skkn biện pháp nâng cao chất lượng dạy các biểu tượng hình học cho học sinh lớp 1

Dạy học các yếu tố hình học được tri giác như một toán thể gắn liền với hìnhdạng của chúng, chưa chú ý đến việc phân tích các yếu tố, các đặc điểm của hình học sinh nhận diện phân loại

I.1.2 Cơ sở thực tiễn:

Đặc điểm cấu trúc của chương trình toán lớp 1 thì "Các yếu tố hình học" lạinằm xen kẽ ở các nội dung khác, điều này thể hiện tính thống nhất, tích hợp trongcấu trúc nội dung nên được coi là một ưu điểm Tuy nhiên cũng tạo ra một số khókhăn cho cả giáo viên cũng như học sinh trong quá trình truyền đạt và lĩnh hội trithức

Dạy học các yếu tố hình học được tri giác như một toán thể gắn liền với hìnhdạng của chúng, chưa chú ý đến việc phân tích các yếu tố, các đặc điểm của hình ( học sinh nhận diện phân loại hình trong một tập hợp vật thật, hình vẽ khác nhau

về kích thước, màu sắc )

Trong thực tế, việc đổi mới phương pháp dạy học của chương trình thay sách

đã có nhiều phương pháp giúp học sinh học tốt môn toán nói chung, các yếu tố hìnhhọc nói riêng Xong để phù hợp với đối tượng học sinh lớp mình dạy tôi đã tìm tòi

và mạnh dạn áp dụng cách truyền đạt gần nhất để các em hiểu bài Tuy chưa phải làtối ưu nhưng cũng là tâm huyết của bản thân góp phần vào việc tháo gỡ khó khănkhi dạy các yếu tố hình học trong môn toán cho học sinh lớp 1

Xuất phát từ những lí do trên và cũng là để góp phần nâng cao chất lượngdạy học các biểu tượng hình học cho học sinh lớp 1, đề tài: "Biện pháp nâng caochất lượng dạy các biểu tượng hình học cho học sinh lớp 1" được nghiên cứu.

I.2 Mục đích nghiên cứu:

Giúp học sinh phần nào tháo gỡ những khó khăn do sự phát triển tâm sinh lýchưa đầy đủ để học sinh có phương pháp học toán, chiếm lĩnh tri thức một cách có

hệ thống, khoa học, phát triển năng lực trí tuệ Bên cạnh đó góp phần hỗ trợ phầnnào cho giáo viên trong việc dạy về các yếu tố hình học ở lớp 1 một cách tích cựcgóp phần nâng cao hiệu quả toán học

Hơn nữa giúp học sinh có hứng thú học toán nhằm xoá đi mặc cảm về sự tự

ti của bản thân để hoà mình vào tập thể, đón nhận tiếp thu kiến thức một cách hàohứng, tự giác, đúng hướng

Cũng qua quá trình thực hiện bài tập nghiên cứu này, tôi muốn có trong taymột vốn kinh nghiệm phục vụ cho việc dạy học sau này

I.3 Thời gian, địa điểm

I.3.1 Thời gian nghiên cứu

I.3.2 Địa điểm nghiên cứu:

Trường Tiểu học Thị Trấn Tiên Yên.

I.3.3 Phạm vi đề tài.

I.3.3.1 Giới hạn đối tượng nghiên cứu.

Biện pháp nâng cao chất lượng dạy các biểu tượng hình học cho học sinh lớp

1

I.3.3.2 Giới hạn địa bàn nghiên cứu:

Lớp 1c - Trường tiểu học Thị Trấn Tiên Yên

I.3.3.3 Giới hạn về khách thể khảo sát.

