Đánh giá ảnh hưởng của biến đổi khí hậu và phát triển kinh tế đến cân bằng nước của hồ chứa namtien, tỉnh sayaboury

Các con sông l n khác nh Nam Heung Huy n Kenethao, Nam Houng, Nam Met, Nam Tien Huy n Sayaboury, Nam Ken Huy n Hongsa, Nam Pouy, Nam Phieng Huy n Phieng,Nam Lai, Nam Phoun Huy n Paklai,

Sau m t th i gian nghiên c u, đ n nay lu n v n th c s v i đ tài: “ ánh giá

nh h ng c a bi n đ i khí h u (B KH) và phát tri n kinh t đ n cân b ng

n c c a h ch a NamTien, t nh Sayaboury” đã đ c hoàn thành t i Tr ng đ i

h c Th y l i Hà N i v i s n l c c a b n thân và s giúp đ , ch b o, h ng d n nhi t tình c a các th y giáo, cô giáo, c a các đ ng nghi p và b n bè c bi t là s

đ ng viên khuy n khích c a gia đình

Xin chân thành c m n: Ban giám hi u, Ban ch nhi m khoa và các th y cô giáo trong Khoa K thu t Tài nguyên n c

Tác gi xin chân thành c m n các th y, cô giáo Tr ng đ i h c Th y l i đã truy n đ t ki n th c, ph ng pháp nghiên c u trong quá trình h c t p, công tác

Tác gi xin bày t lòng bi t n chân thành t i TS Lê V n Chín ng i h ng

d n khoa h c đã tr c ti p, t n tình h ng d n tác gi hoàn thành lu n v n này

Cu i cùng, tác gi xin c m n sâu s c t i nh ng ng i thân trong gia đình,

b n bè, đ ng nghi p đã tin t ng đ ng viên và giúp đ tác gi trong su t quá trình

h c t p và hoàn thành lu n v n này

ây là l n đ u tiên nghiên c u khoa h c, v i th i gian và ki n th c có h n

Lu n v n ch c ch n không th tránh kh i nh ng khi m khuy t, tác gi r t mong

nh n đ c s thông c m, góp ý chân tình c a các Th y, Cô và đ ng nghi p đ lu n

Tên tác gi : Vinvilay SAYAPHONE

H c viên cao h c : 20Q12

Ng i h ng d n khoa h c: TS Lê V n Chín

Tên đ tài lu n v n: “ ánh giá nh h ng c a bi n đ i khí h u (B KH) và phát tri n kinh t đ n cân b ng n c c a h ch a NamTien, t nh Sayaboury”

Tác gi xin cam đoan đ tài lu n v n đ c làm d a trên s li u, t li u thu

th p đ c t ngu n th c t do chính tác gi thu th p đ tính toán ra các k t qu , t

đó đ a ra các phân tích và đ xu t gi i pháp Tác gi không sao chép b t k m t

lu n v n ho c m t đ tài nghiên c u nào tr c đó

Hà n i, ngày 26 tháng 12 n m 2013

Tác gi

Vinvilay SAYAPHONE

M C L C

M U 1

1.1 Tính c p thi t c a đ tài 1

1.2 M c tiêu nghiên c u 3

1.3 i t ng và ph m vi nghiên c u 3

1.4 Cách ti p c n và ph ng pháp nghiên c u 3

CH NG I: T NG QUAN 4

1.1 T ng quan v bi n đ i khí h u 4

1.1.1 Tình hình bi n đ i khí h u trên th gi i 6

1.1.2 Tình hình bi n đ i khí h u t i Lào 8

1.1.3 Xu th bi n đ i khí h u Lào 10

1.1.4 Tác đ ng ti m tàng c a bi n đ i khí h u Lào 10

1.2 Các nghiên c u v cân b ng n c có xét đ n nh h ng c a b n đ i khí h u 13 1.2.1 Các nghiên c u t i Lào 13

1.2.2 Các nghiên c u trên th gi i 13

1.3 Các k ch b n B KH Lào 15

CH NG 2 17

HI N TR NG C P N C C A H CH A NAMTIEN 17

2.1 i u ki n t nhiên – khí t ng th y v n, ngu n n c vùng nghiên c u 17

2.1.1 V trí đ a lý 17

2.1 2 c đi m đ a hình 18

2.1.3 Các y u t khí t ng th y v n 18

2.1.4 Tình hình dân sinh - kinh t 22

2.2 Hi n tr ng h th ng công trình th y l i NamTien, t nh Sayaboury 23

2.2.1 V trí công trình 23

2.2.2 Tóm t t các đ c tr ng thi t k 24

2.2.3 Nhi m v công trình 25

2.3 Tính toán các y u t khí t ng th y v n 25

2.3.1 Mô hình m a giai đo n n n 1985 -2000 26

2.3.2 Mô hình m a th i k hi n t i 28

2.4 Tính toán nhu c u n c c a các đ i t ng dùng n c trong h th ng th i k

hi n t i 29

2.4.1 Tính toán nhu c u n c cho các lo i cây tr ng 29

2.5 Tính toán s b cân b ng n c c a h ch a NamTien trong đi u ki n hi n t i 48 2.6 ánh giá kh n ng c p n c c a h ch a NamTien 49

CH NG 3 50

ÁNH GIÁ NH H NG C A BI N I KHÍ H U N KH N NG C P N C C A H CH A NAMTIEN 50

3.1 Tính toán nhu c u n c theo các k ch b n B KH c a b tài nguyên môi tr ng Lào 50

3 1.1 L a ch n k ch b n B KH 50

3.1.2 Tính toán yêu c u dùng n c c a toàn h th ng trong t ng lai 53

3.1.3 T ng h p nhu c u dùng n c toàn h th ng trong t ng lai 55

3.1.4 nh h ng c a bi n đ i khí h u đ n ngành nông nghi p khu v c h NamTien 56

3.1.5 nh h ng c a bi n đ i khí h u và s phát tri n kinh t - xã h i đ n nhu c u n c trong t ng lai 58

3.2 Tính toán ngu n n c đ n 59

3.2.1 M c đích, ý ngh a tính toán 59

3.2.2 Các h ng m c tính toán 59

3.2.3 Tính toán xác đ nh mô hình phân ph i dòng ch y n m thi t k 59

3.2.4 Phân ph i dòng ch y n m thi t k 65

3.2.5 Tính toán l ng b c h i thi t k 69

3.2.6 Xác đ nh dung tích ch t c a h ch a 72

3.2.7 Xác đ nh dung tích hi u d ng v i yêu c u c p n c c đ nh 77

3.3 Tính toán cân b ng n c theo các k ch b n B KH 86

3.3.1.Tính toán cân b ng n c th i k 2030 86

3.3.2 Tính toán cân b ng n c th i k 2050 88

3.3.3 So sánh s t ng, gi m dung tích hi u d ng t i các th i k hi n t i, 2030, 2050 so v i th i k n n 89

3.4 ánh giá nh h ng c a BDKH đ n kh n ng c p n c c a h NamTien 90

3.5 xu t các gi i pháp công trình phù ng phó v i nh h ng c a B KH 90

3.6 xu t gi i pháp phi công trình h p lý ng phó v i nh h ng c a B KH 91

K T LU N, KI N NGH 93

I K t lu n 93

II Ki n ngh 94

TÀI LI U THAM KH O 95

DANH M C B NG BI U

B ng 1.1 M c thay đ i k ch b n v nhi t đ và l ng m a theo k ch b n B2 16

B ng 1.2 M c t ng nhi t đ trung bình n m (o C) 16

B ng 1.3.M c thay đ i l ng m a (%) so v i th i k 1985-2000 t nh Sayabouly c a Lào theo các k ch b n phát th i trung bình B2) 16

B ng 2.1: Nhi t đ trung bình tháng và n m c a tr m Sayaboury 19

B ng 2.2 B c h i trung bình tháng nhi u n m tr m khí t ng Sayaboury 19

B ng 2.3 m không khí trung bình tháng nhi u n m Sayaboury 20

B ng 2.4 S gi n ng trung bình tháng nhi u n m tr m Sayaboury 21

B ng 2.5 T c đ gió bình quân tháng nhi u n m – tr m Sayaboury 21

B ng 2.6 Các thông s thi t k h ch a n c 24

B ng 2.7 Các thông s hi n tr ng c a đ p 24

B ng 2.8 Các thông s c a c ng l y n c 25

B ng 2.9 K t qu tính toán các thông s th ng kê X, Cv,Cs 26

B ng 2.10 B ng th ng kê ch n mô hình m a đ i di n ng v i t ng th i v 27

B ng 2.11a: Mô hình m a v chiêm ng v i t n su t thi t k P=85% th i k n n 1985 -2000 28

