Quan điểm duy vật biện chứng về mối quan hệ giữa vật chất và vận dụng vào công cuộc đổi mới của nước ta hiện nay

Quan điểm duy vật biện chứng về mối quan hệ giữa vật chất và vận dụng vào công cuộc đổi mới của nước ta hiện nay

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG

KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

⃰

TIỂU LUẬN

ĐỀ TÀI:QUAN ĐIỂM DUY VẬT BIỆN CHỨNG VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA VẬT

CHẤT VÀ VẬN DỤNG VÀO CÔNG CUỘC ĐỔI MỚI CỦA NƯỚC TA HIỆN NAY

Giáo viên hướng dẫn : Nguyễn Tùng Lâm

Hà Nội,2015

MỤC LỤC

A.LỜI NÓI ĐẦU 4

B.NỘI DUNG 6

I Lý luận chung về mối liên hệ giữa vật chất và ý thức 6

1.Vật chất quyết định sự ra đời của ý thức 6

2.Ý thức tác động trở lại vật chất 7

3.Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức 9

II Vận dụng mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức đối với công cuộc đổi mới của nước ta hiện nay 9

1.Để xây dựng xã hội chủ nghĩa phải nhận thấy nguyên lý ‘vật chất quyết định ý thức’ là phải xuất phát từ thực tế khách quan và hành động theo nó 10

2.Để xây dựng xã hội chủ nghĩa cần phải hiểu sâu sắc vai trò của ý thức tác động quay trở lại vật chất 12

C.PHẦN KẾT LUẬN 15

D.PHẦN DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 16

A.LỜI NÓI ĐẦU

Vật chất – ý thức là mối liên hệ nền tảng cho mọi mối liên hệ khác trong

“thế giới” tự nhiên – kinh tế - xã hội Vì thế, nghiên cứu lý luận về mối liên hệ giữa vật chất và ý thức đóng vai trò hết sức quan trọng, làm nền tảng và kim chỉ nam cho việc nghiên cứu các quy luật vận động chung nhất của toàn bộ thế giới tự nhiên, kinh tế, xã hội, con người Triết học duy vật biện chứng tiến bộ vfa thành công khác biệt với các trường phái triết học khác, thật sự trở thành môn khoa học của các môn khoa học khác là do triết học duy vật biện chứng đã đưa ra luận điểm khoa học nhất, đúng đắn nhất về mối liên hệ vật chất – ý thức Xét cho cùng, mọi hoạt động của con người đều nằm trong quỹ đạo của các quy luật tự nhiên – kinh tế

- xã hội Một hành động “hợp quy luật” hay “trái quy luật” suy cho cùng là có tuân thủ đúng quy luật trong mối liên hệ vật chất – ý thức hay không Một “hành động” hợp quy luật sẽ mang lại các kết quả tích cực, sẽ làm cho sự vật phát triển tích cực

và ngược lại, một “hành động” trái quy luật sẽ làm cho sự vật phát triển tiêu cực, thậm chí là gây ra thất bại, đổ vỡ

Đảng và nhà nước ta luôn coi tư tưởng Triết học Mác - Lê Nin là kim chỉ nam cho mọi hành động Do nhiều các nguyên nhân chủ quan, khách quan khác nhau nên khó tránh khỏi những bước thăng trầm Song, về tổng thể, nhờ vận dụng sáng tạo đúng đắn tư tưởng triết học Mác – Lê Nin vào tình hình cụ thể của đất nước trong mỗi giai đoạn lịch sử khác nhau mà Đảng đã đưa cách mạng Việt Nam

từ thắng lợi này đến thắng lợi khác, đáng chú ý là những thắng lợi trong cuộc cách mạng giải phóng dân tộc (đánh đuổi đế quốc Pháp và Mỹ) và cuộc cách mạng XHCN – xây dựng đất nước, đáng chú ý là công cuộc đổi mới của đất nước

B.NỘI DUNG

I Lý luận chung về mối liên hệ giữa vật chất và ý thức.

