Mô đun phòng và trị bệnh cho gà gồm có 11 bài: Bài 1: Vệ sinh thú y phòng bệnh cho gà Bài 2: Phòng, chống bệnh cúm gà Bài 3: Phòng, chống bệnh Newcastle Bài 4: Phòng, trị bệnh Gumboro Bà
Trang 1BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN
GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN
PHÒNG VÀ TRỊ BỆNH CHO GÀ
MÃ SỐ: M04
NGHỀ: NUÔI VÀ PHÒNG TRỊ BỆNH CHO GÀ
Trình độ: Sơ cấp nghề
Trang 2TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN:
Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo
Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm
MÃ TÀI LIỆU: MĐ01
Trang 3LỜI GIỚI THIỆU
Phát triển chương trình dạy nghề trình độ sơ cấp nhằm đáp ứng nhu cầu đào tạo nghề nông nghiệp cho lao động nông thôn giai đoạn 2010 - 2015 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, là nhu cầu cấp thiết của các cơ sở đào tạo nghề Đối tượng học viên là lao động nông thôn, với nhiều độ tuổi, trình độ văn hoá và kinh nghiệm sản xuất khác nhau Vì vậy, chương trình dạy nghề cần kết hợp một cách khoa học giữa việc cung cấp những kiến thức lý thuyết với kỹ năng, thái độ nghề nghiệp Trong đó, chú trọng phương pháp đào tạo nhằm xây dựng năng lực và các kỹ năng thực hiện công việc của nghề theo phương châm đào tạo dựa trên năng lực thực hiện
Chương trình đào tạo nghề Nuôi và phòng trị bệnh cho gà được xây
dựng trên cơ sở nhu cầu học viên và được thiết kế theo cấu trúc của sơ đồ DACUM Chương trình được kết cấu thành 5 mô đun và sắp xếp theo trật tự lô-gíc nhằm cung cấp những kiến thức và kỹ năng từ cơ bản đến chuyên sâu về nuôi
và phòng trị bệnh cho gà
Chương trình được sử dụng cho các khoá dạy nghề ngắn hạn cho nông dân hoặc những người có nhu cầu học tập Các mô đun được thiết kế linh hoạt có thể giảng dạy lưu động tại hiện trường hoặc tại cơ sở dạy nghề của trường Sau khi đào tạo, học viên có khả năng tự phòng trị bệnh cho gà, làm việc tại trang trại chăn nuôi, nhóm hộ gia đình, các chương trình và dự án liên quan đến lĩnh vực liên quan đến nuôi gà
Mô đun phòng và trị bệnh cho gà gồm có 11 bài:
Bài 1: Vệ sinh thú y phòng bệnh cho gà Bài 2: Phòng, chống bệnh cúm gà Bài 3: Phòng, chống bệnh Newcastle Bài 4: Phòng, trị bệnh Gumboro Bài 5: Phòng, trị bệnh đậu gà Bài 6: Phòng, trị bệnh viêm thanh khí quản truyền nhiễm (ILT) Bài 7: Phòng, trị bệnh Marek
Bài 8: Phòng, trị bệnh tụ huyết trùng gà Bài 9: Phòng, trị bệnh thương hàn (bạch lỵ) gà Bài 10: Phòng, trị bệnh viêm đường hô hấp mãn tính (CRD) Bài 11: Phòng, trị bệnh cầu trùng gà
Trang 4Việc xây dựng chương trình dạy nghề theo phương pháp DACUM dùng cho đào tạo sơ cấp nghề ở nước ta là mới, vì vậy chương trình còn nhiều hạn chế
và thiếu sót Ban xây dựng chương trình và tập thể các tác giả mong muốn nhận được sự đóng góp của các nhà khoa học, các nhà quản lý giáo dục và các bạn đồng nghiệp để chương trình hoàn thiện hơn
Xin chân thành cảm ơn!
