Về hoạt động thẩm tra các dự án luật, dự án pháp lệnh và các dự án khác

Tuy số l-ợng các dự án luật, dự án pháp lệnh và những dự án khác mà Hội đồng tham gia thẩm tra là lớn và nhiều ý kiến thẩm tra của Hội đồng dân tộc đ-ợc Quốc hội, các cơ quan soạn thảo của Chính phủ chấp nhận và xử lý nh-ng thực tế hoạt động của Hội đồng dân tộc cho thấy, Hội đồng dân tộc mới chỉ đ-ợc Quốc hội phân công tham gia, ch-a đ-ợc chủ trì thẩm tra các dự án luật, dự án pháp lệnh trong phạm vi quyền hạn của mình Điều này cho thấy năng lực thẩm tra của Hội đồng dân tộc còn nhiều hạn chế

Để khắc phục những tồn tại trên, các biện pháp phù hợp nhằm nâng cao kỹ năng thẩm tra và tổ chức thẩm tra của Hội đồng dân tộc đã đ-ợc phân tích và kiến nghị

Từ những mặt đạt đ-ợc và ch-a đ-ợc trong tổ chức và hoạt động của Hội đồng dân tộc Nhằm tăng c-ờng vai trò của Hội đồng dân tộc trong tổ chức và hoạt động của Quốc hội, luận

văn mạnh dạn đề xuất một số kiến nghị sau đây:

- Do tính chất phức tạp và nhậy cảm của vấn đề dân tộc trong đời sống xã hội Do tính chất liên quan đến mọi ngành, mọi lĩnh vực phát triển trong xã hội, đặc biệt tầm quan trọng của

vấn đề dân tộc trong việc bảo vệ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của đất n-ớc, thì việc

tăng thêm thẩm quyền của Hội đồng dân tộc trong Quốc hội là cần thiết Việc tăng thêm thẩm quyền đ-ợc tiến hành theo h-ớng: mọi quyết định của Quốc hội, tr-ớc khi ban hành, cần có ý kiến thẩm định của Hội đồng dân tộc Việc thẩm tra của Hội

đồng dân tộc không chỉ giới hạn trong các dự án, các ch-ơng trình trực tiếp liên quan

đến quyền và lợi ích của các dân tộc thiểu số, mà tất cả các vấn đề đ-a ra thảo luận trong Quốc hội, tr-ớc khi quyết định đều phải có ý kiến thẩm định của Hội đồng dân tộc

- Để làm đ-ợc điều trên, tổ chức của Hội đồng dân tộc cần đ-ợc kiện toàn sao cho

ngang tầm với thẩm quyền trên đây và giúp Quốc hội thể hiện đ-ợc ý chí và quyền lợi của toàn quốc gia nói chung và của từng dân tộc cấu thành quốc gia nói riêng trong các đạo luật, các quyết định quan trọng của đất n-ớc Để làm đ-ợc điều đó, bộ máy tổ

chức của Hội đồng dân tộc cần phải sẵp xếp lại theo h-ớng : Cả 54 dân tộc sinh sống trên lãnh thổ Việt Nam đều phải có đại diện trong Hội đồng dân tộc; tỷ lệ đại diện giữa các dân tộc phải ngang nhau và do chính dân tộc đó bầu ra; đội ngũ cán bộ của Hội đồng dân tộc giỏi về chuyên môn, giỏi về công tác tổ chức, thấm nhuần sâu sắc đ-ờng lối và chính sách dân tộc của Đảng và Nhà n-ớc; có ngân sách riêng, có đội ngũ tiểu ban chuyên môn giúp việc đủ mạnh về số l-ợng và chất l-ợng (chí ít cũng phải nh- các Uỷ ban của Quốc hội

hiện nay và số l-ợng cũng phải t-ơng đ-ơng) Cần có những đầu t- thích đáng về nhân sự, ph-ơng tiện làm việc để Hội đồng dân tộc có thể đảm đ-ơng đ-ợc trách nhiệm trên

