Hướng Dẫn Chung Của Khu Vực Về Tham Gia Cộng Đồng Trong Đánh Giá Tác Động Môi Trường

Hướng dẫn chung của khu vực về tham gia cộng đồng trong Đánh giá Tác động Môi trường - Campuchia, CNDCND Lào, Myanmar, Thái Lan và Việt Nam- 16 tháng Tám, 2016 –31 tháng Mười 2016 Dự t

Hướng dẫn chung của khu vực về tham gia cộng đồng

trong Đánh giá Tác động Môi trường

- Campuchia, CNDCND Lào, Myanmar, Thái Lan và Việt Nam-

<Dự thảo về Tham vấn cộng đồng>

16 tháng Tám, 2016 –31 tháng Mười 2016

Dự thảo Hướng dẫn Khu vực về tham gia cộng đồng trong Đánh giá tác động môi trường (ĐTM)

được phối hợp xây dựng bởi Nhóm công tác kỹ thuật của khu vực về Đánh giá tác động môi trường gồm 25 thành viên đại diện cho các tổ chức chính phủ và phi chính phủ của Campuchia, CHDCND Lào, Myanmar, Thái Lan và Việt Nam, và hiện được công khai đăng tải để lấy ý kiến phản hồi và đóng góp từ đông đảo các bên liên quan có quan tâm

Hướng dẫn khu vực về Đánh giá tác động môi trường đã được xây dựng nhằm chia sẻ mối quan tâm chung về tăng cường sự tham gia cộng đồng một cách có ý nghĩa trong quá trình lập kế hoạch, trong bối cảnh ngày càng có nhiều dự án đầu tư ở khu vực Mê kông Mục đích của Hướng dẫn này là hướng dẫn thực hành triển khai qui trình tham gia cộng đồng một cách có ý nghĩa trong quá trình Đánh giá tác động môi trường ở khu vực Mê Kông, nhằm nâng cao hiệu suất và hiệu quả quá trình ĐTM, đồng thời giảm rủi ro cho dự án cũng như các bên liên quan tham gia Việc vận dụng tài liệu này sẽ giúp mang lại kết quả phát triển công bằng hơn, bền vững hơn và tốt hơn Hướng dẫn này là cách tiếp cận “thực hành tốt” cấp khu vực đối với tham gia cộng đồng trong ĐTM và được kỳ vọng sẽ

bổ khuyết cho những qui định liên quan trong hệ thống luật pháp và chính sách của các quốc gia đã

có hướng dẫn chi tiết hơn về “cách thực hiện” Đối tượng sử dụng Hướng dẫn này dự kiến là các bên

đề xuất dự án, tư vấn ĐTM, các cơ quan chính phủ, những người bị ảnh hưởng, các tổ chức phi chính phủ và tổ chức xã hội dân sự, và các đối tượng khác

Sau khi thành lập nhóm vào tháng Tám năm 2015, Nhóm công tác kỹ thuật của khu vực về Đánh giá tác động môi trường đã cung cấp một diễn đàn đa bên về hợp tác khu vực nhằm tăng cường chính sách và thực hành ĐTM cũng như tăng cường hợp tác phát triển toàn diện và bền vững trong khu vực Nhóm công tác kỹ thuật của khu vực về Đánh giá tác động môi trường là nhóm đa dạng gồm các thành viên đại diện cho chính phủ, tổ chức phi chính phủ và tổ chức xã hội dân sự từ 10 cơ quan bộ ngành khác nhau ở năm nước hạ nguồn sông Mê Kông Nhóm có sự trợ giúp của các cố vấn kỹ thuật trong nước và chuyên gia kỹ thuật quốc tế khác

Để biết thêm thông tin chi tiết về Nhóm công tác kỹ thuật của khu vực về Đánh giá tác động môi trường và tham vấn cộng đồng trong khu vực sông Mê kông, vui lòng truy cập địa chỉ:

https://mekongcitizen.org/about/mpe/rtwg-on-eia/

Hướng dẫn tiếp cận tài liệu

Dự thảo Hướng dẫn khu vực về ĐTM hiện đã có bản tiếng Anh để thu thập ý kiến đóng góp (và tải về) trên trang website: http://mekongcitizen.org/EIA

Khi đóng góp ý kiến cho bản dự thảo Hướng dẫn trên mạng, vui lòng cung cấp thông tin chi tiết tiểu

sử của quý độc giả, và điền ý kiến của mình cạnh đoạn tài liệu tương ứng Nếu là ý kiến nhận xét chung, vui lòng cung cấp ở cuối chương hoặc cuối tài liệu Thông tin tiểu sử của quý độc giả sẽ được lưu lại trên mạng, chỉ trong trường hợp quý vị truy cập vào tài liệu từ cùng một máy tính Các chi tiết

về tiểu sử của độc giả sẽ được sử dụng trong quá trình phân tích các ý kiến phản hồi nhưng sẽ không công khai

Các phiên bản của dự thảo Hướng dẫn này bằng tiếng Khơ-me, Lào, Mianma, tiếng Thái, và tiếng Việt hiện đang được hoàn tất và sẽ sớm được đăng tải trên cùng địa chỉ trang web đã nêu ở trên

Thời gian tham vấn

Từ ngày 16/ 8 / 2016 đến ngày 31/10/2016 (Giờ Băng-cốc)

Ngoài cơ hội được tham gia ý kiến trực tuyến, tham vấn rộng rãi với công chúng cho dự thảo Hướng dẫn này sẽ được tiến hành nhằm giới thiệu dự thảo và huy động đóng góp và ý kiến phản hồi của các bên quan tâm, bao gồm khối doanh nghiệp tư nhân, tư vấn ĐTM, các cơ quan chính phủ, các tổ chức phi chính phủ/ tổ chức xã hội dân sự, các viện nghiên cứu và đào tạo, và các đối tác phát triển Các buổi họp tham vấn công chúng dự kiến sẽ được tổ chức trong tháng Mười năm 2016: tại Băng cốc,

Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, Phnom Pênh, Viên-chăn, và Yangon Chi tiết thời gian và địa điểm các sự kiện này sẽ được xác nhận và công bố sau

Xin quý vị lưu ý rằng ý kiến nhận xét chỉ được chấp nhận trên nền trực tuyến và thông qua các buổi họp tham vấn công chúng Chúng tôi không tiếp nhận được các ý kiến thông qua kênh thông tin khác (như điện thoại, thư điện tử, fax hay bưu điện)

Quản lý và giải quyết các ý kiến nhận xét

Cuối giai đoạn tham vấn (ngày 31 tháng Mười), mọi ý kiến trong dự thảo Hướng dẫn sẽ được thu thập và tổng hợp bởi Ban Thư ký của Nhóm công tác kỹ thuật của khu vực và sẽ được xem xét bởi các thành viên Nhóm công tác kỹ thuật của khu vực về Đánh giá tác động môi trường tại cuộc họp tiếp theo tổ chức vào đầu tháng Một năm 2017 Mọi thông tin về cá nhân liên quan đến ý kiến đóng góp/nhận xét của các bên đều không được công bố Nếu ý kiến đóng góp có thông tin cá nhân, giúp xác định danh tính người góp ý, hoặc bất cứ thông tin nào có khả năng ảnh hưởng xấu đến cá nhân hay tổ chức cụ thể, thì các phần đó sẽ được gỡ bỏ Do đặc thù rộng lớn củaquá trình tham vấn này, chúng tôi rất mong quý vị thông cảm rằng chúng tôi không thể phúc đáp lại từng ý kiến đóng góp của quý vị

Thông tin liên lạc

Vui lòng gửi mọi thắc mắc của quý vị đến địa chỉ: infompe@pactworld.org

Đại diện cho Nhóm công tác kỹ thuật của khu vực về Đánh giá tác động môi trường, chúng tôi mong chờ sự tham gia đóng góp của quý vị trong quá trình trao đổi ý kiến!

Trân trọng,

Christy Owen Chương trình hợp tác giữa các nước tiểu vùng sông Mê Kông về Môi trường/ Pact Thái lan

Ban Thư ký Nhóm công tác kỹ thuật của khu vực

về Đánh giá tác động môi trường

-Băng-cốc, Thái Lan-

Hướng dẫn của khu vực về Tham gia cộng đồng trong Đánh giá tác động môi trường

Lời mở đầu

Tài liệu Hướng dẫn của khu vực về tham gia cộng đồng trong Đánh giá tác động môi trường (ĐTM) (“Hướng dẫn”) được phối hợp xây dựng bởi 25 thành viên Nhóm công tác kỹ thuật của khu vực về ĐTM, đại diện cho các tổ chức cơ quan chính phủ và phi chính phủ, với sự trợ giúp của các cố vấn kỹ thuật Ý kiến đóng góp và phản hồi sau khi tiếp nhận thông qua các buổi họp tham vấn quốc gia trong giai đoạn từ tháng Chín đến tháng Mười năm 2016, với sự tham gia của các cơ quan chính phủ, doanh nghiệp tư nhân, tư vấn ĐTM, tổ chức xã hội dân sự, đối tác phát triển và các bên có quan tâm, sẽ được sử dụng để hoàn thiện dự thảo Hướng dẫn này

Tài liệu Hướng dẫn này được xây dựng nhờ sự hỗ trợ hảo tâm của nhân dân Mỹ thông qua

cơ quan Phát triển quốc tế Hoa Kỳ (USAID) trong Chương trình hợp tác giữa các nước tiểu vùng sông Mê Kông về Môi trường, do Pact phối hợp thực hiện với Mạng lưới tuân thủ và thực thi luật pháp Môi trường Châu Á (AECEN) Pact và AECEN, cùng các đối tác khác đã tạo điều kiện thúc đẩy và hỗ trợ Nhóm công tác kỹ thuật của khu vực về ĐTM xây dựng Hướng dẫn này Các nội dung trong tài liệu Hướng dẫn này không nhất thiết phản ánh quan điểm của USAID hay của Chính phủ Mỹ

Mục lục

1 Giới thiệu tổng quan và Sự cần thiết của Hướng dẫn 1

2 MỤC ĐÍCH VÀ PHẠM VI CỦA HƯỚNG DẪN 3

3 MỤC TIÊU VÀ CÁC NGUYÊN TẮC CỦA HỆ THỐNG ĐTM 5

3.1 MỤC TIÊU CỦA ĐTM 5

3.2 NGUYÊN TẮC CHÍNH CỦA ĐTM 6

3.3 VAI TRÒ VÀ TRÁCH NHIỆM CỦA CÁC BÊN LIÊN QUAN CHÍNH TRONG ĐTM VÀ THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG 8

3.4 CÁC BƯỚC CHÍNH TRONG ĐTM VÀ THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG 11

3.5 CÁC VẤN ĐỀ XUYÊN BIÊN GIỚI TRONG ĐTM 12

4 NGUYÊN TẮC CHUHNG ĐỂ THAM VẤN CỦA CỘNG ĐỒNG CÓ Ý NGHĨA 15

4.1.THÔNG TIN CHUNG VỀ THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG VÀ LỢI ÍCH MANG LẠI 15

4.2 NGUYÊN TẮC CHÍNH CỦA THAM GIA CỘNG ĐỒNG CÓ Ý NGHĨA 15

4.3 KHUNG CẤP ĐỘ THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG 20

4.4 THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG BÊN NGOÀI QUÁ TRÌNH ĐTM 22

5 TÓM TẮT THAM GIA CỘNG ĐỒNG TẠI CÁC BƯỚC CHÍNH CỦA QUI TRÌNH ĐTM 24

6 BƯỚC 1: THAM GIA CỘNG ĐỒNG KHI SÀNG LỌC 25

6.1 MỤC ĐÍCH CỦA THAM GIA CỘNG ĐỒNG KHI SÀNG LỌC 25

6.2 DỰ KIẾN CẤP ĐỘ THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG 25

6.3 THÔNG TIN CẦN CUNG CẤP VÀ THU THẬP 26

6.4 CÂU HỎI CHÍNH DÀNH CHO THAM GIA CỘNG ĐỒNG CÓ Ý NGHĨA TẠI BƯỚC SÀNG LỌC 27

7 BƯỚC 2: THAM GIA CỘNG ĐỒNG KHI XÁC ĐỊNH PHẠM VI 29

7.1 MỤC ĐÍCH THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG KHI XÁC ĐỊNH PHẠM VI 29

7.2 DỰ KIẾN CẤP ĐỘ THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG 29

7.3 THÔNG TIN CẦN CUNG CẤP VÀ THU THẬP 35

7.4 CÂU HỎI CHÍNH DÀNH CHO THAM GIA CỘNG ĐỒNG CÓ Ý NGHĨA Ở BƯỚC XÁC ĐỊNH PHẠM VI 35

8 BƯỚC 3: THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG KHI ĐIỀU TRA NGHIÊN CỨU ĐTM VÀ LẬP BÁO CÁO ĐTM 37

8.1 MỤC ĐÍCH THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG KHI ĐIỀU TRA NGHIÊN CỨU ĐTM VÀ LẬP BÁO CÁO ĐTM 37

8.2 DỰ KIẾN CẤP ĐỘ THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG 38

8.3 THÔNG TIN CẦN CUNG CẤP VÀ THU THẬP 42

8.4 CÂU HỎI CHÍNH DÀNH CHO THAM GIA CỘNG ĐỒNG CÓ Ý NGHĨA Ở BƯỚC ĐIỀU TRA NGHIÊN CỨU ĐTM VÀ LẬP BÁO CÁO ĐTM 44

9 BƯỚC 4: THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG KHI THẨM ĐỊNH BÁO CÁO ĐTM VÀ KẾ HOẠCH QUAN TRẮC VÀ QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG 46

9.1 MỤC ĐÍCH THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG KHI THẨM ĐỊNH BÁO CÁO ĐTM VÀ KẾ HOẠCH QUAN TRẮC VÀ QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG 46

9.2 DỰ KIẾN CẤP ĐỘ THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG 47

9.3 THÔNGTINCẦNCUNGCẤPVÀTHUTHẬP 49

9.4 CÂUHỎICHÍNHDÀNHCHOTHAMGIACỘNGĐỒNGCÓÝNGHĨAỞBƯỚCTHẨM

ĐỊNHBÁOCÁOĐTM 50

10 BƯỚC 5: THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG KHI RA QUYẾT ĐỊNH VỀ BÁO CÁO ĐTM VÀ KẾ HOẠCH QUAN TRẮC VÀ QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG 52

