Một số vấn đề pháp lý về hợp đồng cho thuê tài chính ở Việt Nam

Bảng chữ viết tắt trong luận văn blds : Bộ luật dân sự CTTC : Cho thuê tài chính HĐCTTC : Hợp đồng cho thuê tài chính HĐDS : Hợp đồng dân sự HĐKT : Hợp đồng kinh tế NĐ : Nghị định NHNN

ĐạI HọC QuốC GIA Hà NộI

KHOA LUậT

Lê thị thảo

Một số vấn đề pháp lý

về hợp đồng cho Thuê tài chính ở việt Nam

chuyên ngành: luật kinh tế

mã số: 5.05.15

luận văn thạc sỹ khoa học luật

ng-ời h-ớng dẫn khoa học: TS lê thị thu thủy

Huế - 2002

lời cam đoan

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên c-ú độc lập của cá nhân tôi với sự h-ớng dẫn khoa học của TS Lê Thị Thu Thủy và có sự tham khảo một số tài liệu Nếu có gì sai trái tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm

Tác giả

Lê Thị Thảo

lời cám ơn

Tôi xin chân thành cám ơn

TS Lê Thị Thu Thủy cùng toàn thể các thầy cô giáo đã tận tình giúp đỡ tôi hoàn thành bản luận văn này Xin gửi lời cám ơn đến tất cả các bạn, các đồng nghiệp và gia đình đã tạo mọi điều kiện để tôi

có thể hoàn thành công trình của mình!

Tác giả

Lê Thị Thảo

Bảng chữ viết tắt trong luận văn

blds : Bộ luật dân sự CTTC : Cho thuê tài chính HĐCTTC : Hợp đồng cho thuê tài chính HĐDS : Hợp đồng dân sự

HĐKT : Hợp đồng kinh tế NĐ : Nghị định

NHNN : Ngân hàng nhà n-ớc TCTD : Tổ chức tín dụng TSCĐ : Tài sản cố định TSLĐ : Tài sản l-u động

Lời nói đầu

1 Tính cấp thiết của đề tài:

Việc chuyển đổi nền kinh tế từ cơ chế kế hoạch hoá tập trung bao cấp sang nền kinh tế thị tr-ờng có sự quản lý của Nhà n-ớc đã mang lại cho nền kinh tế Việt Nam từng b-ớc chuyển biến mạnh mẽ và đạt đ-ợc những thành tựu to lớn trong những năm qua Kinh tế tăng tr-ởng khá, nhịp độ tăng tổng sản phẩm bình quân hàng năm là 7% Lạm phát đ-ợc đẩy lùi, đời sống kinh tế của đông đảo quần chúng nhân dân đ-ợc cải thiện Tuy nhiên để duy trì đ-ợc nhịp độ phát triển đó, tránh nguy cơ tụt hậu, tiếp tục sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, hội nhập với nền kinh

tế khu vực và thế giới, đòi hỏi phải có một khối l-ợng vốn lớn, các doanh nghiệp phải tạo ra những sản phẩm đạt chất l-ợng cao, mẫu mã đủ sức cạnh tranh trên thị tr-ờng Để đạt đ-ợc điều đó, vấn đề đặt ra là phải có cơ chế huy động vốn hữu hiệu nhằm khơi thông các nguồn vốn trong n-ớc, thu hút nguồn vốn đầu t- n-ớc ngoài,

đổi mới máy móc thiết bị, dây chuyền công nghệ hiện đại Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VIII đã đặt ra nhiệm vụ: “Phát triển thị trường vốn bằng nhiều hình thức thu hút tiền gửi trung và dài hạn qua ngân hàng và các công ty tài chính để cho vay đầu tư phát triển” [19,100] và tiếp tục khẳng định trong Nghị quyết Đại hội

Đảng toàn quốc lần thứ IX: “Phát triển thị trường vốn và tiền tệ, nhất là thị trường vốn trung và dài hạn, thu hút các nguồn vốn bên ngoài, đa dạng hoá các công cụ và hình thức tổ chức tài chính, tiền tệ phi Ngân hàng và các quỹ đầu t- nhằm động viên các nguồn lực cho phát triển kinh tế, xã hội” [20,192-194]

