Nghiên cứu, hoàn thiện mô hình quản lý áp dụng thử nghiệm quy chế đặt hàng khai thác và bảo vệ công trình thủy lợi tại tuyên quang

Kinh nghi m Thái Nguyên ..... Vì v y, gây ra tình tr ng “cha chung không ai khóc” công trình không ai duy tu b o d ng nên xu ng c p nghiêm tr ng... ph i là các TCHTDN.. Các t thu nông nà

lòng bi t n c a mình t i s h ng d n t n tình, chu đáo c a giáo viên h ng d n PGS-TS Nguy n Bá Uân và các th y, cô giáo Tr ng i h c Th y l i

Do nh ng h n ch v ki n th c, th i gian, kinh nghi m và tài li u tham kh o nên thi u sót và khuy t đi m là đi u không th tránh kh i Vì v y, tác gi r t mong

nh n đ c s góp ý, ch b o c a c a quý th y, cô và đ ng nghi p, đó chính là s giúp đ quý báu mà tác gi mong mu n nh t đ c g ng hoàn thi n h n trong quá trình nghiên c u và công tác sau này

Các s li u và k t lu n trình bày trong lu n v n ch a t ng đ c công b các nghiên c u khác

Tôi xin ch u trách nhi m v đ tài lu n v n c a mình

Hà N i, ngày 25 tháng 11 n m 2013

H c viên cao h c

Nghiêm Xuân Thu n

M C L C

CH NG 1 M T S V N TH C HI N V MÔ HÌNH T CH C QU N

LÝ TH Y L I THEO C CH T HÀNG 1

1.1 Vai trò c a h th ng các công trình th y l i trong n n kinh t qu c dân 1

1.1.1 Khái ni m v h th ng các công trình th y l i 1

1.1.2 Vai trò c a h th ng các công trình th y l i trong n n kinh t qu c dân 1

1.2 Hi n tr ng qu n lý khai thác công trình th y l i n c ta 3

1.3 Các mô hình t ch c qu n lý th y nông n c ta trong th i gian qua 6

1.3.1 Mô hình qu n lý nhà n c 6

1.3.2 Mô hình qu n lý khai thác các công trình th y l i 10

1.4 Ph ng th c đ t hàng qu n lý khai thác và b o v công trình th y l i 16

1.4.1 Khái quát v ph ng th c đ t hàng khai thác b o v công trình th y l i 16

1.4.2 Các nhân t nh h ng đ n hi u qu áp d ng c a ph ng th c đ t hàng 22

1.4.3 H ngápd ng ph ng th c đ t hàng khai thác và b o v công trình th y l i 27

1.4.4 Nh ng v n đ đ t ra trong vi c áp d ng ph ng th c đ t hàng khai thác và b o v công trình th y l i 29

1.5 Kinh nghi m v áp d ng các mô hình qu n lý 30

1.5.1 Kinh nghi m Thái Nguyên 30

1.5.2 Kinh nghi m Hà N i 34

K t lu n ch ng 1 41

CH NG 2 TH C TR NG ÁP D NG PH NG TH C T HÀNG CÁC BAN QU N LÝ KHAI THÁC CÔNG TRÌNH TH Y L I TRÊN A BÀN T NH TUYÊN QUANG 42

2.1 c đi m t nhiên, kinh t , xã h i c a t nh Tuyên Quang 42

2.1.1 c đi m dân sinh kinh t , xã h i 42

2.1.2 c đi m đ a hình, đ a ch t 42

2.1.3 c đi m th y v n s ng ngòi, ngu n n c 43

2.2 Hi n tr ng v th y l i ph c v nông nghi p trên đ a bàn t nh Tuyên Quang 43

2.2.1 Hi n tr ng th y l i l u v c sông Lô 44

2.2.2 Hi n tr ng th y l i l u v c sông Gâm 45

Hi n tr ng th y l i l u v c sông Phó áy 45

2.3 Quá trình hình thành và phát tri n h th ng các ban qu n lý khai thác công trình

th y l i áp d ng quy ch đ t hàng t i t nh Tuyên Quang 46

2.3.1 Quá trình hình thành, tình hình c s v t ch t – k thu t 46

2.3.2 Th c tr ng v t ch c b máy, biên ch các ban qu n lý CTTL 50

2.3.3 Tình hình qu n lý s a ch a các công trình trên đ a b n t nh Tuyên Quang 51

2.3.4 K t qu ho t đ ng t i tiêu trên đ a bàn t nh Tuyên Quang 54

2.3.5 Tình hình tài chính cho quá trình ho t đ ng c a các ban: 55

2.4 Nh ng k t qu đ t đ c và nh ng t n t i trong áp d ng mô hình quy ch đ t hàng t nh Tuyên Quang 58

2.4.1 Nh ng k t qu đ t đ c trong áp d ng mô hình quy ch đ t hàng 58

2.4.2 Nh ng t n t i trong áp d ng mô hình quy ch đ t hàng 59

K t lu n ch ng 2 62

CH NG 3 NGHIÊN C U XU T HOÀN THI N MÔ HÌNH ÁP D NG TH NGHI M QUY CH T HÀNG KHAI THÁC VÀ B O V CÔNG TRÌNH TH Y L I TRÊN A BÀN T NH TUYÊN QUANG 63

3.1 nh h ng quy ho ch phát tri n th y l i c a t nh Tuyên Quang trong th i gian t i 63

3.1.1 Quan đi m phát tri n th y l i 63

3.1.2 M c tiêu phát tri n th y l i 63

3.2 M t s quan đi m đ nh h ng trong đ i m i c ch qu n lý c a t nh Tuyên Quang 65

3.2.1 i m i c ch qu n lý ph i nh m ph c v đ ng l i phát tri n kinh t c a ng 65

3.2.2 i m i c ch qu n lý c n chú ý đ n đ c thù c a công tác th y l i 65

3.2.3 Áp d ng c ch đ t hàng khai thác và b o v công trình th y l i g n li n v i qu n lý tài nguyên n c và b o v môi tr ng 66

3.2.4 Ph i đ m b o l i ích t ng vùng, t ng đ a ph ng và toàn xã h i 67

3.2.5 Phát huy s c m nh c a các thành ph n kinh t , th c hi n ph ng châm Nhà n c và nhân dân cùng làm 68

3.2.6 Coi tr ng m c tiêu kinh t - xã h i và môi tr ng trong qu n lý áp d ng quy ch đ t hàng khai thác và b o v công trình th y l i 69

3.2.7 T ch c tri n khai th c hi n nhi m v qu n lý khai thác công trình th y l i theo

ph ng th c đ t hàng 70

3.3 xu t m t s gi i pháp nh m hoàn thi n mô hình áp d ng th nghi m quy ch đ t hàng khai thác và b o v công trình th y l i t i Tuyên Quang 71

3.3.1 ánh giá th c tr ng mô hình qu n lý khai thác và b o v công trình th y l i t nh Tuyên Quang theo ph ng th c đ t hàng 71

3.3.2 Ki n toàn mô hình qu n lý áp d ng quy ch đ t hàng khai thác và b o v công trình th y l i 73

3.3.3 Hoàn thi n c ch chính sách tài chính 75

3.3.4 Áp d ng quy ch đ t hàng d ch v Qu n lý khai thác và b o v công trình th y l i 75

3.3.5 Qu n lý th c hi n h p đ ng đ t hàng theo quy đ nh hi n hành 81

3.3.6 Nghi m thu thanh toán h p đ ng đ t hàng 85

3.3.7 Th c hi n công tác báo cáo theo quy đ nh 87

3.4 Các gi i pháp đi u ki n đ th c hi n mô hình qu n lý áp d ng quy ch đ t hàng khai thác và b o v công trình th y l i t i t nh Tuyên Quang 87

K t lu n ch ng 3 89

K T LU N VÀ KI N NGH 90

1 K t lu n 90

2 Ki n ngh 91 TÀI LI U THAM KH O

PH L C

DANH M C HÌNH V

S đ 1.1: S đ t ch c b máy qu n lý Nhà n c v th y l i 7

S đ 1.2:Mô hình t ch c qu n lý khai thác công trình th y l i 11

S đ 1.3: Quy trình đ t hàng qu n lý khai thác CTTL Thái Nguyên 31

S đ 1.4 Mô hình qu n lý đ t hàng khai thác công trình th y l i Hà N i 34

S đ 2.1 Mô hình t ch c c a Ban QLKTCTTL Tuyên Quang 47

S đ 2.2: M i liên h gi a các ban qu n lý 49

S đ 3.1: Quy trình t ch c th c hi n quy ch đ t hàng 70

S đ 3.2: xu t đi u ch nh Mô hình t ch c qu n lý khai thác công trình th y l i t nh Tuyên Quang theo ph ng th c đ t hàng 74

DANH M C B NG BI U

B ng 1.1: Các hình th c t ch c qu n lý khai thác công trình th y l i c p t nh

10

B ng 1.2: S l ng và trình đ cán b tr c ti p qu n lý KTCTTL 13

B ng 1.3: S cán b , công nhân tr c ti p qu n lý khai thác công trình th y l i các vùng trong c n c (2008-2012) 14

