Để chính quyền huyện thực thi được hiệu quả những nhiệm vụ kinh tế xã hội mà nhà nước giao cho thực hiện chiến lược phát triển kinh tế nhà nước, kinh tế địa phương trên các lĩnh vực đặc
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT
HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM
HOÀNG THỊ THÙY DUNG
QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC
TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN ĐÔNG ANH, HÀ NỘI
LUẬN VĂN THẠC SĨ
HÀ NỘI - NĂM 2015
Trang 2BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT
HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM
HOÀNG THỊ THÙY DUNG
QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC
TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN ĐÔNG ANH, HÀ NỘI
CHUYÊN NGÀNH: QUẢN TRỊ KINH DOANH
MÃ SỐ: 60.34.01.02
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
TS NGUYỄN CÔNG TIỆP
HÀ NỘI - NĂM 2015
Trang 3Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế Page i
LỜI CẢM ƠN
Trước hết, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới TS Nguyễn Công Tiệp, người đã hết lòng giúp đỡ, hướng dẫn tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu để tôi có thể hoàn thành luận văn này
Xin cùng bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới các thầy cô giáo, người đã đem lại cho tôi những kiến thức bổ trợ, vô cùng có ích trong thời gian vừa qua
Tôi cũng xin gửi lời cám ơn chân thành tới các thầy giáo, cô giáo khoa Quản trị kinh doanh - Học viện Nông nghiệp, Hà Nội đã tạo điều kiện cho tôi trong quá trình học tập
Xin chân thành cảm ơn các đồng chí lãnh đạo huyện Đông Anh, lãnh đạo Phòng Tài chính - Kế hoạch Huyện và các đồng nghiệp trong cơ quan UBND huyện Đông Anh đã giúp đỡ, tạo điều kiện về mọi mặt trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thiện luận văn của tôi
Cuối cùng, tôi xin gửi lời cám ơn đến gia đình, bạn bè, những người đã luôn bên tôi, động viên và khuyến khích tôi trong quá trình thực hiện đề tài nghiên cứu của mình
Tên tác giả
Hoàng Thị Thùy Dung
Trang 4Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế Page ii
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan rằng, đây là công trình nghiên cứu Khoa học của riêng tôi
và không trùng lặp với bất kỳ công trình nghiên cứu Khoa học của tác giả khác Các
dữ liệu và kết quả nghiên cứu trong Luận văn này là trung thực và chưa hề được sử dụng để bảo vệ một học vị nào
Tôi xin cam đoan rằng, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cảm
ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đều được chỉ rõ nguồn gốc
Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước Nhà nước, Bộ, ngành chủ quản, cơ
sở đào tạo và Hội đồng đánh giá Khoa học của Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội về công trình và kết quả nghiên cứu của mình
Tên tác giả
Hoàng Thị Thùy Dung
Trang 5Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế Page iii
2.1.4 Quy định về phân cấp chi ngân sách nhà nước 13 2.1.5 Nội dung quản lý chi ngân sách nhà nước cấp huyện 15 2.1.6 Các yếu tố tác động đến quản lý chi ngân sách nhà nước cấp huyện 25 2.2 Cơ sở thực tiễn về quản chi ngân sách nhà nước 29 2.2.1 Kinh nghiệm về quản lý chi ngân sách nhà nước của một số nước 29 2.2.2 Kinh nghiệm quản lý chi ngân sách nhà nước cấp huyện, tỉnh ở Việt Nam 34 2.2.3 Bài học rút ra cho huyện Đông Anh trong quản lý chi ngân sách nhà nước 37
III ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 39
Trang 6Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế Page iv
3.1 Đặc điểm tình hình kinh tế - xã hội của huyện Đông Anh 39
3.1.2 Đặc điểm về tình hình kinh tế - xã hội 40
3.2.2 Phương pháp điều tra, thu thập số liệu 46
4.1 Thực trạng công tác quản lý chi ngân sách nhà nước huyện Đông Anh
4.1.1 Thực trạng công tác lập dự toán chi ngân sách nhà nước huyện Đông Anh 49 4.1.2 Thực trạng công tác chấp hành chi ngân sách nhà nước cấp huyện 55 4.1.3 Thực trạng công tác quyết toán chi ngân sách nhà nước cấp huyện 61 4.1.4 Thực trạng công tác kiểm tra, thanh tra ngân sách Huyện 73 4.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý chi ngân sách nhà nước trên địa bàn
4.3 Định hướng và một số giải pháp hoàn thiện công tác quản lý chi ngân
4.3.1 Cơ sở đề xuất định hướng và một số giải pháp hoàn thiện công tác
4.3.2 Một số giải pháp cơ bản nhằm hoàn thiện công tác quản lý chi ngân
Trang 7Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế Page v
Trang 8Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế Page vi
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
CNTT Công nghệ thông tin
TABMIS Hệ thống thông tin quản lý ngân sách nhà nước và kho bạc:
KTTT Kinh tế thị trường
NSĐP Ngân sách địa phương
Trang 9Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế Page vii
DANH MỤC BẢNG
3.1 Dân số và lao động của huyện Đông Anh giai đoạn 2012- 2014 413.2 Cơ sở hạ tầng huyện Đông Anh trong giai đoạn 2012- 2014 43
4.1 Cân đối NSNN huyện Đông Anh (giai đoạn 2012 - 2014) 484.2 Tổng hợp dự toán chi NSNN huyện Đông Anh (giai đoạn 2012 - 2014) 504.3 Đánh giá về công tác lập dự toán chi ngân sách nhà nước 514.4 Số lượng và tỷ lệ ý kiến trả lời nguyên nhân phân bổ dự toán đối với một số
4.5 Số lượng và tỷ lệ ý kiến trả lời nguyên nhân của tình trạng lập dự toán chưa
4.6 Số lượng và tỷ lệ ý kiến trả lời về phương thức cấp phát chi ngân sách 534.7 Đánh giá về công tác thực thi ngân sách nhà nước 584.8 Số lượng và tỷ lệ ý kiến trả lời về nguyên nhân của việc chấp hành chi ngân
4.9 Tổng hợp quyết toán chi NSNN huyện Đông Anh (giai đoạn 2012 - 2014) 644.10 Tỷ trọng trong chi cân đối NSNN huyện Đông Anh (giai đoạn 2012 - 2014) 664.11 Cơ cấu chi thường xuyên NSNN huyện Đông Anh (giai đoạn 2012 - 2014) 674.12 Số lượng và tỷ lệ ý kiến trả lời nguyên nhân của việc lập báo cáo quyết toán
4.13 Đánh giá về công tác quyết toán chi ngân sách nhà nước 72
Trang 10Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế Page viii
DANH MỤC SƠ ĐỒ, HÌNH, BẢNG BIỂU
Sơ đồ 1.1 Hệ thống các cấp ngân sách nhà nước 7
Biểu đồ 4.1 Tổng hợp dự toán chi cân đối NSNN huyện Đông Anh 51
Biểu đồ 4.3 Tỷ trọng trung bình chi thường xuyên NSNN huyện Đông Anh 68
Trang 11Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế Page 1
I MỞ ĐẦU
1.1 Tính cấp thiết của đề tài
Sau gần ba mươi năm thực hiện cơ chế chính sách mở cửa của Đảng và Nhà nước ta, kể từ đại hội Đảng lần thứ VI năm 1986 mọi mặt đời sống kinh tế - xã hội đã được cải thiện vượt bậc, tạo cho Việt Nam một bộ mặt với những thay đổi to lớn về
diện mạo kinh tế mới trong mắt bạn bè quốc tế Cùng với sự thay đổi về cơ chế chính
sách như vậy, nền kinh tế nước nhà đã liên tục tăng trưởng qua các năm một cách ổn định, tạo nguồn lực tài chính để thúc đẩy sự phát triển lâu dài Từ những thành tựu đã đạt được Nhà nước ta đã không ngừng cải cách, đổi mới hệ thống ngân sách nhà nước cho phù hợp với nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa mà Đảng ta đã
đề ra, nhằm thực hiện thắng lợi mục tiêu công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, giữ
vững an ninh tài chính quốc gia, thúc đẩy hội nhập kinh tế, quốc tế
Song song với tiến trình phát triển kinh tế - xã hội, ngân sách Nhà nước là một trong những công cụ quan trọng với tính chất là nội lực cho sự phát triển của nền kinh tế quốc dân Trên tinh thần phát triển kinh tế của Đại hội Đảng X, ngân sách nhà nước nói chung và ngân sách huyện nói riêng hiểu rõ trách nhiệm, sứ mệnh của mình trong tình hình mới - là động lực của sự phát triển Với chủ trương phát triển toàn diện của Đảng, cấp ngân sách huyện đang ngày càng thể hiện rõ chức năng, vai trò, nhiệm vụ của mình trên địa bàn địa phương
Mặt khác ngân sách huyện có vai trò cung cấp phương tiện vật chất cho sự tồn tại và hoạt động của chính quyền huyện là cấp chính quyền cơ sở, đồng thời là một công cụ để chính quyền huyện thực hiện quản lý toàn diện các hoạt động kinh
tế xã hội trên địa bàn huyện Để chính quyền huyện thực thi được hiệu quả những
nhiệm vụ kinh tế xã hội mà nhà nước giao cho thực hiện chiến lược phát triển kinh
tế nhà nước, kinh tế địa phương trên các lĩnh vực đặc biệt là nông nghiệp nông thôn tại địa bàn thì cần có một ngân sách huyện đủ mạnh và phù hợp là một đòi hỏi thiết thực, là một mục tiêu phấn đấu đối với cấp huyện