10.1 MỤC ĐÍCH THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG KHI RA QUYẾT ĐỊNH 52

10.2 DỰ KIẾN CẤP ĐỘ THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG 52

10.3 THÔNG TIN CẦN CUNG CẤP VÀ THU THẬP 53

10.4 CÂU HỎI CHÍNH DÀNH CHO THAM GIA CỘNG ĐỒNG CÓ Ý NGHĨA Ở BƯỚC RA QUẾT ĐỊNH VỀ ĐTM 53

11 BƯỚC 6: THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG KHI THỰC THI, TUÂN THỦ VÀ GIÁM SÁT DỰ ÁN

54

11.1 MỤC ĐÍCH THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG TRONG QUÁ TRÌNH THỰC THI, TUÂN THỦ VÀ GIÁM SÁT DỰ ÁN 54

11.2 DỰ KIẾN CẤP ĐỘ THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG 55

11.3 THÔNG TIN CẦN CUNG CẤP VÀ THU THẬP 57

11.4 CÂU HỎI CHÍNH DÀNH CHO THAM GIA CỘNG ĐỒNG CÓ Ý NGHĨA Ở BƯỚC THỰC THI, TUÂN THỦ VÀ GIÁM SÁT DỰ ÁN 58

PHỤ LỤC I: THÀNH VIÊN NHÓM CÔNG TÁC KỸ THUẬT CỦA KHU VỰC VỀ ĐTM 59

PHỤ LỤC II: THUẬT NGỮ CHÍNH VÀ ĐỊNH NGHĨA 61

PHỤ LỤC III: MẪU KẾ HOẠCH THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG 66

PHỤ LỤC IV: ĐỀ CƯƠNG BỐ CỤC VÀ NỘI DUNG CHÍNH CỦA PHẦN MÔ TẢ DỰ ÁN 69

DANH MỤC CÁC HÌNH ĐỒ THỊ HÌNH1: CHU TRÌNH DỰ ÁN 4

HÌNH2: TRÌNH TỰ GIẢM THIỂU TÁC ĐỘNG 6

HÌNH3: CÁC BƯỚC CHÍNH TRONG QUI TRÌNH ĐTM VÀ THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG 12

HÌNH4: KHUNG CẤP ĐỘ THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG 21

HÌNH5: PHẠM VI THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG TRONG TỪNG BƯỚC ĐTM 22

DANH MỤC CÁC BIỂU BIỂU 1:THÀNH PHẦN CHÍNH THAM GIA QUÁ TRÌNH ĐTM 9

BIỂU 2: DANH SÁCH CÁC BÊN LIÊN QUAN TIỀM NĂNG 19

BIỂU 3: TÓM TẮT BUỔI HỌP SÀNG LỌC 26

BIỂU 4: NHU CẦU THÔNG TIN VÀ CÔNG KHAI THÔNG TIN Ở BƯỚC SÀNG LỌC 27

BIỂU 5: CÁC CÂU HỎI CHÍNH DÀNH CHO THAM GIA CỘNG ĐỒNG CÓ Ý NGHĨA TẠI BƯỚC SÀNG LỌC 28

BIỂU 6: TÓM TẮT THAM GIA CỘNG ĐỒNG KHI XÁC ĐỊNH PHẠM VI 31

BIỂU 7: BƯỚC XÁC ĐỊNH PHẠM VI – NHU CẦU THÔNG TIN VÀ CÔNG KHAI THÔNG TIN 34

BIỂU8:CÁCCÂUHỎICHÍNHDÀNHCHOTHAMGIACỦACỘNGĐỒNGCÓÝNGHĨAỞBƯỚC XÁCĐỊNHPHẠMVI 35

BIỂU9:BƯỚCĐIỀUTRANGHIÊNCỨUĐTMVÀLẬPBÁOCÁOĐTM–TÓMTẮTNỘIDUNGTHAMGIA 39 BIỂU10:BƯỚCĐIỀUTRANGHIÊNCỨUĐTMVÀLẬPBÁOCÁOĐTM–NHUCẦUTHÔNGTIN

VÀCÔNGKHAITHÔNGTIN 43 BIỂU 11: CÁC CÂU HỎI CHÍNH DÀNH CHO THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG CÓ Ý NGHĨA Ở BƯỚC

ĐIỀU TRA NGHIÊN CỨU ĐTM VÀ LẬP BÁO CÁO ĐTM 44 BIỂU 12: BƯỚC THẨM ĐỊNH BÁO CÁO ĐTM – TÓM TẮT CÁC CUỘC HỌP 48 BIỂU 13: CÁC CÂU HỎI CHÍNH DÀNH CHO THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG CÓ Ý NGHĨA Ở BƯỚC THẨM ĐỊNH BÁO CÁO ĐTM 50 BIỂU 14: CÁC CÂU HỎI CHÍNH DÀNH CHO THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG CÓ Ý NGHĨA Ở BƯỚC

RA QUYẾT ĐỊNH ĐTM 53 BIỂU 15: CÁC CÂU HỎI CHÍNH DÀNH CHO THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG CÓ Ý NGHĨA Ở BƯỚC

THỰC THI, TUÂN THỦ VÀ GIÁM SÁT DỰ ÁN 58

1 GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VÀ SỰ CẦN THIẾT CỦA HƯỚNG DẪN

1.1 Đánh giá tác động môi trường (ĐTM) là một qui trình phổ biến, được quốc tế công nhận

thực hiện xác định, dự đoán, đánh giá, và giảm thiểu các tác động tiềm tàng từ các dự án phát triển đối với môi trường và xã hội trước khi đưa ra những quyết định và cam kết quan trọng.1

1.2 Mặc dù thủ tục ĐTM đều đã được qui định tại tất cả các nước khu vực sông Mêkông – như Campuchia, Lào, Myanmar, Thái Lan và Việt Nam – song vẫn còn nhiều hạn chế quan trọng về thực hiện ĐTM một cách có hiệu quả Những hạn chế này bao gồm nhiều yếu tố, như chất lượng tổng thể của các đánh giá, cân nhắc về các phương án thay thế, giám sát và tuân thủ, sự tham gia có ý nghĩa của các bên liên quan, v.v Những thách thức này dẫn tới tồn tại nhiều dự án yếu kém với nhiều tác động bất lợi không mong muốn; bị chậm tiến độ và có xung đột với cộng đồng, dẫn tới tăng chi phí cho chủ dự án;

và làm suy giảm phát triển bền vững về lâu dài trong khu vực

1.3 Chính bởi những lý do đó, gần đây ĐTM đã trở thành một vấn đề được nhiều chính phủ,

tổ chức xã hội dân sự, và khu vực doanh nghiệp tư nhân cùng quan tâm Mối quan tâm này được thể hiện qua hàng loạt nỗ lực cải cách về ĐTM đang được thực hiện trong khu vực Trong năm 2015, lại xuất hiện một khuynh hướng quan trọng nữa đó là sự ra đời của Cộng đồng kinh tế các nước Đông Nam Á (gọi tắt là AEC) AEC được kỳ vọng sẽ thúc đẩy sự phát triển một thị trường và nền tảng sản xuất chung của khu vực này, tăng cường năng lực cạnh tranh của cả khu vực, thúc đẩy phát triển kinh tế công bằng và đẩy nhanh tiến độ hội nhập của mười quốc gia thành viên trong khu vực với nền kinh tế thế giới Kế hoạch tổng thể xây dựng cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC Blueprint) đã xác định

rõ nhu cầu cấp thiết phải đơn giản hóa, hài hòa hóa, và chuẩn hóa các quy trình thương mại và hải quan nhằm tạo thuận lợi cho lưu chuyển tự do hàng hóa, dịch vụ và vốn trong khu vực Tuy nhiên, nếu không có những biện pháp đảm bảo an toàn xã hội và môi trường một cách hiệu quả và phù hợp, đầu tư và thương mại ngày càng tăng có thể sẽ gây ra những hậu quả không mong muốn dẫn đến suy giảm nghiêm trọng nguồn vốn tự nhiên trù phú của khu vực, mất mát sinh kế, cùng nhiều hậu quả ngắn và dài hạn khác nữa

1.4 Thách thức còn tồn tại trong việc xây dựng cơ chế hiệu quả nhằm đánh giá các tác động môi trường và xã hội của những dự án có thể có các tác động xuyên biên giới, như ô nhiễm không khí, tác động đến đa dạng sinh học, và tác động xã hội Song song với việc tăng đầu tư vào các dự án phát triển khu vực có quy mô lớn, mối quan tâm hiện nay dành cho ĐTM phản ánh tầm quan trọng của việc tăng cường chính sách và thực hành về ĐTM nhằm giải quyết qui mô khu vực ngày càng lớn của các hoạt động đầu tư và tác động của các hoạt động đầu tư đó

1.5 Một hạn chế lớn trong quy trình ĐTM hiện nay chính là chưa có sự tham gia hiệu quả của các bên liên quan trong quá trình ĐTM, đồng thời đây cũng được xem là một cơ chế quan trọng góp phần giải quyết chính những thách thức nêu trên Huy động sự tham gia của các bên liên quan trong qui trình ĐTM - đặc biệt là những đối tượng chịu ảnh hưởng

1

Thuật ngữ chính và định nghĩa trong tài liệu này được trình bày tại Phụ lục II

trực tiếp và gián tiếp của dự án phát triển - sẽ làm tăng hiệu quả của qui trình ĐTM thông qua việc hỗ trợ xác định và giải quyết những vấn đề và mối quan tâm chính, song song với việc đảm bảo có được những kết quả về phát triển bền vững hơn, công bằng hơn và có chất lượng hơn Sự tham gia của công chúng là nền móng thiết lập các mối quan hệ vững mạnh, hiệu quả, và có ý nghĩa xây dựng, rất cần thiết để quản lý thành công những tác động môi trường và xã hội của dự án

1.6 Tham gia của cộng đồng là một qui trình huy động sự tham gia của những người chịu

ảnh hưởng trực tiếp và gián tiếp bởi một quyết định cụ thể trong quá trình ra quyết định, tạo điều kiện thúc đẩy những quyết định bền vững bằng cách cung cấp cho người tham gia những thông tin họ cần để họ có thể tham gia một cách có ý nghĩa, và phổ biến cho họ biết những đóng góp của mình có thể tác động như thế nào đến quyết định đó

1.7 Tài liệu Hướng dẫn của khu vực về tham gia cộng đồng trong Đánh giá tác động môi trường (ĐTM) (‘Hướng dẫn") giới thiệu một cách tiếp cận chung, xuất phát từ bối cảnh của khu vực sông Mê Kông, giúp tăng cường công tác thực thi tham gia cộng đồng và tiếp cận thông tin trong khung khổ pháp luật hiện hành của quốc gia về ĐTM Vì thế, các nội dung trong Hướng dẫn có mục đích đóng góp làm tư liệu tham khảo và làm cơ sở tăng cường chính sách và thực hành ĐTM trong khu vực sông Mê Kông, trong bối cảnh đầu tư và tác động khu vực ngày càng nhiều, giúp hiện thực hóa phát triển bền vững của khu vực

2 MỤC ĐÍCH VÀ PHẠM VI CỦA HƯỚNG DẪN

2.1 Mục đích của cuốn Hướng dẫn của khu vực về tham gia cộng đồng trong Đánh giá tác

động môi trường (ĐTM) (‘Hướng dẫn’) là cung cấp các chỉ dẫn thực hành để thực hiện tham gia cộng đồng có ý nghĩa trong quá trình ĐTM ở khu vực sông Mê Kông

2.2 Việc vận dụng Hướng dẫn này là để tăng cường hiệu suất và hiệu quả của quá trình ĐTM, đồng thời giảm rủi ro cho cả dự án và tất cả các bên liên quan tham gia, và cuối cùng mang lại kết quả phát triển công bằng hơn, bền vững hơn và tốt hơn Hướng dẫn này là cách tiếp cận “thực hành tốt” đối với tham gia cộng đồng trong ĐTM có cân nhắc đến luật pháp và hướng dẫn hiện hành của các quốc gia Đối tượng sử dụng Hướng dẫn này bao gồm những người bị ảnh hưởng bởi dự án, các bên đề xuất dự án, tư vấn ĐTM, các cơ quan chính phủ, tổ chức phí chính phủ và tổ chức xã hội dân sự, và các đối tượng khác có quan tâm đến quá trình ĐTM và việc thực hiện các dự án đầu tư

2.3 Phạm vi áp dụng của Hướng dẫn bao gồm tất cả các dự án phát triển, tại các nước khu

vực sông Mê Kông gồm Campuchia, Lào, Myanmar, Thái Lan, và Việt Nam, phải thực hiện ĐTM theo các qui trình ĐTM như luật pháp trong nước qui định

2.4 Phù hợp với mục đích của Hướng dẫn này, thuật ngữ Đánh giá tác động môi trường (ĐTM) là thuật ngữ được dùng, theo đúng nghĩa rộng hiện nay được qui định về ĐTM ở các nước Do hầu hết các nước đều áp dụng định nghĩa ĐTM bao gồm việc đánh giá tất

cả các tác động (trực tiếp, gián tiếp, tích lũy, xã hội) đối với con người và môi trường ĐTM lưu ý rõ ràng về yêu cầu phải có một qui trình đánh giá càng hoàn thiện càng tốt khi xem xét và đánh giá mọi tác động từ dự án

2.5 Mục tiêu chung của qui trình tham gia của công chúng trong ĐTM là để đảm bảo mọi tác động môi trường và xã hội từ dự án được đề xuất đều được phản ánh trong Báo cáo ĐTM và được đánh giá bởi Tư vấn ĐTM, sau đó được rà soát thẩm định bởi cơ quan ra quyết định, và đảm bảo mọi tác động đều được quản lý trong Kế hoạch Quan trắc và Quản lý môi trường của dự án đó Mục tiêu này cũng bao gồm các phương án giải quyết mọi xung đột hoặc khiếu nại, kể cả đền bù có thể phát sinh trong quá trình thi công xây lắp hoặc vận hành dự án Cuối cùng, tham gia cộng đồng có thể được vận dụng để đảm bảo tuân thủ và thực thi hiệu quả Kế hoạch Quan trắc và Quản lý môi trường cũng như đảm bảo hoàn thành những cam kết và hứa hẹn mà dự án đưa ra

