vai trò hợp tác xã trong các xã được công nhận đạt chuẩn ntm tại tỉnh hà nam

Ở nước ta, HTX nhất là các Hợp tác xã nông nghiệp HTX NN có vai trò rất lớn đối với phát triển kinh tế- xã hội, đối với người lao động, HTX NN giúp họ trong quá trình tổ chức sản xuất sa

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

HÀ NỘI, NĂM 2015

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng bảo vệ để lấy bất kỳ học vị nào

Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin chỉ dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc

Hà Nội, ngày 26 tháng 9 năm 2015

Tác giả luận văn

Phạm Thùy Vân

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình thực hiện luận văn này, ngoài sự cố gắng của bản thân, tôi đã nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình của nhiều cá nhân, tập thể trong và ngoài trường Trước hết, tôi xin trân trọng cảm ơn các thầy cô giáo trong khoa Kinh tế

và Phát triển nông thôn, Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã hết lòng dạy dỗ, truyền đạt cho tôi những kiến thức quý báu trong quá trình học tập Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc tới GS.TS Phạm Thị Mỹ Dung là người hướng dẫn khoa học cho tôi, cô rất tâm huyết, tận tình hướng dẫn, chỉ bảo cho tôi trong suốt thời gian thực hiện luận văn

Qua đây tôi cũng xin được gửi lời cảm ơn tới các đồng chí cán bộ, thành viên Hợp tác xã Nhân Nghĩa, Yên Bắc, Thi Sơn, Ngọc Sơn, Nam Tân, Chuyên Ngoại; Phòng Nông nghiệp & PTNT các huyện Duy Tiên, Kim Bảng, Thanh Liêm, Bình Lục, Lý Nhân; Cục Thống kê, Lãnh đạo, chuyên viên Chi cục Hợp tác xã & PTNT tỉnh Hà Nam và các cơ quan có liên quan đã tạo điều kiện thuận lợi giúp đỡ cho tôi trong suốt quá trình nghiên cứu thực hiện đề tài này tại địa phương

Cuối cùng tôi xin cảm ơn gia đình, bạn bè và đồng nghiệp đã cổ vũ, động viên nhiệt tình và tạo điều kiện giúp đỡ mọi mặt để tôi hoàn thành tốt chương trình học tập và nghiên cứu đề tài khoa học này

Tôi xin trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, ngày 26 tháng 9 năm 2015

Tác giả luận văn

Phạm Thùy Vân

MỤC LỤC

2.1.3 Các yếu tố ảnh hưởng tới vai trò của HTX trong XD NTM 20 2.1.4 Sự cần thiết nâng cao vai trò HTX trong XD NTM 23 2.2 Cơ sở thực tiễn về vai trò của HTX NN tại các xã đã được công nhận đạt

2.2.1 Vai trò của HTX trong XD NTM của một số nước trên thế giới 25 2.2.2 Khái quát quá trình hình thành và phát triển của HTX NN của Việt Nam 32 2.2.3 Kinh nghiệm ở Việt Nam về vai trò của HTX trong XD NTM 35

2.2.4 Bài học kinh nghiệm về vai trò HTX trong XD NTM 41

4.1 Tình hình hoạt động của HTX NN ở Hà Nam 62

4.1.3 Trình độ, năng lực cán bộ quản lý HTX NN 64

4.1.5 Tình hình tài sản, vốn quỹ, công nợ của HTX 66 4.1.6 Phân tích kết quả hoạt động dịch vụ của các HTX NN 67 4.2 Đánh giá vai trò của các HTX NN trong XD NTM tại các xã đạt chuẩn NTM68 4.2.1 Đánh giá vai trò HTX trong việc hỗ trợ phát triển kinh tế sản xuất nông

4.2.2 Đánh giá vai trò HTX trong việc phát triển kinh tế của địa phương 74 4.2.3 Đánh giá vai trò HTX tham gia, thực hiện các dự án, chính sách của Nhà

4.2.4 Đánh giá vai trò HTX trong việc nâng cao đời sống tinh thần, phát triển

4.2.5 Đánh giá vai trò HTX trong công tác tuyên truyền, vận động người dân

4.2.7 Những khó khăn, hạn chế 93

4.3 Phân tích những yếu tố ảnh hưởng tới vai trò HTX trong XD NTM 96

4.4 Định hướng và giải pháp nâng cao vai trò của HTX NN trong XD NTM 105 4.4.1 Định hướng nhằm nâng cao vai trò HTX trong XD NTM 105

DANH MỤC BẢNG

4.2 Đánh giá tỷ lệ hộ sử dụng dịch vụ HTX cung cấp 69 4.3 Tổng hợp mức độ chất lượng dịch vụ HTX cung cấp 71

4.5 Mức độ tham gia làm việc của thành viên HTX 74 4.6 Đánh giá về yếu tố làm tăng thu nhập cho thành viên HTX 76 4.7 Kết quả sản xuất kinh doanh dịch vụ của các HTX 78 4.8 Vai trò HTX trong các dự án xây dựng NTM 80 4.9 Đánh giá của thành viên về vai trò HTX trong việc tiếp nhận các

4.10 Mức hỗ trợ của HTX cho các quỹ, tổ chức từ thiện, thành viên 87 4.11 Số hộ nhận được sự hỗ trợ của HTX trong lúc khó khăn 88 4.12 Đánh giá công tác tuyên truyền vận động XD NTM của HTX 91 4.13 Đánh giá mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến vai trò HTX

4.14 Đánh giá kết quả thực hiện các chính sách hỗ trợ HTX 100

4.16 Tổng hợp nguồn vốn, cơ sở vật chất HTX điều tra 104

DANH MỤC SƠ ĐỒ

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

4.1 Đánh giá mức độ vai trò HTX trong XD NTM nhóm 1 82 4.2 Đánh giá mức độ vai trò HTX trong XD NTM nhóm 2 83 4.3 Tỷ lệ hộ văn hóa và tỷ lệ hộ tham gia phong trào các xã 99

DANH MỤC HỘP

4.3 Theo lời của giám đốc HTX xã Nhân Nghĩa 90

PHẦN I

MỞ ĐẦU 1.1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Hợp tác xã (HTX) là loại hình tổ chức kinh tế đã tồn tại trên một thế kỷ và

phát triển ở hầu hết các nước trên thế giới Tại nhiều nước, phong trào Hợp tác xã

phát triển rất mạnh, có những đóng góp đáng kể vào sự tăng trưởng kinh tế và

góp phần đáng kể vào việc tạo ra sự ổn định, công bằng xã hội

Ở nước ta, HTX nhất là các Hợp tác xã nông nghiệp (HTX NN) có vai trò

rất lớn đối với phát triển kinh tế- xã hội, đối với người lao động, HTX NN giúp

họ trong quá trình tổ chức sản xuất sao cho có lợi nhất; cung cấp dịch vụ đầu vào

cho những hộ chưa sản xuất hàng hoá và giúp đỡ thêm về các dịch vụ đầu ra cho

các hộ sản xuất hàng hoá; làm điểm tựa để xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn,

xây dựng NTM (XD NTM), đồng thời mở mang ngành nghề, phân công lại lao

động, góp phần đảm bảo công bằng xã hội, thực hiện dân chủ ở nông thôn và tiến

tới từng bước xoá đói, giảm nghèo

Trong những năm qua HTX NN đã được Đảng và Nhà nước quan tâm,

chăm lo, hỗ trợ về nhiều mặt Tuy nhiên, trong từng giai đoạn lịch sử với những

cơ chế tổ chức quản lý khác nhau thì vai trò chức năng và nội dung hoạt động

của HTX NN cũng có nhiều thay đổi

Thực hiện Nghị quyết 26/NQ-TW, Hội nghị lần thứ 7 Ban chấp hành

Trung ương Đảng khóa X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn; chương trình

mục tiêu quốc gia về XD NTM là một trong những nội dung cụ thể hóa đã trở

thành phong trào lớn được hưởng ứng rộng khắp trong cả nước Đây là cơ hội và

điều kiện thuận lợi làm cho khu vực nông thôn ngày càng phát triển, ổn định, đời

sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao; Trong thực

hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về XD NTM, hình thức tổ chức sản xuất là

một trong những tiêu chí quan trọng, muốn XD NTM thì xã đó phải có tổ hợp tác

hoặc HTX hoạt động có hiệu quả do đó các tổ chức kinh tế hợp tác mà cụ thể là

vai trò HTX NN được coi trọng, vừa hỗ trợ để thực hiện những tiêu chí cần đạt

được và là điều kiện phát huy nội lực rất hiệu quả trong XD NTM

Hà Nam là một tỉnh đồng bằng mà dân số hầu hết là làm nông nghiệp Hiện nay Hà Nam đang gấp rút thực hiện chương trình XD NTM, qua quá trình thực hiện từ năm 2009 tới nay đã có 18 xã được công nhận xã đạt chuẩn NTM có

sự đóng góp rất lớn của tổ chức HTX NN (Văn phòng điềuphối nông thôn mới tỉnh Hà Nam,2015) Tuy nhiên trên thực tế nhiều xã chưa phát huy được vai trò của HTX NN trong việc thực hiện các chương trình, dự án phát triển nông thôn

Có nhiều lý do hạn chế như các HTX hiệu quả sản xuất kinh doanh chưa cao, chưa tạo được nhiều công ăn việc làm cho thành viên, thiếu vốn, thiếu năng lực quản lý Vấn đề nâng cao, tăng cường vai trò của HTX NN trong các xã XD NTM từ đó giúp các xã về đích sớm đang là một nhu cầu bức thiết trong giai đoạn hiện nay Xuất phát từ những yêu cầu về xây dựng NTM và tình hình trên

tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Vai trò hợp tác xã trong các xã được công nhận đạt chuẩn NTM tại tỉnh Hà Nam”

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

1.2.1 Mục tiêu chung

Trên cơ sở đánh giá vai trò của các HTX trong các xã đã đạt chuẩn NTM

để đề xuất các giải pháp tiếp tục thúc đẩy đóng góp của HTX cho việc xây dựng thành công NTM trong toàn tỉnh thời gian tới

1.2.2 Mục tiêu cụ thể

- Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về vai trò HTX trong XD NTM

- Đánh giá vai trò của các HTX tại các xã đã được công nhận đạt chuẩn NTM tại tỉnh Hà Nam trong xây dựng NTM

- Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến vai trò của HTX tại các xã đang thực hiện chương trình XD NTM trên địa bàn tỉnh

- Đề xuất giải pháp nâng cao vai trò của HTX NN trong việc XD NTM tại tỉnh Hà Nam trong thời gian tới

1.3 Câu hỏi nghiên cứu

- Cơ sở lý luận và thực tiễn giúp hiểu rõ về vai trò của HTX là như thế nào?

