Vấn đề văn hóa và sự phát triển văn hóa ở nước ta trong giai đoạn hiện nay

Vấn đề văn hóa và sự phát triển văn hóa ở nước ta trong giai đoạn hiện nay

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA TP.HCM

BỘ MÔN: LÍ LUẬN CHÍNH TRỊ

- -Báo cáo thuyết trình

Đề tài: Vấn đề văn hóa và sự phát triển văn hóa ở nước ta

trong giai đoạn hiện nay

GVHD: Nguyễn Thị Thu Trang Người thực hiện: Nhóm Chích Chòe

Tp.HCM, tháng 11/2016

Mục Lục

A- Văn hóa, nền văn hóa và nền văn hóa xã hội chủ nghĩa 2

I Khái niệm văn hóa, nền văn hóa và nền văn hóa xã hội chủ nghĩa 2

1 Khái niệm văn hóa, nền văn hóa 2

2 Khái niệm văn hóa xã hội chủ nghĩa 2

II Tính tất yếu của việc xây dung nên văn hóa xã hội chủ nghĩa 3

III Nội dung và phương thức xây dựng nên văn hóa xã hội chủ nghĩa 4

1 Những nội dung cơ bản của quá trình xây dựng nền văn hóa xã hội chủ nghĩa 4

2 Phương thức xây dựng nền văn hóa xã hội chủ nghĩa 4

B- Vấn đề văn hóa và sự phát triển văn hóa ở nước ta trong giai đoạn hiện nay 6

I.Tình hình văn hóa Việt Nam hiện nay 6

1 Về tư tưởng, đạo đức lối sống 6

2 Về giáo dục và khoa học 7

3 Về thông tin đại chúng 7

4 Về văn học - nghệ thuật 8

5 Giao lưu văn hóa với nước ngoài 8

 Những mặt còn hạn chế 8

II Nguyên nhân 8

III PHƯƠNG HƯỚNG, NHIỆM VỤ XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN VĂN HOÁ 10

1 Phương hướng 10

2 Những nhiệm vụ cụ thể 12

A- Văn hóa, nền văn hóa và nền văn hóa xã hội chủ nghĩa

I Khái niệm văn hóa, nền văn hóa và nền văn hóa xã hội chủ nghĩa

1 Khái niệm văn hóa, nền văn hóa.

Văn hóa là toàn bộ những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng lập

ra bằng lao động và hoạt động thực tiễn trong quá trình lịch sử của mình; Biểu hiện trình độ phát triễn trong từng thời kì lịch sử nhất định

Văn hóa bao gồm văn hóa vật chất và văn hóa tinh thần:

 Văn hóa vật chất: là năng lực sáng tạo của con người thể hiện và kết tinh trong

sản phẩm vật chất

 Văn hóa tinh thần: Là tổng thể các tư tưởng, lý luận và giá trị được sáng tạo ra

trong đời sống tinh thần và hoạt động tinh thần của con người

Đặc điểm:

 Văn hóa có mặt trong mọi hoạt động của con người trên mọi lĩnh vực hoạt động thực tiễn và sinh hoạt tinh thần của xã hội

 Văn hóa trong xã hội có giai cấp bao giờ cũng mang tính giai cấp Điều kiện sinh hoạt vật chất của mỗi xã hội và của mỗi giai cấp khác nhau, đặc biệt là giai cấp thống trị là yếu tố quyết định hình thành các nền văn hóa khác nhau

 Nên văn hóa có tính kế thừa, sự kế thừa trong văn hóa luôn mang tính giai cấp

và được biểu hiện ở nền văn hóa của mỗi thời kì lịch sử trên cơ sở kinh tế, chính trị của nó.

 Kinh tế là cơ sở vật chất của nền văn hóa

 Chính trị là yếu tố quyết định khuynh hướng phát triển của một nền văn hóa, tạo nên nội dung ý thức hệ của văn hóa

2 Khái niệm văn hóa xã hội chủ nghĩa

Chế độ mới xã hội chủ nghĩa được xác lập với hai tiền đề quan trọng là tiền đề chính trị và tiền đề kinh tế Từ hai tiền đề đó tiến trình cách mạng xã hội chủ nghĩa tiếp tục phát triển trên mọi lĩnh vực đời sống xã hội, trong đó có sự hình thành và phát triển của nền văn hóa xã hội chủ nghĩa.