B ng 1.4: S l ng các lo i hình T ch c H p tác dùng n c 15

B ng 1.5: S xã có t ch c H p tác xã ho c T h p tác ho t đ ng hi u qu 16

B ng 1.6 M c thu th y l i phí đ i v i đ t tr ng lúa 24

B ng 1.7 M c thu ti n n c đ i v i t ch c, cá nhân s d ng n c ho c làm d ch v t công trình th y l i đ ph c v cho các m c đích không ph i s n xu t l ng th c 26

B ng 2.1: Danh m c các công trình th y l i b h h ng n ng đ ngh đ c đ u t b ng ngu n kinh phí c p bù th y l i phí 52

B ng 2.2: Danh m c các công trình th y l i b h h ng n ng đ ngh đ c đ u t b ng ngu n kinh phí c a UBND t nh 53

B ng 2.3: Danh m c các công trình th y l i b h h ng n ng đ ngh đ c đ u t b ng ngu n kinh phí đ ngh B Nông nghi p và PTNT h tr và đ u t xây d ng 53

B ng 2.4: Di n tích t i phân theo huy n trên đ a bàn t nh Tuyên Quang 55

B ng 2.5: B ng kinh phí s d ng c a các ban qu n lý CTTL trong n m 2013 58

B ng 3.1 : M c tiêu phát tri n s n xu t nông nghi p đ n n m 2015 và 2020 64

D ANH M C CÁC T VI T T T

B NN&PTNT B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn

B NV B N i v

UBND y ban nhân dân

S NN&PTNT S Nông nghi p và Phát tri n nông thôn thành ph Hà N i DNNN Doanh nghi p nhà n c

DNTN Doanh nghi p th y nông

KCN Khu công nghi p

ADB Ngân hàng phát tri n Châu Á

DNKTCTTL Doanh nghi p Khai thác Công trình th y l i

HTX H p tác xã

QLKTCTTL Qu n lý khai thác công trình th y l i

Ban QLDVTL Ban Qu n lý d ch v th y l i

BT Nhà n c và nhân dân cùng làm

M U

1 Tính c p thi t c a đ tài

B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn (B NN&PTNT) đã xác đ nh và đ t

m c tiêu u tiên đ i v i Ngành Nông nghi p và Phát tri n nông thôn c a các đ a

ph ng trên c n c, s m ph i nghiên c u tìm ra các gi i pháp nâng cao hi u qu

ho t đ ng c a các công trình th y l i nh m ph c v s n xu t nông nghi p, dân sinh, kinh t xã h i, góp ph n phát tri n kinh t đ t n c Th c ti n cho th y, vi c đ i

m i c ch công tác qu n lý khai thác công trình th y l i không nh ng có vai trò quan tr ng trong s n xu t nông nghi p, lâm nghi p, diêm nghi p, th y s n, mà còn có v trí vai trò h t s c quan tr ng đ i v i an sinh, kinh t xã h i và môi tr ng

V n đ đ i m i c ch qu n lý đ c xác đ nh là nhi m v tr ng tâm đ nâng cao

hi u qu ho t đ ng c a các công trình th y l i nh m xóa b hình th c qu n lý theo

c ch “xin – cho”, phân ph i theo ki u “cào b ng” mà không c n c vào k t qu

th c hi n nhi m v ; đ i m i c ch qu n lý đ minh b ch hóa m i quan h kinh t

gi a Nhà n c v i doanh nghi p và ng i h ng l i, t o đ ng l c phát huy tính

n ng đ ng, sáng t o c a cán b qu n lý và ng i lao đ ng, g n quy n l i v i trách nhi m nh m khuy n khích, huy đ ng các t ch c, cá nhân cùng tham gia qu n lý khai thác công trình th y l i (QLKTCTTL) phù h p v i c ch th tr ng có s

qu n lý c a Nhà n c; đ i m i c ch qu n lý đ tách b ch rõ ch c n ng qu n lý Nhà n c và ch c n ng đ i di n ch s h u Nhà n c trong QLKTCTTL đ làm rõ quy n h n và trách nhi m c a t ng t ch c, cá nhân đ c Nhà n c giao trách nhi m qu n lý

Sau m t th i gian v n hành c ch qu n lý th y l i theo Ngh đ nh s 115/2008/N -CP ngày 14/11/2008 c a Chính ph , B Nông nghi p và PTNT đã ban hành m t s quy đ nh m i v qu n lý khai thác công trình th y l i h ng d n các t ch c qu n lý, khai thác công trình th y l i ho t đ ng phù h p v i xu h ng

v n đ ng c a n n kinh t và đi u ki n xã h i, mà tr ng tâm là h ng d n c th vi c

th c hi n c ch đ t hàng Hi n nay các đ a ph ng đang đ y m nh công tác phân

c p qu n lý khai thác công trình th y l i và thay đ i c ch qu n lý t hình th c

giao k ho ch sang c ch đ t hàng, đ c xác đ nh là khâu đ t phá đ thay đ i cách

th c qu n lý đi u hành theo c ch bao c p nh m nâng cao hi u qu ho t đ ng c a các t ch c cá nhân qu n lý khai thác công trình th y l i, t ng b c xã h i hóa và huy đ ng các ngu n l c xã h i qu n lý khai thác công trình th y l i

Hi n nay có nhi u đ a ph ng đi đ u trong c ch đ t hàng nh Hà N i, Tuyên Quang, Thái Nguyên và An Giang Tuy nhiên, mô hình c a Hà N i hoàn toàn có s khác bi t v i mô hình Tuyên Quang, b i Hà N i có c ch đ t hàng cho các công ty.Tuyên Quang là m t trong nh ng đ a ph ng th c hi n mô hình t

ch c QLKTCTTL đ i di n cho nhi u t nh mi n núi, b c đ u áp d ng c ch đ t hàng thông qua Ban Qu n lý công trình th y l i t i các T ch c h p tác dùng n c

T n m 2011 đ n nay, ho t đ ng đ t hàng đã th hi n đ c nhi u u đi m, nh ng

đ ng th i còn t n t i nhi u v ng m c, ch a hoàn toàn suôn s trong quá trình v n hành

Nh m h tr công tác qu n lý th y l i theo c ch m i và nhân r ng mô hình Tuyên Quang cho các t nh mi n núi có cùng đi u ki n t ng t v t nhiên và h

t ng th y l i c n có m t nghiên c u xác đ nh rõ nh ng u và nh c đi m c a mô hình đ t hàng t i Tuyên Quang, t đó đ xu t các gi i pháp t ng c ng phát huy u

đi m, h n ch nh ng nh c đi m Tác gi huy v ng k t qu Lu n v n “Nghiên c u, hoàn thi n mô hình qu n lý áp d ng th nghi m quy ch đ t hàng khai thác và b o

v công trình th y l i t i Tuyên Quang” s đóng góp h u ích cho vi c hoàn thi n

mô hình đ áp d ng r ng cho các t nh mi n núi phía B clà h t s c c n thi t

2 M c đích nghiên c u c a đ tài

M c đích c a đ tài là nghiên c u hoàn thi n mô hình qu n lý áp d ng th nghi m quy ch đ t hàng khai thác và b o v công trình th y l i trên đ a bàn t nh Tuyên Quang làm c n c đ xác đ nh nhi m v đ t hàng, xác đ nh chi phí, ký h p

đ ng, ki m tra giám sát, đánh giá k t qu , nghi m thu thanh toán; nh m nâng cao

hi u qu ph c v c a h th ng các công trình th y l i ti t ki m ngu n chi cho ngân sách Nhà n c

3 Ph ng pháp nghiên c u

gi i quy t các nhi m v c a đ tài, tác gi s d ng các ph ng pháp nghiên c u nh : Ph ng pháp phân tích so sánh; Ph ng pháp đi u tra th c t ;

Ph ng pháp pháp th ng kê; Ph ng pháp phân tích h th ng, t ng h p; Ph ng pháp đ i chi u h th ng v n b n pháp quy và m t s ph ng pháp k t h p khác đ

Ph m vi v n i dung: Lu n v n nghiên c u hoàn thi n mô hình t ch c qu n

lý khai thác và b o v h th ng các công trình th y l i theo c ch đ t hàng;

Ph m vi v không gian: Lu n v n thu th p s li u, phân tích các v n đ có liên quan ph c v nghiên c u trên đ a bàn t nh Tuyên Quang;

Ph m vi v th i gian: Các s li u nghiên c u đ c thu th p trong th i gian t

n m 2011 n nay

5 Ý ngh a khoa h c và th c ti n c a đ tài

a Ý ngh a khoa h c

tài đã có nh ng đóng góp nh t đ nh trong vi c th ng kê, th ng hóa nh ng

mô hình qu n lý, b o v , khai thác h th ng công trình th y l i, đ ng th i ch ng minh rõ c s khoa h c, s c n thi t c a vi c áp d ng mô hình qu n lý, b o v , khai thác công trình th y l i theo c ch đ t hàng n c ta trong đi u ki n n n kinh t

th tr ng

b Ý ngh a th c ti n

Nh ng k t qu nghiên c u c a đ tài, s góp ph n hoàn thi n mô hình qu n

lývà nâng cao hi u qu qu n lý khai thác công trình th y l i trên đ a bàn t nh Tuyên Quang nói riêng, trên đ a bàn c n c nói chung, g n quy n l i và trách nhi m c a các t ch c qu n lý, ti t ki m chi phí nâng cao thu nh p cho ng i lao đ ng