- Tại các xã đạt chuẩn NTM thì vai trò của các HTX thể hiện như thế nào?

- Các yếu tố nào tác động tới vai trò của HTX tại xã đang XD NTM ?

- Muốn thúc đẩy vai trò của các HTX tại các xã đang thực hiện chương trình xây dựng NTM trên địa bàn tỉnh Hà Nam thì cần tác động những yếu tố nào

và có giải pháp gì?

1.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

1.4.1 Đối tượng nghiên cứu

- Kết quả của các hoạt động HTX NN tham gia XD NTM tại các xã được công nhận đạt chuẩn NTM, và các xã đang XD NTM

- Cán bộ HTX NN, thành viên HTX NN

- Chính sách về phát triển HTX NN, thực hiện các chính sách hỗ trợ HTX NN phát triển

- Đề tài được tiến hành thu thập tài liệu từ năm 2012 – 2014

- Nội dung nghiên cứu được tiến hành tìm hiểu từ 4/2014 – 10/2015

Đại hội liên minh HTX quốc tế (ICA) lần thứ 31 tổ chức tại Manchester – Vương quốc Anh đã định nghĩa về HTX như sau: "HTX là hiệp hội hay là tổ chức tự chủ của cá nhân liên kết với nhau một cách tự nguyện nhằm đáp ứng các nhu cầu và nguyện vọng chung về kinh tế, xã hội và văn hóa thông qua một tổ chức kinh tế cùng nhau làm chủ chung và kiểm tra dân chủ" HTX còn được hiểu như sau: "HTX là một tổ chức tự chủ của những người tình nguyện liên kết lại với nhau nhằm thỏa mãn những nhu cầu và mong muốn về kinh tế, văn hóa và xã hội thông qua việc thành lập một doanh nghiệp sở hữu tập thể, góp vốn bình đẳng, chấp nhận việc chia sẽ lợi ích và rủi ro, với sự tham gia tích cực của các thành viên trong điều hành và quản lý dân chủ

Theo luật HTX 2012: “HTX là tổ chức kinh tế tập thể, đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân, do ít nhất 07 thành viên tự nguyện thành lập và hợp tác tương trợ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu chung của thành viên, trên cơ sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng

và dân chủ trong quản lý HTX”

HTX NN là một trong các hình thức cụ thể của kinh tế HTX trong nông nghiệp, là tổ chức kinh tế của những người nông dân có cùng nhu cầu và nguyện vọng, tự nguyện liên kết lại để phối hợp giúp nhau phát triển kinh tế hoặc đáp

ứng nhu cầu về dời sống của mỗi thành viên, tổ chức và hoạt động theo các

nguyên tắc pháp lệnh quy định, có tư cách pháp nhân (Nguyễn Anh Sơn, 2010)

HTX NN là tổ chức kinh tế nông nghiệp được tách để làm chức năng dịch

vụ nông nghiệp, nó hoạt động theo Luật HTX, là một hoại hình HTX kiểu mới Các dịch vụ chủ yếu : dịch vụ cung cấp yếu tố đầu vào, dịch vụ tổ chức sản xuất, dịch vụ bao tiêu sản phẩm đầu ra Hiện nay một số HTX còn thực hiện một số dịch vụ khác đáp ứng nhu cầu của thành viên HTX như: dịch vụ điện, dịch vụ vệ sinh môi trường, dịch vụ tín dụng nội bộ Tuy nhiên tất cả các dịch vụ này đều nhằm mục đích phục vụ nhu cầu cho các thành viên HTX, chứ không hoạt động nhằm mục đích lợi nhuận

2.1.1.2 Đặc trưng của HTX, HTX NN

a) Đặc trưng của HTX

HTX là một tổ chức được thành lập để hỗ trợ, thúc đẩy các thành viên là

cá nhân kinh doanh đơn lẻ phát triển sản xuất HTX thành lập dựa trên nguyên tắc tự chủ, tự chịu trách nhiệm bình đẳng và dân chủ trong quản lý HTX Thành viên gia nhập HTX khi có nhu cầu hợp tác thực sự, họ cần HTX phục vụ, trợ giúp những việc mà họ không thể tự làm hoặc làm một mình hiệu quả, khắc phục những hạn chế khi kinh doanh đơn lẻ Vì vậy hoạt động sản xuất kinh doanh dịch

vụ của HTX là công cụ thúc đẩy sự tăng thêm lợi ích, hiệu quả sản xuất kinh doanhcuar thành viên Đương nhiên, HTX phải chăm lo kinh doanh có hiệu quả

để duy trì phát triển HTX, song mục tiêu cốt lõi của kinh doanh là nhằm phục vụ cho thành viên được tốt hơn chứ không phải là nhằm tối đa hóa lợi nhuận cho tổ

chức HTX (Cục kinh tế hợp tác và phát triển nông thôn, 2013)

Thành viên HTX góp vốn và trở thành người đồng sở hữu HTX với mục đích chính là sử dụng dịch vụ của HTX, tập hợp thành viên có tính chất rất đặc biệt - thành viên vừa là người đồng sở hữu quản lý HTX theo nguyên tắc đan chủ, vừa là người sử dụng dịch vụ của HTX HTX thực hiện hoạt động kinh doanh, trong đó thành viên là khách hàng chủ yếu, để phát triển sản xuất thì HTX phải thu hút đông đảo thành viên, hoạt động hiệu quả nhờ lợi thế quy mô Như

vậy cho thấy đặc thù của hợp tác thể hiện ở nguyên tác mở “ HTX kết nạp rộng

rãi thành viên” (Luật HTX, 2012)

Quan hệ phân phối trong HTX: lãi, thu nhập của HTX được phân phối theo mức độ sử dụng dịch vụ của HTX, theo công sức đóng góp của thành viên, nghĩa là thành viên càng sử dụng nhiều dịch vụ của HTX thì được hưởng lợi càng cao Thành viên cùng góp vốn, cùng gây dựng sự nghiệp chung, cùng sử dụng dịch vụ, cùng chia sẻ chi phí, cùng chịu trách nhiệm và cùng hưởng lợi từ hoạt động sản xuất kinh doanh của HTX Điều này góp phần tăng mức trung thành của thành viên với HTX, là tiền đề để HTX phát triển bền vững Giá trị bình đẳng công bằng là nguồn cội HTX (Nguyễn Minh Ngọc 2012)

HTX là một tổ chức mang tính hợp tác có tính xã hội sâu sắc Ngoài việc giúp đỡ lẫn nhau để từng bước nâng cao địa vị kinh tế của thành viên, HTX còn chăm lo giáo dục, đào tạo nâng cao dân trí của thành viên và cộng đồng, các HTX ở nông thôn không chỉ gắn bó về kinh tế mà còn được hình thành và phát triển trên cơ sở tình làng nghĩa xóm, góp phần thực hiện chính sách xã hội trên địa bàn (Nguyễn Minh Ngọc 2012)

b) Đặc trưng của HTX NN

Ngoài những đặc trưng của HTX chung thì HTX NN còn mang những đặc trưng riêng, HTX NN là một tổ chức hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, được thành lập để tiến hành các hoạt động sản xuất, kinh doanh và dịch vụ nông nghiệp, là tổ chức kinh tế của nông dân, có đặc trưng gắn với hộ nông dân,với yêu cầu phát triển kinh tế nông nghiệp trong từng thời kỳ

HTX NN là tổ chức kinh tế mang tính xã hội cao so với các tổ chức kinh

tế khác HTX NN trước hết là để đáp ứng các nhu cầu và nguyện vọng của nông dân về sản xuất, kinh doanh và dịch vụ nông nghiệp Nông dân gia nhập HTX vì

họ cần được HTX trợ giúp những việc mà họ không thể tự làm hoặc làm một mình không có hiệu quả, khắc phục được những nhược điểm và hạn chế khi sản xuất kinh doanh đơn lẻ Hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ nông nghiệp của HTX chỉ là công cụ nhằm làm tăng thêm lợi ích, hiệu quả sản xuất kinh doanh của hộ nông dân Bên cạnh đó mục tiêu của HTX nông nghiệp là phục vụ

nhu cầu lợi ích của thành viên không phải vì lợi nhuận mà HTX NN là một tổ chức kinh tế mang tính hợp tác có tính xã hội sâu sắc, hỗ trợ các hộ nong dân tăng ạnh tranh trong kinh tế thị trường HTX NN là một tổ chức dân chủ, xã hội cao của nông dân, trong đó các thành viên được bình đẳng, phát huy vai trò của cộng đồng dân cư nông nghiệp (một bộ phận đông đảo trong nông thôn) trong

quản lý xã hội kinh doanh ( Quỹ Châu Á 2012)

Đối tượng tham gia HTX NN bao gồm tất cả những người nông dân, hộ nông dân và pháp nhân Khi tham gia vào HTX NN, các thành viên HTX buộc phải góp vốn, còn việc góp sức là tùy thuộc vào từng loại hình HTX, vào yêu cầu của HTX và nguyện vọng của thành viên, không bắt buộc phải góp sức.Việc thành lập HTX dựa trên cơ sở hoàn toàn tự nguyện Xuất phát từ nhu cầu lợi ích chung, các thành viên liên kết lại với nhau để phát huy sức mạnh tập thể của từng thành viên, cùng giúp đỡ nhau thực hiện có hiệu quả các hoạt động sản xuất kinh doanh và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của từng thành viên HTX có tư cách pháp nhân và chỉ chịu trách nhiệm trả nợ trong giới hạn vốn điều lệ, vốn tích lũy và các nguồn vốn khác của HTX tại thời điểm tuyên bố phá sản Thành viên cũng chỉ chịu trách nhiệm về các khoản nợ trong phạm vi vốn góp của mình

( Quỹ Châu Á 2012)

2.1.1.3 Vai trò của HTX trong phát triển kinh tế xã hội

HTX là một tổ chức kinh tế, nó hình thành với mục đích trợ giúp các thành viên của mình, HTX là công cụ và phương tiện của các thành viên và hoạt động chỉ vì lợi ích của các thành viên Trong quá trình theo đuổi tạo ra lợi ích cho các thành viên thì HTX cũng đã vô hình trung trực tiếp hay gián tiếp tạo ra

cả những lợi ích xã hội khác kèm theo mà Nhà nước rất mong muốn nhưng đó chỉ là những lợi ích hệ quả Tuy nhiên, những lợi ích hệ quả này lại có vai trò quan trọng đối với việc phát triển kinh tế xã hội địa phương, nhất là trong quá trình phát triển nông nghiệp, nông thôn

a) Vai trò của HTX trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN

Phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là đường lối chiến lược của Đảng và Nhà nước ta Trong nền kinh tế nhiều thành phần, kinh tế