Đặc trưng:

 Tư tưởng của giai cấp công nhân là nội dung cốt lõi giữ vai trò chủ đạo, quyết định phương hướng phát triển của nền văn hóa xã hội chủ nghĩa (VHXHCN)

- Đặc trưng này phản ánh bản chất giai cấp công nhân của nền văn hóa xã hội chủ nghĩa Mọi sự coi nhẹ, xa rời coi nhẹ, xa rời nội dung khoa học, cách mạng của ý thức hệ giai cấp công nhân đều nhất định dẫn đến kết cục là không thể xây dựng nền văn hóa xã hội chủ nghĩa

 Nền VHXHCN là nền văn hóa có tính nhân dân rộng rãi và tính dân tộc sâu sắc

- Thể hiện mục đích và động lực nội tại của quá trình xây dựng nền văn hóa XHCN

- Trong cách mạng XHCN, xây dựng CNXH, GCCN,NDLĐ và toàn thể dân tộc là chủ thể sáng tạo và hưởng thụ văn hóa

- Nền văn hóa xã hội chủ nghĩa là nên văn hóa mang tính nhân dân rộng rãi và tính dân tộc sâu sắc, kế thừa những giá trị văn hóa truyền thống và tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại

 Nền văn hóa được hình thành, phát triển một cách tự giác, đặt dưới sự lãnh đạo của giai cấp công nhân thông qua tổ chức đảng cộng sãn, có sự quản lý của nhà nước xã hội chủ nghĩa

- Không hình thành và phát triển một cách tự phát, mà phải hình thành và phát triển một cách tự giác, có sự quản lý của nhà nước và có sự lãnh đạo của chính đảng của giai cấp công nhân

- Mọi sự coi nhẹ hoặc phủ nhận vai trò lãnh đạo của đảng cộng sản và vai trò quản

lý của nhà nước đối với đời sống tinh thần của xã hội đối với chủ nghĩa đều nhất định sẽ làm cho đời sống văn hóa tinh thần của xã hội mất phương hướng chính trị

II Tính tất yếu của việc xây dung nên văn hóa xã hội chủ nghĩa

 Tính triệt để, toàn diện của cách mạng xã hội chủ nghĩa đòi hỏi phải thay đổi phương thức sản xuất tinh thần, làm cho phương thức sản xuất tinh thần phù hợp với phương thức sản xuất mới của xã hội chủ nghĩa

- Tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội, phương thức sản xuất vật chất quyết định

phương thức sản xuất tinh thần.

- PTSX mới XHCN ra đời thì việc xây dựng nền văn hóa mới XHCN cũng đồng thời diễn ra nhằm thay đổi bản chất của ý thức xã hội phù hợp với việc xác lập quyền lực kinh tế và quyền lực chính trị của GCCN và NDLĐ

 Để đưa quần chúng nhân dẫn thật sự trở thành chủ thể sáng tạo và hưởng thụ văn hóa tinh thần

- Là một nhiệm vụ cơ bản, phức tạp, lâu dài Thực chất, đây là cuộc đấu tranh giai cấp trên lĩnh vực văn hóa

 Nâng cao trình độ văn hóa cho quần chúng nhân dân lao động

- Đây là điều kiện cần thiết để đông đảo nhân dân lao động chiến thắng nghèo nàn lạc hậu, nâng cao trình độ và nhu cầu văn hóa của quần chúng

 Văn hóa vừa là mục tiêu vừa là động lực của quá trình xây dựng văn hóa xã hội

- Phát triển kinh tế - xã hội phải nhằm mục tiêu văn hóa, vì một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, vì sự phát triển tự do, toàn diện của con người

- Nền văn hóa XHCN tạo ra những tiền đề nâng cao phẩm chất, học vấn, giác ngộ chính trị cho quần chúng nhân dân lao động

III Nội dung và phương thức xây dựng nên văn hóa xã hội chủ nghĩa

1 Những nội dung cơ bản của quá trình xây dựng nền văn hóa xã hội chủ nghĩa

 Cần phải nâng cao trình độ dân trí, hình thành đội ngũ trí thức của xã hội mới.

- Có ảnh hưởng tích cực đến tiến trình xây dựng chủ nghĩa xã hội

- Trí tuệ khoa học và cách mạng là yếu tố quan trọng đối với công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội

- Là nhu cầu cấp bách, lâu dài của sự nghiệp xây dựng CNXH và CNCS

 Xây dựng con người và phát triển toàn diện.