B ng 2.12a Mô hình m a v mùa ng v i t n su t thi t k P=85% 28

B ng 2.13a B ng t ng h p m a theo tháng thi t k th i k n n (1985 –2000) ng v i t n su t P=85% 28

B ng 2.11b: Mô hình m a v chiêm ng v i t n su t thi t k P=85% th i k hi n t i 29

B ng 2.12b Mô hình m a v mùa ng v i t n su t thi t k P=85% th i k hi n t i 29

B ng 2.13b B ng t ng h p m a theo tháng thi t k ng v i t n su t P=85% th i k hi n t i 29

B ng 2.14 Th i v cây tr ng 37

B ng 2.15 Di n tích ph c v c a H 37

B ng 2.16 m đ t canh tác 38

B ng 2.17 Th i k sinh tr ng và h s cây tr ng c a lúa 38

B ng 2.18 Th i k và h s cây tr ng c a cây tr ng c n 38

B ng 2.19 Chi u sâu b r c a cây tr ng c n 39

B ng 2.20 Ch tiêu c lý c a đ t 39

B ng 2.21 T ng h p m c t i cho lúa v chiêm 44

B ng 2.22 M c t i cho lúa mùa (m3 /ha) 44

B ng 2.23 M c t i cho Ngô (m3 /ha) 44

B ng 2.24 M c t i cho L c (m3

/ha) 44

B ng 2.25 T ng m c t i cho cây tr ng t i th i k hi n t i 44

B ng 2.26 T ng m c t i cho cây tr ng t i th i k hi n t i 45

B ng 2.27 B ng k t qu yêu c u n c cho sinh ho t ( 103 m3) 46

B ng 2.28 B ng k t qu yêu c u n c cho ngành du l ch 46

B ng 2.29 B ng k t qu t ng h p yêu c u dùng n c t i m t ru ng c a h th ng 47 B ng 2.30 B ng k t qu t ng h p yêu c u dùng n c t i công trình đ u m i c a toàn h th ng 47

B ng 2.31 Cân b ng n c s b khi ch a k đ n t n th t 48

B ng 3.1: M c t ng nhi t đ trung bình (°C) so v i th i k 1985-2000 các vùng khí h u c a Lào theo các k ch b n phát th i trung bình B2 51

B ng 3.2: Nhi t đ H Namtien các n m trong t ng lai theo k ch b n phát th i trung bình (°C) 51

B ng 3.3: M c thay đ i l ng m a (%) so v i th i k 1985-2000 các vùng khí h u c a Lào theo các k ch b n phát th i trung bình (B2) 52

B ng 3.4 : L ng m a trong t ng lai theo k ch b n phát th i trung bình (B2) 52

B ng 3.5: T ng m c t i cho cây tr ng cho n m 2030 53

B ng 3.6: T ng m c t i cho cây tr ng n m 2050 53

B ng 3.7: B ng k t qu yêu c u n c cho sinh ho t th i k 2030( 103 m3) 54

B ng 3.8: B ng k t qu yêu c u n c cho ngành du l ch th i k 2030( 103 m3) 54

B ng 3.9: B ng k t qu yêu c u n c cho sinh ho t th i k 2050( 103 m3) 55

B ng 3.10: B ng k t qu yêu c u n c cho ngành du l ch th i k 2050( 103 m3) 55

B ng 3.11: B ng k t qu t ng h p yêu c u dùng n c toàn h th ng th i k 2030 55 B ng 3.12: K t qu t ng h p yêu c u dùng n c toàn h th ng th i k 2050 56

B ng 3.13: M c t ng nhu c u n c các lo i cây tr ng trong t ng lai so v i th i k n n 57

B ng 3.14: M c t ng nhu c u n c c a các ngành trong t ng lai so v i th i k n n 58 B ng 3.15.T ng h p các thông s dòng ch y n m l u v c h ch a n c NamTien 65

B ng 3.16: Phân ph i dòng ch y đ n h Nam Ti n th i k hi n t i 68

B ng 3.17 Phân ph i b c h i m t n c h ch a n c NamTien 71

B ng 3.18: B ng phân ph i b c h i ph thêm theo tháng khi có h ch a 72

B ng 3.19 Quá trình l u l ng yêu c u c a h th ng theo tháng 79

B ng 3.20 Quan h gi a cao trình và dung tích h , di n tích h 79

B ng 3.21 Xác đ nh dung tích hi u d ng Vhd khi ch a tính t n th t 80

B ng 3.22 Xác đ nh t n th t do th m và b c h i 82

B ng 3.23 Xác đ nh dung tích hi u d ng Vhdkhi tính đ n t n th t 84

B ng 3.24 Xác đ nh t n th t do th m và b c h i (l n 2) 85

B ng 3.25 Xác đ nh dung tích hi u d ng Vhdkhi tính đ n t n th t (l n 2) 86

B ng 3.26 Phân ph i dòng ch y n m thi t k th i k 2030 87

B ng 3.27 Quá trình l u l ng yêu c u c a h th ng theo tháng 87

B ng 3.28 Xác đ nh dung tích hi u d ng Vhd khi tính đ n t n th t th i k 2030 d i tác đ ng c a B KH và phát tri n kinh t xã h i 87

B ng 3.29 Phân ph i dòng ch y n m thi t k th i k 2050 88

B ng 3.30 Quá trình l u l ng yêu c u c a h th ng theo tháng 88

B ng 3.31 Xác đ nh dung tích hi u d ng Vhd khi tính đ n t n th t th i k 2050 d i tác đ ng c a B KH và phát tri n kinh t xã h i 88

B ng 3.32 B ng so sánh dung tích hi u d ng c a h Namtien th i k hi n t i, th i k 2030 và 2050 so v i th i k n n d i tác đ ng c a bi n đ i khí h u 89

B ng 3.33 B ng so sánh dung tích hi u d ng c a h Namtien th i k hi n t i, th i k 2030 và 2050 so v i th i k n n d i tác đ ng c a bi n đ i khí h u và phát tri n kinh t xã h i 89

DANH M C HÌNH V

Hình 1.1 Môi tr ng tr c đây 4

Hình 1.2 Môi tr ng hi n t i 4

Hình 2.1 V trí t nh Sayaboury, Laos 17

Hình 2.2 Di n bi n nhi t đ trung bình tháng theo các huy n (1985 -2005) 20

Hình 2.3 Di n bi n t ng l ng m a tháng theo các huy n (1985 -2005) 21

Hình 2.4 V trí h NamTien, t nh Sayaboury 23

Hình 2.5 B ng nh p d li u v khí h u climate và tính l ng b c thoát h i n c chu n ET0 41

Hình 2.6 B ng nh p d li u v m a (Rainfall) 42

Hình 2.7 B ng nh p d li u v cây lúa chiêm 42

Hình 2.8 B ng d li u v đ t theo s li u c a FAO 43

Hình 2.9 B ng tính ch đ t i cho lúa v chiêm th i k hi n t i 43

Hình 3.1: th th hi n s thay đ i nhu c u n c c a các lo i cây tr ng qua các th i k tính toán 57

