ĐÁNH GIÁ SỰ VẬN ĐỘNG CỦA CƠ LƯNG VÀ CỘT SỐNG Ở NGƯỜI LAO ĐỘNG KHI NÂNG NHẤC VẬT NẶNG BẰNG TAY

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN --- Bùi Thị Kim Hương ĐÁNH GIÁ SỰ VẬN ĐỘNG CỦA CƠ LƯNG VÀ CỘT SỐNG Ở NGƯỜI LAO ĐỘNG KHI NÂNG NHẤC VẬT NẶNG BẰNG TAY Chuyên n

Trang 1

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN

-

Bùi Thị Kim Hương

ĐÁNH GIÁ SỰ VẬN ĐỘNG CỦA CƠ LƯNG

VÀ CỘT SỐNG Ở NGƯỜI LAO ĐỘNG KHI NÂNG NHẤC VẬT NẶNG BẰNG TAY

Chuyên ngành: Nhân chủng ho ̣c

Trang 2

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới tất cả các tập thể và cá nhân đã giúp

đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu để hoàn thành bản luận văn này

Trước hết, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới Ban lãnh đạo, đặc biệt là toàn bộ công nhân tại các cơ sở sản xuất gạch đã giúp đỡ chúng tôi trong quá trình thu thập thông tin, số liệu cho luận văn này!

Tôi không quên bày tỏ lòng cảm ơn chân thành trước sự giúp đỡ, hỗ trợ của các đồng nghiệp thuộc Trung tâm Khoa học Con người và Sức khỏe Lao động – Viện Nghiên cứu KHKT Bảo hộ Lao động đã tạo mọi điều kiện giúp đỡ tôi

Lòng biết ơn chân thành của tôi xin được gửi tới các thầy cô trong Trường ĐHKHTN-ĐHQGHN, các thầy cô trong khoa Sinh học và đặc biệt là các thầy cô

Bộ môn Sinh lý học và sinh học người – những người đã tạo cho tôi một nền tảng kiến thức vững chắc giúp tôi có thể hoàn thành tốt luận văn này!

Tôi cũng xin cảm ơn bạn bè cùng khóa đã cùng tôi vượt qua những chặng đường gian khó, cùng giúp đỡ nhau tận tình trong suốt quá trình học tập và làm luận văn

Tôi muốn bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc, chân thành và vô hạn của mình tới thầy hướng dẫn của tôi PGS.TS Nguyễn Đức Hồng Người Thầy đã luôn giúp tôi

mở mang kiến thức và tầm nhìn của mình Thầy luôn tận tâm giành sự giúp đỡ hiệu quả nhất cho tôi mỗi khi cần thiết Cùng với sự giúp đỡ về khoa học, Thầy còn luôn động viên, khuyến khích tôi làm cho tôi luôn cảm thấy tự tin

Tôi xin dành tặng cuốn luận văn này tới gia đình và người thân, những người

đã luôn động viên tôi học tập và tin tưởng vào sự thành công trong học tập của tôi

Tôi xin trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, tháng 9 năm 2014

Tác giả Bùi Thị Kim Hương

Trang 3

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

CS: Cộng sự

RLCX: Rối loạn cơ xương

SD: Độ lêch chuẩn (Standard Deviation)

p: Giá trị p

t: Giá trị t

NIOSH : Viện quốc gia về an toàn và sức khỏe nghề nghiệp Hoa Kỳ

EMG : Điện cơ đồ (Electromyography)

LMM : Thiết bị giám sát sự vận động của lưng (Lumbar motion monitor)

CSTL : Cột sống thắt lưng

L1 : Đốt sống thắt lưng 1 (Vertebrae Lumbales 1)

L3 : Đốt sống thắt lưng 3 (Vertebrae Lumbales 3)

Trang 4

1.1.2 Một số nét về đặc điểm giải phẫu-sinh lý cột sống thắt lưng 12

1.2 GIỚI THIỆU VỀ ECGÔNÔMI Error! Bookmark not defined 1.3 SƠ LƯỢC VỀ MỘT SỐ NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC Error! Bookmark not defined

1.3.1 Các nghiên cứu ở nước ngoài Error! Bookmark not defined

1.3.2 Các nghiên cứu ở Việt Nam Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ERROR!

BOOKMARK NOT DEFINED

2.1 ĐỐI TƯỢNG, ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined 2.2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined

2.2.1.Thiết kế nghiên cứu và nội dung nghiên cứu chính Error! Bookmark not defined