- Mỗi giai cấp cầm quyền của mỗi thời kỳ khác nhau khi đã ý thức được về xã hội

mà mình tạo dựng, thì trước tiên giai cấp đó phải quan tâm đến việc xây dựng con người

- Con người mới xã hội chủ nghĩa được xây dựng là Con người phát triển toàn diện

 Xây dựng lối sống xã hội chủ nghĩa.

- Lối sống là tổng thể các hình thái hoạt động của con người, phản ánh điều kiện vật chất, tinh thần và xã hội của con người; là sản phẩm tất yếu của một hình thái kinh

tế - xã hội và có tác động đến hình thái kinh tế - xã hội

- Lối sống mới XHCN là một đặc trưng có tính nguyên tắc của xã hội XHCN và việc xây dựng lối sống mới tất yếu trở thành một nội dung của nền văn hóa XHCN

 Xây dựng gia đình văn hóa

- Gia đình là một hình thức cộng đồng đặc biệt, ở đó con người chung sống với nhau bởi hai mối quan hệ cơ bản là quan hệ hôn nhân và quan hệ huyết thống

- Quan hệ tình cảm tâm lý (hôn nhân) và quan hệ huyết thống (cha, mẹ và con cái…) là hai mối quan hệ cơ bản của cộng đồng gia đình

- Việc xây dựng gia đình văn hóa XHCN trở thành một nội dung quan trọng của nền văn hóa XHCN, thể hiện tính ưu việt của nền văn hóa XHCN so với các nền văn hóa trước

2 Phương thức xây dựng nền văn hóa xã hội chủ nghĩa

 Giữ vững và tang cường và vai trò chủ đạo của hệ tư tưởng giai cấp công nhân trong đời sống tinh thần của xã hội

- Đây là phương thức cơ bản để giữ vững đặc trưng bản chất của nền văn hóa đó Phương thức này được tiến hành thông qua việc truyền bá hệ tư tưởng của giai cấp công nhân trong các tầng lớp nhân dân bằng các phương pháp và hình thức thích hợp

 Không ngừng tăng cường sự lãnh đạo của Đảng cộng sản và vai trò quản lý của nhà nước xã hội chủ nghĩa đối với hoạt động văn hóa

- Có tính nguyên tắc, là nhân tố quyết định thắng lợi sự nghiệp xây dựng nền VH XHCN

- Là sự bảo đảm về chính trị, tư tưởng để nền văn hóa xây dựng trên nền tảng của hệ

tư tưởng của giai cấp công nhân đi đúng quỹ đạo và mục tiêu xác định

- Đảng lãnh đạo xây dựng nền VH bằng cương lĩnh, đường lối, chính sách VH của mình và sự lãnh đạo của đảng phải được thể chế hóa trong hiến pháp, pháp luật, chính sách

 Kế thừa những giá trị trong di sản văn hóa dân tộc với tiếp thu có chọn lọc những tinh hoa của văn hóa nhân loại

- Nền VH XHCN không hình thành từ hư vô, trái lại nó được hình thành trên cơ sở

kế thừa những giá trị VH dân tộc ( là nền móng và trên cơ sở đó tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại )

- Đây được coi là phương thức nhằm xây dựng nền văn hóa XHCN phong phú, đa dạng

 Tổ chức và lối cuốn quần chúng nhân dân vào các hoạt động văn hóa và sáng tạo.

- Để phát huy tối đa tính chủ động, sáng tạo của quần chúng, đảng cộng sản và nhà

nước XHCN cần phải tổ chức nhiều phong trào nhằm lôi cuốn đông đảo nhân dân tham gia vào các hoạt động và sáng tạo văn hóa

B- Vấn đề văn hóa và sự phát triển văn hóa ở nước ta trong giai đoạn hiện nay

Việt Nam có một nền văn hóa phong phú và đa dạng trên tất cả các khía cạnh Những phong tục tập quán, tin ngưỡng đúng đắn, tốt đẹp từ lâu đời.Những lễ hội nhiều ý nghĩa, sinh hoạt cộng đồng tốt đẹp

Sự khác biệt về cấu trúc địa hình, khí hậu và phân bố dân tộc dân cư đào tạo ra những vùng văn hoá có những nét đặc trưng riêng tại Việt Nam.