Hình 3.2: Mô hình phân ph i dòng ch y n m thi t k 68

Hình 3.3 Các m c n c đ c tr ng và thành ph n dung tích h ch a 72

Hình 3.4: S đ nguyên lý đi u ti t n m m t l n, ph ng án tr s m 77

Hình 3.5: Bi u đ đ ng quan h W~ Z ~ F 80

trên ph m vi toàn c u, đ c bi t là l nh v c nông nghi p s d b t n th ng nh t

Lào, trong kho ng 50 - 60 n m qua, di n bi n c a khí h u theo chi u h ng

c c đoan C th , l ng m a t ng m nh vào mùa l và gi m vào mùa ki t cùng v i

nhi t đ trung bình đã t ng kho ng 0,5-0,80

C Hi n t ng El-Nino, La-Nina càng tác đ ng m nh m đ n Lào B KH th c s đã làm cho các thiên tai, đ c bi t là bão,

l , h n hán ngày càng ác li t Theo tính toán, nhi t đ trung bình Lào có th t ng

lên 30C vào n m 2100

H u qu c a B KH đ i v i Lào là r t nghiêm tr ng và là m t nguy c hi n

h u cho m c tiêu xóa đói - gi m nghèo, cho vi c th c hi n các m c tiêu thiên niên

k và s phát tri n b n v ng c a đ t n c Các l nh v c, ngành, đ a ph ng d b

t n th ng và ch u tác đ ng m nh m nh t c a B KH là tài nguyên n c, nông

nghi p và an ninh l ng th c, s c kh e con ng i các vùng đ ng b ng Nó làm

t ng các thiên tai l l t và h n hán ngày càng kh c li t nh l n m 2008 ng p th đô

Viêng Ch n và l tháng 6 n m 2011 ng p thành ph Sayaboury, làm cho đ i s ng

c a ng i dân vô cùng khó kh n, s n xu t nông nghi p thi t h i to l n, nh h ng

đ n s phát tri n kinh t xã h i c a c n c Lào

Bi n đ i khí h u là m t trong nh ng n i dung nghiên c u còn m i m Lào

c v ph ng pháp lu n c ng nh các công c nghiên c u do tính ph c t p v qui

mô toàn c u, m c đ và đ i t ng b tác đ ng Do v y, vi c tìm hi u và nghiên c u

v nh ng tác đ ng c a B KH m t nhi m v khó kh n và đ y th thách

M c tiêu c a vi c xây d ng các k ch b n bi n đ i khí h u cho Lào là đ a ra

nh ng thông tin c b n v xu th bi n đ i khí h u c a Lào trong t ng lai t ng

ng v i các k ch b n khác nhau v phát tri n kinh t - xã h i toàn c u d n đ n các

T nh Sayaboury là m t trong nh ng t nh mi n núi phía B c c a n c Lào b

nh h ng b i thiên tai Vào mùa hè th ng b h n hán, d n đ n tình tr ng thi u

n c cho sinh ho t và s n xu t nông nghi p Mùa m a th ng xu t hi n l l n ,

gây ng p l t nghiêm tr ng, th ng xuyên uy hi p các huy n th g n sông và ng p

úng vùng n i đ ng, h du các h ch a n c l n nh NamTien, Nammao,

Namgnang gây thi t h i n ng n v ng i và tài s n, nh h ng l n đ n phát tri n

kinh t - xã h i và đ i s ng dân sinh

H th ng t i h NamTien, t nh Sayaboury là m t công trình đ i th y nông,

quan tr ng và là h th ng đi n hình, có t m quan tr ng h t s c to l n t i vi c phát

tri n kinh t xã h i c a t nh Sayaboury nói chung và huy n Sayaboury nói riêng

Tr c nh ng th c tr ng và bi n đ ng th i ti t khó l ng nh v y, v n đ đ t

ra là chúng ta ph i đánh giá đ c nh ng nh h ng c a B KH, đ ng th i ph i có

k ho ch dài h n nh m tr c h t là phòng ng a, gi m thi u các thiên tai, l l t sau

đó là có bi n pháp ng phó k p th i tr giúp ngành nông nghi p kh c ph c các nh

h ng c a B KH

Hi n nay, có r t ít nghiên c u v nh h ng c a B KH t i h th ng thu l i

nói chung và h th ng t i nói riêng c bi t khu v c t nh Sayaboury m t trong

nh ng t nh có n n s n xu t nông nghi p là ch y u nh ng ch a có m t nghiên c u

nào v nh h ng c a bi n đ i khí h u đ n h th ng t i và đ c bi t là h th ng h

ch a

Xu t phát t nh ng v n đ trên, tôi th y r ng vi c nghiên c u: “ ánh giá nh

h ng c a bi n đ i khí h u (B KH) và phát tri n kinh t đ n cân b ng n c c a

h ch a NamTien, t nh Sayaboury” là h t s c c n thi t V i k t qu c a đ tài,

chúng ta s có bi n pháp, k ho ch c th cho ngành s n xu t nông nghi p, ch

NamTien trong hi n t i và k ch b n B KH trong t ng lai;

xu t các gi i pháp nh m nâng cao hi u qu qu n lý v n hành h trong đi u

ki n B KH cho h th ng t i h NamTien

1.3 i t ng và ph m vi nghiên c u

i t ng nghiên c u: Nghiên c u nh h ng c a bi n đ i khí h u và phát

tri n kinh t t i nhu c u n c và cân b ng n c c a h th ng h NamTien

Ph m vi nghiên c u: H th ng t i h NamTien T nh Sayaboury

1.4 Cách ti p c n và ph ng pháp nghiên c u

* Cách ti p c n:

- Theo quan đi m h th ng

- Theo quan đi m th c ti n và t ng h p đa m c tiêu

- Theo quan đi m b n v ng

- Theo s tham gia c a ng i h ng l i

CH NG I: T NG QUAN

1.1 T ng quan v bi n đ i khí h u

- nh ngh a: "Bi n đ i khí h u trái đ t là s thay đ i c a h th ng khí h u

g m khí quy n, thu quy n, sinh quy n, th ch quy n hi n t i và trong t ng lai b i

các nguyên nhân t nhiên và nhân t o"

Hình 1.1 Môi tr ng tr c đây

Hình 1.2 Môi tr ng hi n t i

“Bi n đ i khí h u là “nh ng nh h ng có h i c a bi n đ i khí h u”, là nh ng

bi n đ i trong môi tr ng v t lý ho c sinh h c gây ra nh ng nh h ng có h i

đáng k đ n thành ph n, kh n ng ph c h i ho c sinh s n c a các h sinh thái t

- CO2 phát th i khi đ t cháy nhiên li u hóa th ch (than, d u, khí) và là

ngu n khí nhà kính ch y u do con ng i gây ra trong khí quy n CO2 c ng sinh ra

t các ho t đ ng công nghi p nh s n xu t xi m ng và cán thép

- CH4 sinh ra t các bãi rác, lên men th c n trong ru t đ ng v t nhai l i, h

th ng khí, d u t nhiên và khai thác than

- N2O phát th i t phân bón và các ho t đ ng công nghi p

- HFCs đ c s d ng thay cho các ch t phá h y ôzôn (ODS) và HFC-23 là

s n ph m ph c a quá trình s n xu t HCFC-22

- PFCs sinh ra t quá trình s n xu t nhôm

- SF6s d ng trong v t li u cách đi n và trong quá trình s n xu t magiê

Các bi u hi n c a bi n đ i khí h u:

- S nóng lên c a khí quy n và Trái đ t nói chung

- S thay đ i thành ph n và ch t l ng khí quy n có h i cho môi tr ng

s ng c a con ng i và các sinh v t trên Trái đ t

- S dâng cao m c n c bi n do b ng tan, d n t i s ng p úng các vùng

đ t th p, các đ o nh trên bi n

- S di chuy n c a các đ i khí h u t n t i hàng nghìn n m trên các vùng

khác nhau c a Trái đ t d n t i nguy c đe d a s s ng c a các loài sinh v t, các h

sinh thái và ho t đ ng c a con ng i

- S thay đ i c ng đ ho t đ ng c a quá trình hoàn l u khí quy n, chu

trình tu n hoàn n c trong t nhiên và các chu trình sinh đ a hoá khác

- S thay đ i n ng su t sinh h c c a các h sinh thái, ch t l ng và thành

ph n c a thu quy n, sinh quy n, các đ a quy n

1.1.1 Tình hình bi n đ i khí h u trên th gi i

Trong l ch s đ a ch t c a trái đ t chúng ta, s bi n đ i khí h u đã t ng nhi u

l n x y ra v i nh ng th i k l nh và nóng kéo dài hàng v n n m mà chúng ta g i là

th i k b ng hà hay th i k gian b ng Th i k b ng hà cu i cùng đã xãy ra cách

đây 10.000 n m và hi n nay là giai đo n m lên c a th i k gian b ng Xét v

nguyên nhân gây nên s thay đ i khí h u này, chúng ta có th th y đó là do s ti n

đ ng và thay đ i đ nghiêng tr c quay trái đ t, s thay đ i qu đ o quay c a trái đ t