HTX là một bộ phận quan trọng, cùng với kinh tế Nhà nước dần trở thành nền tảng của nền kinh tế quốc dân, đó cũng là nền tảng chính trị - xã hội của đất nước

để đạt mục tiêu dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh Trong điều kiện nước ta phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa từ một nền sản xuất nhỏ, đặc biệt trong nông nghiệp phần đông là các hộ nông dân cá thể, thì sự hợp tác của những người sản xuất kinh doanh riêng

lẻ dưới nhiều hình thức đa dạng là một nhu cầu cấp thiết và là xu thế tất yếu khách quan trong quá trình phát triển lực lượng sản xuất Nhất là trong giai đoạn hiện nay đất nước ta đang thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa thì sự hợp tác càng trở nên quan trọng hơn

HTX là một hình thức kinh tế hợp tác do ngững người sản xuất nhỏ tự nguyện thành lập và hợp tác do những người sản xuất nhỏ tự nguyện thành lập và hợp tác tương trợ lẫn nhau trong sản xuất kinh doanh, tạo việc làm nhằm mục tiêu giúp đỡ lẫn nhau thực hiện có hiệu quả hơn sản xuất, kinh doanh để đáp ứng nhu cầu chung của những người đã tham gia (nhu cầu sử dụng sản phẩm, dịch vụ giống nhau phát sinh thừng xuyên, ổn định từ hoạt động sản xuất, kinh doanh, đời sống của thành viên hoặc nhu cầu làm việc của thành viên trong HTX do HTX tạo ra) HTX là tổ chức kinh tế có ý tưởng xã hội củ nghĩa cao đẹp, có tổ chức bộ máy quản lý dân chủ tiến tiến đảm bảo mang lại lợi ích kinh tế ngày càng cao cho thành viên, góp phần tăng trưởng kinh tế chung

Phát triển HTX không chỉ nhằm mục tiêu kinh tế mà còn có ý nghĩa xã hội

to lớn do vậy Nhà nước thông qua HTX để thực hiện các chính sách giúp đỡ, hỗ trợ thành viên xóa đói, giảm nghèo, thực hiện bình đẳng, công bằng và tiến bộ xã hội

Do đó, có thể khẳng định HTX có vai trò hết sức quan trọng đối với kinh

tế và xã hội trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta

(Cục Kinh tế hợp tác và PTNT, 2013)

b) Vai trò của HTX trong phát triển sản xuất nông nghiệp

HTX có vai trò to lớn trong việc thúc đẩy phát triển sản xuất kinh tế hộ nông dân từ đó thúc đẩy phát triển kinh tế nông nghiệp HTX cung cấp các dịch

vụ cho các khâu sản xuất kịp thời đầy đủ đảm bảo chất lượng cho thành viên

Cùng với việc đảm bảo tốt việc cung cấp các khâu dịch vụ nhằm hỗ trợ người nông dân, các hoạt động dịch vụ của HTX còn góp phần ngăn chặn các tiêu cực

do tác động của cơ chế thị trường, tạo sức mạnh tập thể, tăng sức cạnh tranh HTX hỗ trợ các hộ nông dân là các thành viên HTX của mình phát triển sản xuất nông nghiệp từ đó góp phần nâng cao thu nhập cho hộ nông dân

Ngoài việc cung cấp các dịch vụ đáp ứng nhu cầu thành viên, HTX còn đóng vai trò quan trọng trong việc tổ chức hướng dẫn hộ nông dân sản xuất HTX cung cấp thông tin về thị trường, về kỹ thuật, tổ chức tập huấn chuyển giao khoa học kỹ thuật cho hộ nông dân, cùng bà con tổ chức sản xuất đúng quy trình kỹ thuật từ đó năng cao năng xuất sản xuất nông nghiệp Bên cạnh đó HTX còn định hướng, tổ chức sản xuất tập trung, tăng cường liên kết trong sản xuất tạo thành các vùng sản xuất tập trung chuyên môn hóa cao, tái cơ cấu ngành nông nghiệp, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp từ nguồn nông nghiệp tự túc sang sản xuất theo hướng hàng hóa

HTX cũng là nơi tiếp nhận những hỗ trợ, triển khai thức hiện những hỗ trợ của Nhà nước về sản xuất nông nghiệp cho nông dân Những hoạt động của HTX là cầu nối giữa Nhà nước và người nông dân một cách có hiệu quả nhất, từ

đó góp phần thực hiện đứng các chủ trương của Nhà nước trong phát triển sản

xuất nông nghiệp (Cục Kinh tế hợp tác và PTNT, 2013)

c) Vai trò của HTX đối với thành viên

Mô hình HTX được hình thành hoàn toàn trên tinh thần tự nguyện, tương thân, tương ái giúp đỡ lẫn nhau giữa các thành viên nên HTX NN là tổ chức liên kết hợp tác của bản thân các thành viên Các thành viên giúp đỡ được lẫn nhau thông qua việc hợp tác này

Thông qua HTX NN mà các thành viên có thể tương trợ, giúp đỡ được cho nhau có điều kiện được cung cấp dịch vụ đầu vào, đầu ra với giá rẻ hơn giá thị trường Ngoài ra, thành viên HTX còn được tư vấn, cung cấp thông tin, trao đổi kinh nghiệm thông qua HTX NN vì đó cũng thường là nơi tập hợp kiến thức, hiểu biết, kinh nghiệm sản xuất kinh doanh từ Ban quản lý HTX hoặc từ các thành viên khác của HTX

Thành viên của HTX cũng được hưởng những quyền lợi từ HTX NN với

tư cách là chủ sở hữu như được chia cổ tức, được quyền tham gia biểu quyết, quyết định các chính sách kinh doanh của HTX NN thông qua các bộ máy quản

lý HTX

Trước đây, khi chưa tham gia vào HTX, nếu từ hoạt động kinh tế của bản thân, thành viên HTX không thể tạo ra lợi nhuận hoặc chỉ tạo ra ít lợi nhuận thì nay, trong sự hợp tác, họ được hỗ trợ và có điều kiện tạo ra nhiều lợi nhuận hơn

Đó chính là ý nghĩa to lớn của mô hình kinh tế hợp tác nói chung và mô hình HTX NN nói riêng

Ngoài việc chăm lo về mặt kinh tế, HTX còn chăm lo cả về mặt tinh thần cho thành viên thông qua các hoạt động chung của HTX Tuy nhiên tất cả những hoạt động xã hội phải được tiến hành trên cơ sở hoạt động kinh tế có hiệu quả Những hoạt động này sẽ góp phần nâng cao trình độ dân trí của thành viên và

cộng đồng (Chu Tiến Quang 2012)

d) Vai trò HTX đối với địa phương

Trình độ và nhận thức của người dân trên địa bàn cũng sẽ được nâng cao thông qua các hoạt động tư vấn, thông tin của bản thân HTX NN, góp phần nâng cao trình độ dân trí tại địa phương

Những ý nghĩa về xã hội như góp phần, xoá đói giảm nghèo, hỗ trợ địa phương chuyển đổi cơ cấu nông nghiệp, vật nuôi, cây trồng… cũng là những đóng góp rất tích cực Với tư cách là một HTX NN, HTX NN đóng góp một cách đáng kể các khoản thuế hàng năm cho ngân sách địa phương Các HTX NN sẽ là những tổ chức hoạt động tại địa phương, bám sát địa bàn, tham gia vào các chương trình phát triển kinh tế ở địa phương, hỗ trợ đắc lực nhất cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ một cách kịp thời, tạo ra nhiều việc làm và đóng góp vào tăng trưởng kinh tế tại địa phương Như vậy, HTX NN là một thành phần kinh tế quan trọng ở địa phương, góp phần nâng cao đời sống, thu nhập của người dân đem lại

ổn định trật tự chính trị, xã hội trên địa bàn, tạo điều kiện cho phát triển kinh tế địa phương, góp phần XD NTM tại địa phương (Trần Quốc Nhân và cộng sự 2012)

2.1.2 Vai trò của HTX NN trong XD NTM

2.1.2.1 Khái quát chung về chương trình xây dựng NTM

a) Mục tiêu phát triển

Tại Nghị quyết Hội nghị lần thứ bảy Ban chấp hành trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khoá X tháng 7/2007 đã nêu rõ ba mục tiêu cũng là đường lối của Đảng về nông nghiệp, nông dân và nông thôn như sau:

Thứ nhất, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của cư dân nông thôn, hài hoà giữa các vùng, đặc biệt tạo sự chuyển biến nhanh hơn ở các vùng còn nhiều khó khăn; nông dân có trình độ sản xuất ngang bằng với các nước tiên tiến trong khu vực và đủ bản lĩnh chính trị giữ vai trò làm chủ NTM

Thứ hai, xây dựng nền nông nghiệp toàn diện theo hướng hiện đại hoá, bền vững, sản xuất hàng hoá lớn, có năng suất, chất lượng, hiệu quả và khả năng cạnh tranh cao, bảo đảm vững chắc an ninh lương thực quốc gia cả trước mắt và lâu dài

Thứ ba, xây dựng NTM có kết cấu hạ tầng kinh tế-xã hội hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ, đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn ổn định, giàu bản sắc dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; nâng cao sức mạnh của

cả hệ thống chính trị dưới sự lãnh đạo của Đảng; xây dựng giai cấp nông dân, củng cố liên minh công nông và đội ngũ trí thức thành nền tảng bền vững bảo đảm thực hiện thành công sự nghiệp CNH-HĐH theo định hướng XHCN

b) Nguyên tắc thưc hiện chương trình

- Nội dung xây dựng NTM hướng tới thực hiện Bộ Tiêu chí Quốc gia được qui định tại Quyết định 491/QĐ-TTg ngày 16/4/2009 của Thủ tướng Chính phủ

- Xây dựng NTM được thực hiện theo phương châm phát huy vai trò chủ động của cộng đồng dân cư địa phương là chính, Nhà nước đóng vai trò hướng dẫn và hỗ trợ Các hoạt động cụ thể do chính cộng đồng người dân ở thôn, xã bàn bạc dân chủ để quyết định và tổ chức thực hiện

- Xây dựng NTM được thực hiện trên cơ sở kế thừa và lồng ghép các chương trình MTQG, chương trình hỗ trợ có mục tiêu, các chương trình, dự án

khác đang triển khai ở nông thôn, có bổ sung dự án hỗ trợ đối với các lĩnh vực cần thiết; có cơ chế, chính sách khuyến khích mạnh mẽ đầu tư của các thành phần kinh tế; huy động đóng góp của các tầng lớp dân cư