2.6 Hướng dẫn này được xây dựng để chỉ dẫn về thực hiện tham gia cộng đồng, bổ sung cho các chính sách và thực hành hiện hành của quốc gia, nhưng không thay thế các qui trình ĐTM của quốc gia đó Hướng dẫn này được soạn thảo dựa trên kết quả phân tích các văn bản luật, qui định, chính sách, và hướng dẫn hiện hành ở khu vực sông Mê Kông2 và

có mục đích góp phần vào nỗ lực chung của khu vực trong việc hài hòa hóa các chính sách và thực hành ở những nội dung tương đồng song vẫn tôn trọng những khác biệt đặc thù Nhờ thế, sử dụng Hướng dẫn này sẽ góp phần đạt được các mục tiêu trong Hiến

2

Báo cáo chỉ dẫn về ĐTM ở khu vực Mekong: Phân tích so sánh ĐTM ở các nước Hạ nguồn sông Mê Kông

http://www.pactworld.org/sites/default/files/local-updates-files/MPE_Mekong_EIA_Briefing_Final.pdf

chương ASEAN là “nhằm bảo vệ môi trường khu vực, tính bền vững của các nguồn tài nguyên thiên nhiên, bảo tổn di sản văn hóa và chất lượng cuộc sống cao của người dân trong khu vực.”3

2.7 Tham gia cộng đồng là quá trình diễn ra trong toàn bộ vòng đời của dự án, từ khi nghiên cứu tính khả thi của dự án đến khi kết thúc dự án và hồi phục môi trường Vì vậy, tài liệu này cung cấp hướng dẫn chi tiết về thiết kế và thực hiện tham gia cộng đồng trong quá trình ĐTM, về yêu cầu thông tin cần có và về thời điểm, cách thức cung cấp thông tin đó cho các bên liên quan khác nhau

2.8 Sau phần tổng quan về qui trình ĐTM nói chung và nêu bật một số nguyên tắc chính của tham gia cộng đồng, Hướng dẫn này đưa ra các chỉ dẫn chi tiết cho sự tham gia cộng đồng trong ĐTM ở từng bước chính của quá trình ĐTM, trong đó sự tham gia cộng đồng

là quan trọng và phù hợp nhất Với cấu trúc tài liệu như vậy, Hướng dẫn này là cẩm nang thực hành cho những người/tổ chức thực hiện ĐTM trong cả quá trình ĐTM

2.9 Vì Hướng dẫn này tập trung vào qui trình ĐTM cụ thể, nên sẽ không đề cập chi tiết đến các nội dung khác trong chu trình phát triển dự án, như cấp chính sách hay chiến lược vĩ

mô hơn, hay những nội dung trong các nghiên cứu tiền khả thi trước khi bắt đầu quá trình ĐTM Tuy vậy, nhiều nguyên tắc và biện pháp thực hành nêu trong Hướng dẫn này

có thể vân dụng được cho các quá trình ra quyết định khác bên ngoài quá trình ĐTM chính thức Hình 1 minh họa mối quan hệ giữa chu kỳ vòng đời của dự án và đánh giá tác động môi trường, và mối liên quan của các bước trong ĐTM với vòng đời dự án

Hình 1: Chu trình vòng đời dự án (Phỏng theo Chương trình Môi trường Liên hiệp

quốc-UNEP)

3

Hiến chương ASEAN, Điều 1, khoản 9

Đánh giá chi tiết các tác động quan trọng Xác định nhu cầu giảm thiểu tác động Đầu vào phục vụ phân tích chi phí-lợi ích

Thiết kế chi tiết các biện pháp giảm thiểu

tác động

Thực hiện biện pháp giảm thiểu tác động và chiến lược môi trường Quan trắc và hậu kiểm

N/C tiền khả thi N/C khả thi

Thiết kế

kỹ thuật

Thực hiện Giám sát & đánh giá

3 MỤC TIÊU VÀ CÁC NGUYÊN TẮC CỦA HỆ THỐNG ĐTM: BỐI CẢNH THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG

3.0.1 ĐTM là một quá trình đang được tất cả các chính quyền trong khu vực sông Mê Kông

áp dụng và được thế giới công nhận là một công cụ quan trọng nhằm đánh giá và phân tích các tác động tiềm tàng về môi trường và xã hội của các đề xuất dự án phát triển và đưa ra các biện pháp phòng tránh, giảm thiểu và quản lý các tác động tiềm tàng đó ĐTM cũng được coi là một quá trình nhằm xác định và đáp ứng các mối quan tâm chính của Đối tượng bị ảnh hưởng bởi dự án và các bên liên quan khác ĐTM hiệu quả có thể giúp phòng tránh hoặc giảm nhẹ các xung đột xã hội có thể nảy sinh từ một dự án được xây dựng mà ít có sự tham gia của cộng đồng địa phương hay ít có cảnh báo trước để cân nhắc các yêu cầu và mối quan tâm của họ

3.0.2 Toàn bộ quá trình ĐTM, bao gồm cả sự tham gia hiệu quả của cộng đồng như mô tả trong Hướng dẫn này, phải được hoàn thành trước khi chính thức thông qua một đề xuất dự án Điều này là vô cùng quan trọng bởi vì một trong những mục tiêu chính của ĐTM là bảo đảm tránh hoặc giảm bớt các tác động tiêu cực của đề xuất trước khi các tác động đó phát sinh Do vậy, điều thiết yếu là các hoạt động thi công hay thực hiện

dự án không được phép thực hiện trước khi hoàn tất qui trình ĐTM

3.1 MỤC TIÊU CỦA ĐTM

3.1.1 Các mục tiêu chính của ĐTM là:

● Đảm bảo rằng những cân nhắc về mặt môi trường được giải quyết và tích hợp rõ ràng trong quá trình ra quyết định phát triển;

● Dự đoán trước vàtránh, giảm thiểu hoặc bồi hoàn những tác động bất lợi quan trọng

về mặt lý sinh và xã hội và những tác động khác có liên quan của các đề xuất dự án phát triển;

● Bảo vệ năng suất và năng lực của các hệ tự nhiên và các quá trình sinh thái duy trì các chức năng của các hệ tự nhiên; và

● Thúc đẩy phát triển bền vững vàtốiưu hóaviệc sử dụng nguồn lực và các cơ hội quản

lý.4

3.1.2 Khi ứng phó với các tác động tiềm ẩn đã được xác định của một dự án, ĐTM cần đề xuất chiến lược nhằm hạn chế các tác động tiêu cực lên môi trường, xã hội, các cá nhân và nền kinh tế Các chiến lược này thường được gọi là cácbiện pháp giảm nhẹ,

nhưng cũng cần được hiểu và được đề xuất một cách toàn diện hơn theo trình tự giảm thiểu tác động Trình tự giảm thiểu tác động, được mô tả trong Hình 1, được áp

dụng phổ biến nhất trong quản lý rủi ro và tác động đối với đa dạng sinh học và các dịch vụ hệ sinh thái, nhưng cũng có thể áp dụng cho tất cả các rủi ro và tác động của

đề xuất dự án Có thể thấy rằng việc quản lý rủi ro và tác động sẽ có hiệu quả và tác dụng nhất nếu tuân thủ theo trình tự logic sau:5

 Thứ nhất – tránh các tác động trước khi chúng xảy ra;

 Thứ hai– khi không thể tránh được các tác động, thì giảm thiểu thời gian, cường

độ, mức độ nghiêm trọng và/ hoặc phạm vi của các tác động;

 Thứ ba – khi các tác động xảy ra, thì phục hồi hoặc khôI phục lại môi trường, địa điểm và/hoặc cộng đồng bản địa; và

 Cuối cùng – khi vẫn còn lại các tác động nghiêm trọng, cần đền bù hoặc bồi hoàncho các tác động đó

Trường hợp không thể giảm thiểu được các tác động, dự án được đề xuất có thể không được phép triển khai

1 Qui trình rõ ràng, hiệu quả và có cơ sở pháp lý

2 Bên đề xuất dự án chịu chi phí đăngký và đánh giá

3 Sự tham gia có ý nghĩa của cộng đồng vào tất cả các bước trong qui trình

4 Đối tượng chịu ảnh hưởng bởi dự án và các bên liên quan được tiếp cận thông tin

5 Tất cả các thông tin liên quan đều sẵn có

6 Ra quyết định công khai và dựa trên bằng chứng

7 Thực thi, tuân thủ, và giám sáthiệu quả

3.2.2 Qui trình rõ ràng, hiệu quả và có cơ sở pháp lý

Khung pháp lý cụ thể có vai trò quan trọng đối với việc thiết lập và phát huy chức năng của hệ thống ĐTM ở mỗi nước Do đó, cần có cơ sở pháp lý rõ ràng về ĐTM, qui định các trình tự thủ tục cần thực hiện, mang lại tính chắc chắn của ĐTM cho tất cả các bên liên quan – bao gồm Đối tượng chịu ảnh hưởng bởi dự án, Bên đề xuất dự án, tư vấn

6

Phỏng theo Tư vấn Đa dạng sinh học, Phân cấp Giảm nhẹ,

http://www.thebiodiversityconsultancy.com/approaches/mitigation-hierarchy/

Tác động

Tác động Giảm thiểu

Giảm thiểu

Giảm thiểu

Phục hồi Phục hồi

Bồi hoàn

Tác động tích cực thực Không tổn thất

ĐTM, cán bộ quản lý trong các cơ quan nhà nước (không chỉ trong lĩnh vực môi trường), và các bên khác có quan tâm– và đảm bảo sựnhất quán vềcách tiếp cậntheo thời gian Tính chắc chắn và nhất quán như vậy giúp đảm bảo trách nhiệm giải trình trong hệ thống Tuân thủ cùng một qui trình pháp lý được phổ biến rộng rãi cũng làm giảm nguy cơ tranh chấp tiềm ẩn có thể phát sinh một khi ra quyết định

3.2.3Bên đề xuất dự án chịu chi phí đăng ký và đánh giá

Qui trình ĐTM là một nội dung đầu tư của bên đề xuất dự án trong thiết kế, lập kế hoạch và quản lý dự án, đặc biệt đối với các đề xuất phát triển trọng điểm nhiều lĩnh vực và nhiều giai đoạn Thống nhất với “Nguyên tắc Người gây ô nhiễm phải trả phí”7, bên đề xuất dự án phải chịu tất cả các chi phí liên quan đến quá trình ĐTM, bao gồm

cả việc qui định và thực hiện Tham gia của cộng đồng trong dự án của họ Tham gia của cộng đồng là một nội dung bắt buộc trong qui trình ĐTM, bên đề xuất dự án và tư vấn ĐTM phải đảm bảo đủ ngân sách cho Tham gia của cộng đồng

3.2.4 Cộng đồng không phải chịu các chi phí tham gia qui trình ĐTM, hay chi phí thẩm định, phê duyệt ĐTM của chính phủ Tất cả các chi phí này cần đưa vào dự toán kinh phí ĐTM tổng thể do bên đề xuất dự án chi trả Kết quả của ĐTM cũng đưa ra một loạt các nhiệm vụ về quan trắc và quản lý nếu đề xuất dự án được triển khai thực hiện, trong

đó có một số nhiệm vụ có sự tham gia của các cộng đồng bị ảnh hưởng Ngân sách dự

án cần dự trù đủ kinh phí cho các hoạt động này – cho dù các hoạt động này do nội bộ bên đề xuất thực hiện, do một bên thứ 3 bên ngoài hay do đại diện cộng đồng thực hiện Tất cả các chi phí gắn với việc thực hiện ĐTM và thực hiện Kế hoạch quan trắc và quản lý môi trườngđã được phê duyệt phải được coi là một phần trong chi phí kinh doanh

3.2.5Sự tham gia có ý nghĩa của cộng đồng vào tất cả các bước trong qui trình

Mục tiêu chính của ĐTM là giảm nguy cơ xung đột xã hội phát sinh từ các dự án bằng cách đảm bảo rằng tất cả Đối tượng chịu ảnh hưởng bởi dự án và những Bên liên quan khác được tham gia, được đánh giá và tôn trọng trong việc ra quyết định về các đề xuất phát triển Để đạt được mục tiêu này, tham gia của cộng đồng cần được thực hiện một cách qui củ và có kế hoạch trong suốt quá trình ĐTM (và trong suốt quá trình thực hiện và vận hành dự án) Những nỗ lực huy động sự tham gia của cộng đồngphải

là thực sự ý nghĩa, không mang tính chiếu lệ hay thực hiện chỉ để đối phó với luật định Tham gia của cộng đồng cần phải được điều chỉnh cho phù hợp với nhu cầu và hoàn cảnh của các thành phần tham gia

3.2.6Đối tượng chịu ảnh hưởng bởi dự án và các bên liên quankhác được tiếp cận thông tin

Để tham gia hiệu quả vào quá trình ĐTM và để đưa ra quyết định có đầy đủ thông tinvề ĐTM, Đối tượng chịu ảnh hưởng bởi dự án và các bên liên quan khác phải được tiếp cận tất cả các thông tin liên quan Tiếp cận thông tin liên quan bao gồm cả tiếp cận thông tin kỹ thuật Thông tin cần được cung cấp theo hình thức và ngôn ngữ dễ

7

Nguyên tắc Người gây ô nhiễm phải Trả phí ủng hộ một thông lệ phổ biến trong đó bên gây ô nhiễm phải chịu chi phí quản lý ô nhiễm nhằm ngăn ngừa thiệt hại tới sức khỏe con người hoặc môi trường

hiểu và trong thời gian đủ để nhóm đối tượng chínhcó thể sử dụng, cân nhắc và trả lời được

3.2.7 Tất cả các thông tin liên quan đều phải sẵn có

Để ĐTM thật sự là một công cụ hỗ trợ quyết định và lập kế hoạch hữu ích, ĐTM cần phải dựa trên tất cả các thông tin có liên quan, bao gồm các thông tin khoa học, kiến thức bản địa và kiến thức địa phương, được thu thập qua sự tham gia cộng đồng thực chất và có ý nghĩa Xác định các thông tin có liên quan cần cân đối giữa việc dựa vào kiến thức toàn diện, cập nhật nhất với những thông tin có thể thu thập được (chi phí phải chăng, phù hợp với hoàn cảnh đề xuất phát triển cụ thể)

