Skkn sử dụng phương pháp hợp tác theo nhóm nhằm tích cực và nâng cao hiệu quả giảng dạy môn hóa học thpt

Điều 28 Luật Giáo dục 2005 nước ta cũng đã nêu : “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm từng lớp học,

MỤC LỤC

Danh mục các chữ viết tắt

1 Cơ sở đề xuất giải pháp 4

1.1 Sự cần thiết hình thành giải pháp 4

1.2.Tổng quan các vấn đề liên quan đến giải pháp 5

1.2.1 Quá trình dạy học ở trường phổ thông 5

1.2.2 Nhiệm vụ của môn Hóa học ở trường THPT 6

1.2.3 Phương pháp dạy học tích cực 7

1.2.3.1 Khái niệm .7

1.2.3.2 Đổi mới phương pháp dạy học Hóa học theo hướng tích cực 8

1.2.3.3 Định hướng đổi mới phương pháp dạy học 9

1.2.4 Một số phương pháp dạy học hóa học ở trường THPT 11

1.2.5 Ứng dụng dạy học tích cực trong lớp học 13

1.2.6 Một số kĩ thuật dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh 13

1.3 Mục tiêu của giải pháp 19

1.4 Các căn cứ đề xuất giải pháp 19

1.5 Phương pháp thực hiện 20

1.5.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu 20

1.5.2 Phương pháp thống kê phân tích số liệu 20

1.5.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm 20

1.6 Đối tượng và phạm vi áp dụng 21

1.7 Điểm mới của đề tài 21

2 Quá trình hình thành và nội dung giải pháp 22

2.1 Quá hình hình thành nên giải pháp 22

2.2 Những cải tiến để phù hợp với thực tiến phát sinh 22

2.3 Nội dung của giải pháp mới hiện nay 22

2.4 Một số ví dụ minh họa 23

3 Hiệu quả giải pháp 37

3.1 Thời gian áp dụng hoặc áp dụng thử của giải pháp 37

3.2 Hiệu quả đạt được hoặc dự kiến đạt được 37

3.3 Khả năng triển khai, áp dụng giải pháp 41

3.4 Kinh nghiệm thực tiễn khi áp dụng giải pháp 41

4 Kết luận và đề xuất, kiến nghị 42

4.1 Kết luận 43

4.2 Đề xuất, kiến nghị 44

Tài liệu tham khảo 46

PHỤ LỤC 47

Giải pháp

SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP HỢP TÁC THEO NHÓM NHẰM TÍCH CỰC VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIẢNG DẠY MÔN HÓA HỌC THPT

1 Cơ sở đề xuất giải pháp

1.1 Sự cần thiết hình thành giải pháp

Ngày nay giáo dục được xem là chìa khóa vàng để mỗi người, mỗi quốc gia tiến bướcvào tương lai, là ngành sản xuất mà lợi nhuận của nó khó có thể đong đếm được Giáo dụckhông chỉ có chức năng chuyển tải những kinh nghiệm lịch sử xã hội của thế hệ trước chothế hệ sau, mà quan trọng là trang bị cho mỗi người phương pháp học tập, tìm cách pháttriển năng lực nội sinh, phát triển tư duy nội tại, thích ứng được với một xã hội học tậpthường xuyên, học tập suốt đời Nhận thức được việc đổi mới phương pháp giảng dạy vàhọc tập là một trong những vấn đề bức thiết hiện nay ở nước ta, Đảng và Nhà nước cũngnhư Bộ GD&ĐT đã đưa ra nhiều nghị quyết, chỉ thị nhằm thúc đẩy việc đổi mới phươngpháp dạy học ở tất cả các cấp học, bậc học

Nghị quyết Đại hội Đảng lần IX đã chỉ rõ: “Đổi mới phương pháp dạy và học, phát huy tư duy sáng tạo và năng lực tự đào tạo của người học, coi trọng thực hành, thực nghiệm, làm chủ kiến thức, tránh nhồi nhét, học vẹt, học chay ” Điều 28 Luật Giáo dục (2005) nước ta cũng đã nêu : “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”.