6 K t qu d ki n đ t đ c

- H th ng hóa các mô hình qu n lý đã áp d ng trong qu n lý khai thác công

trình th y l i n c ta, và kh ng đ nh tính t t y u c a vi c áp d ng th nghi m

c ng nh vi c hoàn thi n c ch qu n lý theo ph ng th c đ t hàng

- ánh giá th c tr ng vi c áp d ng mô hình th nghi m qu n lý khai thác công trình th y l i theo ph ng th c đ t hàng t i các công ty qu n lý khai thác công trình

th y l i trên đ a bàn t nh Tuyên Quang trong th i gian v a qua Qua đó rút ra nh ng

k t qu đ t đ c c n phát huy và nh ng h n ch , t n t i c n ti p t c nghiên c u hoàn thi n mô hình

- Nghiên c u đ xu t các gi i pháp có c s khoa h c và th c ti n, mang tính

kh thi nh m hoàn thi n mô hình qu n lý áp d ng mô hình th nghi m đ t hàng trong qu n lý, khai thác b o v công trình th y l i trên đ a bàn t nh Tuyên Quang

thác công trình th y l i trên đ a bàn t nh Tuyên Quang

Ch ng 3: Nghiên c u đ xu t gi i pháp hoàn thi n mô hình áp d ng th

nghi m quy ch đ t hàng khai thác b o v công trình th y l i t i

t nh tuyên quang

CH NG 1 M T S V N TH C HI N V MÔ HÌNH T CH C QU N LÝ

TH Y L I THEO C CH T HÀNG 1.1 Vai trò c a h th ng các công trình th y l i trong n n kinh t qu c dân

1.1.1 Khái ni m v h th ng các công trình th y l i

H th ng các công trình th y l i bao g m:

- H th ng công trình th y l i là t p h p các công trình thu l i có liên quan

tr c ti p v i nhau trong qu n lý, v n hành và b o v trong m t l u v c ho c m t khu v c nh t đ nh

- Công trình thu l i là công trình thu c k t c u h t ng k thu t g m: h ch a

n c, đ p, c ng, tr m b m, gi ng, đ ng ng d n n c, kênh, công trình trên kênh,

đê, kè và b bao

- Công trình đ u m i là h ng m c công trình thu l i v trí kh i đ u c a h

th ng d n, thoát n c; làm ch c n ng c p ho c thoát n c, đi u ti t, kh ng ch và phân ph i n c

- Kênh là công trình d n n c ph c v t i, tiêu, c p n c

- Công trình trên kênh là công trình làm nhi m v d n, đi u ti t n c và ph c

v các m c đích khác

Khai thác t ng h p công trình th y l i là vi c khai thác, s d ng ti m n ng

c a công trình th y l i đ t ch c các ho t đ ng kinh doanh

- T ch c dùng n c là hình th c t ch c c a ng i h ng l i t công trình thu l i, làm nhi m v khai thác và b o v công trình, ph c v s n xu t, dân sinh

- Ho t đ ng v th y l i là đi u tra c b n, l p chi n l c, quy ho ch, k

ho ch, đ u t xây d ng, qu n lý khai thác và b o v công trình th y l i ph c v

t i, tiêu, phòng l , ch ng l , úng, ng p l t, ng n m n, c p n c, phòng, ch ng s t

l

1.1.2 Vai trò c a h th ng các công trình th y l i trong n n kinh t qu c dân

H n 60 n m qua, đ ng hành cùng s phát tri n c a đ t n c, ngành thu l i

đã đ l i nh ng n t ng sâu s c thông qua hi u qu đóng góp c a ngành cho các

l nh v c nh h tr s n xu t nông nghi p b ng vi c t ng di n tích đ t đ c t i,

tiêu, n c c p thu s n, góp ph n đ m b o an ninh l ng th c qu c gia và đ a Vi t Nam tr thành m t trong nh ng n c xu t kh u g o và thu s n hàng đ u th gi i

Hi u qu c a thu l i không ch có nh ng k t qu tính đ c thông qua thu nh p, mà còn có nh ng k t qu to l n khác cho c c ng đ ng ó là nh ng tác đ ng tích c c

v m t xã h i, môi tr ng, cu c s ng c a nông dân và b m t nông thôn m i, góp

ph n n đ nh kinh t và đ i s ng c ng nh nâng cao v n hoá xã h i c a nhân dân

H th ng thu l i đã góp ph n làm giá tr s n l ng nông nghi p trên m t đ n

v di n tích đ t canh tác t ng, t o nên nh ng cánh đ ng 50 tri u đ ng/ha, th m chí còn cao h n n a nh đ c t i, tiêu ch đ ng và đ u t ngày càng cao v gi ng và

v t t k thu t Vùng đ ng b ng sông H ng, h th ng thu l i đã góp ph n đ m

b o đi u ti t l cho h du, làm cho các đ t l gi m đi đáng k Nh ng n m g p đi u

ki n th i ti t h n hán, h th ng thu l i c ng đã góp ph n gi m thi u đáng k

nh ng vùng di n tích ch u h n, góp ph n n đ nh s n xu t, nâng cao s n l ng cây

tr ng cho ng i dân trong vùng vùng ng b ng sông C u Long, các h th ng thu l i ng Tháp M i, Ô Môn Xà No, Nam M ng Thít, T Giác Long Xuyên, Tây sông H u, Qu n L - Ph ng Hi p, Gò Công, h th ng đê ng n m n Sóc

Tr ng, đ p cao su Trà S , Tha La đã ch đ ng m t ph n trong vi c ch ng l , ng n

m n, gi ng t, m r ng di n tích đ t lúa thêm hàng nghìn ha gieo tr ng

Các h th ng công trình thu l i còn t o đi u ki n phát tri n đa d ng hoá cây

tr ng nông nghi p, chuy n d ch c c u cây tr ng, nâng hi u su t s d ng đ t, phân

b l i ngu n n c t nhiên, c i t o đ t, c i t o môi tr ng theo chi u h ng có l i cho s n xu t và sinh ho t, đã t o đi u ki n đ đ nh canh, đ nh c , gi m n n đ t r ng làm n ng c a đ ng bào mi n núi Bên c nh đó ch n nuôi c ng phát tri n đa d ng phong phú theo h ng hi u qu kinh t cao T o đi u ki n hình thành và phát tri n các vùng chuyên canh cây tr ng, v t nuôi nh lúa ng b ng sông C u Long và

ng b ng sông H ng, cao su và cà phê Mi n ông Nam b , Tây nguyên, chè trung du và mi n núi phía B c Cây màu l ng th c, nh t là ngô đã t ng di n tích lên Cây công nhi p hàng n m và lâu n m, cây n qu c ng đ c phát tri n nhanh

c v di n tích và s n l ng

Nhi u h th ng thu l i đã góp ph n c i t o môi tr ng sinh thái, t o nên

nh ng c nh quan đ p ph c v du l ch nh h Su i Hai, ng Mô - Ng i S n, i

L i, Núi C c, D u Ti ng… M t s h th ng thu l i đ c đ u t đã làm cho các vùng đ t khô c n tr thành nh ng vùng đ t trù phú, có đi u ki n đ ng i dân sinh

ho t, canh tác, th hi n rõ nét nh các h th ng thu l i các t nh duyên h i mi n Trung và vùng ông Nam b nh D u Ti ng (Tây Ninh), h th ng thu l i Sông Quao, Cà Giây (Bình Thu n) T l dân c nông thôn đ c c p n c h p v sinh ngày càng t ng, nh t là vùng sâu, vùng xa, mi n núi và vùng đ ng b ng sông C u Long

1.2 Hi n tr ng qu n lý khai thác công trình th y l i n c ta

Theo s li u th ng kê c a C c Thu l i (nay là T ng c c Thu l i) hi n nay

c n c có 92 công ty khai thác công trình thu l i (trong đó có 3 công ty liên t nh

tr c thu c B NN&PTNT, còn l i là các công ty tr c thu c UBND c p t nh), m t s

t ch c s nghi p và hàng v n T ch c h p tác dùng n c (TCHTDN) Trong

nh ng n m qua, ti p t c th c hi n l trình s p x p, đ i m i ho t đ ng c a doanh nghi p các đ a ph ng ti p t c đ i m i, ki n toàn các t ch c qu n lý khai thác công trình thu l i (KTCTTL) và c ng c t ch c ho t đ ng c a các t ch c h p

tác dùng n c M t s t nh đã ki n toàn h th ng t ch c qu n lý nhà n c v thu

l i nh Th a Thiên Hu , Hà Giang, B c C n, Phú Yên đã thành l p các Chi c c thu l i ho c ki n toàn v t ch c nh Qu ng Ngãi Các đ a ph ng khác ch a có Chi c c th y l i c ng đang trong quá trình xây d ng đ án thành l p Chi c c thu

l i M t s t nh đã th c hi n đ i m i, s p x p l i h th ng doanh nghi p khai thác công trình thu l i (KTCTTL) trong t nh nh Hà N i sau khi sáp nh p còn 4 doanh nghi p KTCTTL liên huy n: Sông áy, Sông Tích, Sông Nhu và Qu n lý; t nh H i