3.2.8 Ra quyết định công khai và dựa trên bằng chứng

Một quá trình ĐTM hiệu quảcần được phía đề xuất dự án (và/hoặc tư vấn ĐTM) chuẩn

bị và chính phủ xem xét, nhằm xác định xem dự án có nên tiếp tục triển khai hay không Quá trình này cần được thực hiện minh bạch và trên cơ sở các phân tích hợp

lý Bước xem xét ĐTM của Chính phủ cần được tách ra khỏi công việc chuẩn bị ĐTM và

có thể cần phải có ý kiếnnhận xét về mặt chuyên môn, cùng với bước xem xét kỹ thuật

sử dụng các ý kiến đóng góp từ quá trình tham gia của cộng đồng Quyết định cuối cùng về việc có duyệtĐTM và dự án hay không cần căn cứ vào bằng chứng trong báo cáo ĐTM và thông tin mà cộng đồng trình chính phủ Toàn bộ qui trình xem xét và ra quyết định cần minh bạch, cho phép cộng đồng theo dõi và đóng góp cho quá trình

đó, tiếp cận được quyết định cuối cùng và các căn cứ cho quyết định đó

3.2.9 Thực thi, tuân thủ và giám sát hiệu quả

Qui trình ĐTM chính thức kết thúc bằng một quyết định, nhưng báo cáo ĐTM được duyệt và Kế hoạch quan trắc và quản lý môi trườngtrong báo cáo là các công cụ quan trọng nhằm đảm bảo giải quyết được các tác động của dự án theo đúng cách đã duyệt Để đảm bảo tính liêm chính của hệ thống ĐTM, chính phủ và các thành phần khác ở bên ngoài, bao gồm cộng đồng địa phương, phải được tham gia giám sát hiệu quả thực hiện của dự án và đảm bảo tuân thủ với tất cả các cam kết và nghĩa vụ nêu trong báo cáo ĐTM và Kế hoạch quan trắc và quản lý môi trường Như vậy có nghĩa là chính phủ và các thành phần khác ở bên ngoài được tiếp cận thông tin quan trắc cũng như có cơ hội tự thực hiện các hoạt động giám sát Cơ chế giám sát và các phát hiện được áp dụng trong dự án phải được công khai để tất cả các bên liên quan có thể tin tưởng vào dự án và ĐTM trong hiện tại và cả trong tương lai Giám sát là một công việc vô cùngquan trọng để đảm bảo mọi tác động bất lợi cònlại không lớn hơn dự báotrong quyết định phê duyệt dự án, và để xác định thêm các biện pháp giảm thiểu tác động nếu cần thiết

3.3 VAI TRÒ VÀ TRÁCH NHIỆM CỦA CÁC BÊN LIÊN QUAN CHÍNH TRONG ĐTM VÀ THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG

3.3.1 Việc thực hiện một qui trình ĐTM và Tham gia của cộng đồng hiệu quả vớisự tham gia của một số bên liên quan, mỗi bêncóvai trò và trách nhiệm khác nhau Bảng 1 dưới đây tóm tắt các thành phần chính tham gia

Biểu 1: Thành phần chính tham gia quá trình ĐTM

Bên liên quan Vai trò và Chức năng trong quá trình ĐTM

Cơ quan có thẩm

quyền về ĐTM

● Giám sát thực hiện khung ĐTM, bao gồm:

− Thiết lập và duy trì các tiêu chuẩn môi trường liên quan

− Thiết lập các qui trình Tham gia của cộng đồngcần thiết

− Duy trì và cập nhật danh mục Sàng lọc (hoặc cơ chế tương tự phục vụ phân loại dự ánđể sàng lọc)

− Ghi nhận hoặc ủy quyềncho phép tư vấn thực hiện ĐTM

● Quản lý hồ sơ các đề xuất dự án đang trong giai đoạn thực hiện ĐTM

● Cấp giấy phép môi trường để triển khai

● Lưu giữ các hồ sơ tất cả tư liệu trình chính phủ của các bên liên quan trong suốt quá trình ĐTM và thông tin về cách xem xét các hồ sơ đó trong các bước ra quyết định như thế nào Bên đề xuất dự án ● Khởi xướng đề xuất dự án

● Bắt đầu và tuân thủ toàn bộ quá trình ĐTM, các điều khoản và điều kiện ĐTM, đặc biệt với nội dungTham gia của cộng đồng

● Huy động tư vấn ĐTM

● Tài trợ cho tất cả các hoạt động ĐTM bao gồm qui trìnhTham gia của cộng đồng tại tất cả các bước của quá trình ĐTM, giảm thiểu tác động và bồi thường cho các tác động

● Đóng góp vào và thông qua các nội dung ĐTM đã nộp, bao gồm:

− Sự tuân thủ của ĐTM theo các văn bản luật, quy định và điều khoản tham chiếu của báo cáo;

− Tính chính xác và tính đầy đủ của báo cáo;

− Cách tiếp cận cho sự tham gia của cộng đồng

● Tham gia các qui trình tham gia của cộng đồng với Tư vấn ĐTM khicần

● Công khai tất cả các thông tin liên quan về đề xuất dự án và ĐTM

● Thực hiện tất cả các cam kết trong quá trình ĐTM và trongKế hoạch quan trắc và quản lý môi trường

● Quản lý và chịu hoàn toàn trách nhiệm về các hoạt động phát triển và các các tác động môi trường và xã hội có liên quan

Tư vấn ĐTM ● Chủ trì quá trình ĐTM (thường là các bước xác định phạm vi, Điều

tra nghiên cứu ĐTM và Báo cáo)

● Liên hệ với Đối tượng chịu ảnh hưởng bởi dự án và các bên liên quan khác

● Đề xuất và thỏa thuận với bên đề xuất dự án các phương án thay thế và các biện pháp giảm thiểu tác động

● Chủ trì các qui trình tham gia của cộng đồng cho đến khi báo cáo ĐTM được trình nộp

● Khi được yêu cầu, tham gia các qui trình tham gia của cộng đồng trong các bước ra Quyết định và thẩm định báo cáo ĐTM

● Quản lý mọi hồ sơ đóng gópdo các bên liên quan nộp cho bên đề xuất dự án và tư vấn ĐTM, trong suốt quá trình ĐTM và thông tin vềcách giải quyết những đóng góp đó trong báo cáo ĐTM như thế nào

Đối tượng chịu

● Giúp xác định các rủi ro và tác động tiềm tàng của các đề xuất dự

án, cũng như xác định các chiến lược phòng tránh tác động và phương án thay thế có thể cho dự án

● Xác định và truyền đạt các nhu cầu, mong muốn và kỳ vọng của cộng đồng đối với đề xuất dự án

● Đóng góp, nộp thông tin, tài liệu, ý kiến tham gia với Bên đề xuất

dự án, tư vấn ĐTM và cơ quan có thẩm quyền về ĐTM

Các bên liên quan

● Đóng góp kiến thức và chuyên môn kỹ thuật cho quá trình ĐTM

● Cho phép tiếp cận tới cơ sở dữ liệu về môi trường và xã hội

● Hỗ trợ Đối tượng chịu ảnh hưởng bởi dự án và các bên liên quan khác hiểu được các khái niệm và tham gia vào các qui trình ĐTM

● Phổ biến thông tin về đề xuất dự án và các qui trình ĐTM

● Đóng góp tài liệu và ý kiến tham gia chính thức cho Bên đề xuất

dự án, tư vấn ĐTM và cơ quan có thẩm quyền về ĐTM

Chính phủ của các

nước láng giềng

● Thông báo cho nước láng giềng về các đề xuất dự án và các tác động tiềm tàngxuyên biên giới và thực hiện tổ chứcĐTM xuyên biên giới phù hợp

● Tham gia vào các qui trình ĐTM xuyên biên giới có liên quan đến

đề xuất dự án tại các nước láng giềng có tác động xuyên quốc gia tiềm tàng

● Tạo thuận lợi tham gia cộng đồng cho công dân các nước láng giềng trong các qui trình ĐTM về các đề xuất dự án có tiềm ẩn tác động xuyên biên giới

● Chia sẻ thông tin về nhu cầu, các vấn đề được quan tâm, và tập quán địa phương có liên quan đến đề xuất dự án, các tác động, các biện pháp giảm thiểu tác động và quản lý

3.4 CÁC BƯỚC CHÍNH TRONG ĐTM VÀ THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG

3.4.1 Việc xây dựng dự án và hệ thống ĐTM tại vùng sông Mê Kông thường theo một qui trình chuẩn về thực hiện ĐTM Các bước chính trong ĐTM cần có tham gia của cộng đồngđược xác định như sau:

1 Sàng lọc–– là quá trình rà soát lại đề xuất dự án nhằm quyết định có cần thực

hiện đánh giá tác động môi trường hay bất cứ hình thức nào khác của đánh giá tác động môi trường hay không, trước khi cho phép dự án tiếp tục triển khai thực hiện

2 Xác định Phạm vi–là quá trình xác định phạm vi đánh giá tác động môi trường

và phạm vi dữ liệu cần thu thập và phân tích nhằm đánh giá được các tác động của đề xuất dự án đối với môi trường, từ đó xây dựng được Điều khoản tham chiếu cho công việc Đánh giá tác động môi trường

3 Điều tra nghiên cứu ĐTM và Chuẩn bị báo cáo ĐTM –bước này bao gồm xác

định và đánh giá các tác động và rủi ro tiềm ẩn của một đề xuất dự án

4 Thẩm định báo cáo ĐTM và Kế hoạch quan trắc và quản lý môi trường– Cơ

quan hữu quan có thẩm quyền về ĐTM xem xét báo cáo ĐTM

5 Ra quyết định phê duyệt về báo cáo ĐTM –quyết định chính thức của cơ quan

có thẩm quyền ra quyết định theo pháp luật về việc có phê duyệt hay không phê duyệt một báo cáo ĐTM (và các tài liệu liên quan, bao gồm Kế hoạch Quản lý và Quan trắc Môi trường), với lưu ý rằng còn có các loại giấy phép hoặc quyết định phê duyệt khác theo luật định được cấp sau đó để đề xuất dự án có thể triển khai thực hiện

6 Giám sát, tuân thủ và thực thi–các hành động gián tiếp và trực tiếp, được thực

hiện trong nội bộ hoặc do bên ngoài, để xác định các hoạt động, tác động và tổng thể kết quả thực hiện thực tế của một dự án và so sánh những phát hiện

đó với các cam kết trong bản báo cáo ĐTM và Kế hoạch quan trắc và quản lý môi trường

Hình 3: Các bước cơ bản trong quá trình ĐTM và tham gia cộng đồng

3.4.2 Đối vớitừng bước nêu trên, thông lệ thực hành tốt nhất là qui định về sự tham gia của cácĐối tượng bị ảnh hưởng bởi dự án và các bên liên quan khác Do đó, sáu bước này

sẽ được dùng làmsườn bố cục cho Hướng dẫn này

3.4.3 Cần lưu ý rằng có nhiều hệ thống ĐTM áp dụng 2 cấp độ đánh giá môi trường, tùy theo bản chất và qui mô của đề xuất dự án và mức độ của các tác động tiềm ẩn Cấp độ thứ nhất, ở nhiều nước trong khu vực sông Mê Kông, được gọi là Kiểm tra môi trường ban đầu (IEE-Initial Environmental Examination), và được áp dụng thay cho ĐTM hoặc thực hiện trước ĐTM Nhìn chung, sự khác biệt chính giữa Kiểm tra môi trường ban đầu (IEE) (hoặc qui trình tương đương) và ĐTM là ở chỗ IEE gọn nhẹ hơn, ngắn hơn so với ĐTM đầy đủ Cả Kiểm tra môi trường ban đầu (IEE) và ĐTM đều có sự tham gia có ý nghĩa của cộng đồng trong suốt quá trình thực hiện, song bản chất của cơ chế tham gia cộng đồng có thể khác nhau tùy vào cấp độ đánh giá môi trường nào được áp dụng Hướng dẫn này hướng dẫn vềTham gia của cộng đồng trong ĐTM vì ĐTM là hình thức đánh giá toàn diện hơn, thường có nhiều bước hơn Kiểm tra môi trường ban đầu (IEE), và vì những đề xuất dự án phải thực hiện ĐTM thường có tác động và nguy cơ tiềm ẩn lớn hơn, nên Tham gia cộng đồngcàngquan trọng hơn

3.5 CÁC VẤN ĐỀ XUYÊN BIÊN GIỚI TRONG ĐTM

3.5.1 Tác động xuyên biên giới có khả năng sẽ gia tăng trong khu vực sông Mê Kông, và theo thông lệ thực hành tốt nhất, Tham gia của cộng đồng cần mở rộng ngoài tầm biên giới quốc gia bất cứ khi nào cómối nguy hại tiềm tàngđối với nước láng giềng.8Hiện đã có tài liệu hướng dẫn quốc tế rất phong phú về cách giải quyết nội dung Tham gia của cộng đồngtrong bối cảnh xuyên biên giới, đặc biệt đúc rút từ kinh nghiệm của Châu

Âu Các đề xuất dự án có các tác động xuyên biên giới tiềm tàng thường có một số vấn

đề đặc thù riêng về Tham gia của cộng đồng Cách thức để Bên đề xuất dự án huy độngsự tham gia của bên liên quan từ các nước láng giềngđòi hỏi sự vào cuộc của chính phủ trung ương, và hàng loạt các cân nhắc về mặt pháp lý và ngoại giao

3.5.2 Theo Luật pháp quốc tế, tất cả các nước đều có nghĩa vụ “thực hiện đánh giá tác động môi trường khi có nguy cơ [dự án] được đề xuất gây tác động bất lợi nghiêm trọng trong bối cảnh xuyên biên giới, đặc biệt đến tài nguyên chung.”9Tòa án Công lý Quốc

tế công nhận mở rộng nguyên tắc này thành yêu cầu các qui trình ĐTM phải huy động

sự tham gia của các nước láng giềng bị ảnh hưởng

8 Danh mục các hoạt động có khả năng gây ra các tác động xuyên biên giới cần được thông báo theo Công ước Espoo, được qui định tại các Điều 2, 3 và Phụ lục I Danh mục các hoạt động

http://www.unece.org/env/eia/about/eia_text.html#appendix1

9 Trường hợp xưởng Bột giấy (Các Biện pháp khẩn cấp tạm thời) (Ác-hen-ti-na và U-ru-goay) Báo cáo của Tòa

Án Công lý Quốc tế 2006, Trang 204

Sàng lọc Xác định

phạm vi

Nghiên cứu ĐTM và Báo cáo

Thẩm định Ra quyết định

Giám sát

3.5.3 Trong khu vựcsông Mê Kông, hiện có các thỏa thuận và cơ chế khác nhau để cân nhắc các vấn đề môi trường xuyên quốc gia, nhưng chưa có thỏa thuận chính thức nào về

khung khổ ĐTM xuyên biên giới Thỏa thuận Hợp tác vì Phát triển Bền vững Lưu vực sông Mê Kông năm 1995 (Thỏa thuận Mê Kông) yêu cầu các nước thành viên thông

báo và thực hiện tham vấn trướcđể thảo luận về các tác động xuyên biên giới cho các

dự án về nước,có thể gây tác động đến các nước láng giềng,trong Lưu vực sông Mê Kông, trước khi cam kết triển khai dự án.10Hiện Ủy hội sông Mê Kông (MRC) đã và đang xây dựng một hệ thống ĐTM xuyên biên giới ERM là tổ chức xây dựng hệ thống