Như vậy, vai trò của người thầy ngày nay không chỉ chú trọng vào việc truyền thụ kiếnthức mà phải dạy cho học sinh cách tiếp cận, khai thác và xử lí thông tin, tức là người thầyphải dạy cho học sinh học cách học, cách tự đánh giá, học cách sống, biết độc lập suy nghĩ

tự chiếm lĩnh kiến thức

Thực hiện các chủ trương và chính sách trên, ngành giáo dục đã và đang nỗ lực đổimới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa, phát huy tối đa năng lực nhận thức và

đồng bộ, triệt để và mang lại hiệu quả cao nhất vì nhiều lí do khác nhau Trong đó, mộtthực trạng khá phổ biến là nhiều giáo viên chưa chú trọng đến đổi mới phương pháp dạyhọc, chưa chú trọng đến việc thiết kế các chuỗi hoạt động của thầy và trò - một giai đoạnquan trọng trong quá trình dạy học.

Xuất phát từ lí do trên tôi đã chọn đề tài nghiên cứu: “SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP HỢP TÁC THEO NHÓM NHẰM TÍCH CỰC VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIẢNG DẠY MÔN HÓA HỌC THPT” với mong muốn công trình của mình sẽ góp phần thiết

thực vào việc đổi mới phương pháp dạy học hiện nay

1.2 Tổng quan các vấn đề liên quan đến giải pháp

1.2.1 Quá trình dạy học ở trường phổ thông

- Quá trình dạy học hóa học là một hệ toàn vẹn bao gồm nội dung dạy học, việc dạy vàviệc học hóa học

Việc dạy: Đó là toàn bộ hoạt động của thầy trong quá trình dạy học nhằm làm cho trò

nắm vững kiến thức, kỹ năng, trên cơ sở đó phát triển ở họ những năng lực nhận thức,hình thành thế giới quan duy vật biện chứng, chủ nghĩa khoa học vô thần và tình cảm, tháiđộ

Cách 1: Truyền đạt một chiều từ thầy đến trò Đánh giá chủ yếu nhằm xem trò nắmđược thông tin bao nhiêu và chính xác ở mức độ nào hơn là xem trò hiểu thế nào.Cách 2: Dạy theo kiểu tiếp cận hợp tác hai chiều Cách tiếp cận này dựa trên nguyêntắc làm cho việc học được dễ dàng thông qua việc giúp trò phát triển kỹ năng ‘giải quyếtvấn đề’ và ‘tư duy sáng tạo’

Việc học: Đó là hoạt động của trò dưới sự chỉ đạo của thầy nhằm nắm vững kiến thức,

kỹ năng phát triển những năng lực nhận thức, hình thành thế giới quan duy vật biện chứng,đạo đức, nhân cách Việc dạy và việc học là hai mặt của một quá trình thống nhất: Sự dạyhọc Việc dạy của thầy phải có tác động điều khiển (tổ chức, chỉ đạo, đánh giá) sự học củatrò nhằm phát huy cao độ tính tự giác, tích cực, tự lực của trò Dạy tốt là làm cho trò biếthọc, biết biến quá trình đào tạo thành tự đào tạo Sự học một mặt phải biết dựa vào sự dạy,mặt khác phải là quá trình tự giác, tích cực và tự lực của trò

Ngày nay có thể coi việc học như là quá trình thu nhận, ghi nhớ, tích lũy, sử dụng, liênkết, lí giải và xử lí thông tin, giải quyết vấn đề Đó là cách tiếp cận việc học theo mô hìnhthông tin, từ đó có thể định nghĩa việc học như sau:

«Học, cốt lõi tà tự học, là quá trình phát triển nội tại Trong đó chủ thể tự thể hiện và biến đổi mình, tự làm phong phú giá trị con người mình bằng cách thu nhận, xử lý thông tin lấy từ môi trường sống xung quanh mình».