D ng sát nh p các công ty KTCTTL huy n thành công ty KTCTTL t nh

Ngoài ra, theo th i gian, hi u qu ho t đ ng c a các h th ng thu l i b suy

gi m do s xu ng c p c a công trình và do s chuy n d ch nhanh và m nh v c

c u s n xu t d n t i thu l i không k p thay đ i đ đáp ng đ c các nhu c u c a quá trình phát tri n dân sinh, kinh t , xã h i

Ngành thu l i đã n l c xác đ nh l i th c tr ng n ng l c h th ng thu l i,

th c tr ng xu ng c p c a công trình, nh ng t n t i trong công tác qu n lý đ tìm ra

gi i pháp qu n lý và v n hành các h th ng thu l i phù h p nh m kh c ph c các

h n ch và phát huy hi u qu công trình đáp ng các yêu c u ph c v trong th i k

m i M t trong nh ng gi i pháp nh m nâng cao hi u qu công trình đ c Chính

ph quan tâm là các gi i pháp v chính sách qu n lý công trình, trong đó có các chính sách v c ch tài chính đ c th hi n qua các v n b n đã đ c ban hành trong nh ng n m g n đây nh Ngh đ nh s 115/2008/N -CP ngày 14 tháng 11

n m 2008 S a đ i, b sung m t s đi u c a Ngh đ nh s 143/2003/N -CPngày 28 tháng 11 n m 2003 c a Chính ph quy đ nh chi ti t thi hành m t s đi u c a Pháp

l nh Khai thác và B o v công trình thu l i trong đó s a đ i n i dung quan tr ng

v chính sách mi n gi m và c p bù th y l i phí; Thông t s 11/2009/TT-BTC ngày

21 tháng 1 n m 2009 v H ng d n đ t hàng, giao k ho ch đ i v i các đ n v làm nhi m v qu n lý khai thác công trình thu l i và quy ch qu n lý tài chính c a công ty nhà n c làm nhi m v qu n lý, khai thác công trình thu l i; Thông t s 56/2010/TT-BNNPTNT ngày 01 tháng 10 n m 2010 Quy đ nh m t s n i dung trong ho t đ ng c a các t ch c qu n lý, khai thác công trình th y l i

Tuy v y, trong quá trình tri n khai th c hi n còn nhi u b t c p b i các nguyên nhân:

Các doanh nghi p KTCTTL th ng xuyên ch u tác đ ng c a các ch tr ng, chính sách m i, d n đ n vi c th ng xuyên b đ a vào di n đ c xem xét tách,

nh p, t ch c l i Trong nhi u tr ng h p vi c tách, nh p là do ý chí ch quan, tu

ti n thi u c s khoa h c và th c ti n d n t i s m t n đ nh v m t c c u t ch c

Có nh ng h th ng thu nông ch ph c v t i tiêu trong ph m vi m t t nh

c ng phân ra nhi u ch th qu n lý, nên vi c ph i h p trong qu n lý, đi u ti t phân

ph i k t h p trong qu n lý toàn h th ng r t ph c t p Vì v y, gây ra tình tr ng

“cha chung không ai khóc” công trình không ai duy tu b o d ng nên xu ng c p nghiêm tr ng Nh ng trong khi quy n l i phân b xu ng các ch th qu n lý thì c quan nào c ng mu n g n quy n l i c a mình vào; Và l i ích c a nh ng ng i s

d ng n c thì b b m c

Vi c th c hi n s p x p, đ i m i và chuy n đ i hình th c ho t đ ng c a các doanh nghi p KTCTTL theo Lu t Doanh nghi p n m 2005 còn ch a th ng nh t

gi a các đ a ph ng, còn lúng túng trong vi c l a ch n lo i hình doanh nghi p đ chuy n đ i cho phù h p Các t ch c qu n lý khai thác công trình thu l i c a nhà

n c đang t n t i, v b n ch t ho t đ ng c b n là nh nhau, song đ c mang nhi u tên g i khác nhau nh : Công ty KTCTTL, Trung tâm khai thác thu l i, Ban qu n

lý công trình thu l i, Công ty c ph n S khác bi t v tên g i không có ý ngh a nhi u v th c thi ch tr ng đa d ng hoá qu n lý công trình thu l i Nhìn chung

ti n đ đ i m i ho t đ ng c a các doanh nghi p KTCTTL còn ch m, h u h t các doanh nghi p, đ n v qu n lý KTCTTL ch a th c hi n đ i m i t ch c và gi m b t

đ c s l ng công nhân qu n lý thu nông

Nhi u đ a ph ng ch a thành l p các t ch c h i dùng n c (TCHTDN) đ

qu n lý các công trình thu l i nh và công trình thu l i n i đ ng nh ng h

th ng công trình thu l i v a và l n (B c C n, Lai Châu, Hà Giang, Cà Mau, Hà

T nh ) m t s đ a ph ng, UBND xã ho c thôn qu n lý các công trình thu l i

nh và công trình thu l i n i đ ng trong bàn xã, trong khi UBND xã và thôn không

ph i là các TCHTDN Nhi u đ a ph ng vùng ông Nam B và ng b ng Sông

C u Long các t thu nông qu n lý công trình thu l i n i đ ng trong b n, xã Các

t thu nông này ch a ph i là các TCHTDN hoàn ch nh Vi c th c hi n Ngh đ nh 115/2009/N -CP c a Chính ph v mi n gi m thu l i phí còn g p nhi u v ng

m c các đ a ph ng i v i ph n kinh phí c p cho các doanh nghi p KTCTTL không có nhi u v ng m c, tuy nhiên vi c tri n khai phân b kinh phí cho các TCHTDN và các đ n v qu n lý KTCTTL không ph i là doanh nghi p còn g p nhi u v ng m c

1.3 Các mô hình t ch c qu n lý th y nông n c ta trong th i gian qua

qu n lý, v n hành t t các h th ng công trình thu l i hi n có ph c v s n

xu t nông nghi p, dân sinh kinh t xã h i, trên ph m vi c n c đã có m t h th ng

t ch c qu n lý thu l i khép kín t Trung ng đ n đ a ph ng (th c hi n ch c

n ng qu n lý Nhà n c) và t đ u m i đ n m t ru ng (th c hi n nhi m v qu n lý công trình)

1.3.1 Mô hình qu n lý nhà n c

1 Mô hình qu n lý nhà n c c p Trung ng

Th c hi n Ch th s 1268/CT-BNN-TL ngày 12/5/2009 c a B Nông nghi p

và PTNT v vi c t ng c ng công tác qu n lý, khai thác công trình thu l i, UBND các t nh thành ph (sau đây g i t t c p t nh) trong c n c đã tri n khai th c hi n

ch tr ng ki n toàn và c ng c các chi c c th y l i đ th c hi n t t ch c n ng nhi m v qu n lý Nhà n c theo quy đ nh t i Thông t liên t ch s 61/2008/TTLT-BNN-BNV ngày 15/5/2008 c a liên B N i v - Nông nghi p và Phát tri n nông thôn

V mô hình t ch c b máy qu n lý Nhà n c c b n th ng nh t, c p t nh

có Chi c c Th y l i, các t nh không thành l p Chi c c phòng ch ng l t bão và

qu n lý đê đi u thì Chi c c Th y l i kiêm nhi m thêm ch c n ng phòng ch ng l t bão, qu n lý đê đi u (xem s đ đ 1.1)

S đ 1.1: S đ t ch c b máy qu n lý Nhà n c v th y l i

- N m 1995, B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn (B NN & PTNT) đ c thành l p trên c s sáp nh p B Thu l i, B Nông nghi p và B Lâm nghi p

Ch c n ng qu n lý nhà n c v thu l i c ng đ c sáp nh p thành m t trong các

ch c n ng c a B NN & PTNT T ch c b máy giúp B NN & PTNT th c hi n

ch c n ng c a c B Thu l i tr c kia là 2 C c: C c Qu n lý n c và công trình thu l i (sau đ i tên thành C c Thu l i) và C c Qu n lýđêđi u và Phòng ch ng l t bão

- n n m 2004, ch c n ng qu n lý nhà n c v thu l i c p Trung ng l i

có s thay đ i Th c hi n Ngh đ nh s 91/2002/N -CP ngày 11/11/2002 c a Chính

ph , n i dung qu n lý nhà n c v tài nguyên n c đ c chuy n sang C c Qu n lý

Tài nguyên n c - B Tài nguyên Môi tr ng

- T tháng 03/2010 đ n nay, ch c n ng qu n lý Nhà n c v qu n lý khai thác công trình th y l i đ c giao cho T ng c c Th y l i tr c thu c B NN&PTNT