Tuy nhiên, do ngân sách huyện là một cấp ngân sách trung gian ở giữa ngân sách cấp tỉnh và ngân sách cấp xã nên đôi khi ngân sách huyện chưa thể hiện được vai trò của mình đối với kinh tế địa phương Do những nguyên nhân khách quan,
Trang 12Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế Page 2
chủ quan khác nhau nên công tác quản lý, điều hành ngân sách ở các cấp chính quyền nói chung và cấp huyện nói riêng vẫn còn những hạn chế, thiếu tính chủ động, linh hoạt cần thiết, một số mặt chưa kịp thời đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ chính trị của địa phương, làm giảm hiệu quả sử dụng ngân sách… Vì vậy, việc quản lý điều hành ngân sách của chính quyền các cấp trong đó có cấp huyện phải được tiếp tục nghiên cứu để hoàn thiện một bước về cơ chế, chính sách, quy trình, thủ tục nhằm mục tiêu sử dụng nguồn lực ngân sách thật sự đúng luật, linh hoạt, hiệu quả, làm đòn bẩy thật sự phát triển kinh tế hạ tầng đô thị, thu hút đầu tư, cải thiện đời sống nhân dân, đảm bảo trật tự an toàn xã hội, an ninh quốc phòng
Đông Anh là một huyện ngoại thành Hà Nội, đang trong quá trình xây dựng
và phát triển, tốc độ đô thị hoá tăng nhanh nên việc quản lý chi ngân sách của huyện hiện đặt ra nhiều vấn đề cần phải giải quyết như làm thế nào để tiết kiệm chi NSNN, quản lý có hiệu quả các nguồn chi, chi đúng, chi đủ đảm bảo cân đối ngân sách…để kịp thời phục vụ các nhiệm vụ chi để phát triển kinh tế- xã hội ở
địa phương Từ thực tiễn trên, tác giả đã chọn đề tài "Quản lý chi ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Đông Anh, Hà Nội" làm nội dung nghiên cứu cho luận
Trang 13Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế Page 3
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Công tác quản lý chi ngân sách nhà nước trên địa bàn Huyện Đông Anh bao gồm công tác lập kế hoạch chi NSNN, quyết toán ngân sách, chấp hành và công tác thanh tra kiểm tra trong chi NSNN trên các hoạt động chi như: chi sự nghiệp kinh tế, chi sự nghiệp giáo dục văn hoá, y tế, chi XDCB, chi đầu tư phát triển, …
- Đề tài được thực hiện từ tháng 4/ 2014-8/2015
- Số liệu nghiên cứu được sử dụng từ năm 2012-2014
- Số liệu điều tra được thu thập năm 2014
Trang 14Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế Page 4
II CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN QUẢN LÝ
CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC
2.1 Cơ sở lý luận về quản lý, quản lý chi ngân sách nhà nước
2.1.1 Khái niệm về quản lý, quản lý chi ngân sách
a) Khái niệm quản lý
Quản lý là sự tác động có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu đã đề ra.Trong quản lý có hai bộ phận hợp thành quan trọng là chủ thể quản lý và đối tượng quản lý, xét trên quan điểm hệ thống thì chúng là các phân hệ của hệ thống quản lý ( Nguyễn Hồng Sơn,2011)
b) Khái niệm ngân sách nhà nước, chi NSNN
Ngân sách Nhà nước là một phạm trù kinh tế khách quan, ra đời, tồn tại và phát triển trên cơ sở sự ra đời, tồn tại và phát triển của Nhà nước Luật NSNN được Quốc hội nước Cộng hòa XHCN Việt nam khóa XI, kỳ họp thứ 2 thông qua ngày 16/12/2002 đã xác định: NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được
cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước NSNN có thể hiểu là một kế hoạch tài chính quốc gia bao gồm chủ yếu các khoản thu và chi của Nhà nước được mô tả dưới hình thức cân đối bằng giá trị tiền tệ Phần thu thể hiện các nguồn tài chính được huy động vào NSNN Phần chi thể hiện chính sách phân phối các nguồn tài chính đã huy động được để thực hiện mục tiêu kinh tế- xã hội NSNN được lập và thực hiện cho một thời gian nhất định, thường là một năm và được Quốc hội phê chuẩn thông qua (Trích dẫn tại: Bùi Thị Quỳnh Thơ, 2013)
- NSNN là quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nước Quỹ này thể hiện lượng tiền huy động từ thu nhập quốc dân để đáp ứng cho các khoản chi tiêu của Nhà nước, có hai mặt đó là: mặt tĩnh và mặt động Mặt tĩnh thể hiện các nguồn tài chính được tập trung vào NSNN mà chúng ta có thể xác định được vào bất kỳ thời điểm nào Mặt động thể hiện các quan hệ phân phối dưới hình thức giá trị gắn liền với quỹ tiền tệ tập trung vào NSNN và từ NSNN phân bổ các nguồn tài chính cho các ngành, các
Trang 15Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế Page 5
lĩnh vực, các địa phương của nền kinh tế quốc dân
- NSNN là một phạm trù kinh tế tài chính, được coi là một hệ thống quan hệ kinh tế tồn tại khách quan Hệ thống các quan hệ kinh tế này được đặc trưng bởi quan hệ tiền tệ phát sinh trong quá trình phân phối các nguồn tài chính và bằng các quan hệ kinh tế đó mà quỹ tiền tệ tập trung của nhà nước được tạo lập và sử dụng
Hệ thống các quan hệ kinh tế này bao gồm:
+ Quan hệ kinh tế giữa NSNN với khu vực doanh nghiệp
+ Quan hệ kinh tế giữa NSNN với các đơn vị hành chính sự nghiệp
+ Quan hệ kinh tế giữa NSNN với các tầng lớp dân cư
+ Quan hệ kinh tế giữa NSNN với thị trường tài chính
Như vậy đằng sau hình thức biểu hiện bên ngoài của NSNN là một loại quỹ tiền tệ của Nhà nước với các khoản thu và các khoản chi của nó thì NSNN lại phản ảnh các quan hệ kinh tế trong quá trình phân phối, thể hiện các quan hệ phân phối
và các quan hệ lợi ích kinh tế gắn với một chủ thể đặc biệt, đó là Nhà nước nhằm tạo lập và sử dụng nguồn tài chính quốc gia để giải quyết các nhiệm vụ về KT-XH Chi NSNN là việc phân phối và sử dụng quỹ NSNN nhằm đảm bảo thực hiện các chức năng của Nhà nước theo những nguyên tắc nhất định Chi NSNN là quá trình phân phối lại các nguồn tài chính đã được tập trung vào NSNN và đưa chúng đến mục đích sử dụng Vì thế, chi NSNN là những việc cụ thể không chỉ dừng lại trên các định hướng mà phải phân bổ cho từng mục tiêu, từng hoạt động và từng công việc thuộc chức năng của Nhà nước
- Chi NSNN gắn với bộ máy Nhà nước và những nhiệm vụ kinh tế chính trị,
xã hội mà Nhà nước đảm đương trong từng thời kỳ
- Chi NSNN gắn với quyền lực của Nhà nước Quốc hội là cơ quan quyền lực cao nhất quyết định qui mô, nội dung, cơ cấu chi NSNN và phân bổ vốn NSNN cho các mục tiêu quan trọng nhất, bởi vì Quốc hội là cơ quan quyết định các nhiệm
vụ kinh tế, chính trị, xã hội của quốc gia Chính phủ là cơ quan hành pháp, có nhiệm
vụ quản lý, điều hành
- Hiệu quả chi NSNN khác với hiệu quả sử dụng vốn của các doanh nghiệp, nó
Trang 16Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế Page 6
được xem xét trên tầm vĩ mô và là hiệu quả kinh tế, xã hội, an ninh, quốc phòng… dựa vào việc hoàn thành các mục tiêu kinh tế, xã hội, an ninh, quốc phòng…
- Chi NSNN là những khoản chi không hoàn trả trực tiếp Các khoản chi cấp phát từ NSNN cho các ngành, các cấp, cho các hoạt động văn hóa, xã hội, giúp đỡ người nghèo Không phải trả giá hoặc hoàn lại cho Nhà nước Đặc điểm này giúp phân biệt các khoản chi NSNN với các khoản tín dụng Tuy nhiên, NSNN cũng có những khoản chi cho việc thực hiện chương trình mục tiêu mà thực chất là cho vay
ưu đãi có hoàn trả gốc với lãi suất rất thấp hoặc không có lãi (chi giải quyết việc làm, xóa đói giảm nghèo…)
- Chi NSNN là một bộ phận cấu thành luồng vận động tiền tệ và nó gắn liền với sự vận động của các phạm trù giá trị khác như giá cả, tiền lương, tín dụng, thuế,
tỉ giá hối đoái
Hiện nay trong nền kinh tế thị trường, NSNN là công cụ quản lý vĩ mô chi phối toàn diện các quan hệ kinh tế, là một quỹ tiền tệ lớn, tham gia trực tiếp vào quá trình điều tiết kinh tế qua các chính sách động viên và bố trí cơ cấu chi Cơ cấu chi NSNN phản ánh chiến lược, chính sách phát triển kinh tế-xã hội của đất nước, đóng vai trò thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ổn định và bền vững…
c) Khái niệm hệ thống NSNN
Hệ thống NSNN là tổng thể các cấp ngân sách có quan hệ hữu cơ với nhau trong quá trình tổ chức huy động, quản lý các nguồn thu và thực hiện nhiệm vụ chi của mỗi cấp ngân sách Cấp ngân sách được hiểu là một bộ phận của hệ thống, có quyền chủ động khai thác các khoản thu, sử dụng các khoản thu đáp ứng nhu cầu chi và đảm bảo cân đối được ngân sách Hệ thống ngân sách và cơ cấu của hệ thống ngân sách chịu tác động bởi nhiều yếu tố mà trước hết đó là chế độ xã hội của một Nhà nước và việc phân chia lãnh thổ hành chính (Trích dẫn tại: Bùi Thị Quỳnh Thơ, 2013)