quanh m t tr i, v trí các l c đ a và đ i d ng và đ c bi t là s thay đ i trong thành

ph n khí quy n

Trong khi nh ng nguyên nhân đ u tiên là nh ng nguyên nhân hành tinh, thì

nguyên nhân cu i cùng l i có s tác đ ng r t l n c a con ng i mà chúng ta g i đó

là s làm nóng b u khí quy n hay hi u ng nhà kính.Có th hi u s l c là: nhi t

đ trung bình c a b m t trái đ t đ c quy t đ nh b i s cân b ng gi a h p th n ng

l ng m t tr i và l ng nhi t tr vào v tr Khi l ng nhi t b gi l i nhi u trong

b u khí quy n thì s làm nhi t đ trái đ t t ng lên Chính l ng khí CO2 ch a nhi u

trong khí quy n s tác d ng nh m t l p kính gi nhi t l ng t a ng c vào v tr

c a trái đ t Cùng v i khí CO2 còn có m t s khí khác c ng đ c g i chung là khí

nhà kính nh NOx, CH4, CFC V i nh ng gia t ng m nh m c a n n s n xu t công

nghi p và vi c s d ng các nhiên li u hoá th ch (d u m , than đá ), nghiên c u c a

các nhà khoa h c cho th y nhi t đ toàn c u s gia t ng t 1,4oC đ n 5,8oC t 1990

đ n 2100 và vì v y s kéo theo nh ng nguy c ngày càng sâu s c đ i v i ch t l ng

s ng c a con ng i

S bi n đ i khí h u (B KH) toàn c u đang di n ra ngày càng nghiêm tr ng

Bi u hi n rõ nh t là s nóng lên c a trái đ t, là b ng tan cao; là các hi n t ng th i

ti t b t th ng, bão l , sóng th n, đ ng đ t, h n hán và giá rét kéo dài… d n đ n

thi u l ng th c, th c ph m và xu t hi n hàng lo t d ch b nh trên ng i, gia súc,

gia c m…

Có th th y tác h i theo h ng nóng lên toàn c u th hi n 10 đi u t i t sau

đây: gia t ng m c n c bi n, b ng hà lùi v hai c c, nh ng đ t nóng, bão t và l

l t, khô h n, tai bi n, suy thoái kinh t , xung đ t và chi n tranh, m t đi s đa d ng

sinh h c và phá hu h sinh thái Nh ng minh ch ng cho các v n đ này đ c bi u

hi n qua hàng lo t tác đ ng c c đoan c a khí h u trong th i gian g n đây nh đã có

kho ng 250 tri u ng i b nh h ng b i nh ng tr n l l t Nam Á, châu Phi và

Mexico Các n c Nam Âu đang đ i m t nguy c b h n hán nghiêm tr ng d d n

t i nh ng tr n cháy r ng, sa m c hóa, còn các n c Tây Âu thì đang b đe d a x y

ra nh ng tr n l l t l n, do m c n c bi n dâng cao c ng nh nh ng đ t b ng giá

mùa đông kh c li t Nh ng tr n bão l n v a x y ra t i M , Trung Qu c, Nh t B n,

n .có nguyên nhân t hi n t ng trái đ t m lên trong nhi u th p k qua

Nh ng d li u thu đ c qua v tinh t ng n m cho th y s l ng các tr n bão không

thay đ i, nh ng s tr n bão, l c c ng đ m nh, s c tàn phá l n đã t ng lên, đ c

bi t B c M , tây nam Thái Bình D ng, Ân D ng, b c i Tây D ng M t

nghiên c u v i xác su t lên t i 90% cho th y s có ít nh t 3 t ng i r i vào c nh

thi u l ng th c vào n m 2100, do tình tr ng m lên c a Trái đ t

S nóng lên c a Trái đ t, b ng tan đã d n đ n m c n c bi n dâng cao N u

kho ng th i gian 1962 - 2003, l ng n c bi n trung bình toàn c u t ng

1,8mm/n m, thì t 1993 - 2003 m c t ng là 3,1mm/n m T ng c ng, trong 100 n m

qua, m c n c bi n đã t ng 0,31m Theo quan sát t v tinh, di n tích các l p b ng

B c c c, Nam c c, b ng Greenland và m t s núi b ng Trung Qu c đang d n

b thu h p Chính s tan ch y c a các l p b ng cùng v i s nóng lên c a khí h u các

đ i d ng toàn c u (t i đ sâu 3.000m) đã góp ph n làm cho m c n c bi n dâng

cao D báo đ n cu i th k XXI, nhi t đ trung bình s t ng lên kho ng t 2,0 -

4,5oC và m c n c bi n toàn c u s t ng t 0,18m - 0,59m

Nh ng n m qua, tranh cãi v s B KH toàn c u v n ch a ngã ng Cho t i

nh ng n m đ u th k XXI, v i nh ng b ng ch ng xác th c, các nhà khoa h c đã

ch ng minh đ c s can thi p thô b o c a con ng i vào môi tr ng trái đ t, đó là

vi c s d ng các ch t hóa th ch nh than đá, d u l a, khí đ t; là vi c tàn phá các

cánh r ng; vi c phát tri n công nghi p hóa đã và đang th i ra b u khí quy n nhi u

lo i khí gây hi u ng nhà kính, làm cho trái đ t nóng lên t ng ngày B KH tr

thành ch đ nóng c a nhi u h i ngh c p cao trên th gi i T ng Th ký Liên H p

Qu c Ban Ki Moon cho r ng: “B KH c ng khi n nhân lo i ph i đ i m t v i nh ng

đe d a to l n nh chi n tranh”; “B KH không ch là v n đ môi tr ng, mà còn là

m i đe d a toàn di n, nh h ng đ n s c kh e con ng i, đ n tình hình cung c p

l ng th c toàn c u, v n đ di dân và đe d a n n hòa bình, an ninh th gi i” Vì

v y, nhi u n c trên th gi i đã thành l p các t ch c đ ch đ o và đi u ph i các

ho t đ ng ng phó v i tình hình B KH, xây d ng các ch ng trình, chi n l c và

k ho ch hành đ ng qu c gia ng phó v i B KH

Theo báo cáo c a các nhà khoa h c, s nóng lên toàn c u c a h th ng khí

h u hi n nay là ch a t ng có và r t rõ ràng t nh ng quan tr c nhi t đ và đ i

d ng trung bình toàn c u; s tan ch y c a b ng, tuy t trên ph m vi r ng l n d n

đ n s dâng cao c a m c n c bi n Nhi t đ trung bình trong 100 n m qua đã t ng

0,74oC và xu th nhi t đ t ng trong vòng 50 n m g n đây là 0,13oC/th p k Nhi t

đ trung bình B c c c t ng 1,5oC, và đ nh l p b ng v nh c u B c bán c u t ng

3oC k t n m 1980 đ n nay, 10 n m tr l i đây đ c xem là nh ng n m nóng nh t

theo chu i quan tr c t n m 1850

1.1.2 Tình hình bi n đ i khí h u t i Lào

Theo y ban sông Mekong, s c n bão m nh v c ng đ gió và có l ng

m a l n nh h ng đ n Lào đã t ng lên đáng k và có chi u h ng k t thúc mu n,

qu đ o c a bão tr nên d th ng và s c n bão nh h ng đ n khu v c Trung Lào

và Nam Lào c ng ngày càng t ng Bên c nh đó, s ngày m a phùn mi n B c Lào

c ng gi m g n m t n a (t 30 ngày/n m trong th p k 1961 - 1970 xu ng còn 17

ngày/n m trong th p k 1991 - 2000) L ng m a bi n đ i không nh t quán gi a

các vùng, h n hán có xu h ng m r ng, đ c bi t là khu v c B c Lào d n đ n gia

t ng hi n t ng hoang m c hóa Hi n t ng El Nino và La Nina nh h ng m nh

đ n n c Lào trong vài th p k g n đây, gây ra nhi u đ t n ng nóng kéo dài có tính

k l c D đoán vào cu i th k XXI, nhi t đ trung bình Lào t ng kho ng 30

C và

s t ng s đ t và s ngày n ng nóng trong n m i u này d n đ n nhi u hi n t ng

b t th ng c a th i ti t c bi t là tình hình bão l và h n hán B KH còn kéo

theo s thay đ i c a th i ti t, nh h ng tr c ti p đ n cây tr ng, s n xu t nông, lâm,