- Xây dựng NTM được thực hiện gắn với các kế hoạch phát triển kinh tế -

xã hội, đảm bảo an ninh quốc phòng của mỗi địa phương (xã, huyện, tỉnh); có quy hoạch và cơ chế đảm bảo cho phát triển theo quy hoạch (trên cơ sở các tiêu chuẩn kinh tế, kỹ thuật do các Bộ chuyên ngành ban hành)

- Xây dựng NTM là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội; cấp

uỷ Đảng, chính quyền đóng vai trò chỉ đạo, điều hành quá trình xây dựng quy hoạch, kế hoạch, tổ chức thực hiện, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị -

xã hội vận động mọi tầng lớp nhân dân phát huy vai trò chủ thể trong việc xây dựng NTM

c) Các nội dung chủ yếu của chương trình xây dựng NTM

Đặc trưng NTM thời kỳ đẩy mạnh CNH-HĐH đã được cụ thể hoá bằng 19 tiêu chí tại Quyết định 491/QĐ-TTg, ngày 16/04/2009 của Thủ tướng Chính phủ

Do vậy, Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng NTM sẽ là một chương trình tổng thể, với 11 Đề án gồm: Đề án quy hoạch, Đề án phát triển hạ tầng kinh

tế - xã hội cấp xã, Đề án chuyển dịch cơ cấu, phát triển kinh tế, nâng cao nhanh thu nhập cho dân cư nông thôn, Đề án xoá đói, giảm nghèo, Đề án đổi mới và phát triển các hình thức tổ chức sản xuất có hiệu quả ở nông thôn, Đề án phát triển y tế, chăm sóc sức khoẻ cho cư dân nông thôn, Đề án xây dựng đời sống văn hoá nông thôn, Đề án cấp nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn, Đề án nâng cao chất lượng tổ chức Đảng, Chính quyền, đoàn thể chính trị- xã hội trên địa bàn xã, Đề án giữ vững an ninh, trật tự xã hội nông thôn Đây là những nội dung cơ bản mà Đảng và Nhà nước ta chú trọng, tập trung cùng nhân dân đẩy mạnh thực hiện

2.1.2.2 Nội dung vai trò của HTX trong XD NTM

Xây dựng NTM là sự nghiệp cách mạng của toàn Đảng, toàn dân, của cả

hệ thống chính trị NTM không chỉ là vấn đề kinh tế - xã hội, mà là vấn đề kinh

tế - chính trị tổng hợp Mọi tổ chức xã hội đều được huy động để góp phần xây

dựng NTM trong đó không ngoại trừ tổ chức HTX, mà ngược lại tổ chức HTX còn là tổ chức có vai trò quan trọng trong xây dựng kinh tế xã hội nông thôn Ngày nay khi xã hội ngày càng phát triển, nền kinh tế thị trường cũng ngày càng hoàn bị hơn thì HTX cũng vươn lên hoàn thiện mình hơn để thích nghi với nhịp

độ phát triển của kinh tế thị trường Vai trò của HTX không chỉ dừng lại ở việc liên kết thành viên và nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh nữa mà còn chăm

lo cho thành viên phát triển về mọi mặt đời sống xã hội, tham gia phát triển nông nghiệp, nông thôn.Vai trò của HTX trong xây dựng NTM được thể hiện ở các mặt như sau:

a) Vai trò HTX trong việc hỗ trợ phát triển kinh tế sản xuất nông nghiệp

Thứ nhất: Sự hỗ trợ của HTX trong sản xuất nông nghiệp là HTX cung cấp các dịch vụ đáp ứng nhu cầu sản xuất kinh doanh của các thành viên, với mục tiêu cơ bản là làm dịch vụ hỗ trợ cho kinh tế hộ phát triển, mở rộng sản xuất

Cá thể tham gia sản xuất nông nghiệp trực tiếp chủ yếu là các hộ nông dân yếu thế trong xã hội và họ gặp không ít khó khăn trong quá trình sản xuất kinh doanh nông nghiệp HTX thực hiện những phần việc mà họ làm tốt hơn các hộ nông dân tự làm bằng cách cung cấp các dịch vụ, mang lại lợi ích cho thành viên của mình Thực tế trong nông nghiệp ngày nay HTX cung cấp các dịch vụ chủ yếu hỗ trợ thúc đẩy sản xuất nông nghiệp đồng thời định hướng cho sự phát triển đó, các loại hình dịch vụ mà HTX NN cung cấp cho thành viên của mình có thể chia thành những nhóm như sau:

- Nhóm dịch vụ hỗ trợ cho sản xuất nông nghiệp: dịch vụ làm đất, dịch vụ thú y, dịch vụ thủy nông và bảo vệ sản xuất, dịch vụ bảo vệ thực vât, dịch vụ khuyến nông, dich vụ chuyển giao khoa học kỹ thuật…

- Nhóm dịch vụ cung ứng đầu vào và tiêu thụ đầu ra cho sản xuất: dịch vụ cung cấp giống, dịch vụ cung cấp vật tư nông nghiệp, dịch vụ tiêu thụ nông sản…

- Ngày nay HTX phát triển cung cấp các dịch vụ đa dạng hơn đáp ứng nhu cầu của thành viên không chỉ dừng lại trong lĩnh vực nông nghiệp như: dịch vụ tín dụng, dịch vụ đám hiếu, dịch vụ bảo vệ môi trường, dịch vụ cung cấp điện, dịch vụ tạo việc làm…

Hoạt động dịch vụ của HTX góp phần phát triển lực lượng sản xuất, tạo vốn và sử dụng vốn, cung cấp vật tư, tiêu thụ sản phẩm, dịch vụ kỹ thuật, sử dụng có hiệu quả lao động, các nguồn lực có sẵn trong dân Từ đó nâng cao đời sống vật chất tinh thần cho nông dân, từng bước xây dựng NTM theo hướng CNH-HĐH Cùng với việc đảm bảo thực hiện tốt một số khâu dịch vụ nhằm hỗ trợ sản xuất của nông dân, các hoạt động dịch vụ của HTX còn góp phần ngăn chặn những tiêu cực do tác động của cơ chế thị trường mang lại, bằng cách cung cấp thông tin kịp thời tới người dân dịch vụ đầu vào và đầu ra Bên cạnh đó tạo điều kiện cho nông dân thực hiện những chính sách xã hội, xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật, cơ sở hạ tầng chung, tạo điều kiện chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông

nghiệp, nông thôn (Chu Tiến Quang 2012)

Thứ hai: HTX góp phần định hướng chyển dịch tái cơ cấu sản xuất nông nghiệp Thông qua hoạt động cung cấp dịch vụ, HTX góp phần quan trọng trong thực hiện chuyển dịch tái cơ cấu kinh tế nông nghiệp từ nguồn nông nghiệp tự cấp tự túc sang sản xuất hàng hóa Việc chuyển dịch, tái cơ cấu sản xuất nông nghiệp, HTX sẽ đảm bảo cho hộ thành viên phát triển sản xuất hiệu quả hơn đồng thời thúc đẩy các hoạt động kinh tế khác Bên cạnh đó, chuyển dịch, tái cơ cấu sản xuất nông nghiệp sẽ tạo nên sự phát triển cân đối của kinh tế nông nghiệp, nông thôn, góp phần sử dụng có hiệu quả các nguồn lực sẵn có của địa phương, tiếp sức cho nông dân từng bước chuyển từ nền sản xuất nhỏ lẻ, sang

nền sản xuất lớn, sản xuất hàng hóa (Chu Tiến Quang 2012)

Thứ ba: HTX từng bước cơ giới hóa sản xuất nông nghiệp tiến tới công nghiệp hóa hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn Bằng việc đưa máy móc vào quá trình sản xuất chế biến, HTX giúp bà con nông dân giảm phần lớn sức lao động, nâng cao hiệu quả sản xuất Từ đó giải phóng nhiều nhân lực, người lao động chyển từ ngành sản xuất nông nghiệp sang các ngành sản xuất phi nông nghiệp, góp phần phát triển các ngành nghề khác HTX phát triển tốt kinh tế nông nghiệp góp phần hoàn thành tiêu chí 13 về hình thức tổ chức sản xuất, tiêu chí 12 về cơ cấu lao động, tiêu chí, tiêu chí 10 về thu nhập

Phát triển sản xuất nông nghiệp là một trong những mục tiêu của

chương trình xây dựng NTM Tổ chức HTX mà đặc biệt là HTX NN là một

tổ chức đi đầu trong việc thực hiện phát triển nông nghiệp, nâng cao vai trò HTX trong phát triển sản xuất nông nghiệp góp phần thực hiện thành công chương trình xây dựng NTM

b) Vai trò HTX trong việc phát triển kinh tế của địa phương

Chương trình xây dựng NTM với mục tiêu phát triển kinh tế kết hợp với quy hoạch xây dựng cơ sở hạ tầng nhằm thay đổi bộ mặt nông thôn, xóa bỏ khoảng cách chênh lệch giữa thành thị và nông thôn HTX là một tổ chức có vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế địa phương

Phát triển kinh tế là mục tiêu mà mọi tổ chức kinh tế đều hướng tới HTX

là một tổ chức kinh tế hoạt động ngoài mục tiêu tương trợ thành viên còn một phần là mục tiêu lợi nhuận dựa trên mục tiêu tương hỗ các thành viên HTX Mọi HTX phát triển và hoạt động hiệu quả đều phải dựa trên tiềm lưc về kinh tế Như

ta đã biết, mục đích kinh doanh của các doanh nghiệp luôn là tìm kiếm lợi nhuận

để bù đắp chi phí sản xuất, để tồn tại và phát triển Nếu không có lợi nhuận, doanh nghiệp không thể trả công cho người lao động, duy trì việc làm lâu dài của

họ, cũng như không thể cung cấp hàng hóa, dịch vụ lâu dài cho khách hàng và cộng đồng Tuy nhiên, khác với các loại hình doanh nghiệp luôn tối ưu hóa lợi nhuận, lợi nhuận của HTX là phương tiện, động cơ để HTX có thể hỗ trợ, tương trợ cho thành viên của mình một cách lâu dài, toàn diện và tốt hơn HTX nông nghiệp là một tổ chức kinh tế nên như mọi tổ chức kinh tế khác, nó tham gia vào các hoạt động kinh tế và đem lại lợi ích kinh tế cho thành viên, xã hội và Nhà nước, góp phần tích cực vào công cuộc phát triển kinh tế ở địa phương Trong xây dựng NTM, phát triển kinh tế của HTX NN việc đầu tiên là đạt yêu cầu tiêu chí số 13 (Tiêu chí về hình thức tổ chức sản xuất) của Bộ tiêu chí quốc gia về xây

dựng NTM)