Trong điều kiện hiện nay, khả năng tài chính của các doanh nghiệp còn hạn chế, cơ chế vay vốn thông qua Ngân hàng còn gặp nhiều khó khăn, Cho thuê tài chính (finance lease) - một hình thức tài trợ vốn trung và dài hạn thông qua hợp đồng cho thuê tài chính đáp ứng đ-ợc nhu cầu về vốn cho các doanh nghiệp và đáp ứng đ-ợc nhu cầu của nền kinh tế Việt Nam hiện nay

Có thể nói, hoạt động CTTC ở Việt Nam là một hình thức hoạt động tín dụng t-ơng đối mới mẻ Trong những năm gần đây, qua quá trình đa dạng hoá các loại hình tín dụng nhằm cung ứng nguồn vốn cho các doanh nghiệp, thu hút các nguồn vốn phục vụ cho công cuộc

công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất n-ớc, hoạt động CTTC đã đ-ợc chú ý đến Cơ sở pháp lý cho hoạt động CTTC ở Việt Nam đ-ợc khởi điểm

từ khi có Nghị định số 64/CP ngày 09/10/1995 về quy chế tạm thời về tổ chức và hoạt động của công ty CTTC tại Việt Nam (sau đây gọi tắt

là NĐ số 64/CP)

Quá trình hình thành và phát triển của hoạt động CTTC trong thời gian qua

đã thu đ-ợc nhiều kết quả, đã mang lại cơ hội kinh doanh cho nhiều doanh nghiệp Tuy nhiên, thực tế hoạt động CTTC cũng gặp không ít khó khăn, v-ớng mắc do ch-a

có một hệ thống pháp luật hoàn chỉnh đồng bộ, ch-a có một hành lang pháp lý vững chắc an toàn để tạo lập và thực hiện hoạt động CTTC Hiện nay pháp luật điều chỉnh hoạt động CTTC chỉ mới dừng lại ở các văn bản d-ới luật: Nghị định 16/CP ban hành ngày 02/05/2001 về tổ chức và hoạt động của Công ty CTTC (NĐ16/CP) Bên cạnh đó, cơ sở pháp lý cho việc ký kết và thực hiện HĐCTTC chịu sự điều chỉnh của Pháp lệnh Hợp đồng kinh tế (25/09/1989) và Bộ luật Dân sự (1996), trong đó có rất nhiều quy định trong pháp lệnh HĐKT không còn phù hợp với điều kiện nền kinh tế hiện nay Các hoạt động của các doanh nghiệp đang đ-ợc điều chỉnh bởi các luật mới: Luật Ngân hàng Nhà n-ớc Việt Nam, Luật các tổ chức tín dụng, Luật doanh nghiệp Nh- vậy, cơ sở để thiết lập và thực hiện HĐCTTC đã không còn phù hợp trong trong tình hình mới và hiệu quả pháp lý không cao do chủ yếu đ-ợc điều chỉnh bởi các văn bản d-ới luật Mặt khác, ch-a có các văn bản h-ớng dẫn cụ thể về việc ký kết và thực hiện HĐCTTC Do đó, nhu cầu đòi hỏi cần phải có một hành lang pháp lý hoàn thiện, thống nhất đồng bộ và có hiệu lực pháp lý cao để thúc đẩy hoạt động CTTC Việc xây dựng và hoàn thiện khung pháp lý về HĐCTTC là một tất yếu khách quan, nhằm thúc đẩy hoạt động CTTC ngày càng phát triển

2 Tình hình nghiên cứu đề tài:

Hoạt động CTTC đã đ-ợc nhiều luật gia cũng nh- các nhà kinh tế quan tâm

nghiên cứu dưới các góc độ khác nhau như: “Tìm hiểu và sử dụng thị tr-ờng tín dụng

thuê mua" của Trần Tô Tử, Nguyễn Hải Sản - NXB Thành phố Hồ Chí Minh, 1996;