công nghi p và nuôi tr ng, đánh b t th y c bi t là s xu t hi n c a d ch b nh và

khan hi m v l ng th c, n c ng t T i Lào, nh ng n m qua, thi t h i do h n hán

và bão l gây ra là vô cùng l n

Trong 50 n m qua, nhi t đ trung bình t i Lào t ng 0,5 – 0,8 đ C D báo

đ n n m 2100, nhi t đ trung bình Lào s t ng cao t 1,8 – 4,2 đ C

B KH s nh h ng đ n Lào theo nh ng xu h ng sau:

duy t Chi n l c qu c gia v bi n đ i khí h u vào tháng 3 n m 2010; và đang xây

d ng ch ng trình M c tiêu Qu c gia ng phó v i B KH; Chi n l c Qu c gia v

phòng ch ng và gi m nh thiên tai;…

Tuy nhiên, trên m ng tin toàn c u IPS, tác gi Vanya Walker-Leigh đã nh n

đ nh v v n đ bi n đ i khí h u và chi n l c qu c gia c a Lào v i n i dung nh

sau: Lào đ c đánh giá là m t n c tích c c quan tâm đ n v n đ B KH và đang

ch ng ki n s ti n b c a mình b đe d a nghiêm tr ng tr c nh ng tác đ ng c a

B KH toàn c u Và Chi n l c B KH Qu c gia c a Lao đ a ra trong T3.2010

c ng đã mô t Lào c ng là m t qu c gia b nh h ng khá nhi u nh t b i B KH

Chi n l c này c nh báo r ng, đ n cu i th k 21, nhi t đ trung bình có th

t ng thêm t 2,5 – 4,2 đ C, kèm theo nh ng thay đ i l n v l ng m a có nguy c

gây nên tình tr ng l l t và h n hán v i s c tàn phá l n

- Các t nh đ ng b ng Sông Mekong: Nhi u đ a ph ng ven hai b sông

Mekong đang ch u nh h ng n ng n c a B KH, trong đó có t nh Sayabouly

K t qu báo cáo Nghiên c u giám sát tính d b t ng th ng do B KH n m

2012, tr ng h p c a Lào cho bi t, c tính m i n m, B KH đã làm thi t h i 4%

GDP c a Lào, t ng đ ng v i 300 tri u USD Trong đó

Tr c nh ng tác h i th c t và nh ng c nh báo do bi n đ i khí h u, r t c n

có nh n th c đúng c ng nh s chung tay đóng góp c a toàn xã h i tr c nh ng tác

h i c a B KH, thông qua nh ng bi n pháp ng phó thi t th c

1.1.3 Xu th bi n đ i khí h u Lào

- V nhi t đ : Trên các khu v c, nhi t đ TBN có th t ng lên 20C vào n m

2050 D tính đ n n m 2100 nhi t đ s t ng lên 3,20

C

- V l ng m a: L ng m a mùa m a các khu v c đ u t ng 0-9% vào n m

2050 L ng m a mùa khô các B c, Trung và Nam Lào có hi n t ng gi m khá

Nhi t đ t ng lên nh h ng đ n các h sinh thái t nhiên, làm d ch chuy n

các ranh gi i nhi t c a các h sinh thái l c đ a và h sinh thái n c ng t, làm thay

đ i c c u các loài th c v t và đ ng v t m t s vùng, m t s loài có ngu n g c ôn

đ i và á nhi t đ i có th b m t đi d n đ n suy gi m tính đa d ng sinh h c

i v i s n xu t nông nghi p, c c u cây tr ng v t nuôi và mùa v có th thay

v i nông nghi p và an ninh l ng th c Nhi t đ và đ m t ng cao làm gia t ng

s c ép v nhi t đ v i c th con ng i, nh t là ng i già và tr em, làm t ng b nh

t t, đ c bi t là các b nh nhi t đ i, b nh truy n nhi m thông qua s phát tri n c a

các loài vi khu n, các côn trùng và v t mang b nh, ch đ dinh d ng và v sinh

môi tr ng suy gi m S gia t ng nhi t đ còn nh h ng đ n các l nh v c khác

nh n ng l ng, giao thông v n t i, công nghi p, xây d ng, du l ch, th ng m i,…

liên quan đ n chi phí gia t ng cho vi c làm mát, thông gió, b o qu n thi t b ,

ph ng ti n, s c b n v t li u

2) Tác đ ng c a các hi n t ng th i ti t c c đoan

S gia t ng c a các hi n t ng th i ti t c c đoan và thiên tai, c v t n s và

c ng đ do B KH là m i đe do th ng xuyên, tr c m t và lâu dài đ i v i t t c

các l nh v c, các vùng và các c ng đ ng Bão, l l t, h n hán, m a l n, n ng nóng,

t , l c là thiên tai x y ra hàng n m nhi u vùng trong c n c, gây thi t h i cho

s n xu t và đ i s ng B KH s làm cho các thiên tai nói trên tr nên kh c li t h n

và có th tr thành th m ho , gây r i ro l n cho phát tri n kinh t - xã h i ho c xoá

đi nh ng thành qu nhi u n m c a s phát tri n

1.4.1.1 D báo tác đ ng ti m tàng c a B KH đ i v i các l nh v c và khu v c

1) Tác đ ng đ i v i tài nguyên n c

Tài nguyên n c đang đ ng tr c nguy c suy gi m do h n hán ngày m t

t ng m t s vùng, mi n Khó kh n này s nh h ng đ n nông nghi p, cung c p

n c nông thôn, thành th và s n xu t đi n Lào có r t nhi u sông xu i to nh

ch y t B c đ n Nam, trong đó có sông Mê Kông là sông l n và dài nh t trong

n c ch y t biên gi i Trung Qu c (B c Lào) đ n biên gi i CampuChia (Nam

Lào), ngoài ra còn có các sông nhánh nh là: Nam Ou, Nam X ng, Nam Ng m,

Nam nghiêp, Nam Thuên, Xê Kong, Xê Kaman, và Lào là n c có di n tích c a

l u v c sông Mê Kông l n nh t chi m kho ng 25% c a t ng di n tích l u v c sông

Mê Kông So v i hi n nay, n m 2070, dòng ch y n m c a sông Mê Kông t +4,2

đ n +14,5%; dòng ch y mùa c n c a sông Mê Kông t -2,0 đ n -24%; dòng ch y

l bi n đ ng t ng ng là +5 đ n +7,0% Nh v y, trên sông l n, tác đ ng c a

B KH làm cho dòng ch y n m c a sông Mê Kông gi m đi i u đó có ngh a là kh

n ng l trong mùa m a và c n ki t trong mùa khô đ u tr nên kh c nghi t h n

(ch a tính đ n kh n ng khai thác n c th ng ngu n các sông này t ng lên do

B KH)

2) Tác đ ng đ i v i nông nghi p và an ninh l ng th c

B KH có tác đ ng đ n sinh tr ng, n ng su t cây tr ng, th i v gieo tr ng,

làm t ng nguy c lây lan sâu b nh h i cây tr ng B KH nh h ng đ n sinh s n,

sinh tr ng c a gia súc, gia c m, làm t ng kh n ng sinh b nh, truy n d ch c a gia

súc, gia c m Ngành nông nghi p đ i m t v i nhu c u l n v phát tri n gi ng cây

tr ng và v t nuôi nh m gi m thi u r i ro do B KH và các hi n t ng khí h u c c

đoan

Vì s nóng lên trên ph m vi toàn lãnh th , th i gian thích nghi c a cây tr ng

nhi t đ i m r ng và c a cây tr ng á nhi t đ i b thu h p l i Ranh gi i c a cây

tr ng nhi t đ i d ch chuy n v phía núi cao h n và các v đ phía B c Ph m vi

thích nghi c a cây tr ng nhi t đ i d ch chuy n v phía núi cao và các v đ phía

B c Ph m vi thích nghi c a các cây tr ng á nhi t đ i b thu h p l i

B KH có kh n ng làm t ng t n s , c ng đ , tính bi n đ ng và tính c c

đoan c a các hi n t ng th i ti t nguy hi m nh bão, t , l c, các thiên tai liên quan