Bên cạnh việc phát triển sản xuất nông nghiệp, HTX tích cực chuyển sang tổ chức phát triển các ngành nghề mới, khôi phục các ngành nghề truyền thống, HTX ở nông thôn đã tạo việc làm, tăng thu nhập và đảm bảo đời sống ổn định cho trên hàng nghìn thành viên và người lao động, tạo điều kiện phát triển

kinh tế cho cả hộ nghèo và các loại hộ khác, cải thiện đời sống cho nhân dân, góp phần xoá đói, giảm nghèo HTX đóng vai trò rất lớn trong việc định hướng sản xuất của nông dân, tác động tới công tác quy hoạch xây dựng NTM cũng như triển khai thực hiện đúng theo quy hoạch đã được duyệt (Trần Quốc Nhân và cộng sự 2012)

Như vậy sự phát triển kinh tế HTX là một tất yếu, là một điều kiện để duy trì và phát triển bản thân các HTX Trong nền kinh tế thị trường ngày nay việc phát triển kinh tế HTX là điều vô cùng cần thiết, nó là nền tảng để thúc đẩy phát huy những vai trò khác của HTX, HTX phát triển cũng chính là sự phát triển

kinh tế của địa phương HTX tham gia góp phần phát triển kinh tế địa phương

gián tiếp giúp địa phương hoàn thành tiêu chí 11 về giảm tỷ lệ hộ nghèo trên địa bàn, và các tiêu chí khác

c) Tham gia, thực hiện các dự án, chính sách của Nhà nước

HTX là một tổ chức được hình thành có những đặc điểm rất phù hợp với những đơn vị, cá thể còn yếu kém cả về vốn và năng lực sản xuất Thông qua HTX, sức sản xuất xã hội được tập hợp lại để cùng phát triển HTX đã huy động được nguồn lực vật chất cũng như tinh thần năng động, sáng tạo, sức lao động của một bộ phận dân cư nhằm đóng góp có hiệu quả hơn vào sự phát triển chung của xã hội Cũng giống như những tổ chức khác, HTX tham gia vào các chương trình dự án của Nhà nước, chủ yếu là các dự án phát triển nông nghiệp nông thôn HTX là một tổ chức quần chúng, có đông đảo các thành viên là hộ nông dân nên

có uy tín nhất định đối với người dân ở nông thôn chính vì vậy HTX có một vị thế nhất định đối với việc xây dựng nông nghiệp nông thôn Trong xây dựng NTM các dự án phát triển nông nghiệp nông thôn được triển khai về mọi mặt, HTX cũng tích cực tham gia vào thực hiện các dự án hoặc góp phần thực hiện các chương trình dự án như: quy hoạch nông thôn, tái cơ cấu ngành nông nghiệp, phát triển hạ tầng kinh tế, đổi mới các hình thức sản xuất, xóa đói giảm nghèo, bảo vệ môi trường …

Bên cạnh đó HTX còn là tổ chức trung gian tiếp nhận sự hỗ trợ của Nhà nước đối với nông dân HTX NN không chỉ hỗ trợ kinh tế hộ nông dân trên cơ sở

các tính chất của nó mà còn là trung gian tiếp nhận sự hỗ trợ của Nhà nước đối với nông dân Việc hỗ trợ của Nhà nước đối với người nông dân thông qua tổ chức này rất đa dạng, có thể là các khoản đầu tư hoặc các cơ chế chính sách hỗ trợ, định hướng của Nhà nước đối với khu vực này Về cơ chế, chính sách, định hướng, Nhà nước có thể thông qua HTX để điều tiết giá trên thị trường từ đó hỗ trợ người nông dân… Về chính sách đầu tư cho nông nghiệp, nông thôn, mỗi nước có những chính sách khác nhau và phương thức khác nhau đa dạng và phong phú, ở nhiều nước HTX NN luôn là một tổ chức thích hợp để thực hiện các hoạt động này Nhà nước có thể đầu tư các hệ thống cơ sở hạ tầng và cơ sở vật chất kỹ thuật khác phục vụ cho sự phát triển của nông nghiệp, nông thôn như

hệ thống điện, hệ thống kênh mương… và giao cho HTX NN khai thác, sử dụng

để phát triển kinh tế cũng như phục vụ dân sinh trên địa bàn Mặt khác, nhiều hộ gia đình làm kinh tế nhỏ, chưa thể tiếp cận với đăng ký kinh doanh, mã số thuế

và hoá đơn chứng từ tiêu thụ hàng hoá nông sản, do đó thường bị thua thiệt trong việc tiếp cận các chính sách kinh tế hỗ trợ Bởi vậy rất ít kinh tế hộ được hưởng lợi thông qua những chính sách hỗ trợ lãi suất, kích cầu đầu tư và tiêu dùng hiện nay Thông qua HTX các thành viên là hộ nông dân có thể dễ dàng tiếp cận hơn với những chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, và do đó sẽ có lợi hơn trong sản xuất, kinh doanh nói chung, tiêu thụ hàng nông sản nói riêng(Chi cục Phát triển nông thôn tỉnh Hà Nam, 2014)

HTX tham gia thực hiện chương trình chính sách của nhà nước góp phần trực tiếp thực hiện các tiêu chí như tiêu chí 1 về quy hoạch nông thôn, tiêu chí 2

về giao thông, tiêu chí về thủy lợi, tiêu chí 5 về trường học, tiêu chí về 17 về môi trường

d) Nâng cao đời sống tinh thần, phát triển văn hóa - xã hội

HTX luôn gắn với một cộng đồng dân cư nhất định, những lợi ích kinh tế

mà HTX đưa lại là điều kiện tạo sự ổn định và gắn kết giữa các cá nhân trong cộng đồng Thông qua các hoạt động kinh tế của HTX các thành viên có cơ hội gắn kết với nhau nhiều hơn, đó là tiền đề tạo nên mối liên hệ giữa các thành viên,

họ có thể cùng nhau giải quyết các vấn đề trong cuộc sống như thăm hỏi, động viên, giúp đỡ nhau những lúc ốm đau, khó khăn, hoạn nạn…

Ngoài ra một số HTX còn có chức năng triển khai các hoạt động sinh hoạt văn hóa, phúc lợi xã hội trong cộng đồng thành viên nhằm tạo ra môi trường xã hội thân thiện, tin tưởng lẫn nhau trong cộng đồng thành viên Chẳng hạn tổ chức cho thành viên tham gia các hoạt động văn nghệ, thể dục, thể thao, vui chơi, giải trí, thăm quan du lịch,và học tập nâng cao hiểu biết về tổ chức HTX, phong trào HTX Việt Nam và quốc tế… Bên cạnh việc thực hiện các nghĩa vụ thuế đối với Nhà nước, các HTX đều tích cực tham gia phục vụ nhiệm vụ chính trị, đóng góp

kinh phí vào các phong trào của địa phương (Nguyễn Minh Ngọc 2012)

HTX là một tổ chức kinh tế nhưng thông qua các hoạt động của mình, HTX đã đóng góp một phần quan trọng vào việc tạo việc làm cho thành viên của mình, xóa đói giảm nghèo, xây dựng đời sống cho thành viên HTX một bộ phận lớn dân cư nông thôn Từ lợi ích mà HTX mang lại góp phần nâng cao đời sống tinh thần, ổn định an ninh chính trị ở nông thôn, một trong tám chủ trương, giải

pháp xây dựng NTM của Đảng và Nhà nước ta (Nguyễn Minh Ngọc 2012)

Các hoạt động của HTX gián tiếp hoặc trực tiếp góp phần thực hiện các tiêu chí xây dựng nông thôn mới như tiêu chí 16 về văn hóa, tiêu chí 14 về giáo dục

đ) Vai trò HTX trong công tác tuyên truyền, vận động người dân nông thôn

Hoạt động xây dựng NTM là một nhiệm vụ lớn, đối tượng thực hiện xây dựng NTM chính là người dân sống ở nông thôn và để thực hiện thành công đòi hỏi sự đồng tâm cao của người dân Tuy nhiên người dân nông thôn chủ yếu làm nông nghiệp, trình độ dân trí chưa cao, nên việc hiểu và làm theo các chủ chương chính sách của Nhà nước là một khó khăn Thông qua quá trình hợp tác cùng phát triển, HTX mang lại lợi ích to lớn về kinh tế cho thành viên của mình HTX tạo dựng được uy tín nhất định với với thành viên, đây là một lợi thế để HTX vận động bà con nông dân thay đổi cách nghĩ, cách làm, ứng dụng có hiệu quả các tiến bộ khoa học kỹ thuật, nâng cao hiệu quả sản xuất và nhất là đã thực hiện tốt việc liên doanh, liên kết, bảo đảm đầu ra ổn định cho nông sản Từ đó phát

triển sản xuất, phát triển kinh tế, xây dựng nông thôn ngày một giàu đẹp hơn (Chi cục Phát triển nông thôn tỉnh Hà Nam, 2014)

Bên cạnh đó HTX là tổ chức của dân, nắm được rõ nhất những tâm tư nguyện vọng của nhân dân, sát xao nhất với người nông dân vì vậy HTX dễ dàng vận động người dân nông thôn thực hiện các chủ trương chính sách của Nhà nước HTX vận động bà con nông dân thông qua các buổi họp thôn, làng, xã, thông qua phương tiện thông tin đại chúng, đi tới từng hộ dân để vận động, giải thích tuyên truyền cho bà con nông dân Chính từ những hoạt động như vậy HTX giúp bà con nông dân nắm bắt được thông tin, hiểu rõ vai trò, nội dung, mục tiêu của những hoạt động HTX thực hiện trong chương trình xây dựng NTM Cũng như từng bước giúp người dân nhận thức được quyền lợi, nghĩa vụ và tự nguyện tham gia, xây dựng thành công chương trình NTM trên địa bàn

Đồng thời trong quá trình tuyên truyền vận động, HTX đã giáo dục tinh thần tập thể, ý thức cộng đồng cho mỗi thành viên tham gia HTX tạo điều kiện phát huy tính dân chủ thông qua các hình thức tuyên truyền, vận động, người dân có cơ hội được bàn bạc, tính toán công bằng hợp lý, phán ánh được tâm tư nguyện vọng của mình, tạo sự tin tưởng nhất trí, chung sức đồng lòng của người dân Từ đó phát huy tính cộng đồng làng xã, tạo nên sức mạnh tập thể cùng thực hiện những nội dung phát triển xây dựng đổi mới bộ mặt nông thôn Hoạt động tuyên truyền của HTX có thể nói là hoạt động có ý nghĩa quan trọng góp phần

tạo sự đồng thuận, tập trung sức mạnh để xây dựng NTM (Chi cục Phát triển nông thôn tỉnh Hà Nam, 2014)