Múa sạp (Tây Bác)

Tháp Chăm (Nam Trung Bộ)

Nhà rộng (Tây Nguyên)

Chợ nổi (Nam Bộ)

Với một lịch sử có từ hàng nghìn năm của người Việt cùng với

Những hội tụ về sau của các dân tộc khác, Việt Nam đã cò những thay đổi

về văn hóa theo các thời ky lịch sử Có những khía cạnh mất đi nhưng

cũng có những khía cạnh văn hóa khác bổ sung vào từ đó tạo nên nền văn

hóa Việt Nam hiện đại.

I.Tình hình văn hóa Việt Nam hiện nay

1 Về tư tưởng, đạo đức lối sống

 Thành tựu

- Chủ nghĩa Mac - Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh được vận dụng và phát triển

sáng tạo ngày càng tỏ rõ giá trị bền vững, làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động của Đảng và cách mạng nước ta

- Ý thức về độc lập, chủ quyên dân tộc và chủ nghĩa xã hội của nhân dân được

nâng cao

- Lối sống của người dân ngày càng hiện đại và phù hợp với hiến pháp, pháp

luật và các chuẩn mực xã hội Việt Nam

- Thế hệ trẻ ngày càng trưởng thành, sống có trách nhiệm với gia đinh, xã hội.

 Những mặt còn hạn chế

- Một bộ phận người dân còn mơ hồ, mất cảnh giác trước những luận điệu

bôi nhọ, xuyên tạc chế độ ta

- Nhiều hủ tục lạc hậu, mê tín dị đoan còn lan tràn, tệ nạn xã hội gia tăng.

- Lối sống ích kỷ, thực dụng, tham lam vẫn còn tồn tại, ý thức về pháp luật của

người dân còn kém

- Giới trẻ còn thờ ơ với những vấn đề xã hội Kỹ năng mềm còn hạn chế

2 Về giáo dục và khoa học

 Thành tựu

- Tỉ lệ người biết chữ là 97,3% (năm 2015) Từng bước đẩy lùi nạn mù

chữ

- Chất lượng giáo dục ngày càng được nâng cao.

- Khoa học được đầu tư phát triển mạnh, nhiều công trình khoa học được đánh giá

cao trong và ngoài nước

 Những mặt còn hạn chế

- Sự suy thoái trong đạo lý quan hệ thầy trò, bạn bè: môi trường sư phạm xuống cấp.

- Lối sống ăn chơi, thiếu lý tưởng, hoài bào ở một bộ phận học sinh, sinh viên.

- Việc coi nhẹ giáo dục đạo đức, các môn chính trị, tư tưởng, các môn khoa học xã

hội

- Hiện tượng chảy máu chất xám.

3 Về thông tin đại chúng

 Thành tựu

- Phát triển nhanh về số lượng, quy mô, nội dung, hình thức, ngày càng phát huy vai

trò quan trọng trong đời sống văn hóa tinh thần, xã hội

- Đặc biệt, hệ thống Internet được thiết lập và không ngừng phát triển.

- Đội ngũ phóng viên, nhà báo ngày càng trưởng thành về chính trị, tư tưởng, góp phần đưa tin truyền tải kịp thời những chinh sách, chủ trương của Đảng Nhà nước, những vấn đề thời sự đến nhân dân

 Những mặt còn hạn chế

- Còn nhiều những sản phẩm chất lượng thấp, chưa kịp thời phát hiện

những vấn đề lớn do cuộc sống đặt ra

- Sự phát triển nhanh chóng của Internet, mạng di động tạo cơ hội cho những văn

hóa phẩm độc hại lan truyền nhanh chóng, những thủ đoạn lừa đảo ra đời

- Khuynh hướng “thương mại hóa”, lạm dụng quảng cáo để thu lợi còn khá phổ

biến

- Một số nhà báo vi phạm đạo đức nghề nghiệp, thông tin thiếu trung thực, gây tác

động xấu đến dự luận xã hội nhưng chưa được xử lý kịp thời

Một số nhà báo vi phạm đạo đức nghệ nghiệp, thông tin thiếu trung thực, gây tác động xấu đến dư luận xã hội nhưng chưa được xử lý kịp thời

4 Về văn học - nghệ thuật

 Thành tựu

- Nhiều bộ môn nghệ thuật truyền thống được giữ gìn.

- Nhiều tác phàm vãn học nghệ thuật được sáng tác ca ngợi tinh yêu què hương, đất

nước, thể hiện lòng tự háo dân tộc

- Số đông văn nghệ sĩ trước những biến động của thời cuộc, những khó khăn của

cuộc sống vẫn giữ gìn được phẩm chất, kiên định quan điểm sáng tác phục vụ nhân dân, làm nghệ thuật chân chính

- Văn học nghệ thuật các dân tộc thiểu số có bước tiến đáng kể.