2.2.2 Cỡ mẫu và cách chọn mẫu nghiên cứu Error! Bookmark not defined

2.2.2.1 Cỡ mẫu và cách chọn mẫu phỏng vấn theo bộ phiếu Error! Bookmark not defined

Trang 5

2.2.2.2 Cỡ mẫu và cách chọn mẫu cho quan sát, mô tả, phân tích về Ecgônômi Error!

Bookmark not defined

2.2.2.3 Cỡ mẫu và cách chọn mẫu sử dụng thiết bị giám sát sự vận động của lưng (LMM)

và đo điện cơ bề mặt (EMG) Error! Bookmark not defined

2.2.3 Các kỹ thuật nghiên cứu được áp dụng Error! Bookmark not defined

2.2.3.1 Điều tra qua phỏng vấn Error! Bookmark not defined

2.2.3.2 Quan sát, mô tả Error! Bookmark not defined

2.2.3.3 Đo, đánh giá sự vận động của lưng Error! Bookmark not defined

2.2.3.4 Đo, đánh giá điện cơ bề mặt Error! Bookmark not defined

2.2.4 Xử lý số liệu Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN ERROR! BOOKMARK NOT

DEFINED

3.1 ẢNH HƯỞNG CỦA MỘT SỐ THAO TÁC NÂNG NHẤC VẬT NẶNG TỚI CƠ LƯNG

VÀ CỘT SỐNG CỦA NGƯỜI LAO ĐỘNG Error! Bookmark not defined 3.1.1 Một số thông tin chung về đối tượng được phỏng vấn Error! Bookmark not defined

3.1.2 Quá trình làm việc, đặc điểm công việc và môi trường lao động Error!

3.1.3 Tình trạng rối loạn cơ xương Error! Bookmark not defined

3.2 KẾT QUẢ PHÂN TÍCH, ĐÁNH GIÁ ECGONOMI VÀ GIÁM SÁT HOA ̣T ĐỘNG CỦA LƯNG TẠI CÁC VI ̣ TRÍ LÀM VIỆC Error! Bookmark not defined 3.2.1 Kết qua ̉ phân tích đánh giá ta ̣i cơ sở sản xuất gạch tuynel Error! Bookmark not defined

3.2.2.Kết qua ̉ phân tích đánh giá ta ̣i cơ sở sản xuất gạch ốp lát granite Error!

3.2.3 Kết qua ̉ phân tích đánh giá ta ̣i cơ sở sản xuất sứ vệ sinh Error! Bookmark not defined

3.2.4 Nhận xét chung về mô hình nguy cơ rối loạn cơ xương cột sống thắt lưng ở công nhân sản xuất sứ vệ sinh, gạch granit và gạch tuynel Error! Bookmark not defined

3.3 MỨC ĐỘ NGUY CƠ QUA ĐÁNH GIÁ BẰNG ĐO ĐIỆN CƠ (EMG) Error! Bookmark not defined

Trang 6

3.3.1 So sánh giá trị do EMG của điện cực bên trái với điện cực bên phải Error!

3.3.2 So sánh giá trị do EMG của điện cực ở các vị trí khác nhau Error! Bookmark not defined

3.3.3 So sánh giá trị đo EMG của điện cực theo trọng lượng vật nâng Error!

3.3.4 So sánh giá trị đo EMG trên các đối tượng ở các ngành nghề khác nhau Error! Bookmark not defined

3.4 MỐI LIÊN QUAN GIỮA NÂNG NHẤC VẬT NẶNG VỚI ĐAU THẮT LƯNG Error!

3.4.1 Ảnh hưởng của nâng nhấc đối với cơ lưng và cột sống Error! Bookmark not defined

3.4.2 Ảnh hưởng cu ̉ a tro ̣ng lượng nâng nhấc đối với thắt lưng Error! Bookmark not defined

3.4.3 Ảnh hưởng củ a khoảng cách ngang khi nâng nhấc đối với thắt lưng Error!

3.4.4 Tương quan giữa kết qua ̉ đo EMG với tỷ lê ̣ đau thắt lưng Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED.

TÀI LIỆU THAM KHẢO 15

PHỤ LỤC

Trang 7

DANH MỤC CÁC BẢNG

BảNG 3.1 GIớI VÀ NGÀNH SảN XUấT CủA ĐốI TƯợNG ĐƯợC PHỏNG VấN

ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED.

BảNG 3.2 Số NĂM LÀM CÔNG VIệC THƯờNG XUYÊN NÂNG NHấC CủA ĐốI TƯợNG

PHỏNG VấN ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED.

BảNG 3.3 CÔNG VIệC HÀNG NGÀY CủA ĐốI TƯợNG PHỏNG VấN ERROR!