1.2.2 Nhiệm vụ của môn hóa học ở trường phổ thông

Trong chương trình giáo dục THPT mỗi môn học đều có những đặc thù riêng và có thếmạnh để hình thành và phát triển đặc thù của môn học đó Đối với môn hóa học bao gồm 6năng lực đặc thù:

*Năng lực sử dụng ngôn ngữ Hóa học

Qua các bài học HS sẽ nghe và hiểu được nội dung các thuật ngữ hóa học, danh pháphóa học và các biểu tượng hóa học (kí hiệu, hình vẽ, mô hình, cấu trúc phân tử cácchất,các liên kết hóa học) Các em sẽ viết và biễu diễn đúng công thức hóa học của cáchợp chất vô cơ và các hợp chất hữu cơ, các dạng công thức đồng đẳng, đồng phân.Ngoài

ra các em còn nhận biết và rút ta các quy tắc đọc tên và đọc đúng tên các danh pháp khácnhau đối với các hợp chất hữu cơ Trình bày và vận dụng được các thuật ngữ hóa học,danh pháp hóa học và hiễu được ý nghĩa của chúng

*Năng lực nghiên cứu và thực hành hóa học

Năng lực này bao gồm các năng lực tiến hành thí nghiệm, sử dụng và vận dụng thínghiệm, năng lực quan sát, mô tả giải thích các hiện tượng tự nhiên

Học sinh được yêu cầu mô tả và giải thích các hiện tượng thí nghiệm và rút ra các kết luận

về tính chất của chất

Các bài học sẽ giúp các em sử dụng thành thạo các đồ dùng thí nghiệm Tiếp theo, các em

sẽ tiến hành độc lập các thí nghiệm nghiên cứu, tìm kiếm và thu được những kiến thúc cơbản để hiểu biết giới tự nhiên và kĩ thuật

Thông qua các bài học, các em sẽ mô tả rõ ràng cách tiến hành thí nghiệm, mô tả chínhxác các hiện tượng thí nghiệm, giải thích một cách khoa học các hiện tượng thí nghiệm đã

*Năng lực tính toán

Thông qua các bài tập hóa học sẽ hình thành năng lực tính toán cho học sinh Các em sẽ

có thể vận dụng thành thạo phương pháp bảo toàn (bảo toàn khối lượng, bảo toàn điệntích, bảo toàn electron) cho việc tính toán giải các bài tập hóa học

Học sinh có thể vận dụng thành thạo phương pháp đại số trong toán học và mối liên hệ vớicác kiến thức hóa học để giải các bài toán hóa học, đồng thời sử dụng hiệu quả các thuậttoán để biện luận và tính toán các dạng bài toán hóa học

*Năng lực giải quyết vấn đề thông qua môn hóa học

Qua quá trình học tập trên lớp, học sinh sẽ phân tích được tình huống, phát hiện và nêuđược tình huống có vấn đề trong học tập và trong cuộc sống

Các em sẽ thu thập và làm rõ các thông tin có lên quan đến vấn đề Đề xuất và phân tíchđược một số giải pháp giải quyết vấn đề, suy ngẫm về cách thức, tiến trình giải quyết vấn

đề để điều chỉnh và lựa chọn giải pháp phù hợp với bối cảnh

*Năng lực vận dụng kiến thức hóa học và cuộc sống

Qúa trình học tập giúp học sinh có năng lực hệ thống hóa kiến thức, phân loại kiến thứchóa học, hiểu rõ đặc điểm, nội dung, thuộc tính của loại kiến thức đó Khi vận dụng kiếnthức chính là việc lựa chọn kiến thức một cách phù hợp với mỗi hiện tượng, tình huống cụthể xảy ra trong cuộc sống, tự nhiên và xã hội

Học sinh sẽ định hướng các kiến thức hóa học một cách tổng hợp và khi vận dụng kiếnthức hóa học phải ý thức thức rõ ràng về loại kiến thức hóa học đó được ứng dụng tronglĩnh vực gì, ngành nghề gì trong cuộc sống

Các em sẽ phát hiện và hiểu rõ được các ứng dụng của hóa học trong các vấn đề thựcphẩm, sinh hoạt , y học, sức khỏe, khoa học…

*Năng lực sáng tạo

Môn hóa học sẽ giúp HS đề xuất được câu hỏi nghiên cứu cho một vấn đề hay chủ đềhọc tập cụ thể, đề xuất giả thiết nghiên cứu phù hợp với câu hỏi nghiên cứu một cách khoahọc, sáng tạo Học sinh sẽ đề xuất phương án thực nghiệm tìm tòi để kiểm chứng giả thiếtnghiên cứu và trình bày kết quả nghiên cứu một cách khoa học, sáng tạo