“Cơ sở pháp lý cho hoạt động thuê mua ở Việt Nam - thực trạng và giải pháp” - luận văn Thạc sỹ của tác giả Doãn Hồng Nhung,1998; “ Hoàn thiện cơ chế CTTC

tại Việt Nam” - luận văn Thạc sỹ kinh tế của tác giả Bùi Quang Hải; “Tín dụng thuê mua-hình thức đầu t- mới”,Tạp chí Tài chính số ra tháng 12/1996; “Những v-ớng

mắc cần tháo gỡ trong hoạt động CTTC”, Tạp chí Ngân hàng số 6/1999 Trong các

công trình trên các tác giả đã trình bày, phân tích khá chi tiết một số vấn đề lý luận

và thực tiễn về hoạt động CTTC ở Việt Nam theo quy định NĐ 64/CP, đã khắc họa

đ-ợc bức tranh chung về hoạt động cho thuê tài chính, cung cấp các thông tin về kinh nghiệm thực hiện nghiệp vụ CTTC ở các n-ớc trong khu vực và thế giới và nghiên cứu nghiệp vụ cho thuê d-ới giác độ kinh tế Tuy nhiên, việc đi sâu nghiên cứu về cơ sở pháp lý của hoạt động CTTC và HĐCTTC vẫn ch-a đ-ợc đề cập đến một cách toàn diện Nh- vậy, có thể nói từ khi hoạt động CTTC chính thức đi vào hoạt động ở Việt Nam cho đến nay, ch-a có công trình nào nghiên cứu một cách có

hệ thống về các quy định của HĐCTTC Trong luận văn này, tác giả cũng không có tham vọng đề cập tới tất cả những vấn đề của HĐCTTC, mà chỉ xem xét d-ới góc độ pháp luật, những vấn đề có tính chất cơ bản nhất, góp phần xây dựng cơ chế pháp lý thúc đẩy hoạt động CTTC

3 Mục đích nghiên cứu của đề tài:

- Đề tài nghiên cứu các quy định của pháp luật hiện hành về HĐCTTC; thực tiễn hoạt động CTTC thông qua việc thực hiện HĐCTTC, chỉ ra những vấn đề bất cập cũng nh- những giải pháp cho việc thực thi và tiếp tục hoàn thiện các quy định của pháp luật này

- Mục đích nghiên cứu, nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

4 Ph-ơng pháp nghiên cứu:

Luận văn đ-ợc nghiên cứu dựa trên cơ sở ph-ơng pháp luận của chủ nghĩa Mác-Lênin kết hợp với các ph-ơng pháp phân tích và tổng hợp, ph-ơng pháp so sánh, ph-ơng pháp điều tra, đánh giá và các chủ tr-ơng, đ-ờng lối, quan điểm của nhà n-ớc ta, các quy phạm pháp luật liên quan đến phát triển kinh tế - xã hội đ-ợc

sử dụng làm cơ sở pháp lý, từ đó rút ra những kết luận có tính chất tổng hợp, đ-a ra những kiến nghị nhằm hoàn thiện hơn nữa pháp luật về HĐCTTC trong giai đoạn hiện nay

5 Cơ cấu của đề tài:

Để đạt đ-ợc mục đích và nhiệm vụ đề ra, với những ph-ơng pháp nghiên cứu trên, đề tài đ-ợc bố cục nh- sau :

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm ba ch-ơng:

- Ch-ơng I: Khái quát chung về hợp đồng cho thuê tài chính

- Ch-ơng II: Giao kết và thực hiện hợp đồng cho thuê tài chính

- Ch-ơng III: Định h-ớng và giải pháp hoàn thiện pháp luật về HĐCTTC ở

Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

6 Điểm mới của đề tài:

- Luận văn đ-a ra những giải pháp góp phần hoàn thiện quy định của pháp luật về HĐCTTC

DANH MụC TàI LIệU THAM KHảO

[1] Hiến pháp n-ớc CHXHCN Việt Nam 1992

[2] Bộ luật dân sự Việt Nam, Nhà xuất bản chính trị quốc gia 1995

[3] Pháp lệnh hợp đồng kinh tế ngày 25/09/1989 của Hội đồng nhà n-ớc Việt Nam

[4] Pháp lệnh Ngân hàng nhà n-ớc Việt Nam, Pháp lệnh Ngân hàng, Hợp tác xã tín dụng và Công ty CTTC, Nhà xuất bản pháp lý Hà Nội, 1990

[5] Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án dân sự ngày 01/01/1990 của Hội