BOOKMARK NOT DEFINED.

BảNG 3.4 THờI GIAN LÀM VIệC TRUNG BÌNH MỗI NGÀY ERROR! BOOKMARK

NOT DEFINED.

BảNG 3.5 TRọNG LƯợNG TRUNG BÌNH CủA VậT PHảI NÂNG NHấC (KG) ERROR!

BảNG 3.6 Tỷ Lệ ĐốI TƯợNG CÓ Bị ĐAU/NHứC/CứNG/KHÓ Cử ĐộNG ở MộT Số Bộ

PHậN CƠ THể TRONG VÕNG 1 NĂM TRƯớC THờI ĐIểM ĐIềU TRA ERROR!

BảNG 3.7 NƠI CảM NHậN ĐAU THắT LƯNG LầN ĐầU TIÊN ERROR!

BOOKMARK NOT DEFINED

BảNG 3.8 CÔNG VIệC ĐANG LÀM KHI CảM NHậN THấY ĐAU THắT LƯNG LầN

ĐầU TIÊN ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED

BảNG 3.9 THờI ĐIểM KHI CảM NHậN THấY ĐAU THắT LƯNG RÕ ERROR!

BảNG 3.10 DIễN BIếN CủA TÌNH TRạNG ĐAU THắT LƯNG ERROR! BOOKMARK

NOT DEFINED

BảNG 3.11 DIễN BIếN CủA TÌNH TRạNG ĐAU THắT LƯNG ERROR! BOOKMARK

NOT DEFINED

BảNG 3.12 TÌNH HÌNH ĐAU THắT LƯNG TRONG THÁNG QUA ERROR!

BảNG 3.13 TÌNH HÌNH ĐAU THắT LƯNG TạI THờI ĐIểM PHỏNG VấN ERROR!

Trang 8

BảNG 3.14 KếT QUả ĐO BIÊN Độ SÓNG VÀ TầN Số TRUNG BÌNH CủA ĐIệN CựC

BÊN PHảI VÀ BÊN TRÁI ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED

BảNG 3.15 KếT QUả ĐO BIÊN Độ SÓNG VÀ TầN Số TRUNG BÌNH CủA ĐIệN CựC

ở CÁC Vị TRÍ KHÁC NHAU TRÊN CƠ LƢNG THẳNG ERROR! BOOKMARK NOT

DEFINED

BảNG 3.16 KếT QUả ĐO EMG CHIA THEO TRọNG LƢợNG VậT NÂNG ERROR!

BảNG 3.17 KếT QUả ĐO EMG CHIA THEO NGÀNH NGHề SảN XUấT ERROR!

Trang 9

DANH MỤC CÁC HÌNH

HÌNH 1.1 CộT SốNG 11 HÌNH 1.2 CÁC ĐốT SốNG THắT LƢNG 13

HÌNH 1.3 LIÊN Hệ CủA Rễ THầN KINH GAI SốNG VớI ĐốT SốNG ERROR!

HÌNH 1.4 CÁC CƠ LƢNG-LớP GIữA ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED HÌNH 2.1 SÁT Sự VậN ĐộNG CủA LƢNG ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED

HÌNH 2.2 Vị TRÍ ĐÖNG CủA DÂY ĐEO THIếT Bị ERROR! BOOKMARK NOT

HÌNH 2.6 ĐIệN CựC ĐÃ ĐƢợC GắN TạI Vị TRÍ NGANG VớI L3 ERROR!

HÌNH 2.7 VÍ Dụ MộT BảN GHI ĐIệN CƠ ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED

HÌNH 2.8 MứC NGUY CƠ CHUNG VÀ MứC NGUY CƠ RIÊNG THEO TừNG YếU

Tố ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED

HÌNH 3.1 NGUY CƠ RLTL ở CÔNG NHÂN BốC GạCH Từ BĂNG TảI LÊN XE ĐẩY

ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED

HÌNH 3.2 NGUY CƠ RLTL ở CÔNG NHÂN Hạ GạCH Từ XE ĐẩY XUốNG XếP

THÀNH HÀNG TạI NHÀ PHƠI GạCH ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED HÌNH 3.3 NGUY CƠ RLTL CủA CÔNG NHÂN ở Bộ PHậN PHƠI ĐảO GạCH ERROR!

Trang 10

HÌNH 3.4 NGUY CƠ RLTL ở CÔNG NHÂN XếP GạCH VÀO GOONG ERROR!