T ng c c Th y l i thành l p V Qu n lý công trình th y l i đ tham m u cho T ng

c c th c hi n ch c n ng này

S thay đ i v ch c n ng nhi m v và b máy t ch c th c hi n ch c n ng

qu n lý nhà n c v thu l i trong đó có qu n lý khai thác công trình th y l i Trung ng kéo theo s thay đ i v t ch c qu n lý nhà n c v thu l i đ a

ph ng t t nh đ n huy n và xã

2 Mô hình qu n lý nhà n c c p t nh

- Tr c n m 2008, c p t nh, ch c n ng, nhi m v và t ch c b máy qu n lý nhà n c v thu l i trong đó có qu n lý khai thác công trình th y l i đ c quy

đ nh t i Thông t liên t ch s 11/2004/TTLT/BNN-BNV c a liên B NN & PTNT -

B N i v Tuy nhiên, do các quy đ nh này ch mang tính h ng d n, không b t

bu c nên các mô hình t ch c qu n lý nhà n c các đ a ph ng r t khác nhau

M t s đ a ph ng thành l p phòng qu n lý nhà n c v thu l i nh ng ch y u làm ch c n ng th m đ nh xây d ng c b n v thu l i, không tham m u giúp S làm t t ch c n ng qu n lý nhà n c v chuyên ngành qu n lý khai thác công trình

th y l i Vì th , l nh v c qu n lý khai thác công trình thu l i nhi u đ a ph ng

ch a đ c đ y m nh, nh t là t ch c qu n lý ch a đ c c ng c , phát tri n đ đáp

ng đ c yêu c u hi n t i và t ng lai

- Ch c n ng, nhi m v c a mô hình Chi c cTh y l i gi a các đ a ph ng, vùng mi n trong c n c có s khác bi t đáng k i v i các Chi c c Thu l i vùng BSH và B c Trung B ch c n ng qu n lý nhà n c v thu l i không bao

g m ch c n ng qu n lý nhà n c v đê đi u và phòng ch ng l t bão Trong khi đó các Chi c c Thu l i các vùng g m Mi n núi phía B c, Duyên h i mi n Trung, Tây Nguyên, ông Nam B , ng b ng sông C u Long đ u có ch c n ng qu n lý nhà n c v l nh v c thu l i bao g m c qu n lý đê đi u và phòng ch ng l t bão vàgi m nh thiên tai

- T n m 2008 đ n nay, th c hi n Thông t liên t ch s BNV ngày 15/5/2008 c a liên B N i v - B NN & PTNT, c quan chuyên môn

61/2008/TTLT-BNN-v qu n lý, khai thác công trình th y l i đã c b n đ c ki n toàn, hoàn thi n n nay, c n c đã có 62/63 t nh, thành ph thành l p Chi c c Th y l i tr c thu c S Nông nghi p & PTNT v i ch c n ng nhi m v , quy n h n và c c u t ch c theo quy đ nh c a Thông t liên t ch s 61/2008/TTLT-BNN-BNV (riêng ch còn t nh

ng Nai là ch a thành l p Chi c c Th y l i mà đang còn duy trì Phòng Th y l i

tr c thu c S nông nghi p và Phát tri n nông thôn (S NN& PTNT)

3 Mô hình qu n lý nhà n c c p huy n

- c p huy n, ch c n ng qu n lý nhà n c v khai thác công trình th y l i

ph n l n đ c giao cho Phòng Nông nghi p và Phát tri n nông thôn, m t s n i giao cho Phòng Kinh t nông nghi p

- Hi n nay, s l ng cán b có trình đ đào t o v th y l i làm vi c t i các

phòng nêu trên r t ít, theo đi u tra t i 528 đ n v c p huy n ch có 407 đ n v đ c

b trí ít nh t 1 ng i có chuyên môn th y l i, còn l i 121 đ n v ch a có cán b chuyên môn th y l i (chi m 23%)

- N ng l c chuyên môn và kinh nghi m cán b ph trách thu l i còn ch a cao, v n còn trên 40% cán b có trình đ trung c p và s c p Trong khi nhi m v

qu n lý nhà n c v thu l i c p huy n là r t n ng n V i t ch c biên ch và

n ng l c hi n nay ch a đáp ng đ c yêu c u qu n lý nhà n c v qu n lý khai thác công trình thu l i trong th i k đ y m nh công nghi p hóa-hi n đ i hóa và xây d ng nông thôn m i

4 Mô hình qu n lý nhà n c c p xã

- c p xã, h u h t u ban nhân dân m i xã h u h t đ u c 01 cán b bán chuyên trách ph trách công tác thu l i, trong đó có nhi m v qu n lý khai thác công trình th y l i Tuy nhiên, ph n l n các cán b này ít có kinh nghi m v qu n

lý, n ng l c còn h n ch d n đ n hi u qu qu n lý nhà n c c p c s th p, th m trí nhi u n i buông l ng

1.3.2 Mô hình qu n lý khai thác các công trình th y l i

T ch c b máy qu n lý v n hành công trình th y l i khá đa d ng, v i nhi u

mô hình qu n lý khác nhau

c p t nh, tính đ n nay c n c có 92 doanh nghi p (trong đó có 3 doanh nghi p tr c thu c B Nông nghi p và PTNT và 89 doanh nghi p thu c các t nh), 2 Ban qu n lý (Tuyên Quang và Kon Tum), 4 Trung tâm (Long An, B c Liêu, V ng Tàu và Lâm ng), 4 Chi c c Th y l i (ho c Chi c c Th y l i và Phòng ch ng l t bão) kiêm nhi m nhi m v qu n lý khai thác công trình (C n Th , H u Giang, Kiên Giang và Cà Mau) (xem B ng 1.1)

nghi p

Trung tâm

(Ngu n: Báo cáo c a đ a ph ng tháng 10/2012)

Ghi chú: Trong s các doanh nghi p có 3 công ty tr c thu c B NN&PTNT Tuy các hình th c t ch c qu n lý khai thác công trình th y l i các t nh trong c n c ch a th ng nh t, nh ng t trung l i có 3 mô hình t ch c qu n lý khai thác công trình th y l i ch y u sau đây (xem S đ 1.2)

r -

S đ 1.2: Mô hình t ch c qu n lý khai thác công trình th y l i

- Mô hình 1 (Mô hình Doanh nghi p) Mô hình này th ng áp d ng đ qu n

lý các h th ng th y l i v a và l n Theo mô hình này Nhà n c thành l p công ty TNHH MTV Khai thác công trình th y l i và giao nhi m v qu n lý công trình th y

l i t đ u m i đ n c ng đ u kênh n i đ ng Thông th ng m i t nh thành l p 1 công ty (31/50 t nh, chi m 62%); 5 t nh thành l p 2 công ty (2/50 chi m 4%), 17

t nh còn l i có s công ty khá nhi u, nhi u nh t là các t nh Ngh An và Nam nh

có 7 công ty (14/89, chi m 16 % c n c), sau đ n là B c Giang và H i Phòng m i

t nh có 5 công ty i v i các t nh ch thành l p m t công ty thì các huy n có các

đ n v tr c thu c nh Xí nghi p, Chi nhánh, C m, Tr m T sau c ng đ u kênh n i

đ ng do các t ch c h p tác dùng n cqu n lý nh H p tác xã d ch v nông nghi p, Ban qu n lý, Ban nông nghi p xã, T h p tác, T đ i th y nông

- Mô hình 2 (Chi c c Th y l i) m t s t nh đ ng b ng sông C u Long

th ng không thành l p các doanh nghi p mà giao luôn cho Chi c c Th y l i (ho c Chi c c Th y l i và Phòng ch ng l t bão) qu n lý Theo mô hình này, các huy n

th ng thành l p các tr m tr c thu c Chi c c Th y l i làm nhi m v qu n lý khai thác công trình th y l i Thông th ng Chi c c Th y l i qu n lý nhân s , nh ng giao v các Phòng Nông nghi p huy n cùng ho t đ ng Kinh phítr l ng cho s

cán b này đ c tính riêng thành m t kho n trong ngu n kinh phí c p v cho Chi

nh mô hình doanh nghi p, các đ n v qu n lý công trình th y l i t đ u m i đ n

c ng đ u kênh n i đ ng các huy n có các đ n v tr c thu c nh C m, Tr m T sau c ng đ u kênh n i đ ng do các t ch c h p tác dùng n c qu n lý nh H p tác

xã d ch v nông nghi p, Ban qu n lý, Ban nông nghi p xã, T h p tác, T đ i th y nông

Trong s 92 doanh nghi p thu c 50 t nh thành ph trong c n c, lo i hình công ty TNHH MTV khai thác công trình th y l i là ch y u 89/92 (chi m 96,7%),

lo i hình Công ty c ph n 2/92 (chi m 2 %), lo i hình Công ty m con 1/92 (chi m

1 %) và lo i hình Công ty TNHHMTV tr c thu c Công ty c ph n 1/92 (chi m 1

Hi n v n còn 4 t nh không thành l p t ch c Qu n lý khai thác công trình th y

l i c p t nh (Lào Cai, Hà Giang, V nh Long và ng Tháp)

V n ng l c cán b công nhân viên đang qu n lý khai thác công trình th y l i: Theo đi u tra, s li u th ng kê c a các đ a ph ng, tính đ n 30/10/2012 t ng s cán

b công nhân viên th y nông đang làm vi c t i các Công ty Qu n lý KTCTTL ho c Trung tâm, Ban QLKTCTTL (thu c c p t nh) là 24.456 ng i, trong đó trình đ