[12] Nghị định số 16/CP ngày 02/05/2001 về tổ chức và hoạt động của công ty CTTC

[13] Quyết định số 149/QĐ-NH5 ngày 27/05/1995 của Thống đốc Ngân hàng nhà n-ớc Việt Nam h-ớng dẫn thực hiện quy chế tạm thời về tổ chức và hoạt động của công ty CTTC tại Việt Nam

[14] Thông t- số 03 ngày 09/02/1996 h-ớng dẫn thực hiện quy chế tạm thời về

tổ chức và hoạt động của Công ty CTTC tại Việt Nam

[15] Thông t- số 07 ngày 11/09/1996 h-ớng dẫn đăng ký kinh doanh đối với công ty CTTC Việt Nam

[16] Thông t- số 06/TC/TCT ngày 23/10/1996 của Bộ tài chính h-ớng dẫn nghĩa vụ cho thuê của các cá nhân và ng-ời n-ớc ngoài cho thuê máy máy móc, thiết bị ph-ơng tiện vận tải tại Việt Nam

[17] Thông t- số 08 ngày 6/ 9 /2001 h-ớng dẫn thực hiện Nghị định số 16/CP [18] Hiệp định thống nhất luật dân sự về tín dụng thuê mua quốc tế (Hiệp hội tín dụng thuê mua quốc tế ngày 26/5/1988 tại Ottwa-Canada)

[19] Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII, Nhà xuất bản chính trị quốc gia Hà Nội, 1996

[20] Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Nhà xuất bản chính trị quốc gia Hà Nội, 2001

[21] Báo cáo sơ kết hoạt động của các Công ty CTTC, tháng 8/2000

[22] Nguyễn Đình Bích, Cần đánh giá đúng về HĐCTTC; Báo pháp luật, số 207

ngày 4/11/2001

[23] Trần Bình, Một số vấn đề về phát triển thuê mua tài chính ở n-ớc ta; Tạp

chí Kinh tế và dự báo, số ra ngày 12/02/1997

[24] Vũ Cao, Đừng làm giảm sút nhiệt tình của nhà đầu t-; Báo An ninh Thế

giới, ngày 11/04/2001

[25] Các chuẩn mực kinh tế quốc tế, Ngân hàng thế giới; Nhà xuất bản chính trị quốc gia, năm 2000

[26] Đặng Minh Châu, Thực hiện nghiệp vụ tín dụng thuê mua - Một biện pháp

5/1995

[27] Vũ Hà C-ờng, Kích thích CTTC; Báo Kinh doanh số 47, ngày 18/04/2001 [28] Bùi Hồng Đới, Khả năng tăng tr-ởng d- nợ cho thuê của các Công ty

CTTC; Tạp chí Thị tr-ờng tài chính tiền tệ số 8/2000

[29] Bùi Hồng Đới, Những v-ớng mắc cần tháo gỡ trong hoạt động CTTC; Tạp

chí Ngân hàng số 6/1999

[30] Giáo trình luật ngân hàng, Tr-ờng Đại học luật Hà nội; Nhà xuất bản Công an nhân dân,1998

[31] Giáo trình luật kinh tế, Đại học quốc gia Hà nội,1997

[32] Đoàn Thanh Hà, CTTC - giải pháp về vốn đổi mới công nghệ cho các

[33] Bùi Quang Hải, Hoàn thiện cơ chế CTTC tại Việt nam, Luận án thạc sỹ

n-ớc và pháp luật số 10/1997

[40] Thuận Lộc, Tìm hiểu một số thuật ngữ; Thông tin Ngân hàng Ngoại th-ơng số

4/1995

[41] Tài liệu hội thảo về nghiệp vụ thuê mua, 1995

[42] Vũ Quốc Trung, Một số vấn đề trong hoạt động CTTC ở Việt Nam; Tạp chí

ngân hàng số 3/2000

[43] Lê Công Th-ơng, Ưu thế của ph-ơng thức tín dụng thuê mua; Thời báo

Tài chính Việt Nam số ra ngày 9/6/1996

[44] Lê Tuấn, Thị tr-ờng CTTC khúc mắc từ các quy định; Báo Đầu t- chứng

khoán, số 58, ngày 12/01/2001

[45] Trần Tô Tử, Nguyễn Hải Sản, Tìm hiểu và sử dụng thị tr-ờng tín dụng

[46] Hoàng Quý V-ơng, Phạm Tấn Long, Cho thuê tài chính ở Việt nam - tại