- Tổ chức hệ thống NSNN là việc xác lập các cấp NS, xác định nhiệm vụ quyền hạn của các cấp chính quyền từ Trung ương đến địa phương trong điều hành ngân sách, tổ chức phân định thu, chi và xác định quan hệ giữa các cấp ngân
Trang 17Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế Page 7
sách trong quá trình: lập - chấp hành - quyết toán ngân sách và thanh tra kiểm tra
Sơ đồ 1.1 Hệ thống các cấp ngân sách nhà nước
d) Khái niệm quản lý chi NSNN
Quản lý là quá trình chỉ huy, lãnh đạo, tổ chức, tác động, kiểm tra, điều chỉnh của chủ thể quản lý đến đối tượng, khách thể quản lý nhằm làm cho đối tượng quản
lý vận động theo ý đồ của chủ thể quản lý Quan hệ chủ thể và đối tượng quản lý được xác định:
- Nhà nước là chủ thể quản lý Tuỳ theo tổ chức bộ máy của nền hành chính từng quốc gia, mỗi nước có các cơ quan nhà nước trực tiếp quản lý NSNN phù hợp
- Đối tượng quản lý chi NSNN là toàn bộ các khoản chi ngân sách trong năm tài khoá được bố trí để phục vụ cho việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước trong từng giai đoạn lịch sử nhất định
Như vậy, quản lý chi NSNN là một khái niệm phản ánh hoạt động tổ chức
Trang 18Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế Page 8
điều khiển và đưa ra quyết định của nhà nước đối với quá trình phân phối và sử dụng nguồn lực NSNN nhằm thực hiện các chức năng vốn có của Nhà nước trong việc quản lý nhà nước, cung cấp hàng hóa, dịch vụ công, phục vụ lợi ích kinh tế - xã hội cho cộng đồng
Quá trình tác động và điều chỉnh của Nhà nước ở đây cần được hiểu:
- Là quá trình vận dụng các chức năng Nhà nước để hoạch định chiến lược,
kế hoạch, chính sách, chế độ liên quan đến chi của Nhà nước
- Là việc vận dụng các phương pháp thích hợp tác động đến quá trình chi của Nhà nước phù hợp với yêu cầu khách quan cũng như điều kiện của đất nước trong từng thời kỳ
- Là quá trình vận dụng các phương pháp thích hợp thực hiện thanh tra, kiểm tra bảo đảm cho quá trình chi của Nhà nước đúng pháp luật, chống các hiện tượng tiêu cực
e Lịch sử hình thành ngân sách nhà nước huyện
Trong nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung thời kỳ bao cấp, NSNN được tổ chức thành hai cấp: ngân sách trung ương và ngân sách tỉnh, thành phố Việc phân cấp như vậy là phù hợp với nhiệm vụ của mỗi cấp chính quyền trong việc huy động tối đa nguồn lực tài chính Ở thời kỳ này, ngân sách huyện đóng vai trò
là một cấp dự toán
Ngày 15 /5 /1978, với chủ chương xây dựng huyện thành một cấp có cơ cấu kinh
tế hoàn chỉnh, có tư cách là một đơn vị kinh tế công nông nghiệp phát triển toàn diện, Hội đồng Chính phủ đã ra Nghị quyết 108/CP xác định quyền hạn và trách nhiệm của chính quyền địa phương cấp huyện về quản lý tài chính, ngân sách Nghị quyết có quy định các khoản thu, chi ngân sách huyện Ngày 19/11/1983, Hội đồng Bộ trưởng ra Nghị quyết số 138/HĐBT về cải tiến phân cấp ngân sách địa phương, nói rõ hơn quyền hạn và trách nhiệm của ngân sách huyện
Sau Đại hội Đảng lần thứ VI, nền kinh tế nước ta chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, định hướng xã hội chủ nghĩa Cùng với đà đổi mới của nền kinh tế đất nước, ngân sách huyện cũng được xác định lại vai trò, nhiệm
vụ của mìmh Cụ thể, ngày 27/11/1989 Hội đồng Bộ trưởng đã ra nghị quyết số
Trang 19Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế Page 9
186/HĐBT về phân cấp quản lý ngân sách địa phương trong đó có Ngân sách huyện Ngày 16/2/1992 HĐBT ban hành Nghị quyết số 186/HĐBT sửa đổi bổ sung nghị quyết
số 186/HĐBT ngày 27/11/1989
Kỳ họp thứ 8 Quốc hội khoá IX khẳng định: huyện là một cấp chính quyền
có ngân sách, ngân sách huyện là một bộ phận hợp thành ngân sách địa phương thuộc hệ thống NSNN
Như vậy, ngân sách nhà nước cấp huyện là một cấp ngân sách thực hiện vai trò, chức năng, nhiệm vụ của ngân sách nhà nước trên phạm vi địa bàn huyện
Khảo sát quá trình hình thành NSNN huyện, nhận thấy ngân sách huyện từ một cấp dự toán đã trở thành một cấp ngân sách có nguồn thu và nhiệm vụ chi riêng
Đó là một lối đi đúng đắn trong quá trình phát triển nền tài chính quốc gia Trước tiên, nó giúp cho ngân sách cấp tỉnh, trung ương giảm được khối lượng công việc Tiếp theo, nó giúp cho các cấp chính quyền có thể nắm bắt được tình hình kinh tế nói chung và tài chính nói riêng từ cơ sở
NSNN huyện mang bản chất của NSNN, đó là mối quan hệ giữa ngân sách huyện với các tổ chức, cá nhân trên địa bàn huyện trong quá trình phân bổ, sử dụng các nguồn lực kinh tế của huyện, mối quan hệ đó được điều chỉnh, điều tiết sao cho phù hợp với bản chất Nhà nước xã hội chủ nghĩa Đó là Nhà nước của dân, do dân, vì dân dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam Nhà nước Việt Nam là Nhà nước của công nhân và nhân dân lao động, bộ phận người chiếm tuyệt đại đa số trong xã hội Do vậy, lợi ích của Nhà nước Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam không có gì hơn ngoài mong muốn được phục vụ tổ quốc, phục vụ nhân dân
Có thể nói, việc ngân sách cấp huyện trở thành một cấp ngân sách đã làm cho bộ mặt ngân sách nhà nước mang một diện mạo, sắc thái mới, nền tài chính quốc gia trở nên lành mạnh và hiệu quả hơn Thực tế đã chứng minh, trong những năm qua, xét riêng ở cấp độ huyện, tình hình kinh tế - tài chính có những bước tiến đáng kể Ngoài ra, Ngân sách cấp huyện còn thể hiện bản chất chính trị của Nhà nước ta thông qua việc thực hiện đúng đắn, hiệu quả, có sáng tạo các chủ chương, chính sách của Đảng và Nhà nước Tuy nhiên, bên cạnh những ưu điểm đã pháy huy được là một loạt những hạn chế cần khắc phục kịp thời, đòi hỏi sự quan tâm,
Trang 20Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế Page 10
tâm huyết của các cá nhân, ban, ngành phối hợp cùng giải quyết
2.1.2 Nguyên tắc quản lý chi ngân sách nhà nước
- Chi NSNN được quản lý thống nhất theo nguyên tắc tập trung dân chủ, công khai minh bạch, có phân công, phân cấp quản lý và gắn quyền hạn với trách nhiệm
- Các khoản chi NSNN nước phải được hạch toán, quyết toán đầy đủ, kịp thời và đúng chế độ Chi NSNN phải được hạch toán bằng đồng Việt Nam Kế toán
và quyết toán chi NSNN được thực hiện thống nhất theo chế độ kế toán của Nhà nước và mục lục NSNN Chứng từ chi NSNN được phát hành sử dụng và quản lý theo qui định của Bộ Tài chính
- Chi NSNN bao gồm chi ngân sách Trung ương và chi Ngân sách các cấp chính quyền địa phương Chi NSĐP bao gồm có chi ngân sách của đơn vị hành chính các cấp có Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân
+ Nhiệm vụ chi thuộc ngân sách cấp nào do ngân sách cấp đó đảm bảo Việc ban hành và thực hiện chính sách chế độ mới làm tăng chi ngân sách phải có giải pháp đảm bảo nguồn tài chính phù hợp với khả năng cân đối với ngân sách từng cấp
+ Trường hợp cơ quan quản lý nhà nước cấp trên uỷ quyền cho cơ quan quản lý cấp dưới thực hiện nhiệm vụ chi của mình thì phải chuyển kinh phí từ ngân sách cấp trên cho cấp dưới để thực hiện nhiệm vụ đó
+ Trong thời kỳ ổn định ngân sách các địa phương được sử dụng nguồn tăng thu hàng năm mà NSĐP được hưởng để phát triển kinh tế, xã hội trên địa bàn Sau mỗi thời kỳ ổn định ngân sách, phải tăng khả năng tự cân đối, phát triển NSĐP, thực hiện giảm số bổ sung từ ngân sách cấp trên hoặc tỷ lệ phần trăm (%) điều tiết
số thu nộp về ngân sách cấp trên
+ Ngoài việc uỷ quyền thực hiện nhiệm vụ chi và bổ sung nguồn thu theo qui định trên, không được dùng ngân sách của cấp này để chi cho nhiệm vụ của cấp khác, trừ trường hợp đặc biệt theo qui định của Chính phủ
- Bội chi ngân sách được bù đắp bằng nguồn vay trong nước và ngoài nước Vay bù đắp bội chi NSNN phải được đảm bảo nguyên tắc không sử dụng cho tiêu dùng chỉ được sử dụng cho mục đích phát triển và đảm bảo bố trí ngân sách để được
Trang 21Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế Page 11
chủ động trả nợ khi đến hạn (Trích dẫn tại: Bùi Thị Quỳnh Thơ, 2013)
2.1.3 Vai trò của chi ngân sách nhà nước
- Chi NSNN giữ vai trò chủ đạo, đảm bảo thực hiện các nhiệm vụ chiến lược quan trọng của quốc gia như: các dự án đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng KT-XH có tác động đến cả nước hoặc nhiều địa phương, các chương trình dự án, mục tiêu Quốc gia, các chính sách xã hội quan trọng, điều phối hoạt động kinh tế vĩ mô của đất nước, bảo đảm quốc phòng an ninh, đối ngoại và hỗ trợ những địa phương chưa cân đối thu, chi NSNN