1.2 Văn kiện Đại biểu toàn quốc lần thứ VIII, Nxb Chính trị quốc Hà Nội, 2001

1.3 Nghị quyết Trung -ơng 8 - khoá VII

2 Đỗ M-ời :

2.1 Phát biểu của đồng chí Đỗ M-ời, Tổng bí th- Ban chấp hành trung

-ơng Đảng cộng sản Việt Nam tại phiên khai mạc kỳ họp thứ nhất

Quốc hội khoá X ngày 20 tháng 9 năm 1997

2.2 Phát biểu của đồng chí Đỗ M-ời, Tổng bí th- Ban chấp hành trung

-ơng Đảng cộng sản Việt Nam tại phiên khai mạc kỳ họp thứ nhất

Quốc hội khoá IX ngày 19/9/1992

3 Hội đồng dân tộc

3.1 Chính sách và pháp luật của Đảng và Nhà n-ớc về dân tộc, NxB Văn hoá dân tộc,

Hà nội, 2000

3.1.1 Vấn đề dân tộc và thực hiện chính sách dân tộc ở n-ớc ta - thực trạng và giải

pháp, C- Hoà Vần, Chủ tịch Hội đồng dân tộc, Quốc hội khoá X Tr

1128-1155

3.1.2 Danh sách đại biểu HĐDT các khoá VI, VII, VIII, IX, X, tr 1167

3.1.3 Số đại biểu Quốc hội là ng-ời dân tộc từ khoá I đến khoá X, tr 1164

3.1.4 Các dân tộc có đại biểu tham gia Quốc hội các khoá (từ khoá I đến khoá X), tr

1165

3.1.5 Các dân tộc có đại biểu tham gia Quốc hội khoá X, tr 1166

3.1.6 Thuyết trình: Phấn đấu thu hẹp khoảng cách chênh lệch về đời sống giữa các

vùng và các dân tộc là mục tiêu quan trọng để thực hiện chính sách dân tộc trong thời kỳ công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất n-ớc, C- Hoà Vần, Chủ tịch

Hội đồng dân tộc, Quốc hội khoá X, tr 1117

3.1.7 50 năm thực hiện chính sách dân tộc của Đảng cộng sản Việt Nam, B.S

Yngông Niêkđăm, Chủ tịch Hội đồng dân tộc Quốc hội khoá IX, tr 1050

3.1.8 Thuyết trình: Về việc thực hiện Luật bảo vệ và phát triển rừng gắn với triển

khai thực hiện dự án trồng mới 5 triệu ha rừng, C- Hoà Vần, Chủ tịch Hội

đồng dân tộc, Quốc hội khoá X tr 1106

3.1.9 Báo cáo tổng kết nhiệm kỳ khoá IX B.S Y Ngông Niêk Đăm, Chủ tịch Hội

đồng dân tộc, Quốc hội khoá IX tr 1053

3.1.10 Nghị quyết BCT về một số chủ tr-ơng, chính sách lớn phát triển kinh tế - xã

hội miền núi Số 22 - NQ/TƯ, ngày 27/11/1989 Tr 177

3.1.11 Chỉ thị số 121-CT ngày 12/5/1982 về công tác đối với đồng bào Chăm Tr

733

3.1.12 Chỉ thị số 122-CT ngày 12/5/1982 về công tác đối với đồng bào Khơme;

3.1.13 Chỉ thị số 40 - HĐDT ngày 4/5/1983 tiếp tục đẩy mạnh việc phát triển kinh

tế, xã hội ở các tỉnh Tây nguyên, tr 739

3.1.14 Thuyết trình: Về một số vấn đề cấp bách hiện nay ở miền núi và vùng các dân

tộc thiểu số, tr 979

3.1.15 Thuyết trình: Về tăng c-ờng xây dựng, củng cố toàn diện miền núi, vùng các

dân tộc thiểu số, trọng điểm là vùng cao, vùng biên giới phía Bắc trong kế hoạch Nhà n-ớc năm 1988 và thời gian tới (kỳ họp thứ 2, HĐDT khoá VIII),