HÌNH 3.5 NGUY CƠ RLTL ở CÔNG NHÂN BốC XếP HộP GạCH NEM LÊN XE TảI

HÌNH 3.6 NGUY CƠ RốI LOạN CƠ XƯƠNG CộT SốNG THắT LƯNG THEO TừNG

YếU Tố ở CÔNG NHÂN SảN XUấT GạCH TUYNEL ERROR! BOOKMARK NOT

DEFINED

HÌNH 3.7 NGUY CƠ RốI LOạN CƠ XƯƠNG CộT SốNG THắT LƯNG TRUNG BÌNH

CHUNG ở CÔNG NHÂN SảN XUấT GạCH TUYNEL ERROR! BOOKMARK NOT

DEFINED

HÌNH 3.8 NGUY CƠ RLTL ở CÔNG NHÂN BốC NHÁM ERROR! BOOKMARK

NOT DEFINED

HÌNH 3.9 NGUY CƠ RLTL ở CÔNG NHÂN ĐÓNG HộP GạCH ERROR!

HÌNH 3.10 NGUY CƠ RLTL ở CÔNG NHÂN BốC XếP GạCH LÊN XE TảI ERROR!

HÌNH 3.11 NGUY CƠ RLTL THEO TừNG YếU Tố ở CÔNG NHÂN SảN XUấT GạCH

GRANIT ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED

CHUNG ở CÔNG NHÂN SảN XUấT GạCH GRANIT ERROR! BOOKMARK NOT

DEFINED

HÌNH 3.13 NGUY CƠ RLTL ở CÔNG NHÂN SảN XUấT KHUÔN ERROR!

HÌNH 3.14 NGUY CƠ RLTL ở CÔNG NHÂN TạO HÌNH ERROR! BOOKMARK

NOT DEFINED

HÌNH 3.15 NGUY CƠ RLCX CSTL ở CÔNG NHÂN KIểM TRA MộC ERROR!

HÌNH 3.16 NGUY CƠ RLTL ở CÔNG NHÂN KIểM TRA PHÂN LOạI SảN PHẩM

Trang 11

HÌNH 3.17 NGUY CƠ RLTL ở CÔNG NHÂN ĐÓNG GÓI SảN PHẩM ERROR!

HÌNH 3.18 NGUY CƠ RốI LOạN CƠ XƯƠNG CộT SốNG THắT LƯNG THEO TừNG

YếU Tố ở CÔNG NHÂN SảN XUấT Sứ Vệ SINH ERROR! BOOKMARK NOT

DEFINED

CHUNG ở CÔNG NHÂN SảN XUấT Sứ Vệ SINH ERROR! BOOKMARK NOT

DEFINED

HÌNH 3.20 NGUY CƠ RốI LOạN CƠ XƯƠNG CộT SốNG THắT LƯNG ở 3 NHÓM

NGHề ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED

HÌNH 3.21 NGUY CƠ RốI LOạN CƠ XƯƠNG CộT SốNG THắT LƯNG THEO GIớI

TÍNH ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED

HÌNH 3.22 GIÁ TRỊ EMG CHIA THEO VI ̣ TRÍ ĐẶT ĐIỆN CỰC ERROR!

HÌNH 3.23 TỶ LỆ ĐAU MỎI CƠ XƯƠNG CỦA ĐỐI TƯỢNG PHỎNG VẤN ERROR!

HÌNH 3.24 GIÁ TRỊ EMG CHIA THEO TRỌNG LƯỢNG NÂNG NHẤC ERROR!

HÌNH 3.25 GIÁ TRỊ EMG CHIA THEO TRỌNG LƯỢNG NÂNG NHẤC ERROR!

HÌNH 3.26 TƯƠNG QUAN GIỮA TỶ LỆ ĐAU THẮT LƯNG VÀ TRỌNG LƯỢNG NÂNG

NHẤC TRUNG BÌNH ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED

HÌNH 3.27 MÔ HÌNH VỀ LỰC, MÔ MEN VÀ SỰ CÂN BẰNG KHI NÂNG NHẤC

VẬT NẶNG Ở CÁC KHOẢNG CÁCH NGANG KHÁC NHAU ERROR! BOOKMARK

NOT DEFINED

HÌNH 3.28 TƯƠNG QUAN GIỮA MÔ MEN TỐI ĐA VÀ TRỌNG LƯỢNG VẬT

NÂNG ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED

HÌNH 3.29 TƯƠNG QUAN GIỮA TỶ LỆ ĐAU THẮT LƯNG VÀ BIÊN ĐỘ SÓNG CỰC ĐẠI ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED

Trang 12

HÌNH 3.30 TƯƠNG QUAN GIỮA TỶ LỆ ĐAU THẮT LƯNG VÀ TẦN SỐ TRUNG

BÌNH ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED

Trang 13

11

MỞ ĐẦU

Ngày nay, nhiều công việc nâng nhấc, vận chuyển các vật nặng đã được cơ giới hóa nhờ sự trợ giúp của máy móc thiết bị chuyên dụng Tuy nhiên, vẫn không thể tránh khỏi việc nâng nhấc bằng tay ở nhiều công đoạn trong hầu hết các ngành sản xuất Việc nâng nhấc bằng tay các nguyên, nhiên, vật liệu, bán thành phẩm, thành phẩm trong sản xuất vẫn diễn khá phổ biến trong ngành sản xuất vật liệu xây dựng

Nâng nhấc, vận chuyển các vật nặng quá sức mình hoặc tư thế nâng nhấc không đúng có thể dẫn đến tai nạn, làm chấn thương cơ, gân, khớp và thần kinh vận động Khi thường xuyên nâng nhấc thủ công, người lao động còn phải đối diện với những tổn thương ở cơ, gân, thần kinh và các tổ chức nâng đỡ liên đốt sống tích lũy theo thời gian, gây nên hội chứng rối loạn cơ xương (RLCX)

Trước thực trạng RLCX do nghề nghiệp nói chung và tổn thương thắt lưng nói riêng khá cao và cao nhất trong số các tổn thương nghề nghiệp Nhiều nghiên cứu đánh giá mức độ nguy cơ đối với lưng trong các hoạt động lao động nâng nhấc vật bằng tay

ở các ngành công nghiệp khác nhau đã được các nhà khoa học ở nhiều nước quan tâm nghiên cứu Kết quả của các công trình nghiên cứu là cơ sở để xây dựng các tiêu chuẩn giới hạn nâng nhấc, hướng dẫn thực hành lao động đối với nâng nhấc thủ công, thực hành áp dụng các biện pháp bảo vệ…

Ở Việt Nam, chưa có công trình nghiên cứu nào về mối liên quan giữa đau mỏi lưng với nâng nhấc vật nặng, chỉ có các điều tra, phỏng vấn đưa ra tỷ lệ đau mỏi cơ xương khớp trong đó có thắt lưng ở các công việc khác nhau Một số nghiên cứu đã kết hợp với phân tích tư thế, thao tác trong lao động rồi đề xuất, kiến nghị các biện pháp dự phòng Chúng ta còn thiếu các công trình nghiên cứu, định lượng mức độ nguy cơ đối với cơ lưng và cột sống của người lao động khi thực hiện các hoạt động nâng nhấc thủ công qua giám sát sự vận động của cột sống và sự thay đổi về điện cơ của các nhóm cơ lưng tham gia trong quá trình nâng nhấc

Để đáp ứng yêu cầu này, chúng tôi đã tiến hành thực hiện đề tài “Đánh giá sự vận động của cơ lưng và cột sống ở người lao động khi nâng nhấc vật nặng bằng tay” với

các mục tiêu sau:

Trang 14

Các số liệu trong luận văn này được trích một phần từ đề tài 209/10/TLĐ do PGS.TS Nguyễn Đức Hồng – Trung tâm Khoa học Con người và Sức khỏe Lao động, Viện Nghiên cứu Khoa học Kỹ thuật Bảo hộ Lao động làm chủ nhiệm Tác giả luận văn đã trực tiếp tham gia thực hiện và được chủ nhiệm đề tài đồng ý cho phép sử dụng một phần số liệu của nghiên cứu cho luận văn

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1 MỘT SỐ NÉT VỀ GIẢI PHẪU-SINH LÝ CỘT SỐNG THẮT LƯNG

1.1.1.Vài nét tổng quát về cột sống

Cột sống (columna vertebradis) của con người là trục trung tâm của cơ thể, thuộc bộ xương trục (skeleton axiale) bao gồm nhiều đốt sống tiếp khớp với nhau, giúp cho thân mình vận động dễ dàng và nhịp nhàng Cột sống bao bọc và bảo vệ cho tủy sống - một phần của thần kinh trung ương Ở người, cột sống còn có tác dụng phần nào nâng đỡ trọng lượng của cơ thể

và truyền sức nặng cơ thể xuống hai chân [16]

Ở nữ giới, cột sống dài khoảng 60cm; ở nam giới, cột sống dài hơn, khoảng 70cm Cột sống nằm chính giữa thành sau của thân, chạy dài từ mặt dưới xương chẩm và tận hết bởi xương cụt, gồm 33-34 đốt sống, chia làm 5 đoạn (Hình 1.1):