đ i h c và trên đ i h c chi m 16,8 %, cao đ ng 2.13 %; trung h c, d y ngh là 50,7

(Ngu n: Báo cáo c a đ a ph ng tháng 10/2012)

So v i s li u đi u tra th ng kê n m 2008, c v s l ng và n ng l c trình đ chuyên môn nghi p v c a các cán b thu nông đã t ng lên đáng k , s cán b có trình đ đ i h c và cao đ ng t ng h n 4%; có trình đ trung h c và d y ngh t ng 24%; s công nhân gi m t 57% xu ng 30%

V s l ng t ng lên 1.885 ng i (t ng 8%) so v i n m 2008, đây là tín hi u không t t c bi t là vùng ng b ng sông H ng và Duyên H i – Mi n Trung (xem b ng 1.3)

B ng 1.3: S cán b , công nhân tr c ti p qu n lý khai thác công trình th y l i

các vùng trong c n c (2008-2012)

TT Các vùng trong c n c N m 2008

(ng i)

N m 2012 (ng i)

T ng/Gi m (ng i)

xã viên, h xã viên; bình quân m t HTX có 795 xã viên, h xã viên Trong các HTX

d ch v nông nghi p thì ho t đ ng cung c p d ch v t i tiêu là ch y u (7179 HTX, chi m 80,5%), ngoài ra còn cung c p các d ch v h tr s n xu t (57% có cung c p d ch v b o v th c v t, 46,2% có d ch v cung ng v t t phân bón, 46,3% có d ch v khuy n nông, 43,2% có d ch v đi n, 38% có d ch v khoa h c k thu t, 15% có d ch v tiêu th s n ph m, 15,1% có d ch v tín d ng n i b ) Theo t ng h p c a T ng c c Th y l i, tính đ n 30/11/2012, c n c có 16.238

t ch c H p tác dùng n c, lo i t ch c theo hình th c H p tác xã là 6.270 t ch c

và T h p tác là 8.314 Nh v y sau h n m t n m đã gi m đi 909 H p tác xã (xem

B ng 1.4)

1.627 (10%)

( Ngu n: Báo cáo c a đ a ph ng tháng 10/2012)

Tuy v y s HTX, THT ho t đ ng trong l nh v c nông, lâm, th y s n còn r t

h n ch Theo s li u đi u tra nông thôn, nông nghi p và th y s n, tính đ n 1/7/2011 c n c có 8.007 HTX và THT (trong t ng s 9.071 xã), trong đó HTX là 6.302 (78,7 %) và THT là 1705 (21,3%); HTX trong l nh v c nông nghi p là 6072 ( 96,3%), HTX trong l nh v c lâm nghi p là 33 (0,5%); HTX trong l nh v c th y s n

là 197 ( 3,2 %) M c dù s l ng ít, hi n m i có 4.062 xã (50,73 %) ho t đ ng có

hi u qu (có lãi), còn g n 50 % s HTX ho c THT ho t đ ng ch a có hi u qu (thua l ) Ngoài l nh v c lâm nghi p, th y s n, các HTX ho c THT ho t đ ng ch

y u là d ch v th y nông, và ph n l n s đó thu không đ chi nên có xu h ng tan

rã N u tính bình quân 1 xã nông nghi p có m t HTX d ch v nông nghi p, hi n v n còn có đ n 2999 xã (33%) ch a có HTX nh ng xã ch a có HTX, th ng UBND

xã tr c ti p ch đ o vi c qu n lý thông qua thôn, xóm, b n ho c là không qu n lý b

m c dân mu n làm nh th nào c ng đ c (xem B ng 1.5)

1.4.1 Khái quát v ph ng th c đ t hàng khai thác b o v công trình th y l i

Theo quy đ nh t i Ngh đ nh s 31/2005/N -CP ngày 11/3/2005 c a Chính

ph thì nh ng s n ph m, d ch v công ích có th th c hi n theo ba ph ng th c

Vi c l a ch n s ph i theo th t u tiên là đ u th u, đ t hàng r i m i đ n giao k

ho ch Ngoài nh ng s n ph m, d ch v công ích, nhi m v qu c phòng, an ninh do Công ty Qu c phòng, an ninh th c hi n theo ph ng th c đ t hàng ho c giao k

ho ch, các doanh nghi p thu c m i thành ph n kinh t và H p tác xã (HTX) đ u có quy n tham gia s n xu t s n ph m, cung ng d ch v công ích theo các ph ng th c

đ u th u, đ t hàng ho c giao k ho ch là m t trong nh ng n i dung m i nh t đ c quy đ nh t i Ngh đ nh 31/2005/N -CP v s n xu t và cung ng s n ph m, d ch v công ích Trong Ngh đ nh này c ng quy đ nh rõ các lo i d ch v nào g n v i

ph ng th c cung ng nào cho phù h p v i yêu c u c a n n kinh t th tr ng

Nh v y, có 3 ph ng th c đ t hàng qu n lý khai thác công trình th y l i là:

- Ph ng th c đ u th u th c hi n nhi m v Qu n lý khai thác công trình th y

l i

- Ph ng th c giao k ho ch th c hi n nhi m v Qu n lý khai thác công trình

ng i bán (các nhà th u) c nh tranh nhau M c tiêu c a ng i mua là có đ c hàng hóa và d ch v th a mãn các yêu c u c a mình v k thu t, ch t l ng và chi phí

th p nh t M c đích c a nhà th u là giành đ c quy n cung c p hàng hóa d ch v

đó v i giá đ bù đ p các chi phí đ u vào và đ m b o m c l i nhu n cao nh t có th

Mô hình qu n lý theo hình th c đ u th u, đ t hàng trong qu n lý khai thác CTTL là m t mô hình m i, phù h p v i c ch th tr ng và là m t trong các hình

th c đã đ c nhi u n c trên th gi i áp d ng đem l i hi u qu cao Tùy theo quy

mô ph m vi c a t ng h th ng công trình thu l i đ phân chia thành t ng gói th u thu n ti n trong vi c qu n lý các công trình Các công ty, xí nghi p qu n lý khai thác công trình th y l i và các t ch c, cá nhân khác n u có đ đi u ki n, n ng l c theo quy đ nh c a nhà n c đ u đ c tham gia đ u th u qu n lý các h th ng CTTL C quan qu n lý nhà n c ban hành các quy đ nh c th trong đ u th u th c

hi n nhi m v qu n lý khai thác CTTL bao g m:

C quan qu n lý nhà n c có th thành l p các ban qu n lý đ đ i di n cho

ch s h u tr c ti p qu n lý, giám sát các ho t đ ng c a nhà th u theo các tiêu chí

đã quy đ nh trong h s m i th u

Theo quy đ nh t i kho n 1 và kho n 3 c a đi u 5 quy t đ nh 256/2006/Q TTg c a Th t ng Chính ph ngày 09/11/2006 v vi c ban hành quy ch đ u th u,

-đ t hàng, giao k ho ch th c hi n s n xu t và cung ng s n ph m, d ch v công ích thì doanh nghi p tham gia s n xu t và cung ng s n ph m, d ch v công ích theo

ph ng th c đ u th u ph i t bù đ p chi phí theo giá th c hi n th u M c đ hoàn thành v s n l ng, ch t l ng, ti n đ s n xu t và cung ng s n ph m, d ch v công ích theo ph ng th c đ u th u là các ch tiêu đánh giá hi u qu ho t đ ng c a doanh nghi p nhà n c th c hi n nhi m v công ích

- u đi m:

+ V i các đi u ki n, hình th c và ph ng th c đ u th u th hi n rõ tính ch t

“c nh tranh hoàn h o” c a “th tr ng” này Do đó, hi u qu c v s l ng và ch t

l ng d ch v mang l i là rõ r t

+ Ph ng th c này kích thích các nhà th u ph i th ng xuyên nâng cao n ng

l c c nh tranh và trách nhi m trong quá trình cung ng s n ph m, d ch v nh m mang l i hi u qu cao cho d ch v

- Nh c đi m:

+ Ph ng th c đ u th u th c hi n nhi m v Qu n lý khai thác CTTL mang hình th c đ u th u r ng rãi (t c là không h n ch s l ng nhà th u tham gia), tuy nhiên n u không có gi i pháp ràng bu c cao vàqu n lý ch t ch các nhà th u s t n

t i nguy c m t an toàn v m t ph c v s n xu t d n t i b t nchính tr , xã h i

Vi t Nam, ph ng th c cung ng này m i ch ti n hành thí đi m t nh An Giang d i s h tr c a Chính ph Australia th c hi n v i “D án ki m soát l

B c Vàm Nao” nh m gi i quy t th thách v t ng di n tích và n ng su t s n xu t trong khu v c thông qua vi c xây d ng m t h th ng qu n lý n c t ng h p tiên

ti n k t h p v i c ch đ u th u, đ t hàng th c hi n nhi m v qu n lý khai thác trên

h th ng v i 24 Ti u vùng s n xu t t o đi u ki n cho toàn b 24.039 ha đ t s n xu t nông nghi p trong toàn khu v c s n xu t đ c 3 v /n m