- NSĐP được phân cấp nguồn thu, bảo đảm chủ động thực hiện những nhiệm
vụ chi cho phát triển KT-XH, quốc phòng an ninh và trật tự an toàn xã hội trong phạm vi quản lý
- Chi NSNN có một vai trò hết sức quan trọng trong nền Kinh tế thị trường thể hiện qua các nội dung cơ bản sau:
+ Trên góc độ tài chính: thông qua chi NSNN có thể đảm bảo cho các lĩnh vực quản lý hành chính, an ninh quốc phòng, văn hóa xã hội, đầu tư phát triển
+ Trên góc độ kinh tế: trong nền KTTT vai trò của chi NSNN được thay đổi
và hết sức quan trọng Trong quản lý vĩ mô nền kinh tế quốc gia chi NSNN có các vai trò như sau:
+ Chi NSNN là công cụ điều tiết vĩ mô nền kinh tế, điều tiết thị trường, bình
ổn giá và chống lạm phát: đặc điểm nổi bật của nền KTTT là sự cạnh tranh giữa các
doanh nghiệp nhằm đạt được lợi nhuận tối đa, các yếu tố cơ bản trên thị trường là cung cầu và giá cả thường xuyên tác động lẫn nhau chi phối hoạt động của thị trường Sự mất cân đối giữa cung và cầu sẽ làm cho giá cả tăng lên hoặc giảm đột biến gây ra biến động trên thị trường, dẫn đến sự dịch chuyển vốn từ ngành này sang ngành khác, từ địa phương này sang địa phương khác Việc dịch chuyển vốn hàng loạt sẽ tác động tiêu cực đến cơ cấu kinh tế, nền kinh tế phát triển không cân đối Do đó, để đảm bảo lợi ích cho nhà sản xuất cũng như người tiêu dùng Nhà nước phải sử dụng Ngân sách để can thiệp vào thị trường nhằm bình ổn giá cả thông
Trang 22Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế Page 12
qua các khoản chi từ NSNN dưới các hình thức tài trợ vốn, trợ giá và sử dụng các quỹ dự trữ hàng hoá và dự trữ tài chính Đồng thời, trong quá trình điều tiết thị trường chi NSNN còn tác động đến thị trường tiền tệ và thị trường vốn thông qua việc sử dụng các công cụ tài chính như tham gia mua bán chứng khoán trên thị trường vốn qua đó góp phần kiểm soát lạm phát
+ Chi NSNN là công cụ định hướng phát triển sản xuất: để định hướng và
thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, Nhà nước với các khoản chi phát triển kinh tế, đầu tư vào cơ sở hạ tầng, vào các ngành kinh tế mũi nhọn… Nhà nước có thể tạo điều kiện
và hướng dẫn các nguồn vốn đầu tư của xã hội vào những vùng, lĩnh vực cần thiết
để hình thành cơ cấu kinh tế hợp lý
+ Chi NSNN là công cụ điều chỉnh thu nhập giữa các tầng lớp dân cư: nền KTTT với những khuyết tật của nó sẽ dẫn đến sự phân hoá giàu nghèo giữa các tầng lớp dân cư, Nhà nước phải có một chính sách phân phối lại thu nhập hợp lý nhằm thu hẹp khoảng cách chênh lệch về thu nhập trong dân cư Chi NSNN là công cụ tài chính hữu hiệu được Nhà nước sử dụng để điều tiết thu nhập thông qua các khoản chi của NSNN như chi trợ cấp, chi phúc lợi cho các chương trình phát triển KT - XH: phòng chống dịch bệnh, phổ cập giáo dục tiểu học, dân số và kế hoạch hoá gia đình… là nguồn bổ sung thu nhập cho tầng lớp dân cư có thu nhập thấp
- Các vai trò của chi NSNN cho thấy tính chất quan trọng của chi NSNN, với các công cụ của nó giúp quản lý toàn diện và có hiệu quả đối với toàn bộ hoạt động nền kinh tế
Sự cần thiết phải tăng cường công tác quản lý NSNN huyện xuất phát từ những vấn đề sau:
Một là, vị trí của NSNN huyện trong hệ thống NSNN Nếu nhìn từ góc độ
quản lý NSNN thì ngân sách huyện là một cấp ngân sách trung gian, vừa là cầu nối giữa ngân sách cấp xã và ngân sách cấp tỉnh Do đó, ngân sách huyện có tính chất đặc biệt trong quản lý: vừa trực thuộc ngân sách cấp tỉnh, chịu tác động quản lý của ngân sách cấp tỉnh, vừa trực tiếp quản lý ngân sách cấp xã trực thuộc Với vai trò là cấp ngân sách bị quản lý, ngân sách cấp huyện cần tuân thủ những quy định từ ngân sách quản lý - ngân sách cấp tỉnh Với vai trò là ngân sách quản lý, ngân sách cấp
Trang 23Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế Page 13
huyện cần hướng dẫn, giúp đỡ ngân sách cấp xã trực thuộc thực hiện tốt công tác quản lý, phân bổ, quyết định dự toán cho ngân sách cấp xã, thẩm định báo cáo quyết toán của ngân sách cấp xã Chính vị trí của ngân sách cấp huyện trong hệ thống NSNN đã đặt ra những yêu cầu đặc biệt trong quá trình hoạt động, đòi hỏi sự quan tâm và không ngừng hoàn thiện công tác quản lý NSNN cấp huyện
Hai là, vai trò, ý nghĩa của NSNN cấp huyện đối với quá trình phát triển kinh
tế - xã hội Trong hệ thống NSNN, mỗi cấp ngân sách có vai trò, nhiệm vụ khác nhau tương ứng với nhiệm vụ quản lý hành chính nhà nước Ngân sách cấp huyện là công cụ tài chính của cấp chính quyền huyện, phục vụ thực hiện các nhiệm vụ kinh
tế - xã hội trên địa bàn huyện quản lý Vai trò của ngân sách cấp huyện trong việc thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội được thể hiện như sau:
- NSNN cấp huyện đảm bảo nguồn tài chính để đáp ứng nhu cầu chi tiêu phục
vụ các mục tiêu phát triển
- NSNN cấp huyện là công cụ được sử dụng để tác động, điều chỉnh các hoạt động của địa phương theo những mục tiêu kinh tế đã định bằng cách điều tiết ngân sách cấp xã, dự toán phân bổ cho các đơn vị trực thuộc, chính sách ưu tiên phát triển ngành, mức vốn đầu tư xây dựng cơ bản
- NSNN cấp huyện thực hiện công tác xã hội trên địa bàn NSNN cấp huyện cung ứng nguồn lực tài chính để thực hiện giáo dục đào tạo, chăm lo sức khỏe, đời sống của nhân dân, tăng cường y tế, tạo công ăn việc làm và quan tâm đời sống cho những gia đình có công với đất nước
Ba là, yêu cầu nâng cao chất lượng công tác quản lý NSNN thời kỳ hội nhập NSNN là nguồn lực tài chính có ý nghĩa quan trọng đối với sự tồn tại và phát triển của một quốc gia Trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, nền kinh tế chịu nhiều tác động cần có những biện pháp quản lý NSNN hiệu quả Tăng cường quản lý NSNN cấp huyện góp phần thúc đẩy sự ổn định và tăng trưởng kinh tế địa phương, tạo điều kiện thúc đẩy kinh tế đất nước phát triển
2.1.4 Quy định về phân cấp chi ngân sách nhà nước
Phân cấp quản lý chi NSNN là xác định phạm vi trách nhiệm và quyền hạn
Trang 24Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế Page 14
của chính quyền nhà nước các cấp trong việc quản lý điều hành thực hiện nhiệm vụ chi ngân sách, gắn chi NSNN với các hoạt động kinh tế xã hội ở từng địa phương một cách cụ thể nhằm nâng cao tính năng động, tự chủ, tự chịu trách nhiệm Phân cấp quản lý chi NSNN gồm các nội dung sau:
* Nhiệm vụ chi của ngân sách Trung ương: Trung ương đảm nhiệm các nhiệm vụ chi đối với các hoạt động thuộc phạm vi quản lý của Trung ương như chi đầu tư phát triển, về chi thường xuyên, chi trả nợ, chi viện trợ, chi cho vay, bổ sung quỹ dự trữ tài chính, bổ sung cho ngân sách địa phương và chi chuyển nguồn
* Nhiệm vụ chi của ngân sách địa phương do HĐND cấp tỉnh phân cấp để đảm bảo chủ động trong thực hiện những nhiệm vụ được giao, tăng cường nguồn lực cho ngân sách xã, phù hợp với phân cấp quản lý xã hội, quốc phòng, an ninh và trình độ quản lý của mỗi cấp trên địa bàn, cụ thể:
Theo Luật Ngân sách 2002, nội dung phân định nhiệm vụ thu chi của NSNN huyện bao gồm những nội dung sau:
Nhiệm vụ chi của NSNN cấp huyện bao gồm chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên
Chi đầu tư phát triển: đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế
- xã hội không có khả năng thu hồi do địa phương quản lý; đầu tư và hỗ trợ cho các doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế, các tổ chức tài chính của Nhà nước theo quy định của pháp luật; Phần chi đầu tư phát triển trong các chương trình quốc gia do địa phương thực hiện; các khoản chi đầu tư phát triển khác theo quy định của pháp luật; Chi thường xuyên: các hoạt động sự nghiệp giáo dục, đào tạo, dạy nghề, y
tế, văn hóa thông tin văn học nghệ thuật, thể dục thể thao, khoa học và công nghệ, môi trường do địa phương quản lý; Các nhiệm vụ về quốc phòng, an ninh, trật tự an toàn xã hội do địa phương thực hiện theo quy định của Chính phủ; Hoạt động của các cơ quan nhà nước, cơ quan Đảng Cộng sản Việt Nam, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; Hội Cựu chiến binh Việt Nam, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh ở địa phương; Chi bổ sung cho ngân sách cấp dưới; Chi chuyển nguồn ngân sách địa phương năm trước sang ngân sách địa phương năm sau; Các khoản chi thường xuyên khác theo quy định của pháp luật