Tham gia biên soạn
1 Lê Công Hùng - Chủ biên
2 Nguyễn Danh Phương - Thành Viên
3 Nguyễn Ngọc Điểm - Thành viên
Trang 5MỤC LỤC
ĐỀ MỤC TRANG
MÔ ĐUN PHÒNG TRỊ BỆNH CHO GÀ 8
Bài 1: Vệ sinh thú y phòng bệnh cho gà 8
A Nội dung: 8
1.1 Xác định các phương pháp phòng bệnh cho gà 8
1.2 Mua con giống an toàn dịch bệnh 10
1.3 Vệ sinh, sát trùng chuồng trại, vườn thả và dụng cụ chăn nuôi 10
1.4 Vệ sinh thức ăn, nước uống 12
1.5 Cách ly hạn chế dịch bệnh 12
1.6 Phòng bệnh bằng thuốc và vacxin cho gà 13
B Câu hỏi và bài tập thực hành 19
C Ghi nhớ: 19
Bài 2: Phòng, chống bệnh cúm gà 21
A Nội dung: 21
1.1 Xác định nguyên nhân gây bệnh 21
1.2 Xác định triệu chứng bệnh 22
1.3 Xác định bệnh tích 23
1.4 Chẩn đoán bệnh 25
1.5 Đưa ra biện pháp phòng, chống bệnh 25
B Câu hỏi và bài tập thực hành 32
C Ghi nhớ: 32
Bài 3: Phòng, chống bệnh Newcastle 33
A Nội dung: 33
1.1 Xác định nguyên nhân gây bệnh 33
1.2 Xác định triệu chứng bệnh 34
1.3 Xác định bệnh tích 36
1.4 Chẩn đoán bệnh 38
1.5 Đưa ra biện pháp phòng, chống bệnh 39
B Câu hỏi và bài tập thực hành 39
C Ghi nhớ: 39
Bài 4: Phòng, trị bệnh Gumboro 41
A Nội dung: 41
1.1 Xác định nguyên nhân gây bệnh 41
1.2 Xác định triệu chứng bệnh 42
1.3 Xác định bệnh tích 44
1.4 Chẩn đoán bệnh 45
1.5 Đưa ra biện pháp phòng, trị bệnh 45
B Câu hỏi và bài tập thực hành 46
Trang 6C Ghi nhớ: 46
Bài 5: Phòng, trị bệnh Đậu gà 48
A Nội dung: 48
1.1 Xác định nguyên nhân gây bệnh 48
1.2 Xác định triệu chứng bệnh 48
1.3 Xác định bệnh tích 48
1.4 Chẩn đoán bệnh 49
1.5 Đưa ra biện pháp phòng, trị bệnh 49
B Câu hỏi và bài tập thực hành 50
C Ghi nhớ: 50
Bài 6: Phòng, trị bệnh viêm thanh khí quản truyền nhiễm (ILT) 51
A Nội dung: 51
1.1 Xác định nguyên nhân gây bệnh 51
1.2 Xác định triệu chứng bệnh 51
1.3 Xác định bệnh tích 52
1.4 Chẩn đoán bệnh 52
1.5 Đưa ra biện pháp phòng, trị bệnh 52
B Câu hỏi và bài tập thực hành 54
C Ghi nhớ: 55
Bài 7: Phòng, trị bệnh Marek 56
A Nội dung: 56
1.1 Xác định nguyên nhân gây bệnh 56
1.2 Xác định triệu chứng bệnh 56
1.3 Xác định bệnh tích 58
1.4 Chẩn đoán bệnh 59
1.5 Đưa ra biện pháp phòng, trị bệnh 59
B Câu hỏi và bài tập thực hành 60
C Ghi nhớ: 60
Bài 8: Phòng, trị bệnh tụ huyết trùng gà 61
A Nội dung: 61
1.1 Xác định nguyên nhân gây bệnh 61
1.2 Xác định triệu chứng bệnh 62
1.3 Xác định bệnh tích 63
1.4 Chẩn đoán bệnh 64
1.5 Đưa ra biện pháp phòng, trị bệnh 64
B Câu hỏi và bài tập thực hành 64
C Ghi nhớ: 65
Bài 9: Phòng, trị bệnh bạch lỵ 66
A Nội dung: 66
1.1 Xác định nguyên nhân gây bệnh 66