3.8 Thuyết trình về việc thực hiện Luật bảo vệ và phát triển rừng gắn với triển khai thực hiện dự án trồng mới 5 triệu ha rừng (kỳ họp thứ 4, Quốc hội khoá X) Số 215

TT/HĐDT, ngày 28/10/1998

3.9 Thuyết trình phấn đấu thu hẹp khoảng cách chênh lệch về đời sống giữa các vùng và

các dân tộc là mục tiêu quan trọng để thực hiện chính sách dân tộc trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất n-ớc Số 392 TT/HĐDT, ngày 29/10/1999

3.10 Tờ trình về sửa đổi, bổ xung một số điều của Quy chế hoạt động của Hội đồng dân

tộc của Quốc hội, ngày 12/6/2002 Hội đồng dân tộc, Quốc hội khoá X

3.11 Luật Dân tộc (dự thảo)

3.12 Chính sách dân tộc của Đảng thể hiện trong Hiến pháp 1946 và các Hiến pháp tiếp

theo của n-ớc Việt Nam Y Ngông Niêk Đăm, nguyên Uỷ viên UBTVQH khoá

IX Nguyên Chủ tịch Hội đồng dân tộc của Quốc hội khoá IX, nguyên đại biểu

Quốc hội từ khoá I đến khoá IX

3.13 Quyết định về việc thành lập các tiểu ban của Hội đồng dân tộc khoá X Số

34-QĐ/HĐDT, ngày 3/12/1997

3.14 Báo cáo công tác của Quốc hội nhiệm kỳ khoá X (1997-2002) do Chủ tịch Quốc hội

Nguyễn Văn An trình bầy

4 Học viện quan hệ quốc tế Kỷ yếu Hội thảo khoa học: Những lĩnh vực mâu thuẫn tiềm tàng

tại Việt Nam Mạng l-ới nghiên cứu xung đột của Việt Nam Hà Nội, 21-22/11/2001

5 Hoàng Đức Nghị, Bộ tr-ởng, Chủ nhiệm Uỷ ban Dân tộc và Miền núi: Thực hiện chính

sách các dân tộc đoàn kết, bình đẳng, t-ơng trợ giúp nhau cùng phát triển Báo Nhân

dân ngày 12/6/2002

6 Nông Đức Mạnh:

6.1 Tăng c-ờng vai trò và hiệu quả hoạt động của Quốc hội đáp ứng yêu cầu của nhiệm

vụ xây dựng Nhà n-ớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân Phát biểu của đồng chí Nông Đức Mạnh, Tổng Bí th- Ban Chấp hành

Trung -ơng Đảng cộng sản Việt Nam, tại phiên họp khaimạc kỳ họp thứ nhất Quốc hội khoá XI, ngày 19/7/2002

6.2 Để mãi mãi xứng đáng là cơ quan đại diện ý chí và nguyện vọng của nhân dân 50

năm Quốc hội n-ớc Việt Nam dân chủ cộng hoà Văn phòng Quốc hội

7 Nguyễn Thị Dung, Vụ Pháp luật, VPQH, Xác định chức năng, nhiệm vụ của các Uỷ ban

của Quốc hội trong Luật Tổ chức Quốc hội Tạp chí nghiên cứu pháp luật số 10

(11/2001), tr 31

8 PGS TS Nguyễn Đăng Dung, Đại học quốc gia Hà Nội

8.1 Một số vấn đề về Hiến pháp và Bộ máy nhà n-ớc NxB Giao thông vận tải, Hà nội,

8.1.3 Tổng quan về cơ cấu và tổ chức bộ máy Nhà n-ớc Việt Nam

8.1.4 Cơ sở Hiến pháp của việc tổ chức và hoạt động của Quốc hội Hoa kỳ

8.1.5 Về việc sửa đổi Hiến pháp 1992 - một số vấn đề về nguyên tắc

8.2 Tổng quát về luật tục và mối quan hệ giữa Luật tục với Luật Quốc gia Tham luận

tại Hội thảo về Luật tục do tổ chức Hợp tác Phát triển Quốc tế Canada (CIDA) tài trợ Trung tâm Nghiên cứu và hỗ trợ pháp lý (LERES) Hà nội, 2000