30 học sinh - Lớp 1c - Trường Tiểu học Thị Trấn Tiên yên

I.4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp điểu tra

- Phương pháp đàm thoại

- Phương pháp quan sát

- Phương pháp luyện tập thực hành

I.5 Đóng góp mới về mặt lý luận , về mặt thực tiễn:

Dựa vào quan sát thực tế học sinh lớp 1c tôi thấy: Trình độ nhận thức củahọc sinh trong cùng một độ tuổi bị chênh lệch đa số các em còn mải chơi Chính vìvậy khi giảng dạy về biểu tượng hình học trong toán 1đòi hỏi người giáo viên phảibiết vận dụng toàn bộ phương pháp dạy học hiện đại Đồng thời người giáo viênphải truyền thụ kiến thức cho học sinh một cách trực quan sinh động trong giờ học,gây sự say mê hứng thú học môn toán

Chất lượng học tập của các em hiện nay đòi hỏi cao, kết quả học tập rõ rệtcác em có ý thức học tập, luôn học bài, làm bài đầy đủ trước khi đến lớp Bên cạnh

đó một số em chưa có ý thức trong việc học hành, dành ít thời gian ôn bài, việc tiếpthu kiến thức còn hạn chế, dẫn đến tình trạng rỗng kiến thức

Mặt khác phương pháp dạy "Lấy học sinh làm nhân vật trung tâm, chủ đạotrong học tập, còn giáo viên chỉ là người gợi mở, hướng dẫn" chưa áp dụng triệt để

mà hầu như giáo viên vẫn dùng phương pháp diễn giải, phần nào còn áp đặt Các

em lười động não, chưa chịu tư duy, suy luận Do vậy, việc vận dụng khắc sâu kiếnthức , niềm say mê tìm tòi sáng tạo ở học sinh chưa khơi dậy được khả năng vậndụng chất xám ở học sinh

Song song với quá trình xem xét thực tế, tôi thấy việc "nâng cao chất lượngdạy về các biểu tượng hình học cho học sinh lớp 1" cũng như việc sử dụng phươngpháp" Lấy học sinh làm nhân vật trung tâm" Để giảng dạy được áp dụng hoàn toànlấy hoạt động học tập của học sinh là hoạt động chủ đạo dưới sự tổ chức hướng dẫncủa giáo viên Giáo viên giao nhiệm vụ cho học sinh sau đó hướng dẫn cách làm,làm mẫu cho học sinh thực hiện nhiệm vụ được giao theo quy trình Nếu cần giáoviên giao thêm bài tập cho học sinh làm bài ở nhà Chính vì vậy mà học sinh ở đây

có một vốn kiến thức cao, có kỹ năng học tập tốt hơn Tuy nhiên còn có nhiều mặthạn chế đó là việc sử dụng phương pháp trò chơi toán học chưa được phong phú.Cần thay đổi các hình thức chơi cho phù hợp

II PHẦN NỘI DUNG II.1 Chương 1: TỔNG QUAN

Biện pháp nâng cao chất lượng dạy các biểu tượng hình học cho học sinh lớp1

II.1.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

Cùng với sự phát triển của xã hội, khả năng nhận thức của học sinh cũng cónhững bước phát triển rõ rệt Vì vậy, vấn đề đổi mới phương pháp dạy toán nóiriêng được các nhà giáo dục cũng như nhiều giáo viên quan tâm Đã có rất nhiều đềtài nghiên cứu về nhiều lĩnh vực trong việc giảng dạy toán ở Tiểu học và trong số

đó không ít người nhiều sáng kiến mang lại hiệu quả cao trong việc giảng dạy toán

ở Tiểu học.

Thông qua tiết toán về các biểu tượng hình học, việc dạy các yếu tố hình họcgóp phần kích thích sự phát triển tư duy của học sinh Các yếu tố hình học sẽ giúpcác em nhận thức và phân tích tốt hơn thế giới xung quanh Không ít giáo viên đãnhận thức được điều này, nhưng do điều kiện nên chưa có giáo viên nào nghiên cứuvấn đề này Đây cũng là vấn đề mà các nhà sư phạm cần quan tâm Với đề tài:

"Biện pháp nâng cao chất lượng dạy các biểu tượng hình học cho học sinh lớp 1" làmột vấn đề mới, nên tôi sẽ quyết tâm nghiên cứu vấn đề này

II.1.2 Cơ sở lý luận

Một trong những tiêu chí đánh giá tính khoa học của bộ môn toán là mức độhoàn thiện các phương pháp dạy học môn toán cũng như phương pháp dạy học bộmôn khác Sự đổi mới của xã hội dẫn đến yêu cầu cao đối với chất lượng dạy vàhọc trong nhà trường đối với việc đào tạo nhân lực, nâng cao dân trí, bồi dưỡngnhân tài, sự tiến bộ của khoa học, kỹ thuật đòi hỏi phải đổi mới nội dung và phươngpháp dạy học

Biện pháp là: Cách sử liệu đối với việc nâng cao chất lượng dạy học các

biểu tượng hình học cho học sinh lớp 1

Nâng cao chất lượng là: Đưa chất lượng dạy học các biểu tượng hình học

lên mức cao

Biểu tượng hình học là: Hình ảnh biểu hiện các hình học.