Trang 25Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế Page 15
2.1.5 Nội dung quản lý chi ngân sách nhà nước cấp huyện
Cũng như quản lý NSNN nói chung, quản lý chi NSNN cấp huyện được thể hiện bằng công cụ chu trình ngân sách thông qua bốn khâu: lập dự toán ngân sách, chấp hành ngân sách và quyết toán ngân sách và công tác kiểm tra giám sát Nội dung từng khâu được thực hiện như sau:
a Công tác lập dự toán ngân sách nhà nước cấp huyện
Một chu trình NSNN được bắt đầu bằng khâu lập dự toán NSNN Đây là quá trình phân tích, đánh giá giữa khả năng và nhu cầu các nguồn tài chính của cấp huyện để từ đó xác lập các chỉ tiêu thu, chi, dự toán ngân sách hàng năm một cách phù hợp Lập dự toán ngân sách thực hiện tốt sẽ tạo điều kiện tốt cho việc chấp hành và quyết toán NSNN Thông qua việc lập dự toán NSNN để thẩm tra, tính toán được khả năng và nhu cầu về kinh tế, tài chính… của huyện trong từng giai đoạn từ đó sẽ phát huy được thế mạnh và hạn chế đến mức thấp nhất những khó khăn, trở ngại
(1) Yêu cầu của lập dự toán ngân sách nhà nước cấp huyện
Vấn đề quan trọng hàng đầu của khâu lập dự toán NSNN là phải tính toán đầy
đủ, đúng đắn, có căn cứ các chỉ tiêu thu, chi của ngân sách trong kỳ kế hoạch Trong quá trình lập NSNN phải đảm bảo:
- Kế hoạch NSNN phải bám sát kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và có tác động tích cực đối với việc thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của huyện
- Dự toán NSNN huyện phải phản ánh đầy đủ khoản thu, chi theo đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức do cơ quan có thẩm quyền ban hành, kể cả các khoản thu, chi
từ nguồn viện trợ và các khoản vay
- Dự toán NSNN huyện phải đảm bảo tính cân đối theo nguyên tắc: dự toán ngân sách của các năm trong thời kỳ ổn định phải cân bằng giữa thu và chi trên cơ
sở các khoản thu, chi đã được quy định
- Dự toán NSNN huyện cần được tổng hợp theo từng lĩnh vực thu, chi và theo
cơ cấu giữa chi thường xuyên, chi đầu tư phát triển; Khi lập dự toán phải đảm bảo tổng thu từ thuế, phí, lệ phí phải lớn hơn tổng chi thường xuyên Việc lập dự toán
Trang 26Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế Page 16
chi đầu tư phát triển phải căn cứ vào khả năng ngân sách hàng năm, ưu tiên bố trí đủ nguồn vốn phù hợp với tiến độ triển khai của các chương trình, dự án đã được cấp
có thẩm quyền quyết định và đang triển khai Dự toán phải được lập theo mục lục NSNN và biểu mẫu theo quy định của pháp luật
- Báo cáo dự toán ngân sách phải kèm theo bảng thuyết minh chi tiết các cơ sở, căn cứ tính toán
(2) Căn cứ lập dự toán ngân sách nhà nước cấp huyện
Dự toán NSNN huyện được lập dựa trên những căn cứ sau đây:
- Nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội và bảo đảm an ninh – quốc phòng; Chỉ tiêu, nhiệm vụ cụ thể của năm kế hoạch và những chỉ tiêu phản ánh quy mô nhiệm
vụ, đặc điểm hoạt động, điều kiện kinh tế – xã hội và tự nhiên của huyện, các chỉ tiêu về kinh tế – xã hội do cấp tỉnh giao
- Các luật, pháp lệnh thuế, chế độ thu; định mức phân bổ NSNN; chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi ngân sách do cấp có thẩm quyền quy định; Trường hợp cần sửa đổi, bổ sung các văn bản này thì phải được nghiên cứu sửa đổi, bổ sung và ban hành trước thời điểm lập dự toán NSNN hàng năm Trong đó:
+ Đối với thu NSNN, việc lập dự toán phải căn cứ vào mức tăng trưởng kinh
tế, các chỉ tiêu liên quan và các quy định của pháp luật về thu NSNN
+ Đối với chi đầu tư phát triển, việc lập dự toán phải căn cứ vào những dự án đầu tư có đủ các điều kiện bố trí vốn theo quy định tại Quy chế quản lý vốn đầu tư
và xây dựng và phù hợp với khả năng ngân sách hàng năm, kế hoạch tài chính 5 năm; Đồng thời ưu tiên bố trí đủ vốn phù hợp với tiến độ triển khai của các chương trình, dự án đã được cấp có thẩm quyền quyết định đang thực hiện
+ Đối với chi thường xuyên, việc lập dự toán phải tuân theo các chính sách, chế độ, tiêu chuẩn, định mức do các cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định
- Việc lập dự toán trong kỳ ổn định ngân sách căn cứ vào tỷ lệ phần trăm (%) phân chia các khoản thu và mức bổ sung cân đối từ ngân sách cấp trên đã được giao; Đối với năm đầu thời kỳ ổn định ngân sách, căn cứ vào chế độ phân cấp ngân sách và dự toán thu, chi ngân sách của từng địa phương
- Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ về việc xây dựng kế hoạch phát triển kinh
Trang 27Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế Page 17
tế – xã hội và dự toán ngân sách nhà nước năm sau; Thông tư hướng dẫn của Bộ Tài chính về việc lập dự toán NSNN; Hướng dẫn của UBND cấp tỉnh về lập dự toán NSNN ở các cấp địa phương
- Số kiểm tra về dự toán NSNN do cơ quan có thẩm quyền thông báo
- Tình hình thực hiện dự toán NSNN một số năm trước và một số năm gần kề
(3) Trình tự lập dự toán ngân sách nhà nước
Quá trình lập dự toán NSNN huyện được tuân theo các bước sau:
- Công tác chuẩn bị: công tác chuẩn bị lập ngân sách hàng năm được tiến hành vào cuối quý II và đầu quý III của năm báo cáo
lý ngành, lĩnh vực, cơ quan quản lý chương trình quốc gia của thành phố (phần dự toán chương trình quốc gia)
* Tổ chức làm việc về dự toán NSNN: sau khi thông báo số kiểm tra dự toán NSNN, Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện phải tổ chức làm việc để thảo luận về
dự toán ngân sách với cơ quan, đơn vị cùng cấp, UBND các xã, thị trấn
* Quyết định phân bổ, giao dự toán NSNN:
Sau khi nhận được quyết định giao nhiệm vụ thu, chi ngân sách của UBND thành phố, Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện có trách nhiệm tham mưu UBND trình HĐND huyện quyết định dự toán thu, chi ngân sách, phương án phân bổ ngân sách
UBND huyện có trách nhiệm báo cáo UBND thành phố, Sở Tài chính dự toán ngân sách huyện và kết quả phân bổ dự toán ngân sách huyện đã được HĐND huyện quyết định
Căn cứ vào nghị quyết của HĐND, UBND huyện quyết định giao nhiệm vụ thu, chi và mức bổ sung ngân sách cho từng xã sau kỳ họp HĐND huyện vào cuối năm
Trang 28Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế Page 18
Lập dự toán NSNN đã bám sát sự chỉ đạo của UBND Thành phố Các định mức xây dựng dự toán chi được tuân thủ nghiêm túc, tổng số chi và cơ cấu các nhiệm vụ chi theo định hướng của Thành phố được đảm bảo
Việc lập dự toán chi NSNN là một nội dung quan trọng của quản lý ngân sách của chính quyền các cấp Đối với cấp quận, huyện nói chung và huyện Đông Anh nói riêng công tác lập dự toán NSNN được HĐND, UBND và các phòng ban chuyên môn quan tâm và thực hiện khá hoàn chỉnh và tương đối chặt chẽ
* Căn cứ lập dự toán chi NSNN cấp huyện
- Thứ nhất, định hướng phát triển của huyện, trên cơ sở các mục tiêu, chỉ tiêu và
nhiệm vụ giải pháp phát triển kinh tế, văn hoá xã hội của năm, nhiệm vụ chính trị của các đơn vị để định hướng bố trí ngân sách đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ Mỗi năm huyện đặt ra một số chỉ tiêu, dự án quan trọng phải đạt được và nếu đạt được các chỉ tiêu đó thì sẽ tạo động lực để thực hiện các chỉ tiêu khác
- Thứ hai, hướng dẫn xây dựng của Bộ tài chính, Sở tài chính Hà Nội và định
mức chi ngân sách của các lĩnh vực được cấp có thẩm quyền quy định Đây là căn
cứ mang tính bắt buộc phải tuân thủ, đặc biệt là trong việc lập và phân bổ dự toán chi thường xuyên
Như trên đã đề cập, chính quyền cấp huyện không được quyền quy định các định mức, chế độ chi, mà chỉ có trách nhiệm thực hiện chế độ chính sách do Trung ương và thành phố quy định (đối với thành phố Hà Nội định mức phân bổ dự toán ngân sách giai đoạn 2012-2014 là trong thời kỳ ổn định ngân sách 2011 – 2015 và thực hiện theo quy định tại quyết định số 55/2010/QĐ-UBND ngày 15/12/2010 của UBND thành phố)
- Thứ ba, căn cứ vào khả năng cân đối ngân sách, trên cơ sở nguồn thu và tỷ
lệ điều tiết các khoản thu ngân sách giữa các cấp ngân sách của thành phố do UBND thành phố quy định để tính số thu ngân sách huyện được hưởng sau điều tiết làm cơ sở cân đối phân bổ dự toán chi
* Nguyên tắc lập dự toán chi NSNN
Một là, tổng thu từ thuế, phí phải lớn hơn tổng chi thường xuyên
Trang 29Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế Page 19
Hai là, đảm bảo các khoản chi thường xuyên theo định mức, nhất là các khoản lương và phụ cấp theo lương, các khoản chi đảm bảo an ninh quốc phòng, thực hiện chính sách xã hội