Theo quan điểm duy vật biện chứng: vật chất và ý thức tồn tại trong mối quan hệ biện chứng với nhau, tác động lẫn nhau thông qua hoạt động thực tiễn; trong mối quan hệ đó vật chất giữ vai trò quyết định đối với ý thức

1 Vật chất quyết định sự ra đời của ý thức

Theo V.I.Lênin, vật chất là phạm trù triết học dùng để chỉ thực tại khách

quan được đem lại cho con người trong cảm giác, được cảm giác của chúng ta chép lại phản ánh và tồn tại không lệ thuộc vào cảm giác.

Từ định nghĩa trên của Lênin đã khẳng định vật chất là thực tại của khách quan vào bộ não của con người thông qua tri giác và cảm giác,những gì cơ bản

nhất của con người Trong mối quan hệ với ý thức, vật chất là cái có trước, ý thức

là cái có sau; vật chất là nguồn gốc của ý thức; ý thức là sự phản ánh của vật chất.

Thứ nhất, phải có bộ óc của con người phát triển ở trình độ cao thì mới có sự

ra đời của ý thức Phải có thế giới xung quanh tự nhiên và xã hội bên ngoài con người tạo ra được ý thức, hay nói cách khác ý thức là sự tương tác giữa bộ não con người và thế giới khách quan Đi vào thực tế, nếu một người nào đó sinh ra mà bộ não không hoạt động được hay không có bộ não thì không thể có ý thức được Cũng như câu chuyện hai bé gái được phát hiện sống trong rừng cùng bầy sói, bị tách khỏi xã hội loài người thì hành động của hai bé sau khi trở về xã hội cũng chỉ giống như những con sói Tức là hoàn toàn không có được ý thức khi không được tiếp xúc với xã hội

Thứ hai, là phải có lao động và ngôn ngữ đây chính là nguồn gốc xã hội của

ý thức Nhờ có lao động mà các giác quan của con người phát triển, phản ánh tinh

tế hơn đối với hiện thực Ngôn ngữ là cầu nối để trao đổi kinh nghiệm, tình cảm, là phương tiện để thể hiện ý thức Ở đây ta cũng nhận thấy rằng nguồn gốc của xã hội

có ý nghĩa quyết định hơn cho sự ra đời của ý thức

Vật chất là tiền đề cho sự tồn tại và phát triển của ý thức nên khi vật chất thay đổi theo

Ví dụ : Ở Việt Nam, nhận thức của các học sinh về công nghệ thông tin còn yếu kém sở dĩ như vậy là do về máy móc cũng như đội ngũ giáo viên giảng dạy còn thiếu Nếu như nền cơ sở vật chất được đáp ứng trong giảng dạy thì trình độ công nghệ thông tin của học sinh nhất định sẽ tốt hơn và phát triển rất nhiều

Qua ví dụ đã khẳng định điều kiện vật chất như thế nào thì ý thức như thế

đó, và cảm giác tư duy, ý thức chỉ là sự phản ánh của vật chất

Vận động là phương thức tồn tại của vật chất còn không gian và thời gian là hình thức tồn tại của vật chất.

Qua khái niệm về vậy chất đã khắc phục được những quan điển siêu hình máy móc trước đó, định hướng đối với khoa học cụ thể, giúp cho các nhà khoa học có sơ sở

lý luận giải thích những nguyên nhân của các biến cố xã hội và tìm các phương án tối ưu để thúc đẩy xã hội chủ nghĩa phát triển

2.Ý thức tác động trở lại vật chất

Trước hết, ý thức là sự phản ánh sáng tạo thế giới khách quan vào bộ não con người thông qua lao động và ngôn ngữ Nó là toàn bộ hoạt động tinh thần của con người như: Tình cảm yêu thương, tâm trạng, cảm xúc, ý chí, tập quán, truyền thống, thói quen quan điểm, tư tưởng, lý luận, đường lối, chính sách, kế hoạch,

mục đích, biện pháp, phương hướng Các yếu tố tinh thần này đều tác động trở lại vật chất một cách mạnh mẽ

Ví dụ: Nếu tinh thần của học sinh không tốt thì thành tích học tập sẽ rất kém Nếu tâm trạng người công nhân mà không tốt thì làm giảm năng suất của một dây chuyền sản xuất trong nhà máy Nếu không có đường lối cách mạng đúng đắn của Đảng thì dân tộc ta cũng không thể giành thắng lợi trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ Nếu không có lý luận chính trị thì cũng không có phong trào cách mạng