1.2.3 Phương pháp dạy học tích cực

1.2.3.1 Khái niệm phương pháp dạy học tích cực

Phương pháp dạy học tích cực là một thuật ngữ rút gọn, được dùng ở nhiều nước đểchỉ những phương pháp giáo dục, dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động,sáng tạo của người học

Phương pháp dạy học tích cực hướng tới việc hoạt động hóa, tích cực hóa hoạtđộng nhận thức của người học, nghĩa là tập trung vào phát huy tính tích cực của người họcchứ không phải là tập trung vào phát huy tính tích cực của người dạy, tuy nhiên để dạy họctheo phương pháp tích cực thì giáo viên phải nỗ lực nhiều hơn so với dạy theo phươngpháp thụ động

1.2.3.2 Đổi mới phương pháp dạy học hóa học theo hướng dạy học tích cực

Sự áp dụng dạy học tích cực trong bộ môn hoá học được dựa trên cơ sở các quan niệm về tích cực hoá hoạt động học sinh, lấy học sinh làm trung tâm và được thực hiện với

sự đổi mới đồng bộ mục tiêu, nội dung giáo dục, hoạt động của GV-HS, phương pháp dạy học và hình thức tổ chức dạy học

1.2.3.3 Định hướng đổi mới phương pháp dạy học

Cốt lõi của đổi mới phương pháp dạy học là hướng tới hoạt động học tập tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, chống lại thói quen học tập thụ động Đổi mới phương pháp dạy học bao gồm đổi mới nội dung và hình thức hoạt động của giáo viên và học sinh,đổi mới hình thức tổ chức dạy học, đổi mới hình thức tương tác xã hội trong dạy học, đổi mới kĩ thuật dạy học với định hướng:

- Bám sát mục tiêu giáo dục phổ thông;

- Phù hợp với nội dung dạy học cụ thể;

- Phù hợp với đặc điểm lứa tuổi học sinh;

- Phù hợp với cơ sở vật chất và các điều kiện dạy học của nhà trường;

- Phù hợp với việc đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học;

- Kết hợp giữa việc tiếp thu và sử dụng có chọn lọc, hiệu quả các phương pháp dạy họctiên tiến, hiện đại với việc khai thác những yếu tố tích cực của các phương pháp dạy họctruyền thống;

- Tăng cường sử dụng các phương tiện dạy học, thiết bị dạy học và đặc biệt lưu ý đếnnhững ứng dụng của công nghệ thông tin.

* Sự đổi mới mục tiêu

Từ yêu cầu của xã hội hiện đại, mục tiêu giáo dục cũng cần được thay đổi để đào tạonhững con người thích ứng với xã hội phát triển, với bản thân người học Trong mục tiêugiáo dục của các cấp bậc học đã có điểm mới là tập trung hơn nữa vào việc hình thànhnăng lực cho học sinh đó là: năng lực nhận thức, năng lực hành động (năng lực giải quyếtvấn đề), năng lực thích ứng với điều kiện xã hội

Trong mục tiêu của môn hoá học đã xác định rõ: ngoài những kiến thức, kỹ năng hoáhọc cơ bản mà học sinh phải đạt được cần chú ý nhiều hơn tới việc hình thành các kỹ năngvận dụng kiến thức, kỹ năng tiến hành nghiên cứu khoa học hoá học như: quan sát, phânloại, thu thập thông tin, dự đoán khoa học, đề ra giả thuyết, giải quyết vấn đề, tiến hành thínghiệm từ đơn giản đến phức tạp…để học sinh có khả năng tự phát hiện và giải quyết mộtcách chủ động sáng tạo các vấn đề thực tế có liên quan tới hoá học

*Sự đổi mới hoạt động dạy của giáo viên

Với yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hoá hoạt động học tậpcủa học sinh thì hoạt động của giáo viên hoá học cũng có sự đổi mới Người giáo viên hoáhọc với vai trò người thiết kế, tổ chức, điều khiển các hoạt động của học sinh để đạt mụctiêu dạy học Người giáo viên hoá học cần thực hiện các hoạt động cụ thể như:Thiết kế giáo án bao gồm các hoạt động của học sinh theo các mục tiêu cụ thể của mỗi bàihọc hoá học mà học sinh cần đạt được