đề xuất cho Ủy hội sông Mê Kông,và Viện Pháp luật Môi trường là cơ quan thẩm định

Hiện nay hệ thống này vẫn đang trong quá trình xây dựng bởi Uỷ hội sông Mê Kông

3.5.4 Tiềm năng xảy ra các tác động bất lợi về môi trường xuyên biên giới đều được ghi nhận trong toàn khu vực sông Mê Kông, cũng như trong phạm vi lớn hơn ở khu vực ASEAN, đặc biệt liên quan đến phát triển tài nguyên nước, vận chuyển các hàng hóa nguy hiểm, mất đa dạng sinh học và khóimù xuyên biên giới Ví dụ, chương trình Môi trường Trọng điểm Tiểu vùng sông Mê Kông (CEP) của Ngân hàng Phát triển Châu Á giải quyết cụ thể các quan ngại về tác động xuyên biên giới từ hoạt động phát triển hạ tầng trong khu vực.11 Các hoạt động khác về xây dựng thể chế xuyên biên giới còn có Hiệp hội Đường sắt khu vực sông Mê Kông mở rộng, Trung tâm Điều phối Năng lượng khu vực, và Văn phòng Điều phối Du lịch Mê Kông, và các cơ quan khác Thỏa thuận ASEAN về Ô nhiễm khói mù xuyên Biên giới (2002) yêu cầu các nước ASEAN hợp tác cùng xây dựng và thực hiện biện pháp phòng chống, giám sát và giảm thiểu ô nhiễm khói mù xuyên biên giới, thông qua việc kiểm soát các nguồn gốc gây hỏa hoạn trên đất và/ hoặc cháy rừng, xây dựng các hệ thống quan trắc, đánh giá và cảnh báo sớm, trao đổi thông tin và công nghệ, và hỗ trợ lẫn nhau.12Các nước ASEAN cũng phải phản ứng nhanh khi có yêu cầu cung cấp thông tin từ một nước chịu ảnh hưởng hoặc có thể chịu ảnh hưởng bởi ô nhiễm khói mù xuyên biên giới, nhằm giảm thiểu hậu quả gây ra

3.5.5 Mặc dù vậy, hiện tại, chưa có khung pháp lý của khu vực về Tham gia của cộng đồng xuyên biên giới trong ĐTM cho các dự án được đề xuất có các tác động xuyên biên giới Tuy nhiên, kinh nghiệm quốc tế cũng có thể cho một số bài học trong việcxem xét thông lệ thực hành tốt nhất hiện nay xung quanh vấn đề ĐTM

3.5.6Ủy ban Kinh tế Châu Âu đã ban hành Hướng dẫn về Tham gia của cộng đồng trong Đánh giá Tác động Môi trường trong bối cảnh Xuyên biên giới(Hướng dẫn ECE) hỗ trợ

hai thỏa thuận liên chính phủ Châu Âu về ĐTM và Tham gia của cộng đồng– Công ước

1991 về Đánh giá Tác động Môi trường trong Bối cảnh Xuyên biên giới (Công ước

12

http://haze.asean.org/?wpfb_dl=32

Espoo) và Công ước 1998 về Tiếp cận Thông tin, Tham gia của cộng đồng trong việc Ra Quyết định và Tiếp cận công lý trong các Vấn đề về Môi trường (Công ước Aarhus).13

3.5.7Công ước Espoo là cơ chế phòng ngừa nhằm tránh, giảm bớt và giảm thiểu tác hại của các tác động môi trường nghiêmtrọng với mục đích hỗ trợ phát triển bền vững thông qua thúc đẩy hợp tác quốc tế trong đánh giá các tác động tiềm tàng đối với môi trường từ một hoạt động được đề xuất Cụ thể, công ước này áp dụng cho các hoạt động có thể gây ảnh hưởng đến môi trường của các nước khác

3.5.8Hướng dẫn ECE xác định một sốthông lệ thực hành tốt nhất có liên quan đến các nước trong khu vực sông Mê Kông:

● Cần hỗ trợ tài chính để: biên dịch tài tiệu ĐTM sang ngôn ngữ của nước bị ảnh hưởng; biên dịch các ý kiến đóng góp và các khuyến nghị của cộng đồng sang ngôn ngữ của nước có đề xuất dự án; phổ biến các tài liệu ĐTM (bao gồm tờ rơi, brochure) ở nước láng giềng; trả phí phổ biến thông tin qua báo, đài, ti vi, thư điện tử hoặc internet; và tổ chức các buổi tham vấn cộng đồng

● Nước láng giềng cần được thông báo,càng sớm càng tốt,về đề xuất dự án có tác động xuyên biên giới tiềm tàng, và phải nhận được thông báo không muộn hơn thời điểm thông báo cho cộng đồng tại nướccó đề xuất dự án

● Tất cả các nước có khả năngchịu ảnh hưởng bởi một đề xuất dự án - cả nước chủ nhà và nước láng giềng - cần cùng chịu trách nhiệm phổ biến thông tin về ĐTM và thu thập ý kiến phản hồi từ Đối tượng chịu ảnh hưởng bởi dự án và các bên liên quan để cân nhắc trong quá trình ra quyết định

● Mọi ý kiến của bất cứ bên liên quan nào ở nước có khả năng bị ảnh hưởng, về ĐTM xuyên biên giới, đều phải được cân nhắctrong quá trình ra quyết định về ĐTM, và quyết định cuối cùng phải được công khai ở nước láng giềng

3.5.9Tham gia của cộng đồng trong ĐTM xuyên biên giới thúc đẩy tính minh bạch và hợp pháp của các quá trình ra quyết định trong các dự án có tác động xuyên biên giới Nếu thực hiện ĐTM với nội dung tham gia của cộng đồng xuyên biên giới không đầy đủ, thì các đề xuất dự án dự kiến có tác động xuyên biên giới có thể giải quyết được các vấn

đề đáng quan tâm tầm quốc gia với quốc gia, nhưng có khả năng bỏ lỡ nhiều vấn đề ở địa phương cũng như nhiều kiến thức bản địa hoặc kiến thức địa phương quý báu Cơ chế phản hồi hiệu quả có thể đảm bảo lồng ghép các nỗ lực tốt nhất để giải quyết các vấn đề đáng quan tâm ở địa phương tại các nước láng giếng trong kế hoạch quan trắc

và quản lý môi trường, nhờ đó, có thể tránh được những xung đột sau này trong giai đoạn thi công xây lắp và vận hành dự án

3.5.10Theo Hướng dẫn ECE, mặc dù vẫn cần xem xét các vấn đề về thủ tục riêng khi tổ chức thiết lập ĐTM xuyên biên giới, phần lớn các khái niệm và cách tiếp cận được khuyến nghị trong Hướng dẫn này đều áp dụng cho các đề xuất dự án có các tác động xuyên biên giới Hay nói một cách khác, cả nước chủ nhà và nước láng giếng đều phải áp dụng cùng các nguyên tắc và cách tiếp cậngiống nhau choTham gia cộng đồngdù có cơ chế thể chế khác nhau

13 UNECE (2006) Hướng dẫn về Tham gia của cộng đồng trong Đánh giá Tác động Môi trường trong Bối cảnh

Xuyên biên giới, ECE/MP.EIA/7

4 NGUYÊN TẮC CHUNG ĐỂ THAM VẤN CỘNG ĐỒNG CÓ Ý NGHĨA

4.1 THÔNG TIN CHUNG VỀ THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG VÀ LỢI ÍCH MANG LẠI

4.1.1 Tham gia của cộng đồng, theo cách gọi khác là sự tham gia của các bên liên quan, là một phần không thể tách rời trong qui trình đánh giá tác động môi trường Trên thế giới, tham gia của cộng đồng là nội dung đã được qui định cụ thể trong Tuyên Bố Rio năm 1992 và đã được công nhận là một nội dung trong ĐTM kể từ khi bắt đầu thực hiện ĐTM trong thập niên 1970

4.1.2 Nguyên tắc 10 trong Tuyên bố Rio

Các vấn đề môi trường được giải quyết tốt nhất khi có sự tham gia ở mức độ

thích hợp của tất cả các công dân quan tâm Ở cấp quốc gia, mỗi cá nhân

phải được cung cấp một cách hợp lý khả năng tiếp cận thông tin về môi

trường của chính quyền, bao gồm thông tin về các vật chất và hành vi nguy

hại trong cộng đồng và cơ hội tham gia vào quá trình ra quyết định Nhà

nước phải tạo điều kiện thuận lợi và khuyến khích nhận thức và sự tham gia

của công chúng bằng việc cung cấp thông tin rộng rãi Tiếp cận có hiệu quả

đến các thủ tục tư pháp và hành chính, bao gồm bồi thường và khắc phục

hậu quả, phải được cung cấp cho công chúng 14

4.1.3 Có một số lợi ích của tham gia cộng đồng có ý nghĩa khó định lượng, như ra quyết định tốt hơn hay gây dựng được niềm tin mạnh mẽ hơn vào cơ quan chính phủ Còn các lợi ích khác như thiết dự án tốt hơn hay quản lý môi trường đạt hiệu suất cao hay qui trình giải quyết khiếu nại hiệu quả, dù cũng khó đo lường song có thể mang lại những lợi ích thực sự cho cộng đồng chịu ảnh hưởng bởi hoạt động phát triển

4.2 NGUYÊN TẮC CHÍNH CỦA THAM GIA CỘNG ĐỒNG CÓ Ý NGHĨA

sau:

1 Kế hoạch hợp lý về các quá trình tham gia của cộng đồng;

2 Xác đinh Đối tượng chịu ảnh hưởng bởi dự án và cácbên liên quan khác; và

3 Quan tâm đặc biệt đến nhóm người dễ bị tổn thương

4.2.2 Tham gia của cộng đồng hiệu quả là một quá trình bắt đầu từ sớm và diễn ra trong suốt vòng đời dự án Đây là một qui trình đúng lúc, dễ tiếp cận và toàn diện, được thực hiện công khai Thông tin dễ hiểu và sẵn có được cung cấp đầy đủ cho các bên

của các bên liên quan trong quá trình ra quyết định Tham gia của cộng đồng phải được thực hiện tương xứng với những rủi ro và tác động tới những đối tượng bị ảnh hưởng bởi dự án Tham gia của cộng đồng hiệu quả gồm những thành phần chính như sau:15

14 HỘi nghị của Liên hiệp quốc về môi trường và phát triển, Rio de Janiero, Braz., từ 3-14 tháng 6, 1992, Rio

Tuyên bố Rio về Môi trường và Phát triển, U.N Doc A/CONF.151/26/Rev.1 (Tập I), Phụ lục I (12/8/ 1992),

Nguyên tắc 10

15 Chiểu theo IAIA (2015) “Sự tham gia hiệu quả của Bên liên quan,” IAIA Fastips, số 10 (sửa ‘Đánh giá tác

động’ thành ‘ĐTM’)

● Cần lập kế hoạch về Tham gia của cộng đồng trong qúa trình ĐTM: phải xây dựng kế hoạch tham gia của cộng đồng cho cả ĐTM đơn giản nhất, dễ hiểu nhất.

● Tham gia của cộng đồng không chỉ thực hiện ở cuối qui trình ĐTM; mà phải là một nội dung thực hiện từ đầu đến cuối quá trình

● Tham gia của cộng đồng đòi hỏi phương pháp thực hiện ĐTM sao cho tất cả các thông tin liên quan được nắm bắt và không bị bóp méo

● Cần điều chỉnh phương pháp tham gia của cộng đồng Điều đó có nghĩa là tạo thuận lợi và điều chỉnh theo vai trò và mối quan tâm, kiểu kiến thức, khác biệt

về văn hóa của các bên liên quan

4.2.3 Lập kế hoạch tham gia của cộng đồng hợp lý

Bên đề xuất dự án và Tư vấn ĐTM cần lập Kế hoạch Tham gia của cộng đồng, có tham

vấn với Đối tượng chịu ảnh hưởng bởi dự án, nhóm người dễ bị tổn thương, và các bên liên quan có quan tâm Kế hoạch này, và còn được gọi là Kế hoạch tham gia của Bên liên quan, là lộ trình hoặc hướng dẫn sự tham gia và tham vấn trong qúa trình ĐTM, bao gồm những người trực tiếp và gián tiếp chịu ảnh hưởng của dự án Kế hoạch Tham gia của cộng đồng cần được điều chỉnh cho phù hợp với đề xuất dự án, môi trường địa phương và các cộng đồng tham gia Kế hoạch Tham gia của cộng đồng phải

đề ra khung khổ rõ ràng về các hoạt động, phân chia vai trò, nhiệm vụ và mục đích cho

cho cả qúa trình ĐTM theo mục tiêu, đối tượng, thông điệp, công cụ và ngân sách sẵn

có Để Kế hoạch Tham gia của cộng đồng đạt hiệu quả, cần thường xuyên rà soát và cập nhật Kế hoạch Mẫu Kế hoạch Tham gia của cộng đồng được trình bày trong Phụ lục III

4.2.4 Kế hoạch Tham gia của cộng đồng cũng cần cân đối giữa việc phát tin (cung cấp thông tin) và nhận tin (nghe, hiểu, thảo luận) Các bên liên quan, cũng như Bên đề xuất dự án

và Tư vấn ĐTM, cần có cả cơ hội để ‘phát’ và ‘nhận’ Kế hoạch Tham gia cộng đồng cũng cần tính tới thực tế là các bên liên quan các nhau cần tham gia theo cách khác nhau bằng các công cụ trao đổi thông tin khác nhau Trong bối cảnh này, IAIA đã xác định một số “nội dung thiết yếu cho việc lập kế hoạch tham gia”16:

● Xác định và định hình các nhóm bên liên quan

● Lựa chọn qui tắc tham gia và qui ước phải tuân thủ

● Mô tả sự kiện sẽ xảy ra trong suốt quá trình – trong đó nêu địa điểm, thời gian, mục tiêu, nhóm tham gia, nội dung, phương tiện trao đổi thông tin