Việc tuyên truyền vận động người dân nông thôn góp phần thực hiện 19 tiêu xây dựng NTM trên địa bàn xã, tạo sự gắn kết giữa chính quyền và người dân, nâng cao kết quả thực hiện xây dựng NTM

Tóm lại: Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng NTM đã trở thành phong trào lớn được nhân dân tích cực hưởng ứng Đây là điều kiện thuận lợi cho khu vực nông thôn phát triển toàn diện và ổn định, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân Trong quá trình đó, các tổ chức kinh tế mà đặc biệt là tổ chức kinh tế HTX có vai trò rất quan trọng, HTX là một trong những tổ chức

tham gia tích cực trong công tác xây dựng NTM trên địa bàn HTX giúp bà con nông dân thay đổi tư duy, nâng cao trình độ sản xuất, đem lại hiệu quả kinh tế cao HTX góp phần phát triển kinh tế sản xuất, phát triển kinh tế địa phương, tham gia thực hiện những dự án, chính sách của Nhà nước, nâng cao đời sống tinh thần cho thành viên, phát triển văn hóa xã hội của địa phương, thực hiện công tác tuyên truyền vận động bà con nông dân Như vậy có thể thấy vai trò HTX trong công cuộc xây dựng NTM là vô cùng to lớn, vừa hỗ trợ cụ thể hóa những tiêu chí, vừa là công cụ phát huy nội lực để thực hiện mục tiêu đó HTX phát triển đúng hướng sẽ là một yếu tố và động lực cơ bản góp phần tạo nền tảng thúc đẩy quá trình xây dựng NTM

2.1.3 Các yếu tố ảnh hưởng tới vai trò của HTX trong XD NTM

a) Các yếu tố bên ngoài:

- Yếu tố môi trường tự nhiên: là nhóm yếu tố ảnh hưởng trực tiếp tới phát triển sản xuất nông nghiệp, các yếu tố tự nhiên không những chi phối cả quá trình sản xuất nông nghiệp mà còn ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất nông nghiệp Môi trường tự nhiên thuận lợi tạo điều kiện sản xuất đạt năng xuất cao,

đa dạng các loại hình sản xuất, đem lại thu nhập cho các hộ nông dân sản xuất Các hoạt động cung cấp dịch vụ và các hoạt động hỗ trợ khác của HTX cũng theo đó phát triển, mở rộng quy mô hoạt động, thúc đẩy phát triển HTX Tuy nhiên đây là yếu tố tự nhiên, rất khó kiểm soát, thông qua công tác dự báo định hướng sản xuất HTX giúp hộ thành viên tránh được các tác động đáng xấu và

giảm rủi ro trong quá trình sản xuất (Nguyễn Anh Sơn 2010)

- Yếu tố về kinh tế xã hội: HTX là sản phẩm khách quan của quá trình phát triển kinh tế Khi tinh tế càng phát triển thì vai trò của HTX càng được thể hiện rõ nét trong các hoạt động hỗ trợ sản xuất kinh doanh và nâng cao đời sống tinh thần cho thành viên Khi nền kinh tế yếu kém, HTX cũng không có nhiều cơ hội để phát triển, vai trò của HTX chỉ thể hiện qua một số hoạt động cung cấp

dịch vụ của HTX (Nguyễn Anh Sơn 2010)

- Yếu tố về văn hóa truyền thống: Truyền thống văn hóa Việt Nam luôn tôn trọng và đề cao tính cộng đồng làng xã, tương thân tương ái, giúp đỡ lẫn nhau trong

quá trình sản xuất và đời sống Chính truyền thống này là cơ sở để HTX thực hiện vai trò phát triển nền văn hóa của một cộng đồng sản xuất giỏi, lối sống đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau giữa các thành viên trong HTX (Nguyễn Anh Sơn 2010)

- Yếu tố về khoa học - công nghệ: Cùng với sự phát triển của nền kinh tế, quá trình chuyển giao khoa học - kỹ thuật cho nông nghiệp, nông thôn ngày càng được đẩy mạnh Nó là cơ sở để HTX thực hiện vai trò nâng cao hiệu quả sản xuất của các hộ thành viên, thúc đẩy kinh tế hộ phát triển Đồng thời, quá trình này diễn ra nhanh hay chậm sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn, phân công lại lao động trong nông nghiệp

- Yếu tố thuộc về chủ trương chính sách: Đây là nhóm nhân tố thuộc về sự giúp đỡ, tạo điều kiện của Đảng, Nhà nước và các tổ chức xã hội Sự ảnh hưởng của nhóm yếu tố này được thể hiện chủ yếu thông qua Luật HTX,và các chính sách

ưu đãi,các lĩnh vực HTX được tham gia…Đó là những quy định về bản chất HTX, định hướng phát triển HTX và các cơ chế hỗ trợ thúc đẩy phát triển HTX, từ đó nâng cao vai trò HTX trong các lĩnh vực khác như xây dựng cơ sở hạ tầng, phục vụ đời sống văn hóa tinh thần chứ không chỉ dừng lại ở sản xuất kinh doanh

- Yếu tố thuộc về nhận thức của các cấp ủy, chính quyền, đoàn thể: Việc thực hiện các chính sách hỗ trợ phát triển HTX, chính sách xây dựng NTM là do các cấp ủy, chính quyền đảm nhiệm Nhận thức được vai trò quan trọng HTX của các cấp quản lý là một yếu tố kiên quyết giúp nâng cao vai trò HTX Việc kiểm tra giám sát, quản lý sát xao, hướng dẫn thực hiện của các cấp Nhà nước sẽ định hướng phát triển cho HTX, nhiệm vụ quyền lợi cũng như vai trò của HTX

sẽ được thể hiện cụ thể hơn(Nguyễn Anh Sơn 2010)

b) Các yếu tố bên trong:

- Trình độ và năng lực của cán bộ HTX: Trình độ và năng lực của các cán

bộ HTX có một tầm ảnh hưởng quan trọng trong việc phát huy vai trò của HTX đối với thành viên, nhất là trong điều kiện cơ chế thị trường như hiện nay, đòi hỏi các HTX cần phải có đội ngũ cán bộ giỏi về chuyên môn nghiệp vụ, có khả năng quản lý, có bản lĩnh chính trị và khả năng nhạy bén với cơ chế thị trường Khi trình độ cán bộ quản lý HTX yếu kém, lúng túng trong điều hành công việc sẽ

dẫn đến hiệu quả hoạt động của HTX thấp, từ đó ảnh hưởng đến vai trò của HTX trong việc phát triển và thúc đẩy kinh tế hộ, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông

nghiệp, nông thôn và ảnh hưởng đến đời sống của các thành viên (Nguyễn Anh Sơn 2010)

- Khả năng nhận thức của thành viên trong HTX: Khả năng nhận thức của thành viên về vai trò của HTX tốt sẽ đảm bảo được hoạt động của HTX thực hiện một cách thuận lợi Khi trình độ cũng như nhận thức của thành viên được cải tiến thì quá trình hướng dẫn, chuyển giao khoa học kỹ thuật, tuyên truyền vận động, tạo sự liên kết sẽ đạt được kết quả cao Tuy nhiên một bộ phận không nhỏ thành viên vẫn còn thói quen sản xuất nhỏ lẻ, tư tưởng bảo thủ, chưa mạnh dạn đầu tư vào sản xuất kinh doanh và vai trò của HTX trong việc thay đổi tư duy cũng như vận động thành viên tích cực đổi mới sản xuất thực sự rất quan trọng

- Cơ sở vật chất kỹ thuật của HTX: Hệ thống trang thiết bị, cơ sở hạ tầng

có vai trò quan trọng đối với các hoạt động của HTX Đây là nhóm nhân tố cần thiết để đảm bảo cho hoạt động của HTX diễn ra bình thường và có hiệu quả Cơ

sở vật chất kỹ thuật của HTX tốt thì khả năng tiếp cận của các thành viên sẽ tốt,

từ đó sẽ nâng cao năng suất lao động, tăng hiệu quả sản xuất của các thành viên nói riêng và của cả HTX nói chung Cơ sở vật chất tốt là nền tảng để phát huy vai trò HTX trên mọi phương diện, nhất là trong công cuộc phát triển kinh tế, xây

dựng NTM (Nguyễn Anh Sơn 2010)

- Điều kiện về vốn của HTX: Đây là nhân tố không thể thiếu và có ảnh hưởng lớn đến hiệu quả hoạt động của HTX Vốn lớn thể hiện tiềm lực kinh tế, khả năng hoạt động và cung ứng dịch vụ của HTX Nếu có vốn lớn sẽ đảm bảo được các hoạt động dịch vụ nông nghiệp như cung ứng đầu vào, đầu ra,… cho các hộ thành viên được tốt; HTX có thể mở rộng quy mô hoạt động, thu hút thêm nhiều thành viên tham gia, giải quyết vấn đề việc làm cho người dân Vốn lớn, HTX có thể quan tâm nhiều hơn đến đời sống văn hóa - xã hội của các thành viên bằng cách tăng cường thăm hỏi đời sống,… vai trò của HTX được phát huy rõ nét hơn HTX có nguồn vốn lớn có thể đóng góp vào việc huy động vốn để thực

hiện chương trình xây dựng NTM, đẩy nhanh việc về đích của các xã(Nguyễn Anh Sơn 2010)

- Quy mô hoạt động của HTX: Quy mô hoạt động của HTX được thể hiện trên nhiều góc độ khác nhau: Có thể là quy mô về số lượng các loại hình dịch vụ, quy mô hoạt động của HTX, quy mô số lượng thành viên, quy mô vốn, diện tích đất đai,…Quy mô lớn, tiềm lực mạnh là một yếu tố thuận lợi để HTX tham gia vào nhiều hoạt động tại địa phương