M c dù v y, v i nhi u b t c p v qu n lý khai thác CTTL t tr c đ n nay thì

ph ng th c này ch a kh thi đ áp d ng đ c trong th c tr ng hi n nay n c ta

2 Ph ng th c giao k ho ch th c hi n nhi m v qu n lý khai thác công trình

th y l i

ây là ph ng th c mà n c ta đã áp d ng trong th i k n n kinh t n c ta theo mô hình kinh t k ho ch hóa t p trung, theo đó Nhà n c tr c ti p giao ch tiêu pháp l nh s n xu t cho các doanh nghi p Nhà n c c v kh i l ng, đ n giá

s n ph m đ u vào đ u ra c ng nh vi c bao tiêu s n ph m

Th c ti n cho th y, trong nh ng n m qua, s y u kém trong công tác qu n lý khai thác công trình th y l i b t ngu n t c ch qu n lý Các doanh nghi p th y nông tuy là doanh nghi p (tuân th Lu t doanh nghi p) nh ng l i ho t đ ng nh

m t đ n v s nghi p, k t qu s n xu t ít nh h ng đ n ngu n thu c a doanh nghi p mà ch y u d a vào m i quan h c p phát, xin cho; trách nhi m không g n

v i quy n l i n y sinh t t ng l i, trông ch Nhà n c đ c p phát

Hàng n m các đ n v thu c đ i t ng đ c giao k ho ch làm nhi m v qu n

lý, khai thác và b o v công trình th y l i ph i l p k ho ch t i n c, tiêu n c,

c p n c trong đi u ki n th i ti t bình th ng, k ho ch tài chính theo m u bi u đã

đ c quy đ nh t i ph l c s 01 (Ban hành kèm theo Thông t 11/2009/TT-BTC ngày 21/01/2009 c a B Tài chính v H ng d n đ t hàng, giao k ho ch đ i v i các đ n v làm nhi m v qu n lý khai thác công trình th y l i và quy ch qu n lý tài chính c a Công ty nhà n c làm nhi m v qu n lý, khai thác công trình th y l i),

và S Tài chính t ng h p theo m u bi u quy đ nh t i ph l c s 02 (cùng Thông t ) báo cáo c quan có th m quy n giao k ho ch xem xét, quy t đ nh Các c quan

qu n lý nhà n c giao ch tiêu k ho ch s n xu t cho các doanh nghi p th y nông

h t s c chi ti t c s n l ng và tài chính, các đ n v d a vào k ho ch đ c giao tri n khai th c hi n gi ng th i k bao c p ây là hình th c đang t n t i ph bi n

hi n nay các đ a ph ng và là c ch b t h p lý c ng nh v n đ b c xúc nh t

hi n nay vì th c t t n t i nh ng b t c p sau:

- Doanh nghi p th y nông ho t đ ng theo Lu t doanh nghi p nhà n c nh ng

th c t m t s doanh nghi p l i ho t đ ng nh m t đ n v s nghi p d n đ n tình

tr ng không quan tâm nhi u đ n k t qu s n xu t vì ngu n thu ít hay nhi u c ng

không nh h ng đ n thu nh p c a doanh nghi p mà ch y u d a vào m i quan h

3 Ph ng th c đ t hàng th c hi n nhi m v qu n lý khai thác công trình th y l i

Ph ng th c đ u th u, đ t hàng là ph ng th c tiên ti n trong s n xu t cung

ng hàng hóa d ch v công trong n n kinh t th tr ng đã và đang đ c nhi u n c trên th gi i áp d ng Theo ph ng th c này, Nhà n c v n gi đ c vai trò t

ch c, qu n lý vi c cung ng hàng hóa d ch v công cho xã h i, phù h p v i c ch

th tr ng v i s qu n lý ch t ch c a Nhà n c Nhà n c v i t cách là ng i cung ng hàng hóa d ch v công cho xã h i, Nhà n c đ ng ra l a ch n đ n v , cá nhân t ch c s n xu t v i các yêu c u v s l ng, ch t l ng, sau đó Nhà n c mua l i và cung c p cho xã h i T ch c cá nhân nào chào bán cho Nhà n c v i giá bán (ho c chi phí s n xu t th p nh t) s đ c l a ch n Các t ch c, cá nhân v i

t cách là ng i bán s ph i đ a ra đ c ph ng án t i u nh t, đáp ng các yêu

c u v s n ph m hàng hóa d ch v c a ng i mua v i m c giá t t nh t, v a đ bù

đ p chi phí đ u vào và đ m b o m c l i nhu n h p lý

i v i công tác qu n lý khai thác công trình th y l i áp d ng ph ng th c

đ t hàng và k t h p ph ng th c đ u th u các công trình th y l i nh (quy mô trong ph m v thôn xã) là gi i pháp t i u hi n nay đ nâng cao hi u qu qu n lý khai thác công trình th y l i Tính u vi t c a ph ng th c đ t hàng là:

- Th c hi n ph ng th c đ t hàng là phát huy quy n t ch , t ch u trách nhi m cho doanh nghi p s kh i d y tính sáng t o, thúc đ y đ i m i nâng cao n ng

su t và ch t l ng

- Th c hi n ph ng th c đ t hàng, bu c doanh nghi p ph i t đ i m i công ngh , đ i m i và nâng cao ch t l ng ngu n nhân l c, đ i m i t ch c s n xu t đ hàng hóa s n xu t ra có tính c nh tranh v i các doanh nghi p khác trên th tr ng

N u không t đ i m i doanh nghi p s b đào th i kh i th tr ng

- Ph ng th c đ t hàng là ph ng th c qu n lý theo k t qu cu i cùng,

ph ng th c này là đ ng l c đ ng i lao đ ng nhi t tình và h ng say v i công vi c

đ c giao, vì k t qu cu i cùng m i là c s đ phân ph i thu nh p cho ng i lao

đ ng theo nguyên t c “làm nhi u, làm t t thì h ng nhi u; làm ít, làm kém thì

h ng ít, th m chí còn b ph t”.Phân ph i thu nh p theo k t qu còn là đ ng l c đ

ng i lao đ ng phát huy sáng ki n, c i ti n k thu t nh m gi m giá thành s n xu t,

t ng l i nhu n

- Áp d ng ph ng th c đ t hàng s huy đ ng đ c các t ch c, doanh nghi p,

cá nhân, các thành ph n kinh t tham gia cung ng s n ph m hàng hóa d ch v công

s gi m áp l c v ngân sách cho Nhà n c Th c ti n đã ch ng minh r ng, ph ng

th c doanh nghi p Nhà n c đ c giao k ho ch s n xu t là ph ng th c kém hi u

qu nh t, chi phí cao, l i nhu n th p, th m chí luôn luôn thua l

ch s h u v n Nhà n c v i quy n đi u hành s n xu t kinh doanh c a doanh nghi p Theo các quy đ nh hi n nay, v lý thuy t Chính ph là ng i đ i di n tr c

ti p quy n ch s h u t i các DNNN, th c t Chính ph không th tr c ti p th c

hi n quy n, ngh a v c a ch s h u đ i v i hàng ch c t ng công ty Nhà n c nên

l i y quy n cho các b , UBND các t nh Vi c có quá nhi u đ u m i th c hi n quy n và ngh a v c a ch s h u đã d n đ n h qu là qu n lý không hi u qu , m i

c quan làm m t ph n, không có ai ch u trách nhi m v k t qu th c hi n, tình tr ng

“cha chung không ai khóc”, phó m c DNNN mu n làm gì c ng đ c, làm gì không

ai bi t ây là nguyên nhân quan tr ng nh t mà trong nh ng n m g n đây, tuy s DNNN gi m v l ng nh ng quy mô, l nh v c ho t đ ng thì l i phát tri n nhanh chóng, t p đoàn, T ng công ty, DNNN nào c ng ho t đ ng đa ngành, đa l nh v c và gây th t thoát lãng phí v n Nhà n c ch a t ng có t tr c đ n nay

ng tr c nh ng b t c p l n t n t i trong ph ng th c giao k ho ch th c

hi n nhi m v qu n lý khai thác CTTL hi n nay đòi h i Chính ph , các ban ngành, các c p có th m quy n tìm h ng qu n lý m i phù h p v i xu th phát tri n i u này đã đ c đ nh h ng t n m 2005 v i “Ngh đ nh 31/2005/N -CP ngày 11/03/2005 c a Chính ph v s n xu t và cung ng s n ph m, d ch v công ích” ; Trong đó có các danh m c quy đ nh ph ng th c th c hi n nhi m v qu n lý khai thác CTTL T đó cho đ n nay còn có thêm m t s v n b n quy đ nh nhi m v này,

nh : Thông t 11/2009/TT-BTC ngày 21/01/2009 c a B Tài chính v vi c “h ng

d n đ t hàng, giao k ho ch đ i v i các đ n v làm nhi m v qu n lý khai thác công trình th y l i và quy ch qu n lý tài chính c a Công ty nhà n c làm nhi m v qu n

lý, khai thác công trình th y l i” và các v n b n quy đ nh ph ng th c đ t hàng đ i

v i cung ng s n ph m, d ch v công ích nói chung

Song, do Vi t Nam mang n ng tính “bao c p” trong ph ng th c giao k

ho ch th c hi n nhi m v qu n lý khai thác CTTL nên quá trình chuy n đ i t

ph ng th c này sang ph ng th c hi u qu h n còn g p nhi u khó kh n

Hi n m i ch có m t s đ a ph ng nh Hà N i, Thái Nguyên và Tuyên Quang

b c đ u ti n hành th c hi n hình th c này Tuy v y, m iđ a ph ng l i có các mô hình đ t hàng khác nhau b i mô hình t ch c qu n lý c a các đ a ph ng khác nhau