Vật chất góp phần cải biến thế giới khách quan thông qua hoạt động thực tiễn của con người và ý thức không phụ thuộc hoàn toàn vào vật chất mà ý thức có tính độc lập tương đối vì nó có tính năng động cao nên ý thức có thể tác động trở lại vật chất

Ý thức phản ánh đúng hiện thực khách quan có tác dụng thúc đẩy hoạt động thực tiễn của con người trong quá trình cải tạo vật chất Khi phản ánh đúng hiện thực khách quan thì chúng ta hiểu bản chất quy luật vận động của các sự vật hiện tượng trong thế giới quan

Ví dụ : Hiểu được tính chất hóa học của hiđrocacbon, cấu trúc phân tử của chúng để tạo nên các vật chất Polime, từ đó con người tạo ra các nhà máy sản xuất các loại nhựa tổng hợp, tơ sợi nhân tạo…đủ các kích cở, chủng loại theo dây chuyền một cách nhanh chóng chứ không phải bằng phương pháp thủ công như xa xưa

Ý thức phản ánh không đúng hiện thực khách quan có thể kìm hãm hoạt động thực tiễn của con người trong quá trình cải tạo thế giới quan

Ví dụ: Nhà máy thủy điện Sông Tranh II huyện Bắc Trà My – Quảng nam là một ví dụ điển hình, từ việc không khảo sát thực tế khách quan hay đúng hơn là nhận thức về tính chất chưa đầy đủ vì vậy khi hoạt động chưa được bao lâu đã gây

ra nhiều hậu quả nghiêm trọng cho người dân địa phương

3.Mối liên hệ giữa vật chất và ý thức

Trong mối quan hệ này vật chất là cái có trước, ý thức là cái có sau, vật chất

là nguồn gốc của ý thức, vật chất quyết định ý thức, ý thức là sự phản ánh đối với vật chất

Ý thức là sản phẩm của một dạng vật chất có tổ chức cao, là bộ óc người nên chỉ khi có con người mới có ý thức

Ý thức là sự phản ánh thế giới vật chất, là hình ảnh chủ quan về thế giới vật chất nên nội dung của ý thức được quyết định bởi vật chất

Sự vận động và phát triển của ý thức, hình thức biểu hiện của ý thức bị các quy luật sinh học, các quy luật xã hội và sự tác động của môi trường sống quyết định những yếu tố này thuộc lĩnh vực vật chất nên không chỉ quyết định nội dung

mà cả hình thức biểu hiện cũng như mọi sự biến đổi của ý thức

Ý thức là một hiện tượng xã hội chỉ có ở con người Sự ra đời, tồn tại của ý thức gắn liền với hoạt động thực tiễn lịch sử, chịu sự chi phối của quy luật xã hội,

do nhu cầu giao tiếp xã hội và các điều kiện sinh hoạt hiện thực của con người quy định Thông qua hoạt động thực tiễn mà ý thức con người phát triển ở những trình

độ khác nhau, giúp con người hoàn thiện chính bản thân mình bởi sự sống là một

sự hoàn thiện cho nhau

II Vận dụng mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức đối với công cuộc đổi mới ở nước ta hiện nay.

1 Để xây dựng nước ta phát triển về mọi mặt phải nhận thấy nguyên lý vật chất quyết định ý thức là phải xuất phát từ thực tế khách quan và hành động theo nó.

Trước thời kì đổi mới, khi cơ sở vật chất còn chưa có chúng ta nôn nóng muốn đốt cháy giai đoạn nên đã phải trả giá Ở thời kì này chúng ta phát triển quan

hệ sản xuất đi trước lực lượng sản xất mà không nhìn thấy vai trò của lực lượng sản xuất

Sau chiến tranh, vẫn còn một số bộ phận được coi là sâu mọt của đất nước thì tỏ ra lo ngại, và lợi dụng nhà nước gặp lúc khó khăn để kích động, lôi kéo quần chúng, móc nối với các thế lực phản động bên ngoài gây rối loạn trong nước Những tệ nạn như ma túy, lưu manh, mại dâm vẫn còn măm me trong từng ngóc ngách của xã hội làm nhiều người thất nghiệp, đình trệ sự phát triển của xã hội