Trang 15

- Xương cùng (os sacrum) gồm 5 đốt (S1-S5) dính với nhau thành một khối

- Xương cụt (os coccygis) gồm từ 4-5 đốt dính với nhau tạo thành một khối xương Đoạn cùng cụt bắt đầu từ khớp thắt lưng cùng tới đỉnh xương cụt dài khoảng 12cm cong lõm xuống dưới và ra trước

Các đốt sống có những tính chất chung giống nhau và những đặc tính riêng biệt cho từng loại đốt sống Bốn đoạn cong sinh lý của cột sống đảm bảo cho cột sống hoạt động được mềm dẻo, uyển chuyển và trọng tâm cơ thể rơi đúng mặt chân đế giúp cho con người vững vàng trong tư thế đứng thẳng Nhìn chung, cột sống được chia làm hai phần:

- Phần trên gồm 24 đốt sống thuộc các đoạn cổ, ngực, thắt lưng xếp chồng lên nhau,

cử động khá dễ dàng, trong đó đoạn cổ và thắt lưng là linh hoạt nhất

Trang 16

- Thân rất to, rộng chiều ngang hơn chiều trước sau

- Lỗ đốt sống hình tam giác, rộng hơn lỗ đốt sống của các đốt sống ngực nhưng nhỏ hơn lỗ đốt sống cổ

- Cuống ngắn nhưng rất dày và dính vào thân đốt sống ở 3/5 trên Khuyết đốt sống dưới sâu hơn khuyết đốt sống trên

- Cung đốt sống có chiều cao hơn chiều rộng

- Mỏm gai hình chữ nhật, chạy ngang ra sau

- Mặt khớp của mỏm khớp trên hơi lõm hướng vào trong, ra sau Trên bờ sau của mỏm xương nhô lên tạo nên mỏm vú (processus mammilaris) Mỏm khớp dưới có mặt khớp hơi lồi, nhìn ra ngoài và ra trước

- Mỏm ngang dài và mỏng được coi như xương sườn thoái hóa Trên mặt sau mỏm ngang có một lồi củ gọi là mỏm phụ (processus accesorius)

* Đặc điểm của lỗ liên đốt sống (lỗ gian liên đốt)

Ở cột sống đoa ̣n thắt lưng, sự liên quan về vị trí các đĩa đệm và các lỗ liên đốt với dễ thần kinh tủy sống có vai trò đặc biệt quan trọng Nói chung, các lỗ liên đốt sống này nằm ngang mức với các đĩa đệm Cỡ của các rễ thần kinh vùng cột sống thắt lưng lớn dần từ trên xuống dưới và rễ L5 lớn nhất

Bình thường đường kính của lỗ liên đốt sống to gấp 5-6 lần đường kính của rễ thần kinh chui qua lỗ Các tư thế duỗi cột sống và nghiêng về hai bên làm giảm đường kính lỗ Khi đĩa đệm bị lồi hoặc thoát vị về phía bên sẽ làm hẹp lỗ liên đốt, chèn ép vào rễ thần kinh gây đau Riêng lỗ liên đốt thắt lưng cùng là đặc biệt nhỏ do tư thế của khe khớp đốt sống ở

Trang 17

Khớp giữa thân các đốt sống là khớp quan trọng nhất và có nhiều ý nghĩa hơn cả Khớp giữa thân các đốt sống là một khớp bán động sụn Diện khớp là mặt trên và mặt dưới của thân hai đốt sống kề nhau Vì hai mặt này lõm nên giữa hai mặt khớp có đĩa gian đốt sống Đĩa gian đốt sống (discus intervertebralis) còn gọi là đĩa đệm cấu tạo bằng sơ sụn có hình thấu kính hai mặt lồi tương ứng với các mặt lõm của thân các đốt sống Độ dày của đĩa tùy thuộc vào từng vùng của cột sống cũng như từng phần của đĩa (Hình 1.2) Đĩa gian đốt sống thắt lưng dày nhất Ở đoạn cột sống thắt lưng, phần đĩa trước dày hơn phần sau, góp phần làm cho cột sống thắt lưng lồi ra trước Có tất cả 23 đĩa nằm chen giữa thân các đốt sống từ C1 tới S1 Mỗi đĩa đệm gồm có hai phần: phần chu vi gọi là vòng sợi (anulus