đ n nhi t đ và mùa nh th i ti t khô nóng, l , ng p úng hay h n hán, rét h i, sâu

b nh, làm gi m n ng su t và s n l ng cây tr ng v t nuôi B KH gây nguy c thu

h p di n tích đ t nông nghi p

3) Tác đ ng đ i v i s c kho con ng i

Nhi t đ t ng làm t ng tác đ ng tiêu c c đ i v i s c kho con ng i, d n đ n

gia t ng m t s nguy c đ i v i tu i già, ng i m c b nh tim m ch, b nh th n kinh

Tình tr ng nóng lên làm thay đ i c u trúc mùa nhi t hàng n m mi n B c, mùa

đông s m lên, d n t i thay đ i đ c tính trong nh p sinh h c c a con ng i

B KH làm t ng kh n ng x y ra m t s b nh nhi t đ i: s t rét, s t xu t huy t, làm

t ng t c đ sinh tr ng và phát tri n nhi u lo i vi khu n và côn trùng, v t ch

mang b nh, làm t ng s l ng ng i b b nh nhi m khu n d lây lan…

Thiên tai nh bão, t , ng p l t, h n hán, m a l n và s t l đ t v.v… gia t ng

v c ng đ và t n s làm t ng s ng i b thi t m ng và nh h ng gián ti p đ n

s c kho thông qua ô nhi m môi tr ng, suy dinh d ng, b nh t t do nh ng đ v

c a k ho ch dân s , kinh t - xã h i, c h i vi c làm và thu nh p Nh ng đ i t ng

d b t n th ng nh t là nh ng nông dân nghèo, các dân t c thi u s mi n núi,

Mekong c a y ban sông Mekong n m 2005

- Nghiên c u nh h ng c a bi n đ i khí h u và phát tri n đ n dòng ch y sông

Mekong c a y ban sông Mekong n m 2009

- Chi n l c v bi n đ i khí h u c a c ng hòa dân ch nhân dân Lào n m

2010

- Nghiên c u nh h ng ti m n ng c a bi n đ i khí h u đ n s d ng đ t

c ng hòa dân ch nhân dân Lào, tháng 7 n m 2010

- Chính sách v bi n đ i khí h u c a Lào, tác gi Syam phone Sengchandala,

n m 2010

- Thích ng c a l nh v c nông nghi p đ i v i bi n đ i khí h u t i C ng hòa

dân ch nhân dân Lào, tác gi Salongxay Rasabud, n m 2011

1.2.2 Các n ghiên c u trên th gi i

a/ Các nghiên c u t i Vi t Nam

- K ch b n bi n đ i khí h u đ c xây d ng n m 1994 trong Báo cáo v bi n

đ i khí h u châu Á do Ngân hàng phát tri n châu Á tài tr ;

- K ch b n bi n đ i khí h u trong Thông báo đ u tiên c a Vi t Nam cho Công

c khung c a Liên H p Qu c v bi n đ i khí h u, (Vi n KH KTTVMT, 2003);

- K ch b n bi n đ i khí h u đ c xây d ng b ng ph ng pháp t h p (ph n

m m MAGICC/SCEN GEN 4.1) và ph ng pháp chi ti t hóa (Downscaling) th ng

kê cho Vi t Nam và các khu v c nh h n (Vi n KH KTTVMT, 2006);

- K ch b n bi n đ i khí h u đ c xây d ng cho d th o Thông báo l n hai c a

Vi t Nam cho Công c khung c a Liên H p Qu c v bi n đ i khí h u (Vi n KH

KTTVMT, 2007);

- K ch b n bi n đ i khí h u xây d ng b ng ph ng pháp t h p (ph n m m

MAGICC/SCEN GEN 5.3) và ph ng pháp chi ti t hóa th ng kê (Vi n KH

KTTVMT, 2008);

- K ch b n bi n đ i khí h u cho khu v c Vi t Nam đ c xây d ng b ng

ph ng pháp đ ng l c (Vi n KH KTTVMT, SEA START, Trung tâm Hadley,

- Báo cáo v k ch b n bi n đ i khí h u cho Vi t Nam c a nhóm nghiên c u

thu c tr ng i h c Oxford, V ng qu c Anh;

- S li u c a v tinh TOPEX/POSEIDON và JASON 1 t n m 1993;

- T ng h p c a IPCC v các k ch b n n c bi n dâng trong th k 21 các

báo cáo đánh giá n m 2001 và n m 2007;

- Các báo cáo v n c bi n dâng c a T ch c Tiempo thu c i h c ông

Anh

1.3 Các k ch b n B KH Lào

K ch b n bi n đ i khí h u Lào hi n nay đang đ c xây d ng d a trên s

phân tích và tham kh o các nghiên c u trong, ngoài n c và c a y ban sông

Mekong Các tiêu chí đ l a ch n ph ng pháp tính toán xây d ng k ch b n bi n

đ i khí h u cho Lào bao g m:

Trên c s phân tích các tiêu chí nêu trên, k t qu tính toán b ng ph ng pháp

t h p (MAGICC/SCEN GEN 5.3) và ph ng pháp chi ti t hóa th ng kê đã đ c

l a ch n đ xây d ng k ch b n bi n đ i khí h u trong th k 21 cho Lào

Ba k ch b n phát th i khí nhà kính đ c ch n đ tính toán xây d ng k ch b n

bi n đ i khí h u cho Lào là k ch b n phát th i th p (k ch b n B1), k ch b n phát th i

trung bình c a nhóm các k ch b n phát th i trung bình (k ch b n B2) và k ch b n

phát th i trung bình c a nhóm các k ch b n phát th i cao (k ch b n A2)

Các ph ng pháp và ngu n s li u đ xây d ng k ch b n bi n đ i khí h u cho

Lào đ c k th a t các nghiên c u tr c đây và đ c c p nh t đ n n m 2010

Th i k 1985-2000 đ c ch n là th i k c s đ so sánh s thay đ i c a khí h u

Theo Chi n l c v bi n đ i khí h u c a Lào và nghi n c u nh h ng c a

B KH đ n dòng ch y c a y ban sông Mekong, đ i v i t nh Sayabouly, m c t ng

nhi t đ (0C) trung bình n m và m c thay đ i l ng m a n m (%) so v i th i k

1985-2000 theo k ch b n phát th i trung bình B2 nh sau:

B ng 1.1 M c thay đ i k ch b n v nhi t đ và l ng m a theo k ch b n B2

Y u t khí h u Các m c th i gian trong th k 21

Theo k ch b n phát th i trung bình và c th đ i v i t nh Sayabouly trên, ta

có b ng k t qu t ng h p v s thay đ i v nhi t đ và l ng m a theo t ng tháng

c a t nh Sayabouly trong t ng lai nh sau (tính cho giai đo n n m 2030, 2050,

T nh Sayaboury là t nh duy nh t v i toàn v n lãnh th n m phía Tây sông

Mekong thu c vùng Tây B c CHDCND Lào, có 11 huy n (Khop, Xienghon,

Ngeun, Hongsa, Sayaboury, Phieng, Thongmixay, Paklai, Kenethao, Botene và

Saysathan) v i t ng di n tích t nhiên là 16.389 km2

Sayaboury n m trong t a đ

đ a lý t 17O 28’ đ n 19O 56’ V đ B c; t 100O 23’ đ n 101O 55’ Kinh đ ông,

v i đ a gi i hành chính nh sau:

- Phía B c giáp t nh Bokeo và t nh Oudomxay;

- Phía Tây và Nam giáp Thailand; và

- Phía ông giáp t nh Vientiane và Luang Prabang;