Trong lúc đó, trước tình hình được giải phóng, quần chúng nhân dân rất phấn khởi nhanh chóng bắt tay xây dựng chế độ mới thành một đát nước nông nghiệp với số dân tham gia vào ngành tới hơn 90% Nhưng chúng ta vẫn xây dựng các nhà máy công nghiệp trong khi lực lượng sản suất chưa phát triển, thêm vào đó

là sự phân công không hợp lí về quản lý nhà nước của xã hội,

Quyền lực quá tập trung vào Đảng và Nhà nước, quản lý quá nhiều các mặt của đời sống xã hội, thực hiện quá cứng nhắc làm cho toàn xã hội thiếu sức sống, thiếu năng động và sáng tạo Các giám đốc thời kì này chỉ đến ngồi chơi xơi nước

và cuối tháng lĩnh lương, các công nhân, nông dân làm đúng giờ quy định nhưng hiệu quả không cao Ở đây, chúng ta đã xem nhẹ thực tế phức tạp khách quan của thời kì quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội, là quá trình lịch sử lâu dài và trải qua nhiều chặng đường

Từ đây chúng ta phải có cơ sở hạ tầng của xã hội chủ nghĩa và cơ sở vật chất phát triển Chúng ta phải xây dựng lực lượng sản suất phù hợp với quan hệ sản xuất Chúng ta có thể bỏ qua tư bản chủ nghĩa nhưng không thể bỏ qua những tính quy luật chung của quá trình từ sản suất nhỏ đến sản xuất lớn Chúng ta phải biết

kế thừa và phát triển tích cực những kết quả của công nghiệp tư bản như thành tựu khoa học – kĩ thuật và công nghệ - môi trường, là cơ chế thị trường với nhiều hình thức cụ thể tác động vào quá trình phát triển

Để thay đỏi toàn diện nền kinh tế lạc hậu của nước nhà, Đảng xác định là phải phát triển nền kinh tế đa thành phần để tăng sức sống và năng động cho nền kinh tế, phát triển lực lượng sản xuất, phát triển các quan hệ hàng hóa và tiền tệ, tự

do buôn bán, các thành phần kinh tế tự do kinh doanh và phát triển theo khuôn khổ của pháp luật, được bình đẳng trước pháp luật song song với quá trình phát triển của nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa Hiện nay nền kinh tế thị trường ở nước ta còn nhiều yếu kém và gặp nhiều khó khăn, biểu hiện ở số lượng và chủng loại hàng hóa quá nghèo nàn, khối lượng hàng hóa lưu thông trên thị trường và kim ngạch xuất nhập khẩu còn quá nhỏ,chi phí sản xuất lại quá cao dẫn đến giá thành cao, nhưng chất lượng mặt hàng lại kém Nhiều loại thị trường quan trọng còn ở trình độ sơ khai hoặc mới đang trong quá trình hình thành như: Thị trường vốn thị trường chứng khoán, thị trường sức lao động Đường lối đổi mới năm 1986 được đưa ra lần đầu vào đại hội VI của Đảng cộng sản Việt Nam (tháng 12 năm 1986) là đường lối đổi mới tư duy lý luận về xã hội chủ nghĩa nhằm làm cán bộ và nhân dân nhận thức đúng xã hội chủ nghĩa, nhận ra được nguyên nhân của những lạc hậu, sai lầm về lý luận và thực tiễn trong xây dựng xã hôi chủ nghĩa Đổi mới tư duy là sự đổi mới toàn diện nhận thức Đặc biệt là về kinh tế, coi đổi mới kinh tế là trọng tâm, coi việc đưa ra những giải pháp đúng đắn là quan trọng nhất

Dưới áp lực của thực tiễn khách quan, nhằm thoát khỏi khủng hoảng kinh tế

xã hội, chúng ta cũng cần mở rộng giao lưu kinh tế nước ngoài, nhanh chóng hội nhập vào tổ chức thương mại thế giới WTO, AFTA và các hiệp định song phương đồng thời phải xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ Muốn vậy, ta phải đa phương hóa và đa dạng hóa hình thức và đối tác, phải quán triệt trên nguyên tắc đôi bên cùng có lợi, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau và không phân biệt chế