- Cách thức tổ chức quản lý HTX: Cách thức tổ chức quản lý của HTX có hợp lý thì sẽ giúp HTX tránh được tình trạng lãng phí nguồn lực Thực tế cho thấy, ở những HTX khai thác tối đa nguồn nhân lực, sắp xếp và sử dụng hợp lỹ giúp HTX tiết kiệm được chi phí nhân lực Các hoạt động quản lý sẽ không chồng chéo, tập trung được nguồn lực để phát triển cơ sở vật chất, đáp ứng được nhu cầu về kinh tế -

xã hội - văn hóa cho các thành viên, nâng cao được vai trò HTX

2.1.4 Sự cần thiết nâng cao vai trò HTX trong XD NTM

Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng NTM đã trở thành phong trào lớn đang được hưởng ứng trên toàn quốc Đây là cơ hội và điều kiện thuận lợi làm cho khu vực nông thôn ngày càng phát triển ổn định đời sống vật chất tinh thần của nhân dân càng được nâng cao Chương trình xây dựng NTM là một chương trình lớn huy động mọi nguồn lực , mọi tổ chức đều phải tham gia, HTX

là một tổ chức kinh tế đặc biệt, có số lượng đông đảo thành viên nên HTX có tầm ảnh hưởng lớn về kinh tế văn hóa chính trị tại địa phương, sự tham gia vào xây dựng NTM của HTX là điều kiện cần để các xã hoàn thành mục tiêu của chương trình

Ngày nay với yêu cầu tái cơ cấu sản xuất nông nghiệp, kinh tế HTX đã có bước phát triển mới về số lượng hiệu quả hoạt động được nâng cao với đủ các

loại hình dịch vụ, HTX đã thực hiện trọn ven vai trò và chức năng của mình

HTX góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế hộ, tạo công ăn việc làm, cung cấp các nhu cầu thiết yếu cho người lao động, đưa tiến bộ khoa học vào trong quá trình sản xuất, góp phần quan trọng vào việc nâng cấp và phát triển kết cấu hạ tầng nông thôn

Nhận thấy vai trò to lớn của HTX đối với phát triển kinh tế - xã hôi văn hóa của địa phương, Đảng và Nhà nước ta cũng đã nêu lên sự cần thiết phải nâng cao vai trò HTX trong xây dựng NTM và được thể hiện tại những nội dung sau: Điều kiện tiên quyết để xã được công nhận đạt NTM là điều kiện về hình thức tổ chức sản xuất theo tiêu chí số 13, một trong 19 tiêu chí trong Bộ tiêu chí Quốc gia về NTM có tổ hợp tác hoặc HTX hoạt động có hiệu quả Liên kết giữa hộ nông dân (hoặc tổ hợp tác, hợp tác xã) với doanh nghiệp, tổ chức kha học lâu dài

là có hợp đồng được ký kết giữa các bên và thực hiện có hiệu quả các khâu sản xuất – chế biến – tiêu thụ nông sản với thời hạn tối thiểu 03 năm Tại quyết định 800/QĐ-TTg của Thủ tướng chính phủ ngày 06 tháng 4 năm 2010 về việc phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng NTM giai đoạn 2010 – 2020 cũng nhấn mạnh nội dung phát triển kinh tế hộ, trang trại, các HTX Trong đó tổ chức kinh tế hợp tác, mà cụ thể là tổ chức HTX NN được coi là rất quan trọng, vừa hỗ trợ cụ thể hóa những tiêu chí vừa là công cụ phát huy nội lực rất hiệu quả trong sự nghiệp xây dựng NTM

Kinh tế tập thể mà nòng cốt là HTX, nếu phát triển đúng hướng, sẽ là một yếu tố, động lực cơ bản góp phần tạo nền tảng thúc đẩy quá trình thúc đẩy xây dựng NTM Tuy nhiên bên cạnh những kết quả khả quan thì vẫn còn nhiều HTX chưa thực hiện đúng vai trò của tổ chức kinh tế tập thể, chưa tham gia tích cực

XD NTM, đặc biệt đối với một số HTX NN sau khi chuyển đổi vẫn mang dáng dấp của HTX kiểu cũ, hoạt động ì ạch, chưa năng động sang tạo, tích cự tham gia phát triển sản xuất Vì vậy sự cần thiết nâng cao vai trò HTX trong xây dựng NTM là vô cùng quan trọng vừa thực hiện tiêu chí 13, hỗ trợ để thực hiện các tiêu chí khác vừa góp phần phát huy nội lực của người dân trong quá trình xây dựng NTM

Nâng cao vai trò HTX có ý nghĩa to lớn đối với quá trình xây dựng NTM, không chỉ góp phần phát triển kinh tế xã hội, thay đổi bộ mặt nông thôn mà còn giúp các xã đạt được mục tiêu XD NTM sớm về đích trong công cuộc XD NTM Nâng cao vai trò HTX là cơ sở để Nhà nước thực hiện các chủ trương chính sách của mình, nhất là chủ trương xây dựng NTM Mặc dù không mang

nhiệm vụ chính trị nhưng do ý nghĩa chính trị của nó mà chúng ta cần phải tạo điều kiện để các HTX nông nghiệp này hoạt động tốt, lành mạnh, góp phần thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ chính trị của Nhà nước Khi triển khai chương trình xây dựng NTM, nâng cao vai trò HTX sẽ tạo được niềm tin của nhân dân đối với Đảng Nhà nước, ý Đảng lòng dân tạo nên một sức mạnh to lớn cùng thực hiện các mục tiêu xây dựng NTM

HTX nông nghiệp phát triển góp phần duy trì và nâng cao mức sống của thành viên – những người chịu thiệt thòi, thua thiệt trong cuộc cạnh tranh nên có

ỹ nghĩa rất lớn đối với xã hội Nó góp phần duy trì và ổn định trật tự xã hội trên địa bàn, đặc biệt thông qua các hoạt động kinh doanh và sinh hoạt của HTX nông nghiệp góp phần hoàn thành các tiêu chí 10 về thu nhập, tiêu chí 17 về môi trường và tiêu chí 19 về an ninh trật tự xã hội Các mối quan hệ xã hội trên các giá trị tinh thần đoàn kết, tình làng nghĩa xóm, tương thân tương ái, giúp đỡ lẫn nhau thông qua HTX nông nghiệp được duy trì, củng cố và phát huy Nâng cao vai trò HTX góp phần tạo ra một xã hội dân chủ, công bằng, văn minh và phồn thịnh

Nâng cao vai trò HTX trong xây dựng NTM là yếu tố góp phần thực hiện

XD NTM nhanh chóng hiệu quả, tiết kiệm nguồn lực, đạt được mục tiêu “ xây dựng NTM ngày càng giàu đẹp, dân chủ, công bằng, văn minh, có kết cấu hạ tầng kinh tế xã hội phát triển ngày càng hiện đại”

Như vậy nâng cao vai trò HTX trong xây dựng NTM có ý nghĩa rất quan trọng, giúp Nhà nước thực hiện được nhiệm vụ của mình đối với nhân dân, giúp người dân nông thôn nâng cao được đời sống về kinh tế văn hóa, giúp cho xã hội

thêm giàu mạnh (Văn phòng điều phối NTM tỉnh Hà Nam, 2012)

2.2 Cơ sở thực tiễn về vai trò của HTX NN tại các xã đã được công nhận đạt chuẩn NTM

2.2.1 Vai trò của HTX trong XD NTM của một số nước trên thế giới

a) Vai trò của HTX trong XD NTM tại Nhật Bản

Hợp tác xã có vị trí rất quan trọng trong phát triển nông nghiệp ở Nhật Bản nhất là trong thời kỳ xây dưng NTM Hầu hết những người nông dân đều là

thành viên của HTX nông nghiệp Chính phủ rất coi trọng thể chế vận hành các HTX nông nghiệp và đã ban hành, thực hiện nhiều chính sách giúp đỡ phát triển, không ngừng mở rộng quy mô sản xuất nhằm giúp người nông dân thoát khỏi cảnh đói nghèo và cùng hội nhập vào nền kinh tế thế giới Theo Luật Hợp tác xã nông nghiệp, năm 1972 Liên hiệp các HTX nông nghiệp quốc gia Nhật Bản chính thức được thành lập và được Chính phủ giao thực hiện các mục tiêu về phát triển nông nghiệp và nông thôn Hệ thống HTX nông nghiệp Nhật Bản được phân làm 3 cấp, hoạt động vối tôn chỉ dựa vào sự nỗ lực hợp tác giữa các HTX nông nghiệp cấp cơ sở, các liên đoàn cấp tỉnh và cấp trung ương tạo thành một

bộ máy thống nhất hoàn chỉnh từ trung ương đến địa phương Vai trò của các HTX và tổ chức kinh tế HTX dịch vụ đã thúc đẩy quá trình tích tụ, tập trung ruộng đất và chuyên môn hóa sâu theo hướng thương mại hóa trong nông nghiệp nước này Phát triển cộng đồng nông thôn qua các tổ chức HTX

Hợp tác xã ở Nhật bao trùm hầu hết các lĩnh vực kinh tế: công nghiệp, nông nghiệp, thương mại, dịch vụ Đặc biệt phát triển phải nói đến Hợp tác xã nông nghiệp mà đại diện là JA (Japan Agriculture – Liên hiệp các hợp tác xã toàn quốc Nhật Bản) Các hợp tác xã nông nghiệp đa chức năng của Nhật bản thường đảm đương các nhiệm vụ sau:

- Cung cấp dịch vụ hướng dẫn nhằm giáo dục, hướng dẫn nông dân trồng trọt, chăn nuôi có năng suất, hiệu quả cao cũng như giúp họ hoàn thiện kỹ năng quản lý hoạt động sản xuất;

- Giúp nông dân tiêu thụ hàng hoá có lợi nhất là mục tiêu hang đầu của HTX;

- Hợp tác xã cung ứng hàng hoá cho thành viên theo đơn đặt hàng và theo giá thống nhất và hợp lý;

- Hợp tác xã nông nghiệp cung cấp tín dụng cho các thành viên của mình

và nhận tiền gửi của họ với lãi suất thấp;

- Hợp tác xã nông nghiệp còn sở hữu các phương tiện sản xuất nông nghiệp và chế biến nông sản để tạo điều kiện giúp nông dân sử dụng các phương tiện này hiệu quả nhất;

Các HTX NN Nhật Bản đã thực hiện tốt vai trò thúc đẩy phát triển kinh tế nông nghiệp nông thôn, giúp hộ nông dân phát triển sản xuất từ đó tăng thu nhập, góp phần làm thay đổi diện mạo bộ mặt nông thôn, đưa nền sản xuất nông nghiệp Nhật Bản chuyển sang giai đoạn mới

Góp phần vào việc đưa công nghiệp về nông thôn một trong những chính sách xây dựng NTM của Nhật Bản, các HTX và tổ chức kinh tế hợp tác dịch vụ nông nghiệp đã đóng một vai trò hết sức quan trọng trong xây dựng kết cấu hạ tầng nông thôn, cung ứng vật tư và tiêu thụ nông sản HTX nông nghiệp được xây dựng trên nền tảng làng xã nông thôn Nhật Bản Trong mỗi làng xã, những mối quan hệ nhiều chiều đa dạng đã tồn tại từ rất lâu giữa các gia đình, giữa những người nông dân Tận dụng ưu điểm này, HTX nông nghiệp được xây dựng trên cơ sở cộng đồng nông thôn để tạo quan hệ cộng đồng vững chắc được bắt nguồn từ bên trong cộng đồng làng xã Các hợp tác xã còn là diễn đàn để nông dân kiến nghị Chính phủ các chính sách hợp lý cũng như tương trợ lẫn nhau giữa các hợp tác xã và địa phương