Ba là, ưu tiên vốn cho đầu tư phát triển, khi phân bổ vốn đầu tư phát triển cho các dự án, công trình phải đảm bảo đầy đủ thủ tục đầu tư theo quy định, ưu tiên
dự án chuyển tiếp, công tác chuẩn bị đầu tư, chuẩn bị thực hiện dự án, vốn dành cho bồi thường hỗ trợ thu hồi đất để thực hiện các dự án Đối với dự án nhóm C không
bố trí vốn kéo dài quá 02 năm
Bốn là, đảm bảo dự phòng chi ngân sách từ 3-5% tổng chi ngân sách để chi
khắc phục thiên tai dịch bệnh và các trường hợp khẩn cấp không lường trước
Năm là, Đảm bảo các quy định, chỉ đạo của cấp trên về các chương trình mục
tiêu, các cơ chế tài chính tạo nguồn cải cách tiền lương, cơ chế khoán biên chế và kinh phí quản lý hành chính, cơ chế tự chủ tài chính của các đơn vị sự nghiệp có thu
* Trình tự lập dự toán chi NSNN cấp huyện
Sau khi nhận được văn bản hướng dẫn xây dựng dự toán của cấp trên, căn cứ vào các định mức chi ngân sách, Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện chủ trì tham mưu với UBND huyện ra văn bản chỉ đạo, xác định rõ cơ sở xây dựng dự toán để các đơn vị trực thuộc và UBND các xã xây dựng dự toán chi ngân sách của đơn vị mình theo các biểu mẫu quy định và gửi về Phòng Tài chính - Kế hoạch Các đơn vị xây dựng dự toán phải phân tích làm rõ được các nội dung:
+ Với các khoản chi trong định mức (là các khoản chi đã có định mức chi cụ thể) ví dụ: kinh phí quản lý hành chính tính theo biên chế và định mức 1 biên chế (hiện nay Hà Nội quy định kinh phí quản lý hành chính là 40.000.000/biên chế); kinh phí chi cho các sự nghiệp văn hoá, thông tin… tính định mức theo đầu dân số… các đơn vị căn cứ định mức quy định để xác định dự toán chi
+ Các khoản chi ngoài định mức: kinh phí mua sắm sửa chữa tài sản cố định, kinh phí thực hiện các nhiệm vụ dự kiến phát sinh trong năm (không thường xuyên, mang tính cá biệt)
Đối với UBND các xã do đặc thù cấp xã vừa là cấp ngân sách nhưng lại vừa
Trang 30Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế Page 20
là đơn vị dự toán, nên ngoài việc xác định số chi ngân sách còn phải xác định phương án cân đối ngân sách
Phòng Tài chính - Kế hoạch tiếp nhận báo cáo của các đơn vị tiến hành rà soát, đối chiếu với các quy định, định mức chế độ để thẩm định dự toán Trong trường hợp các đơn vị xây dựng dự toán không phù hợp, chưa đúng quy định, phòng Tài chính -
Kế hoạch có trách nhiệm làm việc đề nghị điều chỉnh cho phù hợp
Trong thực tế xây dựng dự toán của các đơn vị huyện Đông Anh đối với các khoản chi trong định mức là phù hợp Tuy nhiên, một số cơ quan, đơn vị xây dựng dự toán ở mức cao cho những nhiệm vụ dự kiến phát sinh hoặc có những nội dung về mua sắm, cải tạo sửa chữa chưa thật sự cần thiết, do vậy Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện thường phải đề nghị, yêu cầu điều chỉnh
Trên cơ sở rà soát điều chỉnh, Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện có trách nhiệm tổng hợp tổng nhu cầu chi thường xuyên của ngân sách huyện; Phối hợp với Ban quản lý dự án huyện để xác định nhu cầu vốn đầu tư xây dựng cơ bản, danh mục dự án đầu tư xây dựng cơ bản
Theo quy định của Luật ngân sách nhà nước thời kỳ ổn định ngân sách từ 3 đến 5 năm (thành phố Hà Nội quy định thời kỳ ổn định ngân sách của các cấp ngân sách thành phố là 5 năm) Trong thời kỳ ổn định ngân sách các cấp được ổn định nguồn thu, nhiệm vụ chi và số trợ cấp cân đối từ ngân sách cấp trên cho ngân sách cấp dưới, các cơ quan chuyên môn của cấp trên chỉ tiến hành làm việc với cấp dưới khi có sự đề nghị của cấp dưới
*Phân bổ dự toán ngân sách nhà nước cấp huyện
Để chính quyền cấp huyện chủ động về dự toán ngân sách hàng năm, UBND Thành phố giao chi tiết các khoản thu, còn lại dự toán chi ngân sách UBND Thành phố chỉ giao tổng số và một số nhiệm vụ chi quan trọng như chi sự nghiệp giáo dục đào tạo, chi sự nghiệp môi trường, dành nguồn thực hiện cải cách tiền lương, chi từ nguồn ngân sách thành phố bổ sung để thực hiện mục tiêu và nhiệm vụ
Theo quy định của Luật NSNN, cấp tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương phải giao dự toán năm sau cho Ngân sách cấp dưới và các đơn vị trực thuộc trước 10/12 năm báo cáo; Cấp quận, huyện và tương đương phải giao dự toán năm sau
Trang 31Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế Page 21
cho ngân sách cấp dưới và đơn vị trực thuộc trước 20/12 năm báo cáo; Cấp xã giao
dự toán trước 31/12 năm báo cáo
Như vậy khoảng thời gian từ khi nhận được quyết định giao dự toán NSNN của UBND thành phố đến khi huyện phải giao dự toán cho ngân sách cho cấp dưới
và các đơn vị trực thuộc chỉ có 10 ngày (trong đó chỉ có từ 6-8 ngày làm việc) Do
đó nếu đợi UBND thành phố giao dự toán chính thức xong huyện mới tiến hành lập phương án phân bổ thì sẽ không đảm bảo thời gian, chưa kể trong thực tế thành phố
Hà Nội thường tổ chức hội nghị giao dự toán chậm hơn quy định một số ngày (thường từ 12 đến 16/12 năm báo cáo)
b Công tác chấp hành ngân sách nhà nước cấp huyện
Sau khi NSNN huyện được phê chuẩn, năm ngân sách bắt đầu thì việc thực hiện ngân sách của huyện cũng được triển khai
Công tác chấp hành dự toán ngân sách là rất quan trọng Đây là khâu quyết định đến sự ảnh hưởng của NSNN cấp huyện đối với sự phát triển kinh tế-xã hội ở địa phương Vì vậy cần bám sát vào dự toán để tổ chức quản lý việc chấp hành các khoản thu và khoản chi trên địa bàn Huyện
Sau khi UBND giao dự toán ngân sách, các đơn vị dự toán tiến hành phân bổ
và giao dự toán ngân sách cho các đơn vị sử dụng ngân sách trực thuộc Dự toán chi thường xuyên giao cho đơn vị sử dụng ngân sách được phân bổ theo từng loại của mục lục NSNN theo các nhóm mục Chi ngân sách gồm 2 khoản mục lớn đó là chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên
Quản lý chi thường xuyên của ngân sách huyện phải theo các nguyên tắc sau: nguyên tắc quản lý theo dự toán; nguyên tắc tiết kiệm, hiệu quả; nguyên tắc chi trực tiếp qua Kho bạc nhà nước
Nội dung cơ bản của chi đầu tư phát triển: trên nguyên tắc quản lý cấp phát thanh toán vốn đầu tư xây dựng cơ bản như cấp phát vốn trên cơ sở thực hiện nghiêm chỉnh trình tự đầu tư và xây dựng, đảm bảo đầy đủ các tài liệu thiết kế, dự toán; Việc cấp phát thanh toán vốn đầu tư và xây dựng cơ bản phải đảm bảo đúng mục đích, đúng kế hoạch; Cấp phát vốn đầu tư xây dựng cơ bản chỉ được thực hiện
Trang 32Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế Page 22
theo đúng mức độ thực tế hoàn thành kế hoạch, trong phạm vi giá dự toán được duyệt; Việc cấp phát vốn đầu tư xây dựng cơ bản được thực hiện bằng hai phương pháp cấp phát không hoàn trả và có hoàn trả, cấp phát thanh toán vốn đầu tư xây dựng cơ bản phải thực hiện giám đốc bằng đồng tiền với việc sử dụng vốn đúng mục đích có hiệu quả vốn đầu tư
Chi NSNN là công việc vô cùng quan trọng vì nó ảnh hưởng đến quá trình phát triển kinh tế - xã hội và có tác dụng lâu dài ở tầm vĩ mô Vì vậy cần đánh giá tính hiệu quả của chi ngân sách qua một loạt các chỉ tiêu, chỉ số bao gồm cả định tính và định lượng Điều đó sẽ giúp cho các nhà phân tích đúng đắn hơn, đánh giá chính xác hơn tính hiệu quả của chi ngân sách và giúp chi ngân sách đúng dự toán tiết kiệm và đạt hiệu quả
c Công tác quyết toán ngân sách nhà nước cấp huyện
Quyết toán NSNN là khâu cuối cùng của một chu trình ngân sách Đó là việc tổng kết lại quá trình thực hiện dự toán ngân sách sau một năm khi năm ngân sách kết thúc nhằm đánh giá toàn bộ kết quả hoạt động của một năm ngân sách từ đó rút
ra ưu, nhược điểm và bài học kinh nghiệm cần thiết trong việc điều hành NSNN trong những chu trình ngân sách tiếp theo Ngoài ra kết quả quyết toán NSNN còn giúp cho UBND huyện đánh giá về tình hình phát triển kinh tế, xã hội trên địa bàn
và có những điều chỉnh phù hợp, kịp thời
(1) Nguyên tắc và quy định lập báo cáo quyết toán ngân sách nhà nước năm:
- Số liệu trong báo cáo quyết toán phải chính xác, trung thực Nội dung báo cáo quyết toán ngân sách phải theo đúng nội dung ghi trong dự toán được duyệt và phải báo cáo quyết toán chi tiết theo mục lục NSNN (Chương - Loại - Khoản - Nhóm - Mục - Tiểu mục)
- Báo cáo quyết toán năm của đơn vị dự toán gửi Phòng Tài chính- Kế hoạch huyện phải gửi kèm theo các báo cáo theo quy định