● Phân bổ nguồn lực tiềm năng: ngân sách, công cụ trao đổi thông tin, hỗ trợ kỹ thuật, phát ngôn viên, và địa điểm phù hợp

4.2.5 Nguồn lực cần phân bổ trong phạm vi Kế hoạch Tham gia của cộng đồng bao gồm cả

về thời gian và ngân sách Tất cả các bên liên quan sẽ cần thời gian để tiếp thu, xử lý

và đưa ra phản ứng của mình với đề xuất dự án, với thông tin và khái niệm được cung cấp MỘt số nhóm sẽ cần nhiều thời gian hơn nhóm khác, và một số nhóm sẽ cần diễn đàn khác nhau hoặc cầnđể tham vấn với các thành viên khác trong cộng đồng Nội dung cụ thể của kế hoạch cần đề cập đến việc huy động phụ nữ và các nhóm người dễ

bị tổn thương Nói chung, chiến lược hữu ích phải là chiến lược mời các bên tham gia họp trước, đặt ra mọi vấn đề hay câu hỏi cần giải quyết (ví dụ qua email, công văn hay trao đổi trực tiếp với Tư vấn ĐTM) Dù áp dụng cơ chế nào thì Kế hoạch Tham gia của cộng đồng phải bố trí đủ thời gian trong suốt qúa trình ĐTM, căn cứ vào nhu cầu cụ thể của các bên liên quan đã xác định Điều này đòi hỏi sự kiên trì của cả Bên đề xuất

dự án và Tư vấn ĐTM

4.2.6 Kế hoạch Tham gia của cộng đồng cần xem xét cách thức Tư vấn ĐTM và Bên đề xuất

dự án trao đổi thông tin hiệu quả nhất phù hợp với đối tượng đích, có cân nhắc những vấn đề quan trọng như những nhạy cảm về văn hóa, hạn chế về ngôn ngữ, trình độ học vấn của bên tham gia Cần lưu ý lựa chọn người phát ngôn dựa vào sự thấu cảm, ngoại hình, kinh nghiệm giao tiếp và uy tín với các bên tham gia, và kiến thức, chuyên môn của người đó Điều quan trọng là mọi hoạt động trao đổi thông tin đều dựa trên

sự tôn trọng, cởi mở và thái độ sẵn sang lắng nghe, học hỏi từ người tham gia

4.2.7 Nội dung và trình bày thông điệp quan trọng như chính câu chuyện thực tế và

cần được chú tâm, kinh nghiệm và cả kỹ năng 17

4.2.8 Như đã nêu trên, nguyên tắc chính của hệ thống ĐTM hiệu quả là bên đề xuất dự án phải chịu mọi chi phí liên quan Các chi phí này bao gồm cả chi phí hỗ trợ thực hiện tham gia của cộng đồng hiệu quả – bên đề xuất phải chịu trách nhiệm về tất cả các chi phí tham gia của cộng đồng ở tất cả các bước trong qúa trình ĐTM Chi phí này bao gồm chi phí phát sinh cho Tư vấn ĐTM do bên đề xuất dự án thuê, chi phí phát sinh cho Cơ quan có thẩm quyền về ĐTM khi thực hiện tham gia của cộng đồng ở giai đoạn thẩm định và ra quyết định phê duyệt báo cáo ĐTM Như vậy, Kế hoạch Tham gia của cộng đồng phải xác định rõ chi phí thực hiện và được lên ngân sách đầy đủ Bất luận ngân sách thế nào, tham gia của cộng đồng hiệu quả với kết quả có chất lượng là mục tiêu ưu tiên

4.2.9 Xác định Đối tượng chịu ảnh hưởng bởi dự án và các bên liên quan khác

Xác định Đối tượng chịu ảnh hưởng bởi dự án và các bên liên quan khác phù hợp đối với một đề xuất dự án cụ thể, và xác định những mối quan tâm và nhu cầu thông tin khác nhau của họ là một nội dung vô cùng quan trọng, bởi lẽ:

● Mỗi đề xuất dự án sẽ có nhóm Đối tượng chịu ảnh hưởng bởi dự án và các bên liên quan đặc thù;

● Đối tượng chịu ảnh hưởng bởi dự án và bên liên quan khác nhau sẽ chịu ảnh hưởng theo cách khác nhau (ví dụ: cách phụ nữ bị ảnh hưởng khác với nam giới);

● Tương ứng với các bước khác nhau trong cả qúa trình ĐTM, lại có những nhóm Đối tượng chịu ảnh hưởng bởi dự án và các bên liên quan khác nhau; và

● Ngay cả với cùng một nhóm bên liên quan, các dự án khác nhau tại những vị trí tương tự có thể ảnh hưởng đến họ theo cách khác nhau

4.2.10 Công việc xác định các bên liên quan phải được thực hiện càng sớm càng tốt trong qúa trình ĐTM nhằm:

● Đảm bảo liên lạc được;

17

IAIA (2015) “Tham gia hiệu quả của Bên liên quan,” mẹo IAIA, số 10

● Hỗ trợ xác định thêm các bên liên quan;

● Tạo dựng lòng tin và sự tôn trọng;

● Đảm bảo đủ ngân sách cho tham gia của cộng đồng; và

bên liên quan, và để thu thập dữ liệu

4.2.11 Một phần trong quá trình xác định các bên liên quan là thành lập tuyến liên lạc giữa nhóm các bên liên quan và Bên đề xuất dự án, Tư vấn ĐTM Công việc này có thể bao gồm việc cho phép các nhóm bên liên quan chỉ định người phát ngôn đại diện cho họ, theo ý muốn của họ

4.2.12 Điều quan trọng là công nhận ĐTM là qui trình hòa nhập Thông thường, các cá nhân

và các nhóm sẽ bày tỏ mối quan tâm về đề xuất dự án và ĐTM mà Bên đề xuất dự án cho là không liên quan Tuy nhiên, bất cứ ai có quan tâm đều có quyền thể hiện ý kiến

và trình bày quan điểm của mình Điều quan trọng là các quá trình tham gia của cộng đồng không hạn chế chỉ tiêu các bên liên quan được tham gia

4.2.13 Danh sách chung về các bên liên quan tiềm năng được trình bày trong Biểu dưới đây – Danh sách này không phải là danh sách hoàn chỉnh hay đã điều chỉnh

Biểu 2: Danh sách các bên liên quan 18

Đối tượng

chịu ảnh

hưởng bởi dự

án

● Chủ sở hữu đất, người sử dụng đất, người ở trên đất

● Người bản địa và nhóm thiểu số trong và xung quanh khu vực bị

● Cơ quan trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện và địa phương

● Các cơ quan phụ trách về kiểm soát ô nhiễm, như ô nhiễm nước, ô nhiễm rác, đất, tiếng ồn và ô nhiễm không khí

● Các cơ quan chịu trách nhiệm bảo vệ thiên nhiên, di sản văn hóa và cảnh quan

● Các cơ quan về y tế và an toàn

● Cơ quan kiểm soát sử dụng đất, qui hoạch không gian và phân vùng không gian

● Cơ quan chính phủ (cấp vụ, cục, v.v…) phụ trách về nông nghiệp, năng lượng, lâm nghiệp, thủy sản, v.v… có lợi ích bị ảnh hưởng

● Cơ quan ở các nước láng giềng có vấn đề về tác động xuyên biên giới

Các Bên liên

quan khác

● Nhóm ở địa phương, quốc gia, quốc tế quan tâm đến lĩnh vực môi trường, xã hội và phát triển

● Cơ quan quốc tế có lợi ích bị ảnh hưởng

● Người sử dụng lao động và hiệp hội doanh nghiệp trong nước như Phòng thương mại, hiệp hội thương mại, v.v…

● Tổ chức xã hội dân sự như Hội phụ nữ, Đoàn thanh niên, nhóm cộng đồng địa phương, tổ dân cư., v.v

● Các nhóm đại diện người sử dụng môi trường, ví dụ: nông dân, ngư dân, phụ nữ sử dụng tài nguyên ở địa phương vì mục đích tiêu dung, thương mại, du lịch

● Viện nghiên cứu, đại học và các trung tâm chuyên môn khác

● Tổ chức truyền thông địa phương và trung ương

● Đại diện được bầu, nhân vật quan trọng tại cộng đồng như lãnh đạo tôn giáo, giáo viên

● Cộng đồng khoa học, các nhà nghiên cứu và đào tạo

● Công chúng nói chung, ở địa phương và rộng hơn

4.2.14 Quan tâm đặc biệt đến các Nhóm người dễ bị tổn thương

Khi xác định các bên liên quan cần đặc biệt quan tâm đến các nhóm người dễ bị tổn thương, đặc biệt trong cộng đồng địa phương, và mọi nhu cầu cụ thể của họ để tạo điều kiện tối đa cho họ tham gia hiệu quả Cần quan tâm đến việc tạo thuận lợi cho người bản địa và các nhóm dân tộc có ngôn ngữ riêng hoặc phương ngữ riêng, phụ

nữ, người khuyết tật, những người dưới chuẩn nghèo, người vô gia cư, đại diện cho

18 Chiểu theo Hướng dẫn ĐTM của CHND Lào, Bộ tài nguyên môi trường, 2012

trẻ em và người cao tuổi Cần hỗ trợ thêm nếu cần để đảm bảo các nhóm đối tượng này tham gia được

4.2.15 Quyết định cuối cùng về ĐTM cho một đề xuất dự án là trách nhiệm của chính phủ, nhưng áp dụng nguyên tắc tự do, trước tiên và đồng thuận (FPIC) có thể có ích cho quyết định đó Nguyên tắc Tự do-Trước tiên-ĐồngThuận chủ yếu là để áp dụng với quyền và lợi ích của người bản địa liên quan đến đất và tài nguyên, nguyên tắc FPIC đã được quy định trong Tuyên bố của LHQ về Quyền của người bản địa.19 Mục đích của nguyên tắc này là cung cấp cho người bản địa quyền được tự quyết định về cuộc sống, đất đai và tài nguyên của họ, trong đó có các quyết định về dự án phát triển có thể ảnh hưởng đến họ Việc áp dụng nguyên tắc FPIC được đề cập đến nhiều nhất trong bối cảnh đề xuất dự án có nội dung cưỡng chế buộc di dời và tái định cư người bản địa

là Đối tượng chịu ảnh hưởng bởi dự ánmà không có đồng thuận của họ, và /hoặc làm mất khả năng tạo ra thu nhập, tài sản kinh doanh, hoặc sinh kế của Đối tượng chịu ảnh hưởng bởi dự án

4.2.16 Vận dụng nguyên tắc FPIC là một phương pháp công khai để Đối tượng chịu ảnh hưởng bởi dự án là người bản địa nói lên tiếng nói của mình trong ĐTM Nguyên tắc FPIC công nhận rõ quyền được tôn trọng của người bản địa Để tuân thủ theo đúng nguyên tắc FPIC, nếu họ chưa đồng thuận với dự án được đề xuất thì phải sửa dự án cho đến khi họ đồng ý

4.3 KHUNG CẤP ĐỘ THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG

4.3.1 Cho đến nay, việc hiểu và vận dụng mục tiêu, cách tiếp cận, phương pháp, và thực hành Tham gia của cộng đồng đã được cải thiện đáng kể Do thành phần tham gia cộng đồng đa dạng nên lựa chọn được cách tiếp cận hiệu quả và phù hợp nhất là khó Hiệp hội quốc tế về Tham gia của cộng đồng (IAP2) đã xây dựng khung quy đinh cấp

độ tham gia của cộng đồng, được biểu diễn như trong Hình 4 sau đây

19 Đại hội đồng LHQ, Tuyên bố của LHQ về Quyền người bản địa: quyết nghị, thông qua bởi Đại hội đồng LHQ, ngày 2/10/ 2007, A/RES/61/295 http://www.un.org/esa/socdev/unpfii/documents/DRIPS_en.pdf

Hình 4: Khung Cấp độ tham gia của cộng đồng

(theo Hiệp hội quốc tế về Tham gia của cộng đồng)

Thông báo Tham vấn Tham gia Hợp tác Trao quyền Mục đích

về nội dung phân tích, phương án thay thế và/hoặc các quyết định

Làm việc trực tiếp với cộng đồng thông qua qui trình tham gia cộng đồng

để đảm bảo mọi quan tâm và mong muốn của cộng đồng đều được hiểu và cân nhắc

Cùng hợp tác với cộng đồng trong từng phương diện quyết định, bao gồm cả việc xây dựng phương án thay thế và xác định giải pháp

ưu việt

Thỏa thuận

về các quyết định cuối cùng giữa cộng đồng với cơ quan

ra quyết định

và phản hồi cho cộng đồng biết về cách mà ý kiến đóng góp của cộng đồng tác động thế nào đến quyết định

Chúng tôi sẽ phối hợp với cộng đồng đảm bảo mọi vấn đề quan tâm và mong muốn của quý vị đươc phản ánh trực tiếp trong các phương án thay thế và phản hồi cho cộng đồng biết về ý kiến đóng góp của cộng đồng tác động thế nào đến quyết định

Chúng tôi sẽ tìm quý vị để thu thập lời khuyên và ý tưởng đổi mới khi xây dựng giải pháp và tận dụng tối

đa có thể những lời khuyên và khuyến nghị của cộng đồng cho các quyết định

Chúng tôi sẽ thực hiện theo nội dung đã thống nhất

▪ Tạo sự đồng

Biểu quyết

Tăng cấp độ tham gia cộng đồng

Áp phích,

tờ rơi, biển hiệu

Thông báo trên báo

▪ Bản tin phát thanh

cộng đồng

▪ Thảo luận nhóm tập trung

▪ Khảo sát

▪ Họp với cộng đồng

thuận

▪

Ra quyết định có sự tham gia của các bên liên quan

▪ Phân cấp quyết định

▪ Đàm phán

4.3.2 Cấp độ tham gia của cộng đồng được áp dụng cần phù hợp với mục tiêu chung và điều

chỉnh theo hoàn cảnh cụ thể của dự án, và có thể thay đổi theo các bước khác nhau

trong cả qúa trình ĐTM, tùy theo mục đích cụ thể cho việc tham gia của cộng đồng tại

thời điểm cụ thể

4.3.3 Các nội dung tham gia của cộng đồng thường đươc áp dụng theo từng bước của qúa

trình ĐTM, và được tóm lược trong Hình sau và được diễn giải chi tiết từ Chương 6