Trang 71.2 Xác định triệu chứng bệnh 67
1.3 Xác định bệnh tích 67
1.4 Chẩn đoán bệnh 69
1.5 Đưa ra biện pháp phòng, trị bệnh 70
B Câu hỏi và bài tập thực hành 70
C Ghi nhớ: 70
Bài 10: Phòng, trị bệnh viêm đường hô hấp mãn tính (CRD) 72
A Nội dung: 72
1.1 Xác định nguyên nhân gây bệnh 72
1.2 Xác định triệu chứng bệnh 73
1.3 Xác định bệnh tích 73
1.4 Chẩn đoán bệnh 74
1.5 Đưa ra biện pháp phòng, trị bệnh 75
B Câu hỏi và bài tập thực hành 75
C Ghi nhớ: 76
Bài 11: Phòng, trị bệnh cầu trùng gà 77
A Nội dung: 77
1.1 Xác định nguyên nhân gây bệnh 77
1.2 Xác định triệu chứng bệnh 78
1.3 Xác định bệnh tích 78
1.4 Chẩn đoán bệnh 79
1.5 Đưa ra biện pháp phòng, trị bệnh 79
B Câu hỏi và bài tập thực hành 80
C Ghi nhớ: 80
HƯỚNG DẪN GIẢNG DẠY MÔ ĐUN/MÔN HỌC 81
I Vị trí, tính chất của mô đun /môn học: 81
II Mục tiêu: 81
III Nội dung chính của mô đun: 81
IV Hướng dẫn thực hiện bài tập, bài thực hành 82
4.1 Nguồn nhân lực: 82
4.2 Cách thức tổ chức 82
4.3 Thời gian: 83
4.4 Số lượng 83
4.5 Tiêu chuẩn sản phẩm 83
V Yêu cầu về đánh giá kết quả học tập 83
5.1 Bài 1: Vệ sinh thú y phòng bệnh cho gà 83
5.2 Bài 2: Phòng, chống bệnh cúm gà 84
5.3 Bài 3: Phòng, chống bệnh Newcastle 85
5.4 Bài 4: Phòng, trị bệnh Gumboro 85
5.5 Bài 5: Phòng, trị bệnh Đậu gà 86
Trang 85.6 Bài 6: Phòng, trị bệnh viêm thanh khí quản truyền nhiễm (ILT) 87
5.7 Bài 7: Phòng, trị bệnh Marek 87
5.8 Bài 8: Phòng, trị bệnh tụ huyết trùng gà 88
5.9 Bài 9: Phòng, trị bệnh bạch lỵ 89
5.10 Bài 10: Phòng, trị bệnh viêm đường hô hấp mãn tính (CRD) 90
5.11 Bài 11: Phòng, trị bệnh cầu trùng gà 90
VI Tài liệu tham khảo 92
Trang 9MÔ ĐUN PHÒNG TRỊ BỆNH CHO GÀ
Mã mô đun: MĐ 04
Giới thiệu mô đun:
Nguời học sau khi học xong mô đun này có khả năng phòng và điều tri một số bệnh ở gà Mô đun này được giảng dạy theo phương pháp dạy học tích hợp giữa lý thuyết và thực hành, kết thức mô đun được đánh giá bằng phương pháp trắc nghiệm và làm bài tập thực hành
Bài 1: Vệ sinh thú y phòng bệnh cho gà Mục tiêu:
- Lựa chọn phương pháp phòng bệnh cho gà
- Mô tả được các quy trình vệ sinh thú y phòng bệnh cho gà
- Thực hiện được các biện pháp phòng bệnh cho gà đạt hiệu quả cao
A Nội dung:
1.1 Xác định các phương pháp phòng bệnh cho gà
- Công tác vệ sinh phòng bệnh cho gà có vai trò quan trọng quyết định đến
sự thành công hay thất bại của chăn nuôi gà Nếu thực hiện tốt công tác phòng bệnh cho gà sẽ hạn chế dịch bệnh xảy ra và lây lan, đồng thời quyết định thành công của chăn nuôi gà