- Trình tự lập, xét duyệt báo cáo thu chi NSNN năm đối với đơn vị dự toán phải theo quy định là: sau khi thực hiện xong công tác khoá sổ cuối ngày 31/12, số liệu của cơ quan tài chính và KBNN cả về tổng số và chi tiết, khi đó đơn vị mới
Trang 33Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế Page 23
được tiến hành lập báo cáo quyết toán năm
(2) Phương pháp lập quyết toán ngân sách nhà nước cấp huyện:
Lập quyết toán NSNN thường được thực hiện theo phương pháp lập từ cơ sở, tổng hợp từ dưới lên, phương pháp này cho phép công tác lập quyết toán ngân sách được thực hiện hoàn thiện, toàn diện, đầy đủ, chính xác, khách quan và phản ánh trung thực tình trạng hoạt động thu chi ngân sách huyện
(3) Trình tự lập quyết toán ngân sách nhà nước cấp huyện:
- Công tác chuẩn bị: công tác này thường được tiến hành vào đầu quý IV của năm ngân sách
- Lập quyết toán ngân sách năm: phòng Tài chính - Kế hoạch có trách nhiệm tổng hợp quyết toán của các cấp, các ngành thuộc ngân sách huyện, cấp trên để tổng hợp thành quyết toán của ngân sách huyện Số liệu quyết toán phải được đối chiếu
và được kho bạc huyện xác nhận
(4) Xét duyệt quyết toán ngân sách nhà nước cấp huyện
Phòng Tài chính - Kế hoạch có trách nhiệm xét duyệt báo cáo quyết toán năm của các đơn vị trực thuộc ngân sách huyện Sau đó tổng hợp thành báo cáo thu, chi ngân sách trên địa bàn để gửi HĐND và UBND huyện đồng thời gửi Sở tài chính Trong quá trình lập, phê duyệt thẩm định quyết toán thu, chi NSNN phải đảm bảo các yêu cầu sau:
- Những khoản thu không đúng quy định của pháp luật phải được hoàn trả tổ chức, cá nhân đã nộp; Những khoản phải thu nhưng chưa thu được phải được truy thu đầy đủ cho ngân sách
- Những khoản chi không đúng với quy định của pháp luật phải được thu hồi
đủ cho ngân sách
(5) Hồ sơ báo cáo quyết toán ngân sách nhà nước
Hồ sơ báo cáo quyết toán gồm hai phần: phần báo cáo bằng số liệu và phần thuyết minh bằng lời văn
Phần báo cáo quyết toán bằng số liệu gồm các báo cáo tổng hợp và báo cáo chi tiết về tình hình thực hiện kế hoạch thu chi của ngân sách
Trang 34Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế Page 24
Phần thuyết minh bằng lời văn là phân tích tổng hợp bằng lời văn về tình hình thực hiện kế hoạch chi ngân sách từ đó rút ra ưu, nhượng điểm và các bài học kinh nghiệm cho các chu trình ngân sách tiếp theo
d Công tác kiểm tra, thanh tra, khen thưởng và xử lý vi phạm các chế độ quản lý chi NSNN cấp huyện
* Kiểm tra, thanh tra
Trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình, cơ quan quản lý Nhà nước và đơn vị dự toán ngân sách có trách nhiệm kiểm tra việc thực hiện các chế độ thu, chi
và quản lý NSNN
- Kiểm toán Nhà nước là cơ quan thuộc Chính phủ, thực hiện việc kiểm toán, xác định đúng đắn, hợp pháp của các số liệu kế toán, báo cáo quyết toán của các cơ quan nhà nước, các đơn vị có nhiệm vụ thu, chi NSNN theo quy định của Chính phủ
Khi thực hiện nhiệm vụ, cơ quan Kiểm toán nhà nước có quyền độc lập và chịu trách nhiệm trước pháp luật về kết luận kiểm toán của mình
Cơ quan Kiểm toán nhà nước có trách nhiệm báo cáo kết quả kiểm toán với Chính phủ, báo cáo với Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội khi có yêu cầu
- Thanh tra tài chính có nhiệm vụ thanh tra việc chấp hành pháp luật về thu, chi và quản lý ngân sách của tổ chức và cá nhân
Nhiệm vụ, quyền hạn của thanh tra tài chính đối với việc lập, chấp hành và quyết toán ngân sách được thực hiện theo quy định của pháp luật
Trang 35Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế Page 25
hiện năm trước
- Sau khi nhận được tiền thưởng của ngân sách cấp tỉnh, UBND huyện lập phương
án sử dụng trình Hội đồng nhân dân quyết định để bổ sung vốn đầu tư xây dựng cơ bản các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội và nhiệm vụ quan trọng khác
(2) Những hành vi sau đây là những hành vi vi phạm pháp luật về ngân sách
- Che giấu nguồn thu, thu để ngoài ngân sách, trì hoãn hoặc không thực hiện nghĩa vụ nộp ngân sách;
- Cho miễn, giảm các khoản nộp ngân sách trái quy định hoặc không đúng thẩm quyền;
- Lợi dụng chức vụ, quyền hạn để chiếm dụng, làm thiệt hại nguồn thu của ngân sách và tài sản của Nhà nước;
- Thu sai quy định của pháp luật, chi sai chế độ, không đúng mục đích, không đúng dự toán ngân sách được duyệt, làm thất thoát kinh phí ngân sách;
- Hạch toán sai chế độ kế toán của Nhà nước và mục lục ngân sách nhà nước gây thiệt hại cho ngân sách nhà nước;
- Các hành vi khác vi phạm quy định của pháp luật về ngân sách
Tổ chức, cá nhân có những hành vi vi phạm pháp luật về ngân sách làm tổn thất ngân sách, tài sản của Nhà nước đều phải bồi thường; Tùy theo tính chất, mức
độ vi phạm, người có hành vi vi phạm pháp luật bị xử lý kỷ luật, xử phạt hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật
Tổ chức, cá nhân có quyền khiếu nại, khởi kiện, tố cáo những hành vi vi phạm pháp luật về ngân sách Việc khiếu nại, khởi kiện, tố cáo và việc giải quyết được thực hiện theo quy định của pháp luật
2.1.6 Các yếu tố tác động đến quản lý chi ngân sách nhà nước cấp huyện
2.1.6.1 Yếu tố bên trong
Một là, nhận thức của lãnh đạo chính quyền huyện về tầm quan trọng và trách
nhiệm trong quản lý NSNN tại địa phương
Để tham gia chỉ đạo điều hành và quản lý NSNN, lãnh đạo chính quyền huyện phải nắm vững các yêu cầu và nguyên tắc quản lý NSNN, đó là: NSNN phải được
Trang 36Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế Page 26
quản lý đầy đủ, toàn vẹn ở tất cả các khâu của chu trình ngân sách (từ khâu Lập dự toán ngân sách - Chấp hành ngân sách - Quyết toán ngân sách) Phải nắm vững các nhân tố có ảnh hưởng đến nguồn thu NSNN; số thu NSNN; đối tượng thu NSNN; nắm vững yêu cầu của Nhà nước về thực hiện đảm bảo chi NSNN; các đối tượng được thụ hưởng từ NSNN; nắm vững vai trò đặc điểm của NSNN nói chung
và NSNN địa phương đang quản lý Đặc biệt là ảnh hưởng của các nhân tố như chính sách vĩ mô về tài chính tiền tệ; ảnh hưởng của hội nhập; ảnh hưởng của kinh
tế thị trường
Lãnh đạo chính quyền cấp huyện ở mỗi địa phương phải tìm ra những giải pháp phù hợp, phải sử dụng những công cụ, chính sách tác động một cách linh hoạt, sắc bén, có trọng điểm, có mục tiêu và phương hướng rõ ràng để động viên mọi nguồn lực xã hội, kích thích sự sáng tạo, trọng dụng tài năng nhằm kích thích mọi động lực phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương nói riêng và cả nước nói chung
Hai là, tổ chức bộ máy quản lý ngân sách cấp huyện Cần xây dựng cơ cấu, tổ chức bộ máy tham mưu giúp việc phù hợp với thẩm quyền, chức năng và nhiệm vụ được chính phủ quy định Tổ chức bộ máy tinh gọn và chất lượng nguồn nhân lực cao luôn là mục tiêu cần hướng tới
Ba là, trình độ cán bộ quản lý Con người là nhân tố quan trọng cho sự phát triển Cần chú trọng đào tạo nguồn nhân lực thông qua việc tăng cường đầu tư cho giáo dục - đào tạo và nghiên cứu sắp xếp bộ máy tổ chức đảm bảo tinh gọn, hiệu quả Với quan điểm và thực tế chứng minh cho thấy: cán bộ là cái gốc của mọi công việc, công việc nào muốn thực hiện có kết quả tốt cũng đòi hỏi phải có đội ngũ những người tổ chức thực hiện phải có năng lực, tâm huyết và đạo đức nghề nghiệp Trong lĩnh vực quản lý tài chính càng đòi hỏi phải có một đội ngũ cán bộ tinh thông nghiệp vụ, am hiểu tình hình kinh tế xã hội của địa phương, chủ trì phối hợp nhịp nhàng để tham mưu đề xuất kịp thời việc điều hành và quản lý ngân sách
Bốn là, hệ thống thông tin, phương tiện quản lý Theo yêu cầu của hội nhập và
phát triển, các phương thức thu thập thông tin thủ công thực sự không còn phù hợp
cả về chất lượng và thời gian, không còn phù hợp cả về độ chính xác và an toàn
Trang 37Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế Page 27
Trong xu thế phát triển khoa học và công nghệ của thời đại mới, việc sử dụng các thành tựu của công nghệ thông tin đã đem lại nhiều lợi ích thiết thực Để nâng cao hiệu quả hoạt động, cần đẩy mạnh tiến độ ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác quản lý NSNN; Triển khai ứng dụng các phần mềm, các tiến bộ của công nghệ thông tin trong quản lý NSNN, phối hợp quản lý thu, thực hiện kiểm soát chi, quản
lý dự toán NSNN, thực hiện thanh toán điện tử
Năm là, hệ thống kiểm soát, thanh tra Mục đích của việc thực hiện thanh tra,