đến Chương 11 của Hướng dẫn này

HÌnh 5: Phạm vi tham gia của cộng đồng trong từng bước ĐTM

Thông báo Tham vấn Tham gia Hợp tác Trao quyền Sàng lọc

khi ap dụng nguyên tắc FPIC

Giám sát

4.4 THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG BÊN NGOÀI QUÁ TRÌNH ĐTM

4.4.1 Hướng dẫn này chỉ dẫn Tham gia của cộng đồng trong qúa trình ĐTM, thường bắt đầu bằng bước Sàng lọc Một trong các biện pháp để đảm bảo tham gia của cộng đồng có

ý nghĩa và hiệu quả là bắt đầu huy động sự tham gia của Đối tượng chịu ảnh hưởng bởi dự án, nhóm người dễ bị tổn thương, và các bên liên quan khác càng sớm càng tốt, ngay trong quá trình lập kế hoạch dự án Thông thường, ở giai đoạn tiền khả thi và

và giai đoạn nghiên cứu khả thi của dự án, tham gia cộng đồng ngay từ sớm có thể mang lại nhiều lợi ích – dù khi đó thông tin về đề xuất dự án còn ít – cụ thể như sau:

● Bắt tay vào xây dựng mối quan hệ giữa Bên đề xuất dự án và cộng đồng địa phương;

● Cung cấp cho các bên liên quan ở địa phương thông tin ban đầu về đề xuất dự án;

● Huy động sự tham gia của các bên liên quan trong nghiên cứu khả thi cho đề xuất

dự án; và

● Sớm tránh được và/hoặc giảm thiểu được các vấn đề tiềm tàng về xã hội hoặc môi trường, ngay từ quá trình xây dựng khái niệm dự án, thiết kế dự án và lựa chọn địa điểm dự án

4.4.2 Bên đề xuất dự án cần công khai càng nhiều thông tin về khái niệm dự án hoặc về công việc nghiên cứu tiền khả thi càng tốt ngay từ giai đoạn đầu, để thể hiện thông tin có thể tiếp cận minh bạch và dễ dàng Hoạt động này bao gồm việc giải thích lý do vì sao một số thông tin nhất định chưa sẵn có ở bước này (ví dụ như chưa đủ điều kiện về thương mại hoặc hiểu biết chưa đầy đủ) Ngoài ra, mặc dù chiến lược trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp từ phía Bên đề xuất dự án là không có trong ĐTM và tách biệt khỏi các biện pháp giảm thiểu tác động đề xuất trong ĐTM, các nguyên tắc của tham gia của cộng đồng nêu trong Hướng dẫn này có thể vẫn phù hợp để định hướng cho việc lập các chiến lược trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp

4.4.3 Tham gia của cộng đồng cũng có ý nghĩa quan trọng đối với toàn bộ khung chính sách ĐTM, và cần được sửa đổi và cập nhật theo thời gian Dần dà, những nước sử dụng danh mục dự án có tiêu chí cụ thể để Sàng lọc sẽ vẫn cần sửa đổi cập nhật các danh mục đó Cơ quan có thẩm quyền về ĐTM hay cơ quan hữu quan của chính phủ cần huy động sự tham gia của các bên liên quan trong các bàn thảo về chính sách thông qua các quá trình tham gia của cộng đồng đầy đủ

5 TÓM TẮT THAM GIA CỘNG ĐỒNG TẠI CÁC BƯỚC CHÍNH CỦA QUI TRÌNH ĐTM

5.1 Có sáu bước trong quá trình ĐTM được xác định là phù hợp nhất với tham gia cộng đồng để đảm bảo kết quả mong muốn của từng bước Mỗi bước có nhiều cấp độ tham gia của cộng đồng có ý nghĩa thiết thực và được coi là thực hành tốt nhất Tuy nhiên, cấp độ tham gia của cộng đồng sẽ khác nhau tùy theo mục đích của từng bước ĐTM

● Bước 1: Tham gia của cộng đồng khi Sàng lọc

● Bước 2: Tham gia của cộng đồng khi Xác định phạm vi

● Bước 3: Tham gia của cộng đồng khi Điều tra nghiên cứu ĐTM và Báo cáo

● Bước 4: Tham gia của cộng đồng khi thẩm định Báo cáo ĐTM và Kế hoạch quan trắc và quản lý môi trường

● Bước 5: Tham gia của cộng đồng khi Quyết định về Báo cáo ĐTM và Kế hoạch quan trắc và quản lý môi trường

● Bước 6: Tham gia của cộng đồng khi Thực thi, Tuân thủ và Giám sát dự án

5.2 Với mỗi bước, cần xác định mục đích cụ thể của tham gia của cộng đồng, cấp độ tham gia của cộng đồng cần thiết trong từng bước, thông tin gì cần công khai Làm như vậy

sẽ giúp tối đa hóa lợi ích của tham gia của cộng đồng cho dự án và cho tất cả những đối tượng tham gia qúa trình ĐTM

5.3 Hướng dẫn này gồm những khuyến nghị tối thiểu về các nội dung tham gia của cộng đồng Đây là những khuyến nghị dựa trên kinh nghiệm thực tiễn và phản ánh những thực hành tốt về ĐTM Mục tiêu căn bản luôn là đảm bảo thực hiện tham gia của cộng đồng có ý nghĩa hiệu quả ở mỗi bước trong qúa trình ĐTM Nếu dự án được đề xuất là đại dự án, hay dự án có nhiều ý kiến tranh cãi, thì cần phải tăng cường các nội dung nhằm đảm bảo tham gia của cộng đồng thật sự có ý nghĩa Bước Xác định phạm vi có thể sẽ lâu hơn và bước Điều tra nghiên cứu ĐTM có thể kéo dài 1 năm hoặc lâu hơn mới xong Những dự án này sẽ cần có Kế hoạch Tham gia của cộng đồng kỹ càng hơn với nhiều buổi họp với Đối tượng chịu ảnh hưởng bởi dự án và các bên liên quan khác Đây là hệ quả trực tiếp từ tính phức tạp của những dự án như vậy

6 B ƯỚC 1: T HAM GIA CỘNG ĐỒNG TRONG BƯỚC SÀNG LỌC

6.0.1 Sàng lọc là bước đầu tiên của quá trình đánh giá môi trường chính thức, khi đó, Cơ quan có thẩm quyền về ĐTM quyết định có cần thực hiện Kiểm tra Môi trường ban đầu (IEE), ĐTM hay một hình thức đánh giá môi trường nào khác đối với một dự án đề xuất hay không Quyết định về việc dự án đề xuất có phải thực hiện ĐTM hay không là tùy theo qui trình thủ tục hiện hành của mỗi nước, trong đó có qui định danh mục những loại dự án phải thực hiện ĐTM Ở một số nước, Cơ quan có thẩm quyền về ĐTM còn được phép yêu cầu thực hiện ĐTM nếu dự án có tác động nghiêm trọng đối với môi trường, bất luận đã có danh sách sàng lọc dự án

6.1 MỤC ĐÍCH CỦA THAM GIA CỘNG ĐỒNG KHI SÀNG LỌC

6.1.1 Trong khi pháp luật về ĐTM thường không qui định cụ thể phải tham gia cộng đồng tại bước Sàng lọc, nhưng đây là nội dung được khuyến nghị cao Theo nguyên tắc chung, tham gia cộng đồng nên bắt đầu càng sớm càng tốt nhằm tối đa hóa lợi ích của việc xây dựng mối quan hệ giữa Bên đề xuất dự án và cộng đồng địa phương Bước sàng lọc có thể là lần đầu tiên cộng đồng địa phương được nghe về một dự án cụ thể trong khu vực của họ hoặc về việc dự án có thể ảnh hưởng đến sinh kế của họ Có thể đây cũng là lần đầu tiên chính quyền địa phương và trung ương, cơ quan bộ ngành liên quan được phổ biến về dự án được đề xuất Chính kết quả thảo luận và phản hồi ban đầu có thể là đầu vào quan trọng để hỗ trợ việc ra quyết định và xác định các yêu cầu ĐTM của dự án được đề xuất Cuối cùng, tham gia cộng đồng có ý nghĩa quan trọng ở bước này vì quyết định sau khi Sàng lọc có thể là không cần ĐTM chính thức nào nữa, như vậy, đây lại là cơ hội duy nhất để cộng đồng để đóng góp cho quyết định của chính phủ trong quá trình ĐTM

6.1.2 Theo đó, mục đích của tham gia cộng đồng tại bước Sàng lọc là:

● Thiết lập quan hệ giữa bên đề xuất dự án với cả Đối tượng chịu ảnh hưởng bởi dự

án và các cơ quan hữu quan của chính phủ;

● Đảm bảo Đối tượng chịu ảnh hưởng bởi dự án biết về đề xuất dự án và quá trình ĐTM;

● Bắt đầu nâng cao năng lực của Đối tượng chịu ảnh hưởng bởi dự án và các bên liên quan ở địa phương để tham gia vào quá trình ĐTM;

● Tạo cơ hội cho cộng đồng địa phương đóng góp các quan điểm ban đầu của mình

về đề xuất dự án để cân nhắc trong quyết định Sàng lọc (vd: các vấn đề tiềm tàng

về môi trường và xã hội, thiết kế dự án, qui mô và vị trí, v.v ) và;

● Đảm bảo quyết định Sàng lọc được công khai

6.2 CẤP ĐỘ DỰ KIẾN CỦA THAM GIA CỘNG ĐỒNG

6.2.1 Như vậy, các cấp độ tối thiểu của tham gia cộng đồng ở bước Sàng lọc là Thông báo và Tham vấn trong khung cấp độ tham gia cộng đồng Cách tiếp cận tích cực cho tham

gia cộng đồng ở bước Sàng lọc là rất quan trọng, nhờ đó sẽ tạo tiền đề cho những tương tác sau này với cộng đồng trong suốt quá trình ĐTM

6.2.2 Trong bước Sàng lọc, Đối tượng chịu ảnh hưởng bởi dự án và các bên liên quan khác

cần được thông báo về dự án được đề xuất Bước này cho phép họ phản hồi và phản

ứng ban đầu về dự án được đề xuất (Cấp độ Tham vấn ), giúp Cơ quan có thẩm quyền

về ĐTM ra quyết định căn cứ trên thông tin đầy đủ về hình thức đánh giá môi trường cần thiết Quyết định Sàng lọc cuối cùng cũng cần được công khai

6.2.3 Các buổi họp Sàng lọc giữa Bên đề xuất dự án (và tư vấn ĐTM của mình) với cộng đồng nên càng nhiều thành phần càng tốt Thành phần có thể là lãnh đạo cộng đồng, lãnh đạo đảng chính trị, người đứng đầu tôn giáo, người bản địa, và các tổ chức xã hội dân

sự từ thôn, bản hoặc các khu vực có thể chịu ảnh hưởng bởi dự án Mục đích của cuộc

họp này là cung cấp thông tin cho những đối tượng chính nêu trên (Cấp độ Thông báo) Thông tin này có thể được phổ biến cho tất cả các Đối tượng chịu ảnh hưởng bởi

dự án và các tổ chức xã hội dân sự địa phương Trong cuộc họp, nội dung thông tin sẽ

là chi tiết về dự án, tác động tiềm tàng, các bước tiếp theo về tham gia cộng đồng và tham vấn cộng đồng Đây là sự kiện giúp tư vấn ĐTM xác định, trong tương lai, sẽ cần tham vấn những ai và cần cung cấp thông tin gì Chi phí cuộc họp là do Bên đề xuất dự

án chi trả và không phải là trách nhiệm của cộng đồng

6.2.4 Khi trình đề xuất dự án lên Cơ quan có thẩm quyền về ĐTM để Sàng lọc, Bên đề xuất

dự án cần trình nội dung tóm tắt ngắn gọn về quá trình tham gia cộng đồng thực hiện đến thời điểm nộp và những phản hồi ban đầu đã nhận được

Biểu 3: Tóm tắt buổi họp Sàng lọc

Ai nên được tham

gia?

Ai chịu trách nhiệm sắp xếp buổi họp?

Kết quả đầu ra được mong đợi là gì?

Đối tượng chịu ảnh

hưởng bởi dự án ở

cấp địa phương và

các tổ chức xã hội

dân sự địa phương

Cơ quan có liên quan

Thông báo tới Đối tượng chịu ảnh hưởng bởi dự án về dự án và quá trình ĐTM

Đối với Bên đề xuất dự án: thu thập phản hồi ban đầu về sàng lọc dự án được đề xuất để đưa vào nội dung chuẩn bị dự án và ĐTM

Đối với cơ quan có thẩm quyền về ĐTM: thu thập phản hồi ban đầu về dự

án được đề xuất để cân nhắc trong quyết định Sàng lọc

6.3 THÔNG TIN CẦN CUNG CẤP VÀ THU THẬP

6.3.1 Tại bước Sàng lọc, sẽ có ít thông tin sẵn có để cung cấp cho tất cả các bên liên quan vì mọi nội dung về xác định phạm vi tác động còn rất sơ bộ giúp bên đề xuất dự án thực hiện nghiên cứu khả thi Tuy nhiên, cần có thông tin cơ bản về dự án để cung cấp một cách đơn giản và dễ tiếp cận (xem Phụ lục IV)

6.3.2 Bên đề xuất dự án (hoặc tư vấn ĐTM của họ) cần giải thích một số vấn đề chính trong bước Sàng lọc, bao gồm:

● Các bước trong quá trình ĐTM

● Ranh giới dự án, thông số và giới hạn của dự án

● Các giai đoạn khác nhau trong dự án và dự kiến tiến độ thời gian cho công tác xây lắp và vận hành

● Dự kiến các vấn đề chính và mối quan tâm chính (từ các dự án tương tự)

● Quá trình xác định Đối tượng chịu ảnh hưởng bởi dự án và các bên liên quan khác

● Các tác động môi trường tiềm tàng, gồm tác động về giải phóng mặt bằng và sinh

kế (cả tích cực và tiêu cực)

● Các tác động tiềm tàng đối với người dân bản địa hoặc các nhóm dân tộc

● Đề cương tham gia cộng đồng dự kiến trong tương lai

Biểu 4: Nhu cầu thông tin và công khai thông tin ở bước Sàng lọc

Thông tin nào cần cung cấp? Ai chịu trách nhiệm

cung cấp thông tin?

Ai cần được tiếp cận thông tin?