II.2 Chương 2: NỘI DUNG VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

II.2.1 Thực trạng của việc dạy học các yếu tố hình học.

Qua nghiên cứu thực trạng việc dạy học các yếu tố hình học cho thấy: hứng thú học toán của học sinh kém, học sinh thiếu tự tin, không cố gắng vươn lên, kết quả học tập không ổn định

Nghiên cứu khó khăn của học sinh khi học về các biểu tượng hình học, tôithấy học sinh còn có những vướng mắc cụ thể: Khi dạy bài "Hình vuông, hìnhtròn, hình tam giác" các em không hiểu được cạnh của các hình là một đoạn thẳnghay các em không hiểu được các đỉnh của các hình là một điểm ở các em sự nhậnthức chủ yếu bằng trực giác

Ví dụ 1: Khi làm bài tập về đoạn thẳng, các em còn chưa xác định chắc chắn đoạnthẳng được nối bởi hai điểm

Gv hỏi: Hình vẽ dưới đây có bao nhiêu đoạn thẳng?

Đa số học sinh có đáp án (4 đoạn thẳng)

Các em không nhận ra được HO và ko cũng là đoạn thẳng

Ví dụ 2: Tô màu các hình vuông dưới đây:

Đa số các em chỉ tô màu hình a; b mà không tô màu hình c

Giáo viên cần hướng dẫn cho học sinh thấy được hình c cũng là hình vuông, hìnhnày chỉ khác hình a; b là vị trí của hình nằm nghiêng

II.2.2 Đánh giá thực trạng.

Ngay từ đầu năm học Ban giám hiệu đã tiến hành dự giờ, thăm lớp, kiểm trachất lượng bộ môn - phân loại - tìm hiểu nguyên nhân những điểm yếu và các mặtcòn hạn chế trong khối lớp 1 Cần nâng cao chất lượng môn toán vì có nhiềunguyên nhân: Sự phát triển nhận thức của học sinh cùng lứa tuổi không đồng đều,hoạt động tư duy có những nét riêng với từng em, việc lĩnh hội kiến thức trước đókhông đầy đủ, thiếu vững chắc, thái độ học tập còn nhiều thiếu sót, sức khoẻ chưatốt và đời sồng vật chất còn nhiều khó khăn, học tập ở nhà không được chú ý

Về phía giáo viên: Nhịp độ giảng dạy quá nhanh, phương pháp giảng dạy chưa hợp

lý, tinh thần trách nhiệm của giáo viên với việc học tập của học sinh chưa đầy đủ

Biết được các nguyên nhân đó trước thực trạng đặt ra đòi hỏi người giáoviên phải tự xem xét quá trình giảng dạy của mình cũng như thường xuyên theo dõihọc sinh Muốn vậy người giáo viên phải tự đặt câu hỏi cho chính bản thân mình,phải tìm hiểu nguyên nhân đó là do đâu

Đây là việc làm vô cùng khó khăn, khó khăn hơn nữa là việc tìm hiểu xemnên áp dụng biện pháp sao cho phù hợp nhất ( Do đó cần áp dụng hài hoà cácphương pháp giảng dạy và giáo dục)

Từ khi triển khai chương trình thay sách, trường chúng tôi luôn tổ chức cácbuổi sinh hoạt chuyên môn , dự giờ thăm lớp, đánh giá chất lượng tất cả các môn

để xây dựng các tiết mẫu Sau đó nhận xét bổ xung rút kinh nghiệm về các phần đãlàm và phần nào còn hạn chế

II.3 Chương III:

CÁC BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC CÁC BIỂU

TƯỢNG HÌNH HỌC CHO HỌC SINH LỚP 1 II.3.1 Các biện pháp

ở tiểu học các yếu tố hình học là một bộ phận gắn bó mật thiết với các kiếnthức số học, các yếu tố đại số, đo lường và giải toán, tạo thành môn toán thốngnhất Việc dạy các yếu tố hình học hỗ trợ đắc lực cho các môn học khác, mục đíchnhằm cung cấp cho học sinh những hiểu biết cần thiết về hình học của các vật trongkhông gian khi tiếp xúc với những " Tình huống toán học" trong cuộc sống thườngngày

Xuất phát từ nội dung, yêu cầu, chương trình cũng như thực tế dạy và họccác yếu tố hình học của địa phương Qua dự giờ cũng như trao đổi kinh nghiệmgiảng dạy với đồng nghiệp và để góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục toán học,tôi mạnh dạn đề xuất các biện pháp cụ thể sau:

* Đề xuất thứ nhất:

- Dạy học các yếu tố hình học cho học sinh lớp 1 trên cơ sở kết hợp chặt chẽquá trình hình thành biểu tượng với quá trình tri giác dẫn tới khái niệm, hình ảnhchung của biểu tượng

- Học sinh lớp 1 nhận biết các đối tượng hình học thông qua việc mô tả đặcđiểm của chúng chứ chưa phải là các định nghĩa, khái niệm chính xác

- Học sinh phải dẫn dắt nắm được các dấu hiệu không bản chất, phân biệtđược các đối tượng hình học dựa trên mô tả

Để đạt được mục đích đó, học sinh không chỉ nghe giáo viên mô tả, khôngchỉ nhìn hình vẽ và mô hình hình học mà điều quan trọng hơn nhiều là mỗi họcsinh phải hoạt động, tự mình tham gia vào quá trình tạo ra các biểu tượng đó

Nói cách khác, mỗi học sinh phải sử dụng được các kỹ năng nhận dạng, đođạc, vẽ hình, ghép, tính toán Để tạo dựng các biểu tượng hình học một cách chủ

động và đúng đắn Chỉ có như vậy mỗi học sinh mới thực sự có được các biểutượng hình học đúng đắn, làm chỗ dựa cho việc nhận thức định nghĩa khái niệm saunày Nhưng chính trong quá trình tiến hành các hoạt động đó thì các thao tác tưduy, phân tích , tổng hợp , so sánh và trí tưởng tượng không gian đồng thời đượchình thành, rèn luyện và triển khai.

Bên cạnh việc tổ chức cho học sinh tiến hành các hoạt động phổ biến như:Quan sát, đo đạc, vẽ hình, cắt ghép hình, trò chơi hình học chúng ta có thể tổ chứccác hoạt động có tính chất thực hành ở trong và ngoài lớp học ngay trong giờ lênlớp Chẳng hạn chúng ta có thể tổ chức cho học sinh đo kích thước của các đồ vậttrong lớp học

* Đề xuất thứ ba:

Để thực hiện tốt hai đề xuất trên thì giáo viên và học sinh cần thực hiện cácbước sau:

+ Đối với học sinh:

- Chuẩn bị đọc kỹ bài trước khi đến lớp

- Lắng nghe giáo viên giảng bài, mạnh dạn hỏi bài khi chưa hiểu để giáoviên giải thích ngay

- Thực hiện tốt việc học trên lớp cũng như ở nhà một cách tự giác

- Tích cực tham gia xây dựng bài trên lớp

- Theo dõi và nhận xét ý kiến của bạn.

- Giúp đỡ lẫn nhau trong học tập trên lớp cũng như ở nhà

+ Đối với giáo viên:

- Phân loại đối tượng học sinh để có kể hoạch giảng dạy cho phù hợp vớitrình độ các em

- Linh hoạt trong việc vận dụng phương pháp, hình thức tổ chức dạy học saocho trong mỗi bài dạy có sáng tạo riêng, xong phải lấy mục đích hiểu bài của họcsinh làm trọng tâm

- Ngôn ngữ của giáo viên phải ngắn gọn, dễ hiểu, giúp học sinh tiếp thu kiếnthức một cách dễ dàng

- Chú ý tổ chức trò chơi toán học để củng cố kiến thức mới cũng như sauphần luyện tập

- Kiểm tra bài cũ một cách toàn diện bằng cách giao bài tập về nhà, trên lớp.Đánh giá nhận xét kịp thời