Trang 18

16

fibrosus) được cấu tạo bởi những vòng sơ sụn đồng tâm và rất đàn hồi; phần trung tâm gọi

là nhân nhầy/tủy (nucleus pulposus) Nhân nhầy được cấu tạo bởi một chất rất đàn hồi và có thể di chuyển trong vòng sợi tùy theo vị trí của các đốt sống Thường thì nhân nhầy nằm gần

bờ sau hơn bờ trước của đĩa gian đốt

Ở tư thế nghỉ, khi có áp lực ép lên cột sống, đĩa đệm phản ứng lại bằng sự căng của các vòng sợi và sự tăng áp lực trong nhân nhầy Khi cột sống vận động về một phía (gấp, duỗi, nghiêng…) thì nhân nhầy chuyển về phía đối diện, đồng thời vòng sợi cũng bị giãn ra Trong động tác xoay cột sống một cách quá mức hay đột ngột, các vòng sợi ở phía trực tiếp

sẽ bị căng ra, trong khi các vòng sợi ở bên đối diện sẽ chun lại Những mô hình toán học dựa trên mô phỏng của đĩa đệm vùng thắt lưng đã mô tả rằng, sự xoắn vặn sẽ gây sang chấn tập trung ở những vòng sợi bên, làm rạn nứt các vòng sợi, đây là vị trí dễ bị thoát vị đĩa đệm [1] Khi gấp mạnh thân người ra phía trước có thể gây thoát vị đĩa đệm ra sau đẩy lồi vào trong ống sống

Như vậy, đĩa đệm tham gia vào vận động của cột sống bằng khả năng biến dạng và tính chịu ép của nó, kết hợp với khả năng chuyển trượt của các khớp đốt sống đã tạo nên cho cột sống có một trường vận động nhất định [26] Ngoài ra, đĩa đệm còn đảm bảo chức năng giảm xóc cho cơ thể, làm giảm nhẹ các chấn động dọc theo trục cột sống do trọng tải Nhân nhầy đảm nhiệm chức năng chuyển tiếp các lực dọc trục để trải đều và cân đối tới mâm sụn và vòng sợi [25]

Các đốt sống được liên kết với nhau bởi các dây chằng như dây chằng dọc trước, dây chằng dọc sau, dây chằng vàng, dây chằng trên gai, dây chằng gian gai, dây chằng gian ngang Dây chằng dọc trước, dây chằng dọc sau, dây chằng liên gai, dây chằng vàng có liên quan trực tiếp đến bệnh thoát vị đĩa đệm Dây chằng dọc sau phủ phần sau của vòng sợi đĩa đệm nhưng không phủ kín, để hở phần sau bên của vòng sợi nên thoát vị đĩa đệm thường xuất hiện ở đây Dây chằng vàng phủ phần sau của ống sống, góp phần che trở cho ống sống và các rễ thần kinh Vì vậy, sự phì đại của dây chằng vàng cũng gây đau rễ thắt lưng có thể nhầm với thoát vị đĩa đệm

* Mối liên quan giữa đĩa đệm và khớp liên cuống đốt sống

Các khớp liên cuống đốt sống là các khớp thực thụ, chúng là các khớp bản lề chêm Tùy theo tư thế của khớp trong không gian mà nó có những hướng vận động hoàn toàn xác

Trang 19

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tiếng Việt

1 Vũ Quang Bích (1993), Phòng và chữa các bệnh đau lưng, Nhà xuất bản Y học,

Hà Nội.Tạ Tuyết Bình và CS (1997), “Đánh giá nguy cơ gây rối loạn cơ xương ở nữ công

nhân sản xuất gạch bằng lò tuynen” Tập san Y học lao động và Vệ sinh môi trường, số 11,

tr.34

2 Tạ Tuyết Bình và CS (1997), “Đánh giá nguy cơ gây rối loa ̣n cơ xương ở nữ công

nhân sản xuất ga ̣ch bằng lò tuynel” Tập san Y học lao động và Vê ̣ sinh môi trường , số 11,

tr.34

3 Nguyễn Thế Công, Nguyễn Đức Hồng (2001), “Nghiên cứu điều kiện lao động, đánh giá gánh nặng thao tác và tư thế làm việc của công nhân trên dây chuyền lắp ráp ô tô”,

Tạp chí Bảo hộ lao động, số tháng 8, tr.4-6

4 Nguyễn Thế Công (2003), Điều kiện làm việc và sức khỏe nghề nghiệp của lao

động nữ, Nhà xuất bản Lao động, Hà Nội

Trang 20

18

5 Phan Hạnh Dung, Nguyễn Đức Trọng (2006), Mối liên hệ giữa tư thế làm việc và

đau mỏi cơ xương của công nhân ở một số công ty cơ khí, Hội thảo quốc gia khoa học công

nghệ AT-SKNN và bảo vệ môi trường trong quá trình hội nhập ở Việt Nam

6 Nguyễn Đình Dũng và CS (2001), “Bước đầu tìm hiểu tình hình đau thắt lưng ở

công nhân may công nghiệp thuộc Tổng công ty dệt may Việt Nam”, Tạp chí Bảo hộ lao