kiểm tra, kiểm soát là nhằm phòng ngừa phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật; phát hiện tham nhũng lãng phí; phát hiện những sơ hở trong cơ chế quản
lý để kiến nghị với cơ quan nhà nước có thẩm quyền đưa ra các biện pháp khắc phục; phát huy nhân tố tích cực; bảo vệ lợi ích hợp pháp của nhà nước, của các đơn
vị, tổ chức kinh tế và cá nhân Đây là nhân tố có tác động lớn đến tính hiệu lực, hiệu quả của công tác quản lý nói chung và của công tác quản lý NSNN nói riêng Nội dung, phạm vi và đối tượng của công tác kiểm tra, thanh tra đối với hoạt động của NSNN rất đa dạng Việc kiểm tra, thanh tra có thể được tiến hành với tất cả các khâu hoặc các lĩnh vực hoạt động của NSNN từ khâu lập, chấp hành và quyết toán NSNN đến các đơn vị có liên quan tới thực hiện thu hoặc thụ hưởng kinh phí từ NSNN Cấp độ kiểm tra, thanh tra cũng đa dạng: kiểm tra, thanh tra của chính phủ; kiểm tra, thanh tra chuyên ngành; kiểm tra, thanh tra nội bộ
2.1.6.2 Yếu tố bên ngoài
Một là, các chính sách vĩ mô của Nhà nước Nền kinh tế của một quốc gia phụ
thuộc lớn vào các chính sách vĩ mô mà quốc gia đó đang thực hiện, gồm chính sách kinh tế, chính sách xã hội Khi các chính sách vĩ mô phù hợp, phát huy hiệu quả sẽ tác động tới sự cân bằng thu, chi ngân sách, sự ổn định xã hội Các công cụ của chính sách kinh tế vĩ mô gồm: chính sách tài chính, chính sách tiền tệ, chính sách thu nhập, chính sách kinh tế đối ngoại
Hai là, trình độ phát triển kinh tế - xã hội NSNN là tổng hòa các mối kinh tế -
xã hội, do vậy nó luôn chịu sự tác động của các yếu tố đó cũng như các chính sách kinh tế - xã hội và cơ chế quản lý tương ứng Cụ thể:
Trang 38Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế Page 28
- Về kinh tế: kinh tế quyết định các nguồn lực tài chính và ngược lại, nguồn lực tài chính cũng tác động mạnh mẽ đối với quá trình đầu tư phát triển và hình thành cơ cấu kinh tế hợp lý trong quá trình hiện đại hóa nền kinh tế Kinh tế ổn định, tăng trưởng và phát triển bền vững là cơ sở đảm bảo vững chắc của nền tài chính mà trong đó NSNN là khâu trung tâm, giữ vai trò trọng yếu trong phân phối các nguồn lực tìa chính quốc gia Kinh tế càng phát triển, nền tài chính càng ổn định
và phát triển thì vai trò của NSNN ngày càng được nâng cao thông qua chính sách tài khóa, thực hiện việc phân bổ các nguồn lực cho phát triển kinh tế và ổn định xã hội
- Về xã hội: xã hội ổn định bởi chế độ chính trị ổn định, sự ổn định về chính trị
- xã hội là cơ sở để động viên mọi nguồn lực và tài nguyên quốc gia cho sự phát triển Mặt khác, chính trị - xã hội cũng hình thành nên môi trường và điều kiện để thu hút các nguồn vốn đầu tư trong nước và quốc tế; Thúc đẩy quá trình tăng trưởng kinh tế cũng như tăng các nguồn lực tài chính Sự ổn định chính trị - xã hội ở Việt Nam hiện nay là nhân tố tích cực để Việt Nam vượt qua khủng hoảng kinh tế, mở ra
cơ hội và điều kiện thuận lợi cho quá trình hội nhập kinh tế toàn cầu
Ba là, đổi mới cơ chế quản lý NSNN mà trọng tâm là hoàn thiện phân cấp quản lý NSNN, phân định thu, chi giữa các cấp ngân sách, mở rộng quyền chi phối quỹ dự trữ tài chính và quỹ dự phòng, nâng cao quyền tự quyết của ngân sách cấp dưới trong hệ thống NSNN đã tạo ra những chuyển biến tích cực trong quản lý hệ thống ngân sách quốc gia Trong hơn 20 năm qua, việc liên tục đổi mới cơ chế quản
lý NSNN đem lại những chuyển biến tích cực và hiệu quả trong quản lý hệ thống ngân sách quốc gia Nhờ đó nguồn thu NSNN không ngừng tăng lên, NSNN từng bước vào thế cân đối tích cực trong quá trình phát triển kinh tế theo xu thế hội nhập
Bốn là, chính sách khuyến khích khai thác nguồn lực tài chính Hệ thống các
chính sách thưởng vượt thu, quyền chi phối kết dư ngân sách cuối năm và sử dụng quỹ dự trữ tài chính, quỹ dự phòng đã tạo ra động lực mạnh mẽ cho các cấp chính quyền địa phương, phát huy tính năng động, sáng tạo trong khai thác các nguồn thu hiện hữu và các nguồn thu tiềm năng ở địa phương Đây là động lực rất quan trọng cho mở rộng nguồn thu, tăng thu ngân sách và bảo đảm cân đối bền vững của hệ
Trang 39Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế Page 29
thống ngân sách quốc gia
2.2 Cơ sở thực tiễn về quản chi ngân sách nhà nước
2.2.1 Kinh nghiệm về quản lý chi ngân sách nhà nước của một số nước
2.2.1.1 Kinh nghiệm của Trung Quốc
Theo kinh nghiệm tại Sở Tài chính tỉnh Hà Nam, phòng Tài chính Trịnh Châu, Sở Tài chính Quảng Đông, NSNN được chia thành 5 cấp: cấp trung ương, cấp tỉnh, cấp thành phố, cấp huyện, cấp xã (ngân sách không lồng ghé) (Tác giả Nguyễn Phương Thảo,2013)
Trước cải cách, lập dự toán căn cứ chủ yếu vào tình hình thực hiện năm trước, quy trình đơn giản Các đơn vị dự toán thụ động trong việc lập dự toán, quy định lập dự toán không rõ ràng, ít quyền trong việc đề xuất dự toán của mình Các đơn vị sự nghiệp có thu phí tự sử dụng và để ngoài ngân sách, không kiểm soát được, các đơn vị dự toán rút kinh phí trực tiếp từ ngân hàng nhân dân Trung Quốc
về chi tiêu
Từ năm 2000, NSNN của Trung Quốc tiến hành cải cách mạnh mẽ, đặc biệt trên 3 mặt: cải cách khâu lập dự toán ngân sách, cải cách công tác cán bộ thông qua đào tạo và đào tạo lại, cải cách công tác kho quỹ;
Đối với lập dự toán và quyết định dự toán: giao các đơn vị dự toán tiến hành
lập dự toán hàng năm, đồng thời lập kế hoạch tài chính ngân sách 3 – 5 năm để làm căn cứ định hướng, nhưng số liệu này không phải thông qua Quốc hội hoặc HĐND các cấp; Việc lập và quyết định dự toán ngân sách hàng năm theo từng cấp: Uỷ ban cải cách và phát triển có trách nhiệm chuẩn bị các báo cáo đánh giá tổng thể về GDP, kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội, kế hoạch trung hạn phát triển đất nước Quy trình lập dự toán được thực hiện theo hình thức 2 xuống 2 lên, vào tháng 6 hàng năm, cơ quan tài chính ban hành hướng dẫn lập dự toán năm sau, trên cơ sở đó các đơn vị dự toán lập khái toán gửi cho cơ quan tài chính lần thứ nhất Sau khi nhận được khái toán của đơn vị, khoảng tháng 9-10 hàng năm cơ quan tài chính có văn bản yêu cầu đơn vị lập lại dự toán trên cơ sở khả năng cân đối của ngân sách, các đơn vị dự toán tiến hành điều chỉnh lại khái toán và gửi lại cơ quan tài chính lần
Trang 40Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế Page 30
thứ hai trước ngày 15/12 hàng năm sau đó cơ quan tài chính tổng hợp xin ý kiến UBND cuối cùng trình HĐND phê chuẩn dự toán Sau khi HĐND phê duyệt trong vòng 01 tháng cơ quan tài chính phê chuẩn dự toán chính thức cho các đơn vị, giao
số bổ sung cho ngân sách cấp dưới Cơ quan tài chính không tiến hành thảo luận, làm việc trực tiếp với đơn vị dự toán và ngân sách cấp dưới, không thẩm định dự toán phân bổ chi tiết
Đối với chi ngân sách: định mức chi ngân sách được phân bổ theo từng
ngành đặc thù khác nhau và quy định khung mức cho từng cấp chính quyền địa phương quyết định cụ thể Việc phân cấp chi ngân sách được phân rõ ràng, NSTW đảm bảo chi cho lĩnh vực an ninh, quốc phòng, ngoại giao, môi trường và các hoạt động của cơ quan nhà nước cấp trung ương; NSĐP Chính quyền cấp nào có trách nhiệm thực hiện các nhiệm vụ chi do cấp đó quản lý, ngoài ra còn thực hiện các nhiệm vụ do ngân sách cấp trên giao
Các chính sách đầu tư
Đối với giáo dục đào tạo: Luật Giáo dục đã quy định không phải đóng học phí 9 năm giáo dục phổ thông bắt buộc từ lớp 1 đến lớp 9; Các trường dân lập, bán công tự thành lập và hoạt động, không phải nộp thuế và tiền thuê đất; Các trường đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp được phép vay vốn tín dụng để đầu tư trang thiết bị giảng dạy, đồng thời chủ động sử dụng nguồn thu học phí, thu từ tiền
sử dụng đồ dùng học tập để trả nợ khi đến hạn Các trường thuộc Bộ, ngành, đơn vị lập thì phải tự lo kinh phí, Chính phủ xét thấy cần thiết thì hỗ trợ một phần; thực hiện khoán chi cho tất cả các trường
Đối với nông nghiệp: sau khi có Luật Nông nghiệp, các chính sách của Chính phủ đã được ban hành bảo hộ hỗ trợ nông dân, nâng cao nhận thức về nông nghiệp đối với nông dân, tạo điều kiện đầu ra cho sản phẩm nông nghiệp, giải quyết nghèo đói cho nông dân bằng cách tạo ra việc làm nâng cao đời sống, thúc đẩy văn hoá phát triển ở nông thôn Các chính sách được cụ thể hoá như miễn giảm thuế nông nghiệp; Phát triển hệ thống thuỷ lợi, xây dựng vùng chuyên canh, cung cấp