 Những mặt còn hạn chế

- Còn ít tác phẩm văn học - nghệ thuật đạt đỉnh cao về chất lượng.

- Xu hướng “thương mại hóa" làm cho chức năng giáo dục tư tưởng, thẩm mỹ của

văn học bị suy giảm

- Giới trẻ còn quay lưng với văn học - nghệ thuật dân tộc.

- Vấn đề quản lý trong xuất bản văn học - nghệ thuật còn nhiều sơ hở dẫn đến nhiều

tác phẩm kém về chất lượng hay nội dung sai lệch

5 Giao lưu văn hóa với nước ngoài

 Thành tựu

- Giao lưu văn hóa với nước ngoài từng bước được mở rộng Chúng ta tiếp xúc rộng

rãi với nhừng thành tựu văn hóa nhân loại, đồng thời giới thiệu với nhân dân các nước những giá tri tốt đẹp, độc đáo của văn hóa Việt Nam

 Những mặt còn hạn chế

- Số văn hóa phẩm độc hại và phân động xâm nhập vào nước ta còn quá lớn trong

khi số tác phẩm có giá trị của ta đưa ra bên ngoài còn quá ít

- Xu hướng "sính ngoại, bài ngoại" đều ảnh hưởng đến sự phát triển của nền văn

hóa nước nhà và quá trình hội nhập vào nền văn hóa thế giới

II Nguyên nhân

Những thành tựu trong sự nghiệp xây dựng văn hoá một mặt chứng tỏ đường lối và các

chính sách của Đảng và Nhà nước ta đã và đang phát huy tác dụng tích cực, định hướng đúng đắn cho sự phát triển đời sống văn hoá, xã hội, mặt khác đó là kết quả của sự tham gia tích cực của nhân dân và những nỗ lực to lớn của các lực lượng hoạt động trên lĩnh vực văn hóa

Tuy nhiên những mặt chưa được còn nhiều, thậm chí có mặt nghiêm trọng, nhất là trong lĩnh vực tư tưởng, đạo đức và lối sống Nguyên nhân của tình trạng yếu kém đó là:

 Về khách quan:

- Sụp đổ ở Liên Xô cũ và các nước xã hội chủ nghĩa Đông Âu đã gây xáo động lớn về tư tưởng, tình cảm trong cán bộ, đảng viên và nhân dân

- Các thế lực thù địch ráo riết chống phá ta trên mặt trận tư tưởng, văn hoá nhằm thực hiện “diễn biến hào bình”

- Cơ chế thị trường và sự hội nhập quốc tế, bên cạnh những tác động tích cực to lớn, cũng đã bộc lộ mặt trái của nó, ảnh hưởng tiêu cực đến ý thức tư tưởng, đạo đức, lối sống của nhân dân ta

- Nước ta còn nghèo, nhu cầu văn hoá của nhân dân rất lớn nhưng khả năng đáp ứng còn hạn chế do thiếu những điều kiện và phương tiện vật chất cần thiết

 Về chủ quan:

- Trong khi tập trung sức vào nhiệm vụ kinh tế, Đảng chưa lường hết những tác động tiêu cực nói trên, từ đó chưa đặt đúng vị trí của văn hoá, chưa coi trọng công tác giáo dục về tư tưởng, đạo đức, lối sống, thiếu các biện pháp cần thiết trên cả hai mặt “xây” và “chống” trên lĩnh vực văn hoá Công tác nghiên cứu lý luận chưa làm rõ nhiều vấn đề có liên quan đến văn hoá trong quá trình đổi mới, trong việc xác định những giá trị truyền thống cũng như hệ giá trị mới cần xây dựng, trong việc xử lý các mối quan hệ giữa truyền thống và hiện đại, dân tộc và quốc

tế, văn hoá và chính trị, văn hoá và kinh tế…Chưa xây dựng được chiến lược phát triển văn hoá song song với chiến lược phát triển kinh tế

- Việc xử lý những phần tử thoái hoá biến chất trong đảng và bộ máy nhà nước chưa nghiêm Tinh thần tự phê bình và phê bình sa sút ở nhiều cấp bộ đảng Nội dung giáo dục tư tưởng, chính trị trong sinh hoạt đảng và các đoàn thể rất yếu Những điều đó làm suy giảm niềm tin của nhân dân vào đội ngũ cán bộ, nhưng