Hình 2.1 V trí t nh Sayaboury, Laos

T nh Sayaboury có h th ng sông Mekong ch y qua 7/11 huy n, là h th ng

giao thông đ ng th y r t quan tr ng đ v n chuy n hàng hóa ra bên ngoài Phía

Tây và phía Nam có đ ng biên gi i giáp v i 6 t nh c a Thailand dài 647 km C a

kh u qu c t huy n Kenethao và Ngeun là đ ng v n chuy n hàng hóa xu t nh p

kh u quan tr ng

2.1.2 c đi m đ a hình

Sayaboury có h n 3/4 di n tích là đ i núi cao, đ a hình có đ cao th p d n t

Tây sang ông và t B c xu ng Nam, đ cao trung bình so v i m t n c bi n

kho ng 655 m nh cao nh t là 2.105 m huy n Saysathan và th p nh t là 193 m

trung tâm huy n Kenethao

a hình c a t nh Sayaboury ch y u đ c phân b 3 d ng chính, đó là d ng

đ a hình núi cao hi m tr , d ng đ a hình núi trung bình đ n cao, d ng đ a hình đ i

núi th p xen l n thung l ng h p và đ ng b ng

2.1.2.1 a hình núi cao hi m tr

Bao g m nh ng dãy núi cao trên 1.000 m, d ng đ a hình này t p trung 4

huy n phía B c, huy n Saysathan và phía Tây c a các huy n Phieng, Thongmixay

và Botene Trên các d ng đ a hình này ch y u là các dãy núi đá, r ng nguyên sinh,

r ng tái sinh cây l n; đ a hình b chia c t m nh, đi l i r t khó kh n

2.1.2.2 a hình núi trung bình đ n cao

Bao g m các dãy núi có đ cao t 500 - 1.000 m, t p trung ch y u các kh i

núi phía ông huy n Sayaboury, phía Tây huy n Paklai, Kenethao và Khop, đ a

hình b chia c t khá m nh Th m th c v t ch y u là r ng nguyên sinh, tái sinh, cây

b i và m t ph n di n tích đ t sau n ng r y

2.1.2.3 a hình đ i núi th p, thung l ng h p và đ ng b ng

D ng đ a hình này có đ cao d i 500 m, ít b chia c t; ph n l n di n tích là

vùng gò đ i và b ng ph ng, t p trung phía trung tâm các huy n nh ng chi m di n

tích l n nh t là huy n Phieng, Sayaboury, Paklai, và Kenenthao Trên d ng đ a

hình này ph n l n là di n tích đ t tr ng lúa n c, n ng r y, cây n qu , m t ph n

nh di n tích là cây b i và đ ng c ch n nuôi ây là d ng đ a hình khá thu n l i

cho phát tri n nông nghi p N m xen gi a các dãy núi là các thung l ng h p v i đ a

hình khá b ng ph ng, có nhi u sông su i nh t o thành m t m ng l i cung c p

n c cho sinh ho t và canh tác

2.1.3 Các y u t khí t ng th y v n

T nh Sayaboury n m trong vùng khí h u nhi t đ i m, gió mùa cao nguyên Theo

s li u t ng h p c a nhi u tr m khí t ng trong và ngoài t nh đã cho th y các đ c

tr ng khí h u c a t nh nh sau:

2.1.3.1 Nhi t đ

Nhìn chung, nhi t đ trung bình c a t nh t ng đ i cao, tuy nhiên biên đ

nhi t gi a các tháng và gi a các mùa không cao, nhi t đ có chi u h ng t ng d n

t B c xu ng Nam, t đ a hình cao xu ng th p Nh ng đ c tr ng c b n v nhi t đ

Nh v y, đ c tr ng c b n nhi t đ c a t nh là: Mùa ông l nh và mùa Hè không

quá nóng, là đi u ki n khá thu n l i cho phát tri n s n xu t nông nghi p

B ng 2.1: Nhi t đ trung bình tháng và n m c a tr m Sayaboury

+ Các tháng mùa m a: L ng b c h i trung bình kho ng 60 - 85mm, th p

nh t vào tháng VII, kho ng 45,6 mm

+ Các tháng mùa khô: L ng b c h i trung bình kho ng 85 - 100 mm, cao

nh t vào các tháng t tháng XII đ n tháng III

B ng 2.2 B c h i trung bình tháng nhi u n m tr m khí t ng Sayaboury

n v : mm

Z 54.3 74.2 105.6 87.8 58.0 55.0 47.2 39.4 39.6 40.8 43.9 44.3

m không khí trung bình c n m kho ng 74,2 % Các tháng mùa m a đ

m không khí đ t 78-84 % Các tháng mùa khô đ m không khí th ng d i 75 %

B ng 2.3 m không khí trung bình tháng nhi u n m Sayaboury

n v : %

H% 98.33 96.83 94.25 94.57 95.39 95.34 96.08 96.34 96.83 97.28 97.69 98.20

2.1.3.3 L ng m a

Xét theo ch đ m a, t nh Sayaboury có hai mùa rõ r t: Thông th ng, mùa

m a b t đ u t tháng T và k t thúc vào tháng M i; mùa khô b t đ u t tháng

M i M t và k t thúc vào tháng Ba L ng m a trung bình n m là 1102,00 mm;

nh ng dao đ ng th t th ng qua các n m N m th p nh t ch đ t 1.010,2 mm và

n m cao nh t lên đ n 1.515,9 mm L ng m a trung bình n m có chi u h ng gi m

d n t B c xu ng Nam

L ng m a phân b r t không đ u gi a các mùa trong n m:

+ Mùa m a: Chi m t i 88 % l ng m a c n m và th ng m a t p trung T

tháng B y đ n tháng Chín l ng m a đã chi m 48 % t ng l ng m a c n m, gây

l quét, s t l , xói mòn r a trôi đ t, nh t là đ i v i nh ng vùng có đ che ph th p

+ Mùa khô: R t ít m a, nh h ng r t l n đ n kh n ng phát tri n c a cây tr ng,

nh t là đ i v i các cây ng n ngày

Nhìn chung, l ng m a và s phân b l ng m a nh v y khá thu n l i cho

vi c b trí th i v gieo tr ng

0 5 10

Hình 2.2 Di n bi n nhi t đ trung bình tháng theo các huy n (1985 -2005)

0.0 50.0 100.0 150.0 200.0 250.0 300.0 350.0

Hình 2.3 Di n bi n t ng l ng m a tháng theo các huy n (1985 -2005)

Các y u t v đ m, l ng m a, l ng b c h i và nhi t đ không khí cho

th y r ng: T nh Sayaboury tuy có v trí kéo dài t B c xu ng Nam g n 300 km

nh ng đ u n m trong vùng khí h u nhi t đ i m nên có đi u ki n khá thu n l i cho

phát tri n nông nghi p

2.1.3.6 Tài nguyên n c và Thu v n

T nh Sayaboury có m ng l i sông su i khá dày đ c, phân b đ u trong toàn

t nh Ch y d c theo phía ông và phía B c là h th ng sông Mekong v i tr l ng

n c l n, ngoài vi c cung c p n c cho t nh, đây còn là tuy n giao thông đ ng

th y r t thu n ti n ph c v cho đi l i gi a các đ a ph ng, đ c bi t là v i Th đô

Vientiane và Thành ph Luang Prabang Các con sông l n khác nh Nam Heung

(Huy n Kenethao), Nam Houng, Nam Met, Nam Tien (Huy n Sayaboury), Nam

Ken (Huy n Hongsa), Nam Pouy, Nam Phieng (Huy n Phieng),Nam Lai, Nam

Phoun (Huy n Paklai), là ngu n cung c p n c sinh ho t cho các khu v c th tr n

các huy n và n c t i cho các cánh đ ng trung tâm c a các huy n Ngoài ra, trên

đ a bàn các huy n còn có r t nhi u su i l n nh khác và các h ch a t nhiên và

nhân t o Nhi u công trình th y l i l n và nh đ c đ u t xây d ng trong nh ng

n m g n đây c ng là nh ng ngu n cung c p n c r t l n cho các vùng s n xu t

nông nghi p và sinh ho t cho nhân dân trong t nh

Tóm l i, tài nguyên n c trong t nh t ng đ i phong phú, có kh n ng khai

thác ph c v s n xu t và đ i s ng c a nhân dân

2.1.4 Tình hình dân sinh - kinh t

T ng dân s toàn t nh n m 2013 là 338.044 ng i, trong đó ph n 167.087

ng i, v i m t đ dân s là 20 ng i/km2

Toàn t nh có 11 huy n v i 458 b n, bao

g m 62.452 h gia đình; có 8 dân t c sinh s ng trên đ a bàn t nh; trong đó dân t c