Chi tiết về Bên đề xuất dự án và

Tư vấn ĐTM (nếu đã biết)

Các bước trong quá trình ĐTM

(không tính đến quyết định Sàng

lọc)

Đề cương kế hoạch Tham gia

cộng đồng trong tương lai

Bên đề xuất dự án Cộng đồng địa phương, giới

truyền thông, tổ chức xã hội dân sự, cơ quan chức năng

ở địa phương

Phản hồi ban đầu về đề xuất dự

án

Các lãnh đạo cộng đồng địa phương

Bên đề xuất dự án và cơ quan có thẩm quyền về ĐTM

Quyết định Sàng lọc Cơ quan có thẩm quyền

về ĐTM và bên đề xuất

dự án

Người dân, cộng đồng, kể cả thông qua trang web của Cơ quan có thẩm quyền về ĐTM

6.4 CÂU HỎI CHÍNH DÀNH CHO THAM GIA CỘNG ĐỒNG CÓ Ý NGHĨA TẠI BƯỚC SÀNG LỌC

Đến cuối bước Sàng lọc, Bên đề xuất dự án, Cơ quan có thẩm quyền về ĐTM và các bên liên quan có quan tâm phải trả lời được những câu hỏi sau Đây là những câu hỏi có mục đích dẫn dắt giúp quyết định xem mục tiêu của tham gia cộng đồng trong bước Sàng lọc đã được hoàn thành hay chưa

Biểu 5: Các câu hỏi chính dành cho tham gia cộng đồng có ý nghĩa tại bước Sàng lọc

hoàn thành (Y/N)

Nhận xét

Ai là Bên đề xuất dự án?

Ai tài trợ cho dự án được đề xuất?

Ai là Tư vấn ĐTM (nếu đã huy động)?

Dự án được đề xuất thuộc loại dự án nào?

Diện tích đất cần cho dự án là bao nhiêu?

Các dự thảo khung tiến độ của dự án cho

hoạt động thi công và vận hành là gì?

Ai là Đối tượng bị ảnh hưởng bởi dự án?

Ai là các bên liên quan?

Trong tham gia cộng đồng, Đối tượng chịu

ảnh hưởng bởi dự án và các bên liên quan

khác (như: nhóm dân tộc, phụ nữ, v.v ) có

nhu cầu cụ thể nào cần cân nhắc ?

Làm thế nào để xác định Đối tượng chịu

ảnh hưởng bởi dự án và các bên liên quan

khác?

Buổi họp Sàng lọc có được tổ chức cho

cộng đồng địa phương không?

Cộng đồng địa phương có nhận thấy đây là

cơ hội cho họ bày tỏ quan điểm về dự án

được đề xuất không?

Làm thế nào để Đối tượng chịu ảnh hưởng

bởi dự án và các bên liên quan khác được

tham gia các bước tiếp theo trong quá

trình ĐTM và xây dựng dự án?

Cơ quan có thẩm quyền ĐTM đã quyết

định dự án này cần thực hiện ĐTM hay

không chưa (tức là quyết định Sàng lọc là

gì)?

Quyết định Sàng lọc đã được phổ biến

công khai chưa?

7 BƯỚC 2: THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG KHI XÁC ĐỊNH PHẠM VI

7.0.1 Một khi từ bước Sàng lọc đã quyết định có yêu cầu ĐTM, đối với dự án được đề xuất, thì bước tiếp theo trong quá trình này sẽ là Xác định Phạm vi Xác định phạm vi là quá trình xác định phạm vi ĐTM (tức là xác định các thông tin thích hợp cần thu thập và phân tích để đánh giá các tác động tiềm tàng của đề xuất dự án và phương án thay

thếcho dự án) và xây dựng Điều khoản Tham chiếu để lập Báo cáo ĐTM

7.0.2 Dự thảo Điều khoản tham chiếu sẽ bao gồm các tác động môi trường và xã hội chính cần được điều tra nghiên cứu và đánh giá trong Báo cáo ĐTM Dự thảo Điều khoản tham chiếu cần được Cơ quan có thẩm quyền về ĐTM xem xét và,nếu hợp lý, sẽ đượcduyệt Dự thảo Điều khoản tham chiếu cần được kết hợp xem xét cùng Báo cáo Xác định phạm vi, trình bày rõ các nỗ lực tham gia của cộng đồng cập nhật đến thời

điểm báo cáo và Kế hoạch Tham gia của Cộng đồng chi tiết cho các bước tiếp theo

trong quá trình ĐTM

7.0.3 Nếu chưa tổ chức tham gia cộng đồng, ở bước này, Bên đề xuất dự án sẽ thường ký hợp đồng với một Tư vấn ĐTM để thực hiện các bước Xác định Phạm vi và Điều tra ĐTM Tư vấn ĐTM do Bên đề xuất dự án thuê có trách nhiệm chuẩn bị Điều khoản

tham chiếu, Báo cáo xác đinh Phạm vi, và Kế hoạch Tham gia của Cộng đồng Thông

thường, Tư vấn ĐTM chịu trách nhiệm đảm bảo các Đối tượng chịu ảnh hưởng bởi dự

án và các bên liên quan được thông báo và có thể tham gia vào quá trình ĐTM Chính

vì thế, chương này sẽ đề cập đến nội dungtham gia của cộng đồng do Tư vấn ĐTM thực hiện, song cần hiểu rõ là Tư vấn ĐTM thực hiện thay cho Bên đề xuất dự án và có

sự tham gia của người đại diện cho Bên đề xuất dự án

7.1 MỤC ĐÍCH THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG Ở BƯỚC XÁC ĐỊNH PHẠM VI

7.1.1 Mục đích cho tham gia của cộng đồng tại bước Xác định Phạm vi là nhằm:

● Xác định rõ ràng tất cả các bên liên quan, đặc biệt là Đối tượng chịu ảnh hưởng bởi

● huy độngĐối tượng chịu ảnh hưởng bởi dự án và các bên liên quan tham gia thiết kế

Kế hoạch tham gia của cộng đồng cho bước Điều tra nghiên cứu ĐTM

7.2 DỰ KIẾN CẤP ĐỘ THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG

7.2.1 Bước Xác định Phạm vi là rất quan trọng nhằm quyết định sẽ cân nhắc nội dung gì trong bước điều tra nghiên cứu ĐTM chi tiết Do vậy, điều quan trọng là các bên liên quan phải có cơ hội cung cấp đầu vào cho các quyết định này, để tính được hết lợi ích

và mối quan tâm của các bên liên quan ngay từ đầu Cấp độ tối thiểu của tham gia của

cộng đồng dự kiến ở bước Xác định phạm vi là cấp độ Tham vấncác bên tham gia, và điều đó có nghĩa là nếu áp dụngCấp độ Tham gia (tức là cùng xác định phương án thay thế của dự án) hay Cấp độ Hợp tác (tức là cùng thống nhất về Kế hoạch Tham gia của

Cộng đồng), sẽ góp phần huy động được sự ủng hộ rộng rãi hơn cho Báo cáo Xác định

phạm vi và Điều khoản tham chiếu, và nhờ đó tạo điều kiện để Điều tra nghiên cứu ĐTM thuận lợi hơn Ở bước Xác định phạm vi, tham gia của cộng đồng chỉ thỏa mãn cấp độ Thông báo là chưa đủ, vì như vậy không có cơ hội lấy ý kiến phản hồi của Đối tượng chịu ảnh hưởng bởi dự án hay các bên liên quan khác

7.2.2 Để đảm bảo tham gia của cộng đồng hiệu quả và hoàn thành được mục tiêu của bước này, cần thực hiện tham gia cộng đồng theo cách giúp hoàn thành 3 mục tiêu chính như sau:

1 Trước tiên, Đối tượng chịu ảnh hưởng bởi dự án và các bên liên quan cần được

thông báo về dự án được đề xuất

2 Một khi đãđược thông báo, và có thời gian hợp lý để xem xét đề xuất, Đối tượng chịu ảnh hưởng bởi dự án và các bên liên quan sau đó cần được tham vấnvề các

vấn đề chính có thể ảnh hưởng tới họ, tới cộng đồng và sinh kế của họ, môi trường

và mọi mối quan tâm khác nữa

3 Sau khi đã có cơ hội đưa ra quan điểm của mình, Đối tượng chịu ảnh hưởng bởi dự

án và các bên liên quan khác cần được có cơ hội tham gia rà soát dự thảo Điều khoản tham chiếu và Kế hoạch Tham gia của cộng đồng nhằm đảm bảo các tài liệu này đều có tất cả các vấn đề quan trọng để cân nhắc trong cả bước điều tra nghiên cứu ĐTM

7.2.3 Tùy theo bản chất, vị trí của dự án được đề xuất và thực trạng mức độ nhận thức về

đề xuất dự án của các bên liên quan, sẽ có sự khác nhau về số lượng các buổi họp, và các kỹ thuật cụ thể, cần thiết khi huy động sự tham gia, để tham gia của cộng đồng có

ý nghĩa tại bước Xác định phạm vi Tuy nhiên, thông thường, trong bước xác định Phạm vi phải có ít nhất 2 buổi họp với Đối tượng chịu ảnh hưởng bởi dự án và các bên liên quan khác, chưa kể các buổi họp phát sinh riêng nhằm đảm bảo cân nhắc đầy đủ quan điểm của phụ nữ và nhóm người dễ bị tổn thương khác Các cuộc họp này là chìa khóa để dần dần tạo dựng được niềm tin với tất cả các bên liên quan và quá trình ĐTM Hiếm khi một cuộc họp có thể thực hiện được mục đích này Tư vấn ĐTM chịu trách nhiệm xác định, số lượng buổi họp cần thực hiện, dựa vào hoàn cảnh cụ thể và thỏa thuận với Bên đề xuất dự án

7.2.4 Trước mỗi cuộc họp, tư vấn ĐTM cần liên hệ trước bằng văn bản thông báo với các thôn bản và các cộng đồng có thể bị ảnh hưởng bởi dự án Cần liên lạc trước ít nhất hai tuần và đảm bảo có đủ thời gian tập hợp cộng đồng đến cùng một thời gian và địa điểm thuận tiện cho các bên liên quan Cuộc họp đầu tiên phải là buổi cung cấp thông tin cho cộng đồng vàcùnglên kế hoạch các cuộc họp tiếp theo với Đối tượng chịu ảnh hưởng bởi dự án

7.2.5Lần tham gia cộng đồng đầu tiên

Lần tham gia đầu tiên- thường theo hình thức họp gần vị trí dự án được đề xuất -

nhằm thông báo tới Đối tượng chịu ảnh hưởng bởi dự án và các bên liên quan khác về

dự án được đề xuất (bao gồm cả các tác động tiềm tàng đã được xác định), đề cương quá trình ĐTM, và giải thích về nội dung tham gia của cộng đồng sẽ được thực hiện (gồm yêu cầu đóng góp ý kiến đầu vào trong bước Xác định phạm vi) Măc dù có thể một số thông tin đã được chuyển tải trong lúc Sàng lọc hoặc trước đó, thì vẫn cần giải thích tình hình mới nhất ngay khi bắt đầu bước Xác định phạm vi Cuộc họp đầu tiên nên có những các lãnh đạo cộng đồng và lãnh đạo về chính trị của các thôn, bản hoặc

các khu vực có thể bị ảnh hưởng bởi dự án, đại diện phụ nữ, đại diện các dân tộc, hoặc các nhóm người dễ bị tổn thương, đại diện của các cơ quan chức năng ở địa phương Buổi họp đầu tiên cũng sẽ giúp Tư vấn ĐTM xác định trong tương lai ai cần được tham vấn và cần cung cấp thông tin gì

7.2.6Lần tham gia thứ hai (và các lần tham gia tiếp theo)

Mục đích của lầntham gia cộng đồng thứ 2 và các lần tiếp theo–theo hình thức họp chung hoặc áp dụng kỹ thuật khác như thảo luận nhóm tập trung - là thu thập các vấn

đề và các mối quan tâm củaĐối tượng chịu ảnh hưởng bởi dự án và các bên liên quan khác, để đưa vào Báo cáo xác định Phạm vi, là trình bày và thu thập ý kiến phản hồi về các dự thảo báo cáo Đây là những cuộc họp thường được tổ chức ở địa phương, trong đóĐối tượng chịu ảnh hưởng bởi dự án được cung cấp thêm thông tin chi tiết về quá trình ĐTM và Kế hoạch Tham gia của Cộng đồng Ngoài ra, ở cuộc họp này, Đối tượng chịu ảnh hưởng bởi dự án và các bên liên quan khác có thể đặt câu hỏi và phản ánh các vấn đề, các mối quan tâm về dự án cần được giải quyết trong khi Điều tra nghiên cứu ĐTM Đây cũng là cơ hội giải quyết các nhu cầu tham gia cụ thể của phụ nữ

và nhóm người dễ bị tổn thương Cuối cùng, trong các buổi họp này, cần trình bày dự thảo Điều khoản tham chiếucho bước Điều tra nghiên cứu ĐTM và dự thảo Kế hoạch Tham gia của Cộng đồng để cộng đồng địa phương cùng rà soát và có ý kiến phản hồi

7.2.7 Tại bướcXác định phạm vi, mục đích củacác buổi họp là để trao đổi ý kiến và thông tin Mặc dù bước Xác định phạm vi được tiến hành trước bước Đánh giá chi tiết, có thể tận dụng bước Xác định phạm viđể thu thập thông tin từĐối tượng chịu ảnh hưởng bởi dự ánvề giá trị của môi trường địa phương và các tác động có thể xảy ra Các thông tin đó bao gồm thông tin về những động vật, thực vật nào hiện có trong vùng hoặc dự án có thể gây ra những rủi ro nào đối với sinh kế của cộng đồng

BIỂU 6: Tóm tắt tham gia cộng đồng khi xác định phạm vi

Ai cần tham gia? Ai chịu trách nhiệm

Cần quan tâm đến việc huy động sự tham gia của phụ nữ và các nhóm người dễ bị tổn thương

Cơ quan chức năng ở địa phương

Bên đề xuất dự án and

Tư vấn ĐTM

Tư vấn ĐTM, phối hợp vớilãnh đạo cộng đồng địa phương

Thông báo cho Đối tượng

chịu ảnh hưởng bởi dự ánvà các bên liên quan khác về đề xuất dự án

Thông báochoĐối tượng

chịu ảnh hưởng bởi dự ánvà các bên liên quan khácvềqúa trình ĐTM

Chọn thời gian cho cuộc họp Xác định phạm vi tiếp theo