độ chính trị - xã hội,

Phải triệt để khai thác lợi thế so sánh của đất nước trong quan hệ kinh tế quốc dân nhằm khai thác tìm năng lao động, tài nguyên thiên nhiên đất nước, tăng xuất nhập khẩu, thu hút vốn kĩ thuật, công nghệ hiện đại và kinh nghiệm quản lý

Thu hút vốn đầu tư nước ngoài và phát triển cơ sở hạ tầng cũng là một trong chủ trương quan trọng của Đảng Để làm để làm điều này thì chúng ta cần giữ vững ổn định chính trị, hoàn thiện hệ thống pháp luật, đổi mới các chính sách tài chính và tiền tệ, giá cả, phát triển các thị trường quan trọng như thị trường chứng khoán và lao động…Nhà nước cần hạn chế việc can thiệp trực tiếp vào sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp mà nên tập trung tốt các chức năng tạo môi trường, hướng dẫn, hỗ trợ cần thiết cho các doanh nghiệp nước ngoài Tránh tình trạng giấy tờ phức tạp rắc rối, trên bảo dưới không nghe làm cho quá trình giải tỏa mặt bằng gặp nhiều khó khăn

Với các chủ trương trên ta nhận thấy vai trò quyết định của vật chất với ý thức, đó cũng là bài học quan trọng của Đảng “mọi đường lối chủ trương phải xuất phát từ thực tế, tôn trọng quy luật khách quan”

2 Để xây dựng xã hội chủ nghĩa cần phải hiểu sâu sắc vai trò của ý thức tác động trở lại vật chất.

Một trong những chủ trương quan trọng của Đảng và Nhà nước là phải lấy chủ nghĩa Mac – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm kim chỉ nam định hướng cho

sự phát triển kinh tế, chính trị, xã hội ở nước ta Tư tưởng Hồ Chí Minh nằm trong

hệ tư tưởng Mac – Lênin là thự thống nhất giưa chủ nghĩa Mac – Lênin và thực tiễn của đất nước Việt Nam Tư tưởng Hồ Chí Minh đã bảo vệ và quán triệt chủ nghĩa Mac – Lênin đúng đắn và hiệu quả nhất

Muốn hiểu sâu sắc và vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh cần nắm vững chủ nghĩa Mac – Lênin, nhất là phép biện chứng duy vật và phải nghiên cứu, nắm vững thực tiễn Chúng ta phải tập trung suy nghĩ về hai mặt:

Một là, về mục tiêu, lý tưởng, đạo đức lối sống Đây là yếu tố cơ bản nhất chi phối mọi suy nghĩ, hành động của chúng ta quyết định phẩm chất của người cán bộ, đảng viên trong điều kiện chuyển biến của thế giới và tình hình trong nước

Tư tưởng của Bác khẳng định mỗi người chúng ta phải nâng cao đạo đức cách mạng, đạo đức công dân và đạo đức của người cộng sản Cụ thể, chúng ta phải

“cần kiệm liêm chính, chí công vô tư”, luôn vì sự nghiệp dân giàu nước mạnh vì lợi ích của cá nhân và cộng đồng Kiên quyết và nghiêm khắc chống chủ nghĩa thực dụng với các biểu hiện tính đa dạng trong nền kinh tế thị trường mở cửa, thật

sự góp phần đẩy lùi nạn tham nhũng và tệ nạn xã hội, ngăn chặn sự thoái hóa biến chất trong một bộ phận cán bộ, đảng viên

Hai là, về yêu cầu xây dựng và bảo vệ tổ quốc, mỗi người trên cương vị trách nhiệm của mình, phải hoàn thành nhiệm vụ với hiệu quả, chất lượng cao, vì vậy, chúng ta phải đề cao ý chí phấn đấu, phấn đấu không mệt mỏi,

Không sợ hy sinh, gian khổ, đồng thời phải ra sức trau dồi tri thức Nâng cao tri thức khoa học xã hội và nhân văn, đặc biệt là nâng cao trình độ lý luận về chủ nghĩa Mac – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, nâng cao tri thức về khoa học tự