Do vậy, HTX cũng rất chú trọng đến các hoạt động mang tính cộng đồng

để làm cho cuộc sống ở nông thôn tốt đẹp hơn Tầng lớp nông dân nhỏ cạnh tranh thành công trên thị trường là nhờ kinh tế hợp tác rất phát triển Gần 100% nông dân ở Nhật Bản là hội viên nông hội và thành viên HTX Hệ thống HTX được tổ chức theo nguyên tắc hoàn toàn tự nguyện, bình đắng và dân chủ ra quyết định Các cấp quản lý có trách nhiệm thực hiện đúng nhiệm vụ được nông dân uỷ thác, bảo vệ và phản ánh quyền lợi của nhân dân Trên cơ sở là tổ chức thực sự của dân, vì dân và do dân, HTX được Nhà nước hỗ trợ và trao cho các quyền hết sức quan trọng, quyết định vận mệnh sống còn của sản xuất và đời sống nông dân HTX là kênh tiêu thụ nông sản chính cho phần lốn nông sản, cung ứng vật tư, máy móc thiết bị, tín dụng, bảo hiểm rủi ro, khuyến nông Từ năm 1990, HTX còn mở rộng hoạt động ra các lĩnh vực phúc lợi xã hội như y tế, giáo dục, văn hóa, cải thiện điều kiện sống, du lịch, tư vấn nông nghiệp và đặc

biệt là thương mại (Liên minh HTX Việt Nam, 2014)

b) Vai trò của HTX trong XD NTM tại Hàn Quốc

Trước đây mô hình HTX của Hàn Quốc hoạt động kém hiệu quả và không phát huy được vai trò thúc đẩy kinh tế của mình, nguyên nhân là do bộ máy quản

lý HTX cồng kềnh, năng lực yếu kém, HTX là của cán bộ hơn là của dân Nhận thấy những yếu kém của HTX chính quyền Hàn Quốc đã quyết định xây dựng

mô hình HTX kiểu mới tại Hàn Quốc Thông qua phong trào làng mới nông dân quen làm việc tập thể, kinh tế hợp tác phát triển, các HTX tập trung vào sản xuất nông nghiệp hiệu quả như: tăng năng suất cây trồng, vật nuôi, trồng rừng, đa canh, xây dựng vùng chuyên canh, thúc đẩy hợp tác SX và tiêu thụ… từ đó xây dựng mô hình HTX kiểu mới đúng chức năng HTX, nâng cao vai trò của HTX đối với phát triển kinh tế xã hội

Từ năm 1972 – 1980, doanh thu trung bình của HTX tăng từ 43 triệu won lên 2,3 tỷ won: gấp 50 lần trong vòng 9 năm “HTX quản lý mọi việc ở nông thôn: từ tín dụng ngân hàng, cung cấp vật tư nông nghiệp, tiếp thị nông sản, bảo hiểm nông thôn và mọi dịch vụ thiết yếu, trở thành “người bạn đường không thể thiếu của nông dân Hàn Quốc” Tiếp theo, chính phủ Hàn Quốc hỗ trợ thành lập các “xí nghiệp làng mới” qua các chính sách như: tín dụng ưu đãi, ưu tiên cung cấp điện, hướng dẫn kỹ thuật và tổ chức Hiệp hội giúp đỡ doanh nghiệp nông thôn Cùng với sự hỗ trợ của Liên đoàn quốc gia HTX nông nghiệp Hàn Quốc (NACF) ngày nay các HTX của Hàn Quốc đã có hoạt động sản xuất kinh doanh

đa chức năng hoạt động trên nhiều lĩnh vực, chiếm lĩnh toàn bộ thị trường và kinh tế nông thôn, lan ra đan xen vào kinh tế đô thị và từng bước hội nhập vào kinh tế thế giới quá trình hình thành hệ thống HTX mới - hỗ trợ dịch vụ cho nông dân - trên thực tế đã phát triển nhanh và ngày càng đáp ứng được nhu cầu tăng lên của nông dân Chính phủ Hàn quốc đã quyết định đúng khi biết trước sự cần thiết phải thiết lập hệ thống HTX hỗ trợ dịch vụ cả đầu vào và đầu ra cho nông dân và đồng thời biết thay đổi cách thức thiết lập để biến hệ thống HTX của Nhà nước thành tổ chức của nông dân, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng, càng đa

dạng của nông dân (Liên minh HTX Việt Nam, 2014)

c) Vai trò của HTX trong XD NTM Trung Quốc

Toàn bộ Trung Quốc có 150 nghìn HTX Nông nghiệp, chủ yếu nằm ở miền đông và miền trung Số lượng HTX này rất thấp so với quy mô của nền kinh tế Trung Quốc Nhà nước khuyến khích thành lập các hội kinh tế Kiên quyết không khuyến khích tồn tại và thành lập các HTX như thời bao cấp Mặc

dù có sự khuyến khích phát triển, nhưng các HTX chủ yếu vẫn nằm trong tay một số người, ông chủ, các HTX gần như doanh nghiệp và nhỏ Trung Quốc thúc đẩy phát triển HTX chuyên ngành theo ngành hàng, phát triển các hiệp hội ngành nghề theo ngành, tăng cường liên kết dọc Chính sách hỗ trợ liên kết nông dân doanh nghiệp: Nhà nước cổ vũ, hỗ trợ các doanh nghiệp đầu rồng liên kết với nông dân để phát triển Các HTX cung tiêu ở Trung Quốc là các tổ chức kinh tế hợp tác mà nông dân là lực lượng chính (khoảng 180 triệu hộ nông dân là thành viên, chiếm 80% tổng số hộ nông dân toàn quốc) Các HTX cung tiêu đóng vai trò quan trọng trong việc phục vụ nông nghiệp, phát triển nông thôn, cuộc sống

và sản xuất của nông dân Nội dung hoạt động chính của các HTX cung tiêu bao gồm: Hướng dẫn nhà nông, cung ứng dịch vụ kinh doanh, hoạt động tiêu thụ, kinh doanh bán buôn bán lẻ, chế biến và sản xuất, tái chế phế liệu, kho bãi - chuyên chở, kinh doanh dịch vụ, khoa học – công nghệ, giáo dục - đào tạo, hợp tác quốc tế Số lao động làm việc trong các HTX cung tiêu là 4,55 triệu người

Doanh số năm 1998 đạt 983,94 tỷ nhân dân tệ (khoảng 9 tỷ USD) (Liên minh HTX Việt Nam, 2014)

d) Vai trò của HTX trong XD NTM Thái Lan

Ở Thái Lan, một số mô hình HTX tiêu biểu là HTX nông nghiệp và HTX tín dụng HTX nông nghiệp được thành lập nhằm đáp ững nhu cầu của thành viên trong các lĩnh vực vay vốn, gửi tiết kiệm và tiền ký quỹ, tiêu thụ sản phẩm, tiếp thụ, hỗ trợ phát triển nông nghiệp và các dịch vụ khác Thông qua sự trợ giúp của Chính phủ, ngân hàng nông nghiệp và HTX nông nghiệp, thành viên được vay vốn với lãi suất thấp, thời hạn ưu đãi thích hợp cho việc kinh doanh hặc sản xuất của họ Hiện nay, số HTX tham gia hoạt động sản xuất kinh doanh này chiếm khoảng 39% Hoạt động của HTX tín dụng nhằm đáp ứng nhu cầu thành

viên về các lĩnh vực: khuyến khích gửi tiền tiết kiệm của các thành viên; góp cổ phần; cung cấp các dịch vụ vay cho thành viên… HTX tín dụng nông thôn được thành lập từ lâu Do hoạt động của HTX trong lĩnh vực này có hiệu quả, nên hàng loạt HTX tín dụng đã ra đời trên khắp đất nước Bên cạnh đó, sự phát triển của HTX tiêu dùng, các loại HTX công nghiệp cũng phát triển mạnh và trở thành một trong những yếu tố quan trong trong sự phát triển kinh tế của Thái Lan Liên đoàn HTX Thái Lan (CLT) là tổ chức HTX cấp cao quốc gia, thực hiện chức năng đại diện, hỗ trợ, giáo dục và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các HTX và thành viên theo luật định

Để tạo điều kiện cho khu vực HTX phát triển và khuyến khích xuất khẩu, Chính phủ Thái Lan đã thành lập Bộ nông nghiệp và HTX, trong đó có hai vụ chuyên trách về HTX là Vụ phát triển HTX (để giúp HTX thực hiện các hoạt động kinh doanh, nhằm đạt được các mục tiêu đề ra) và Vụ Kiểm toán HTX (thực hiện chức năng kiểm toán HTX và hướng dẫn nghiệp vụ kế toán trong công tác quản lý tài chính, kế toán HTX) Chính phủ cũng ban hành nhiều chính sách, như chính sách giá, tín dụng với mục tiêu bảo đảm chi phí “đầu vào” hợp lý để

có giá bán ổn định cho người tiêu dùng, góp phần ổn định giá nông sản tại thị

trường trong nước thấp hơn giá thị trường thế giới, khuyến khích xuất khẩu (Vụ Kinh tế hợp tác, 2009)

e) Vai trò của HTX trong XD NTM Ấn Độ

Khu vực HTX NN ở Ấn Độ hoạt động trong các lĩnh vực tín dụng, chế biến nông sản, hàng tiêu dùng, hàng thủ công mỹ nghệ và xây dựng nhà ở Trong

đó các HTX NN có doanh thu 9 tỉ USD, đứng thứ tư ở châu Á Tuy nhiên, với 200.000 HTX và 140 triệu hội viên, HTX NN ở ấn Độ sẽ phát triển thành phong trào HTX quy mô lớn nhất thế giới Những người nghèo ở nông thôn coi HTX là phương tiện để tiếp nhận tín dụng, đầu vào và các nhu cầu cần thiết về dịch vụ Gần đây, thị phần của HTX NN đang giảm đi song một vài ngành vẫn còn giữ được vai trò then chốt Trong lĩnh vực tín dụng, chiếm 42% vốn cho vay nông nghiệp; trong lĩnh vực mua, cung cấp 32% lượng phân bón; trong lĩnh vực bán, các nông sản như ngũ cốc, bông vải, mía đường chiếm 45%, tiểu mạch chiếm