- Để thực hiện tốt công tác phòng bệnh cho gà cần thực hiện tốt 2 phương pháp sau:
+ Ngăn không cho gà tiếp xúc với mầm bệnh: Mầm bệnh tiếp xúc với gà
đến từ nhiều nguồn khác nhau như:
Gia cầm, gia súc bị bệnh Thức ăn, nước uống nhiễm mầm bệnh Bụi trong không khí nhiễm mầm bệnh
Trang 10Chất độn chuồng, dụng cụ chăn nuôi nhiễm mầm bệnh Giày, dép, chân tay người chăn nuôi hoặc khách nhiễm mầm bệnh Phương tiện vận chuyển nhiễm mầm bệnh
Chuột, côn trùng và chim hoang dã
Để ngăn chăn các nguồn lây nhiễm này người chăn nuôi phải thực hiện tốt công tác vệ sinh chuồng trại, dụng cụ thiết bị, thức ăn, nước uống, tiêu diệt chuột côn trùng và ngăn không cho chim hoang đến cư trú
+ Nâng cao sức đề kháng cho gà: Xong xong với công tác vệ sinh phòng
bệnh thì phải tăng cường sức đề kháng cho gà thường xuyên như:
Đảm bảo chuồng nuôi luôn thoáng, mát, sạch
Cho gà ăn đủ chất dinh dưỡng trong khẩu phần
Thức ăn, nước uống phải vệ sinh sạch sẽ không có mầm bệnh và chất độc hại đến sức khỏe
Dùng thuốc và vacxin phòng bệnh cho gà theo lịch dùng thuốc
- Để chăn nuôi gà đem lại hiệu quả cần thực hiện tót 3 nguyên tắc phòng bệnh sau:
Nguyên tắc 1: Ngăn chặn sự tiếp súc của mầm bệnh với gia cầm
- Không mua vật nuôi không rõ nguồn gốc
- Không cho các vật nuôi lạ, người lạ, dụng cụ lạ vào khu vực chăn nuôi
- Quản lý tốt công tác cách ly và vệ sinh thân thể trước khi vào khu vực chăn nuôi của công nhân, cán bộ và khách tham quan
- Tăng cường công tác vệ sinh chuồng trại, dụng cụ và duy trì tốt công tác sát trùng dụng cụ, phương tiện và khu vực chăn nuôi
Nguyên tắc 2: Nâng cao sức đề kháng của gia cầm
- Xây dựng chuồng trại đúng kỹ thuật đảm bảo cho vật nuôi có chỗ ở tốt
- Cho vật nuôi ăn và uống tốt(thức ăn đủ dinh dưỡng, thức ăn không biến chất, uống nước sạch được tiệt trùng, nước uống không có độc chất) và chăm sóc vật nuôi đúng quy trình kỹ thuật
Trang 11- Tẩy ký sinh trùng và tiến hành tiêm phòng triệt để với các loại vacxin
Nguyên tắc 3: Giám sát và kiểm tra chặt chẽ sức khỏe gia cầm
- Xây dựng lịch tiêm phòng và mở sổ ghi chép theo dõi quá trình tiêm phòng của vật nuôi chặt chẽ
- Ghi chép hàng ngày tình trạng sức khỏe vật nuôi vào sổ nhật ký thú y và định kỳ lấy máu kiểm tra để đánh giá hàm lượng kháng thể có trong máu của vật nuôi(HI, HA)
- Phát hiện kịp thời chẩn đoán chính xác, cách ly nhanh chóng, điều trị khẩn trương các cá thể nghi nhiễm và nhiễm bệnh
1.2 Mua con giống an toàn dịch bệnh
- Chỉ chọn mua gà từ những cơ sở giống tốt, từ đàn gà bố mẹ khỏe mạnh