1.4.2 Các nhân t nh h ng đ n hi u qu áp d ng c a ph ng th c đ t hàng

1 C ch chính sách

n nay, c n c có 172 doanh nghi p nhà n c v i g n 20.000 cán b công nhân, trong đó có 1.800 cán b đ i h c và trên đ i h c Nh ng n m qua, các doanh nghi p nhà n c khai thác công trình thu l i đã c g ng trên c 3 n i dung c a công tác qu n lý là: Qu n lý công trình; Qu n lý n c; Qu n lý kinh t

Nh ng h u h t các doanh nghi p đ u r i vào tình tr ng tài chính khó kh n và công tác qu n lý tài chính ch a minh b ch, rõ ràng, đ c bi t là khâu qu n lý v th y

l i phí, công tác qu n lý h p đ ng t i tiêu còn nhi u b t c p; công trình xu ng

c p, đ u t thì dàn tr i, đ i s ng c a ng i lao đ ng th p d n đ n hi u qu khai thác

ch a cao

Trong qu n lý v n hành, cùng v i pháp l nh khai thác và b o v công trình

th y l i đã có ngh đ nh v thu l i phí 112/H BT, Ngh đ nh 56/CP v doanh nghi p nhà n c ho t đ ng công ích, Thông t liên t ch 90/TCNN h ng d n ch

đ tài chính đ i v i các doanh nghi p khai thác công trình thu l i Nh ng c ch tài chính c a các doanh nghi p v n không đ m b o H u h t các doanh nghi p khai thác công trình thu l i đ u r i vào tình tr ng thu không đ chi nh ng đ a

ph ng đ c s quan tâm c a các c p lãnh đ o và có nhi u kho n thu cho ngân sách Nhà n c thì vi c c p bù, ch cho qu n lý khai thác đ c m t ph n nh ng

đ a ph ng khó kh n vi c c p bù không đ c th ng xuyên Theo tính toán, mu n

đ m b o h th ng các công trình không xu ng c p, an toàn và hi u qu hàng n m

c n 1200-1500 t đ duy tu b o d ng và qu n lý Trong khi ngu n thu t thu l i phí ch đ t 350 - 400 t và ngân sách h tr kho ng 100 t nh v y m i đ m b o kho ng 40% yêu c u chi phí h p lý

2 Th y l i phí

Chính Ph đã ban hành Ngh đ nh s 115/2008/N -CP ngày 14/11/2008 c a Chính ph s a đ i, b sung m t s đi u c a Ngh đ nh s 143/2003/N -CP ngày 28/11/2003 c a Chính ph quy đ nh chi ti t thi hành m t s đi u c a Pháp l nh Khai thác và b o v công trình th y l i trong đó đã quy đ nh rõ m c thu th y l i phí

và mi n gi m th y l i phí

a M c thu l i phí, ti n n c quy đ nh t i kho n 4 i u 14 Pháp l nh Khai thác và

B o v công trình thu l i quy đ nh chi ti t nh sau

TT Vùng và bi n pháp công trình M c thu

(1.000 đ ng/ha/v ) Tây Nguyên

- Tr ng h p t i, tiêu ch đ ng m t ph n thì thu b ng 60% m c phí trên

- Tr ng h p ch t o ngu n t i, tiêu b ng tr ng l c thì thu b ng 40% m c phí trên

- Tr ng h p ch t o ngu n t i tiêu b ng đ ng l c thì thu b ng 50% m c phí trên

- Tr ng h p l i d ng th y tri u đ t i tiêu thì thu b ng 70% m c phí t i tiêu b ng tr ng l c

y ban nhân dân t nh, thành ph tr c thu c Trung ng quy đ nh c th danh

m c công trình và bi n pháp t i, tiêu n c áp d ng đ i v i t ng công trình thu

l i thu c ph m vi đ a ph ng qu n lý

+ i v i di n tích tr ng m , rau, màu, cây công nghi p ng n ngày k c cây

v đông thì m c thu th y l i phí b ng 40% m c thu l i phí đ i v i đ t tr ng lúa + M c thu l i phí áp d ng đ i v i s n xu t mu i tính b ng 2% giá tr mu i thành ph m

3 C p n c t i các cây công nghi p dài

ngày, cây n qu , hoa và cây d c li u đ ng/m

m c thu b ng 40% m c thu l i phí đ i v i đ t tr ng lúa

y ban nhân dân t nh, thành ph tr c thu c Trung ng quy đ nh c th m c thu t i các ti t 5, 7, 8 Bi u m c thu ti n n c quy đ nh t i đi m này cho phù h p

v i th c t c a h th ng công trình thu l i đ a ph ng và quy đ nh v phân c p,

t ch c qu n lý công trình thu l i hi n hành

b Ph m vi mi n thu l i phí

M r ng ph m vi mi n thu l i phí đ i v i di n tích s n xu t nông nghi p

đ c t i tiêu b ng các công trình thu l i đ u t t t t c các ngu n v n, k c ngu n v n ngoài ngân sách, tính t đ u m i đ n c ng đ u kênh n i đ ng

Phí d ch v c p n c t sau c ng đ u kênh đ n m t ru ng (kênh n i đ ng) do

t ch c, cá nhân s d ng n c chi tr M c phí c th c a t ch c h p tác dùng

n c tho thu n v i t ch c, cá nhân s d ng n c, nh ng không v t quá m c quy đ nh c a U ban nhân dân c p t nh, thành ph tr c thu c Trung ng

c C p bù v kinh phí do mi n thu thu l i phí

- i v i các công trình đ u t b ng ngu n v n ngân sách nhà n c, ngân sách nhà n c c p bù 100% theo m c thu l i phí do Nhà n c quy đ nh

- i v i các công trình đ u t b ng ngu n v n ngoài ngân sách nhà n c

hi n đang thu theo tho thu n, ngân sách nhà n c c p bù 100% theo m c tho thu n gi a các đ n v thu nông v i các h dùng n c, đã đ c UBND c p t nh

ch p thu n

1.4.3 H ngápd ng ph ng th c đ t hàng khai thác và b o v công trình th y

l i

Ph ng th c đ t hàng s làm h n ch nh ng khi m khuy t trong ph ng th c giao k ho chđó làc ch bao c p “xin cho’’ d n t i thui ch t đ ng l c, tính n ng

đ ng sáng t o trong qu n lý khai thác công trình thu l i

Tuy nhiên, i m i ph ng th c s n xu t và cung ng s n ph m công ích nói chung và qu n lý khai thác công trình th y l i nói riêng đã là ch đ đ c bàn lu n khá nhi u, nh t là khi n n kinh t n c ta chuy n sang v n hành theo c ch th

tr ng ây là m t yêu c u t t y u c a n n kinh t n c ta khi h i nh p v i n n kinh t th gi i; nh t là không th duy trì các DNNN ho t đ ng kém hi u qu ,

nh ng l i n m gi v n và tài s n l n, gi v trí quan tr ng trong nhi u ngành và l nh

v c nh h ng l n t i đ i s ng kinh t xã h i V i cách ti p c n m i và kinh nghi m c a các n c, Chính ph quy t đ nh thay đ i c b n ph ng th c qu n lý

ho t đ ng s n xu t cung ng d ch v công ích Cách ti p c n này đã đ c th hi n khá đ y đ trong Lu t DNNN n m 2005 và Ngh đ nh 31/2005/CP

Theo quy đ nh m i t i Ngh đ nh 31/2005/N -CP, vi c s n xu t cung ng s n

ph m, d ch v công ích không nh t thi t ch do doanh nghi p Nhà n c s n xu t,

mà t t c các lo i hình doanh nghi p (t nhân, c ph n), H p tác xã đ u có quy n tham gia s n xu t s n ph m theo các ph ng th c đ u th u, đ t hàng, giao k ho ch (tr m t s hàng hóa thu c l nh v c qu c phòng, an ninh) Vi c l a ch n các

ph ng th c này ph i d a vào tính ch t đ c đi m c a t ng lo i hàng hóa, theo nguyên t c chung là ch khi không th th c hi n đ c ph ng th c đ u th u, đ t hàng thì m i áp d ng ph ng th c giao k ho ch

i v i ho t đ ng qu n lý khai thác công trình th y l i ph c v t i tiêu, Ngh đ nh 31 quy đ nh rõ ph m vi áp d ng v i t ng ph ng th c trên C th là:

- i v i các h th ng công trình th y l i quy mô l n, liên t nh liên huy n thì

có th l a ch n m t trong hai ph ng th c là đ t hàng và giao k ho ch Và ch

th c hi n ph ng th c giao k ho ch khi không th th c hi n đ c ph ng th c đ t hàng