Tóm lại: Đứng trước khó khăn của học sinh, giáo viên nào cũng trăn trở,muốn tìm cách giúp đỡ các em Xong giúp đỡ bằng cách nào, đó là cả một vấn đề

mà không phải giáo viên nào cũng làm được Nhưng ở một mức độ nhất địnhngười giáo viên có thể giúp đỡ học sinh tháo gỡ phần nào khó khăn để vươn lên,

có hứng thú trong học tập, xoá bỏ mặc cảm của bản thân, vận động để học sinh khágiúp đỡ học sinh kém Ngoài ra người giáo viên phải giúp học sinh hiểu và tự cốgắng lỗ lực phấn đấu vươn lên trong học tập Muốn vậy, giáo viên phải tạo rakhông khí thân mật cởi mở không chỉ ngoài giờ học mà ngay cả trong giờ dạy củamình, tránh làm cho tiết học trở lên nặng nề

Qua sự kích lệ động viên kịp thời của giáo viên cũng như sự quan tâm củagia đình sẽ giúp học sinh có nghị lực cao trong học tập

Nếu các em biết trau dồi kiến thức ngay từ những năm đầu của bậc Tiểu học Nhất là các em gặp khó khăn nhưng có ý thức và sẵn sàng vượt khó, chắc chắn các

em sẽ tự khẳng định được mình, có ý thức học tập và ngày càng vươn lên.

Qua thực tế dự giờ ở lớp 1 và sự học hỏi nghiên cứu của bản thân, tôi có một

số đề xuất trên mong góp phần nhỏ bé vào việc tháo gỡ những khó khăn để nângcao chất lượng khi dạy- học các yếu tố hình học

II.3.2 Kết quả thực nghiệm

Tôi đã áp dụng các biện pháp đề suất vào dạy dạng bài các yếu tố hình họccho học sinh lớp 1C Tiến hành cho làm bài kiểm tra cả hai lớp 1B và 1C (sĩ số họcsinh hai lớp như nhau, tỉ lệ học sinh khá giỏi như nhau) Kết quả thu được như sau:

Vấn đề khắc phục khó khăn trong học toán với học sinh lớp 1 không phải làviệc đơn giản, có thể đổi mới ngay trong thời gian ngắn Đứng về phía giáo viên,muốn khắc phục khó khăn này trước hết phải đổi mới tư duy và phương pháp giảngdạy, phải có lòng yêu nghề, mến trẻ và luôn luôn tìm tòi cách giảng dạy sao cho dễhiểu nhất đến học sinh, tích cực chủ động tổ chức các trò chơi học tập, gây hứngthú học tập cho các em hơn nữa Phải có sự kết hợp chặt chẽ với gia đình học sinh,giúp học sinh hiểu rõ tầm quan trọng của việc học.

Do thời gian chế nên tôi chưa kịp thực nghiệm được nhiều, xong qua tiết dạyphần nào cũng thấy được nhiều mặt tích cực của phương án mà mình đã đề ra

Điều này khẳng định nếu người giáo viên cố gắng, nhiệt tình và lỗ lực trongviệc giúp học sinh khắc phục khó khăn khi học các yếu tố hình học Không chỉ cảitiến về giáo án mà cả cách tổ chức giờ dạy, cho học sinh thường xuyên được thựchành trong lớp cũng như ngoài lớp, tự mình phát hiện, tìm ra kiến thức từ đó cólòng yêu thích, say mê học toán cũng như các môn học khác

Mặc dù phương pháp mà tôi đề xuất ở trên thu được một số kết quả đángkhích lệ Tuy vậy, các phương pháp giảng dạy đó chưa hẳn là duy nhất và tối ưu

Vì vậy tôi rất mong nhận được ý kiến đóng góp của Ban giám hiệu nhà trường vàHội đồng khoa học giáo dục

Để dạy môn toán đạt hiệu quả cao tôi mong Bộ giáo dục cần trang bị đầy đủtrang thiết bị, đồ dùng để phục vụ cho việc giảng dạy môn toán Giáo viên được tậphuấn dự nhiều giờ mẫu để nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ

Tôi xin chân thành cảm ơn !

Người viết

Trần Thị Mai Hồng

IV TÀI LIỆU THAM KHẢO - PHỤ LỤC