để đảm bảo không có bệnh truyền từ trứng sang gà con
- Chỉ chọn mua những gà khỏe mạnh, nhanh nhẹn, hoạt bát
- Phải nhốt riêng gà mới mua về (cách xa gà nhà đang nuôi) trong vòng 10
- 14 ngày Cho gà uống thuốc bổ, khi thấy gà khỏe mạnh mới đưa vào chuồng nuôi
1.3 Vệ sinh, sát trùng chuồng trại, vườn thả và dụng cụ chăn nuôi
- Vệ sinh trước khi nuôi: Chú ý vệ sinh khu vực chuồng gà, khu vực xung quanh chuồng, chất độn chuồng, dụng cụ chăn nuôi trước khi đưa gà vào nuôi
Để trống chuồng 2 ngày trước khi thả gà vào
- Vệ sinh trong khi nuôi : + Chuồng nuôi gà cần đảm bảo đúng mật độ, thoáng, mát, khô, sạch, có ánh nắng mặt trời chiếu vào
+ Sân thả gà cần khô, thoáng mát, có hàng rào bao quanh và được quét dọn hàng ngày
+ Nếu nuôi gà có độn chuồng thì độn chuồng phải luôn mới, khô nên phơi nắng trước khi cho vào chuồng gà
+ Ổ đẻ cần để nơi khô ráo, thoáng mát, đệm lót phơi nắng kỹ trước khi trải vào ổ và thay thường xuyên để tránh mầm bệnh cư trú
Trang 12+ Thường xuyên quét phân, thay độn chuồng, rắc vôi bột vào các nơi ẩm thấp, quét vôi chuồng nuôi, sân thả gà Phun thuốc diệt muỗi, mò, mạt
+ Phân gà, độn chuồng cần được ủ kỹ đề diệt mầm bệnh trước khi đưa ra ngoài
- Vệ sinh sát trùng sau mỗi đợt nuôi : Theo trình tự sau:
+ Thu gom phân gà, độn chuồng, rác thải vào một nơi và ủ kỹ để diệt mầm bệnh + Quét dọn sạch phân, rác, mạng nhện
+ Sửa chữa chuồng, vá lại những chỗ nền chuồng bị hỏng + Cọ rửa chuồng, dụng cụ chăn nuôi bằng nước sạch, có áp suất cao
+ Sát trùng bằng chất khử trùng + Để trống chuồng 2 - 3 tuần
- Các biện pháp khử trùng:
+ Ánh nắng mặt trời: dùng để phơi máng án, máng uống, dụng cụ chăn nuôi, độn chuồng, nguyên liệu thức ăn
+ Dùng nước sôi để rửa các dụng cụ chăn nuôi + Dùng bùi nhùi rơm, trấu để hun chuồng
+ Vôi bột: có thể dùng rắc xung quanh và những nơi ẩm ướt bên trong chuồng nuôi, rắc vào hố sát trùng trước cửa chuồng nuôi Để 2 – 3 ngày rồi quét
+ Nước vôi: tốt nhất là dùng nước vôi mới tôi; dùng để quét nền chuồng, sân chơi và xung quanh tường
+ Dùng các chất sát trùng: Han-lodin, Cloramin, Anticept, Virkon, Longlife, BKA, Crezil, Biocid, Anolit để phun toàn bộ nền và tường chuồng, ngâm và rửa dụng cụ cho vào hố sát trùng, phun tiêu độc xác chết, phun phương tiện vận chuyển một số dùng để sát trùng nước uống
+ Xông hơi bằng hỗn hợp Formol và thuốc tím: dùng để xông trứng, xông hơi sát trùng quần áo máy móc liều lượng có thể thay đổi tùy từng đối tượng