Lào chi m 61,2 %, dân t c Khmu chi m 10,3 %, dân t c L chi m 8,1 %, dân t c

Hmong chi m 7,9 %, dân t c Pray chi m 6,3%, dân t c Nhuon chi m 3,7%, dân t c

Umien chi m 1,3 % và dân t c Taydam chi m 1,2 % T c đ t ng dân s có xu

h ng t ng, trong hai n m g n đây kho ng 1,5 %/n m

Dân c phân b khá đ u trên toàn t nh, các huy n t p trung đông dân c là

Sayaboury, Paklai, Phieng, Kenethao; c dân ch y u t p trung vùng trung tâm

các huy n và d c hai bên đ ng qu c l C dân s ng vùng th p ch y u là canh

tác lúa n c, Ngô và buôn bán Các dân t c s ng vùng núi cao ch y u d a vào

canh tác n ng r y, ch n nuôi, thu hái các s n ph m t r ng Dân s ng b ng ngh

buôn bán không nhi u, ch y u là các huy n Kenethao, Paklai và Sayaboury

T ng s lao đ ng toàn t nh n m 2013 là 180.829 ng i (chi m 53,40 % dân

s toàn t nh), ho t đ ng trong các ngành ngh chính nh sau:

- Cán b Nhà n c có 11.254 ng i (Ph n chi m 24,5 %);

- Buôn bán kinh doanh có 310 ng i (Ph n chi m 38,4 %);

- Làm vi c cho công ty c ph n 1.749 ng i (Ph n chi m 16,8 %);

- Làm vi c cho công ty t nhân 574 ng i (Ph n chi m 32,1 %);

H th ng h NamTien n m trên đ a bàn huy n Sayaboury, t nh Sayaboury đ c xây

d ng n m 1999, do công ty Xây l p và V t t s 1, thu c T ng công ty xây d ng

c a b Nông nghi p và Phát tri n nông thôn Vi t Nam thi công

2.2 2 Tóm t t các đ c tr ng thi t k

2.2.2.1 C p công trình

- u m i h ch a thu c công trình c p III

- H th ng t i thu c công trình c p III

H NamTien đ c quy ho ch ph c v t i cho 1600ha đ t nông nghi p, trong

đó có 1.100ha t i cho lúa Chiêm Xuân, 1.600ha t i cho lúa Mùa và 500ha t i

cho cây tr ng c n (400ha Ngô, 100ha L c ) ; cung c p n c sinh ho t cho 2100

ng i và du l ch cho 210 Toàn b h th ng kênh m ng là kênh đ t, có kênh c p I

dài 8.660m, kênh c p II, III dài 29.640 m

2.3 Tính toán các y u t khí t ng th y v n

Do k ch b n BDKH tính toán d a trên giai đo n n n 1985 -2000 Vì v y trong

lu n v n này, đ có tài li u tính toán l ng m a cho t ng lai d i đi u ki n

B KH tác gi đi tính toán mô hình m a cho giai đo n n n 1985 -2000

2.3.1 Mô hình m a giai đo n n n 1985 -2000

C n c vào đ c đi m khí h u, k ho ch canh tác c a t nh Sayaboury thì tính

toán t i cho cây tr ng tính theo c c u 2 v lúa và m t s cây tr ng c n ch l c

nh cây L c và cây Ngô nh sau:

Hi n – C c qu n lý tài nguyên n c và công trình Th y l i – B Nông nghi p và

Phát tri n nông thôn Vi t Nam đ tính toán

K t qu tính toán các thông s th ng kê X, Cv, Cs đ c th hi n trong b ng

Do h ch a n c Nam Tien có di n tích t i là 1.600 ha Do Lào ch a có Quy

chu n đ quy đ nh c p công trình vì v y, trong lu n v n này tác gi áp d ng QCVN

04-05: 2012/BNNPTNT, theo quy chu n này công trình h ch a n c Nam Tien

thu c công trình c p III và m c b o đ m ph c v theo c p công trình là P = 85%

Tác gi đi tính toán m a v ng v i t n su t 85%

Vì l ng m a đi n hình khác v i l ng m a thi t k (P% = 85%) nên ta ph i

thu phóng l i mô hình m a đi n hình b ng m t trong hai ph ng pháp sau đây:

+ Ph ng pháp thu phóng cùng t s :

+ Ph ng pháp thu phóng cùng t n su t:

Trong đ tài này, do tính cho m a v và r t c n mô hình m a x y ra trong

th c t Nên ch n ph ng pháp thu phóng cùng t s (các tr n m a đi n hình đ c

quy d n v tr n m a thi t k ) C n c vào tr s X85% và Xđh đã ch n trên, ta có

k t qu tính toán h s thu phóng nh sau:

- H s thu phóng Kp:

85%

p dh

X K X

- Tính l ng m a ngày c a v thi t k

p idh

Trong đó:

Xitk - l ng m a ngày i thi t k

Xidh - l ng m a ngày i đi n hình

X K X

B ng 2.11a: Mô hình m a v chiêm ng v i t n su t thi t k P=85% th i k n n

X K X

K t qu mô hình l ng m a ngày c a v chi ti t xem ph l c

B ng 2.13a B ng t ng h p m a theo tháng thi t k th i k n n (1985 –2000) ng

có s li u tính toán, đánh giá kh n ng c p n c c a h ch a n c Nam

Tien th i k hi n t i, tác gi ti n hành đi tính toán mô hình m a th i k hi n t i nh

trình bày d i đây:

2.3.2 Mô hình m a th i k hi n t i

Tính toán mô hình m a cho hi n t i t ng t nh tính toán mô hình m a cho

th i k n n 1985 -2000 K t qu tính toán nh b ng 2.11b

B ng 2.11b: Mô hình m a v chiêm ng v i t n su t thi t k P=85% th i k hi n

X K X

2.4.1 Tính toán nhu c u n c cho các lo i cây tr ng

C s khoa h c c y đ xác đ nh ch đ t i cho cây tr ng là cân b ng n c m t

ru ng và quan h đ t - n c - cây tr ng - khí h u

Ph ng trình cân b ng n c t i ru ng:

(Wy – W0) + (Vy – V0) = (P + N + G + A) – (E + S + R) (2-3)

(L ng n c t ng, gi m) = (l ng n c đ n) – (l ng n c đi)

Trong đó:

W0 - l ng n c trong t ng đ t canh tác đ u th i đo n tính toán

Wy - l ng n c trong t ng đ t canh tác cu i th i đo n tính toán

V0 - l ng n c hay l p n c m t ru ng đ u th i đo n tính toán

Vy - l ng n c hay l p n c m t ru ng cu i th i đo n tính toán

không l n so v i l ng b c h i m t ru ng Tuy nhiên l ng n c này c ng đáng k

trong tính toán cân b ng n c

+ L ng n c tiêu hao l n chính là l ng b c h i m t ru ng E, bao g m

l ng b c h i n c qua thân, lá cây do b r cây hut lên và b c h i kho ng tr ng

gi a cây tr ng, do v y còn g i là l ng n c c n cho cây tr ng

Trong các ph ng trình cân b ng n c, đ tính ch đ t i cho lúa và cho cây

tr ng c n, l ng b c h i m t ru ng là m t thành ph n có nh h ng l n đ n m c

t i Do đó, tr c h t ta đi xác đ nh thành ph n nay

D i đây là c s tính toán ch đ t i c th cho t ng v , t ng lo i cây

trông

2.4.1.1 C s tính toán ch đ t i cho lúa chiêm

Lúa là lo i cây tr ng ch u ng p, do đó ch đ t i là ch đ t i ng p Trong

quá trình sinh tr ng c a lúa trên m t ru ng s duy trì m t l p n c thích h p theo

công th c t i t ng s n Vi c tính toán ch đ t i cho lúa là d a trên ph ng trình

- H : sâu t ng đ t canh tác tính t m t ru ng đ n l p đ t bão hòa n c

(mm), giá tr này đ c xác đ nh b ng thí nghi m;

- β0 : đ m ban đ u tính theo % c a A;

T t c các đ c tr ng này đ u ph i làm thí nghi m th c đ a đ xác đ nh

+ W2 : L ng n c c n đ t o thành l p n c m t ru ng