động, số tháng 2, tr.8-11

7 Trịnh Xuân Đàn (2008), Giải phẫu học, Nhà xuất bản y học, Hà Nội

8 Nguyễn Đức Hồng, Nguyễn Hữu Nhân (2004), Giáo trình nhân trắc học

Ergonomi, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội

9 Nguyễn Đức Hồng, Cao Duy Tuyết và CS (2002), Atlas nhân trắc học người Việt Nam

trong lứa tuổi lao động, Nhà xuất bản Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội

10 Nguyễn Đức Hồng (2010), “Tác động của gánh nặng lao động đối với người lao

động trên các dây chuyền hoàn thành sản xuất giầy”, Tạp chí An toàn-Sức khỏe và môi

trường lao động, số 1, tr 10-19

11 Nguyễn An Lương, Nguyễn Đức Hồng (2010), Ecgonomi với an toàn và vệ sinh

lao động, Hội thảo khoa học Ecgonomi với An toàn vệ sinh lao động, Hội KHKT An toàn vệ

sinh lao động Việt Nam, Hà Nội

12 Nguyễn Hữu Nhân, Hoàng Quý Tỉnh (2009), Sinh học người, Nhà xuất bản khoa

học và kỹ thuật, Hà Nội

13 Nguyễn Ngọc Ngà (2001), “Điều kiện lao động và sức khỏe của nữ công nhân

ngành giầy”, Tạp chí Bảo hộ lao động, Số 1, tr 22-24

14 Nguyễn Bạch Ngọc (2000), Ecgônômi trong thiết kế và sản xuất, Nhà xuất bản

giáo dục, Hà Nội

15 Nguyên Bạch Ngọc (1998), “Sự phụ thuộc giữa mức độ căng thẳng mệt mỏi thần

kinh cơ vùng đai vai và đặc điểm tư thế lao động ngồi”, Tập san Y học Lao động và vệ sinh

Trang 21

19

18 Dương Khánh Vân (1998), “Điều tra tình hình đau mỏi cơ xương khớp ở người

sản xuất chè”, Tập san Y học lao động và Vệ sinh môi trường, số 12, tr.49

19 Viện Y học lao động và vệ sinh môi trường, Đại học Washington (2003) “Tài liệu lớp tập huấn ecgonomi ứng dụng”, Hà Nội

20 Đỗ Đình Xuân (2002), Nghiên cứu tầm hoạt động cột sống thắt lưng ở người

trưởng thành bình thường và một số đối tượng bệnh lý vùng thắt lưng, Luận án tiến sỹ Y

lifting task”, J Huazhong Univ Sci Technolog Med Sci, 24(6), pp 552-555

25 Fraway Julian J (2003), “Data-based motion prediction”, SAE transaction ISSN –

96-736X, vol 112, No7, pp 722-732

26 Gilroy J (1992), Hemiated intervertebral disk Basis neurology Mc Graw-hill inc

27 Gunnar B J Andersson, John W Frymoyer (1991), Etiology of low back pain: the

patient, Occupational low back pain Mosby Year Book Inc, Printed in USA

28 Jette Nygaard Jensen, Karen Albertsen, Vilhelm, Borg and Kirsten Nabe Nielsen

(2009), The predictive effect of fear-avoidance beliefs on low back pain among newly

qualified health care workers with and without previous low back pain: a prospective cohort study, BMC Musculoskeletal Disorders , 10:117 doi: 10.1186/141-2474-10-117

29 Lavender S.A., D.M.Oleske, G.B.J Andersson and M.J.Morrissey Kwasny (2006), “Low-back disorder risk in automotive part distribution”, International Journal of Industrial Ergonomics, Volume 36, ISSSE 9, September, pp 755-760

Trang 22

20

30 National Institute for Occupational Safety and Health (NIOSH), Cal/OSHA Ergonomic Guidelnes for Manual Material Handling, Published 2007 by the California Department of Industrial Relations

31 Waters T.R, Anderson V.P.Garg A (1994), Applications manual for the revised

NIOSH lifting equation, Center for disease control and prevention, printed in USA

32 Yamamoto S (1997), A new trend in the study of low back pain in workplaces,

Industrial health, 35(2): pp 173-85

Định dạng
Số trang	44
Dung lượng	0,96 MB