Đối với máy móc, quần áo, kho dùng liều 17,5 gam thuốc tím + 35 ml Fomlol
Trang 13cho 1 m3 trong thời gian 30 phút; xông hơi phải kín mới có tác dụng
1.4 Vệ sinh thức ăn, nước uống
- Máng ăn, máng uống cần có chụp để gà khỏi nhảy vào, cần rửa sạch hàng ngày
- Thức ăn cần đảm bảo khô, không ẩm, mốc, thay hàng ngày
- Nước uống cho gà đảm bảo sạch và thay thường xuyên
- Không cho gà bệnh ăn, uống chung với gà khoẻ
1.5 Cách ly hạn chế dịch bệnh
- Hạn chế người ra vào nơi nuôi gà Nếu có dịch bệnh xung quanh thì không cho người ngoài đến, người nuôi gà không sang nơi có dịch
- Ngăn không cho gà tiếp xúc với ngan vịt, bồ câu, chim sẻ chuột, lợn và các động vật khác là những nhân tố truyền bệnh
- Thường xuyên loại thải những gà ốm yếu ra khỏi đàn để tránh lây lan bệnh
- Cần phân biệt gà khỏe với gà ốm dựa vào các đặc điểm sau đây:
Nhanh nhẹn hoạt bát Luôn hoạt động: đi chạy tìm thức ăn
Mệt mỏi, ủ rũ Đứng hoặc nằm một chỗ
Lông mượt phủđều Lông xù, xơ xác Chân thẳng, bóng mập Chân khèo, liệt khô, gầy
Mỏ sáng, bóng, đều Mỏ khô Mào tích đỏ tươi, sáng bóng màu Mào tích tím, nhợt nhạt, thủy thũng Cánh úp gọn vào thân Cánh xã
Hậu môn khô, lông xung quanh tơi,
Trang 14Thở đều, mũi khô Thở khó, mũi có dịch nhầy, ho, hắt
hơi, vảy mỏ Phân mềm có khuôn Phân lỏng, màu vàng hoặc trắng
xanh, có máu, có giun sán
Đẻ bình thường Đẻ giảm hoặc ngừng đẻ bất thường
- Khi gà gà mắc bệnh hoặc ghi mắc bệnh cần thực hiện các biện pháp sau: + Áp dụng các biện pháp cách ly để hạn chế bệnh lây lan Tách riêng con
ốm để theo dõi và điều trị
+ Không bán gà bệnh Không mua thêm gà khoẻ về nuôi
+ Xác gà chết cần phải đưa ngay ra khỏi khu vực chăn nuôi đề xử lý Gà
ốm, chết bệnh đốt hoặc chôn kỹ, rắc vôi bột
+ Khi có gà nghi mắc bệnh : cần tăng cường các biện pháp vệ sinh và sát trùng chuồng trại Cần quét phân, sát trùng tiêu độc hàng ngày nơi nuôi gà, sân thả gà bằng thuốc sát trùng, vôi, nước sôi, hơ lửa
+ Đối với gà chưa mắc bệnh phải dùng vắc xin phòng hoặc dùng thuốc điều trị theo
hướng dẫn của cán bộ thú y cơ sở
+ Máng ăn, máng uống, các dụng cụ chăn nuôi cần rửa sạch, phơi khô dưới ánh
nắng mặt trời , sát trùng tiêu độc trước khi sử
dụng lại
+ Báo cán bộ thú y cơ sở đến kiểm tra khi thấy gà bị bệnh dịch
1.6 Phòng bệnh bằng thuốc và vacxin cho gà
- Dùng vắc xin phòng bệnh để nâng cao khả năng miễn dịch và sức đề kháng chống bệnh cho gà Vắc xin phòng bệnh cho gà có 2 loại :
+ Vắc xin nhược độc (vắc xin sống) có thể dùng qua đường nhỏ mắt, mũi, cho uống, phun khí dung hay tiêm chủng