9 PGS TS Ngô Đức Thịnh, Luật tục và Luật pháp Nhà n-ớc Viện Nghiên cứu Văn hoá

dân gian Tham luận tại Hội thảo về Luật tục do tổ chức Hợp tác Phát triển Quốc tế

Canada (CIDA) tài trợ Trung tâm Nghiên cứu và hỗ trợ pháp lý (LERES) Hà nội, 2000

10 PTS Nguyễn Cửu Việt, Giáo trình Nhà n-ớc và Pháp luật đại c-ơng, NxB Đại học Quốc gia Hà Nội, 1997, tr 141

11 Gs Ts Phan Hữu Dật:

11.1 Mấy vấn đề lý luận và thực tiễn cấp bách liên quan đến mối quan hệ dân tộc hiện

nay NxB Chính trị quốc gia, Hà nội, 2001

11.2 Một số vấn đề về dân tộc học Việt Nam NxB ĐạI học quốc gia Hà Nội, 1998, tr

12 Quốc hội n-ớc CHXHCN Việt Nam

12.1 Hiến pháp 1992 sửa đổi Điều 2, 94,95

12.2 Luật Tổ chức Quốc hội (25/12/2001)

12.3 Luật Tổ chức Quốc hội 1992

12.4 Hiến pháp 1992

12.5 Hiến pháp 1980 Điều 91

12.6 Luật Tổ chức Quốc hội 1980

12.7 Hiến pháp 1959

12.8 Luật Tổ chức Quốc hội 1960

12.9 Quy chế hoạt động của Hội đồng dân tộc (1993)

12.10 Quy chế về tổ chức và hoạt động của Hội đồng dân tộc (21/12/1990)

12.11 Quy chế hoạt động của các Uỷ ban của Quốc hội (1993)

12.12 Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật, ngày 12/11/1996

13 Stalin: Chủ nghĩa Mác và vấn đề dân tộc NxB Sự thật, Hà nội, 1962, tr 15 14 Trung

tâm l-u trữ quốc gia III Các báo cáo của Uỷ ban dân tộc, Quốc hội khoá II, III, IV, V,

VI

15 Uỷ ban đối ngoại của Quốc hội (1999), Nghị viện các n-ớc trên thế giới, Hà nội

16 Văn phòng Quốc hội

16.1 Kỷ yếu Hội thảo về quá trình hình thành, phát triển và vai trò của Quốc hội trong

sự nghiệp đổi mới, Hà nội VPQH, 2001

16.2 Một số thông tin về quy trình lập pháp và vai trò của các Uỷ ban trong việc xem

xét dự án luật của Nghị viện một số n-ớc trên thế giới VPQH, Trung tâm Thông

tin, Th- viện và NCKH, Hà nội, 12/1997

16.3 Lịch sử Quốc hội Việt Nam 1960-1976 (dự thảo)

16.4 50 năm Quốc hội n-ớc CHXHCN Việt Nam

17 Viện nghiên cứu chính sách dân tộc và miền núi, Vấn đề dân tộc và định h-ớng xây dựng

chính sách dân tộc trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá, Hà Nội, 2002

18 Viện Sử học: Chủ nghĩa Mác - Lê Nin bàn về lịch sử, tr 320-321

Tài liệu tiếng Anh

19 US Parliament (1991), How Congress works, New York ( Nghị viện Mỹ làm việc nh-

thế nào? Quốc hội Mỹ, 1991)

20 Hội đồng Tổng thống về quyền dân tộc thiểu số: Quy định và trình tự tiến hành - Điều lệ

1973 Hội đồng Tổng thống về quyền dân tộc thiểu số Singapore, ngày 10/8/1973

21 Nestchmann B: The Third Worldwar (Cuộc chiến tranh thế giới thứ ba), 1987, N3