Tổ chức các hoạt động trên lớp để học sinh hoạt động theo cá nhân hoặc theo nhómnhư: nêu vấn đề cần nghiên cứu, tổ chức các hoạt động tìm tòi phát hiện tri thức và hìnhthành kỹ năng hoá học

Định hướng, điều chỉnh các hoạt động của học sinh: chính xác hoá khái niệm hoá họcđược hình thành, các kết luận về bản chất hoá học của các hiện tượng mà học sinh tự tìmtòi

* Đổi mới hoạt động học tập của học sinh

Hoạt động học tập của học sinh được chú trọng, tăng cường trong giờ học và mang tínhchủ động Quá trình học tập hoá học là quá trình học sinh tự học, tự khám phá tìm tòi đểthu nhận kiến thức một cách chủ động tích cực Đây chính là quá trình tự phát hiện và giảiquyết các vấn đề Như vậy trong giờ học học sinh được hướng dẫn để tiến hành các hoạtđộng sau:

- Phát hiện vấn đề cần nghiên cứu hoặc nắm bắt vấn đề học tập do GV nêu ra

- Thực hiện các hoạt động cá nhân hoặc hợp tác theo nhóm nhỏ để tìm tòi, giải quyết cácvấn đề đặt ra Các hoạt động cụ thể có thể là:

+ Dự đoán, phán đoán, suy luận trên cơ sở lí thuyết, đề ra giả thuyết khi giảiquyết một vấn đề mang tính lí luận;

+ Tiến hành thí nghiệm, quan sát, mô tả, giải thích và rút ra kết luận.+ Trả lời câu hỏi, giải bài toán hoá học;

+ Thảo luận vấn đề học tập theo nhóm và rút ra kết luận;

+ Báo cáo kết quả hoạt động cá nhân, nhóm hoặc phát biểu quan điểm, nhận địnhcủa mình về một vấn đề học tập

- Vận dụng kiến thức, kỹ năng đã biết để giải thích, tìm hiểu một số hiện tượng hoá họcxảy ra trong thực tế đời sống

- Đánh giá việc nắm kiến thức, kỹ năng hoá học của bản thân và các bạn trong lớp

Như vậy việc đổi mới phương pháp dạy học hoá học là phải tác động vào học sinh đểhọc sinh được hoạt động nhiều hơn, suy nghĩ nhiều hơn; tích cực chủ động trong các hoạtđộng chiếm lĩnh kiến thức, kỹ năng hoá học, có ý thức và biết cách vận dụng kiến thức hoáhọc vào thực tế đời sống Thông qua các hoạt động học tập tích cực thì học sinh không chỉnắm vững các kiến thức, kỹ năng hoá học mà còn nắm được phương pháp học tập, kỹ nănghoạt động tìm tòi, phát hiện và giải quyết vấn đề học tập một cách linh hoạt và sáng tạo

* Đổi mới các hình thức tổ chức dạy học và sử dụng phương tiện dạy học

Hình thức tổ chức dạy học lớp – bài được thay đổi đa dạng, phong phú hơn để phù hợpvới hoạt động học tập tìm tòi cá nhân, hoạt động theo nhóm và toàn lớp học Địa điểm họccủa học sinh không chỉ diễn ra trên lớp mà còn được thực hiện ở phòng bộ môn, phòng

giáo khoa mà còn qua sách tham khảo, các phương tiện thông tin, phương tiện kĩ thuật(băng, đĩa, mạng internet) và tham gia các hoạt động chia sẻ thông tin thu được.Các phương tiện dạy học được đa dạng hoá, không chỉ là phấn, bảng, sách vở… mà còndùng dụng cụ, hoá chất, mô hình, mẫu vật, biểu bảng hình vẽ, băng hình, bản trong, máychiếu, máy vi tính, phần mềm ứng dụng dạy học hoá học.

Các thí nghiệm hoá học, phương tiện dạy học được sử dụng chủ yếu như là nguồn kiếnthức để HS tìm tòi, phát hiện, thu nhận kiến thức và cả phương pháp nhận thức Việc sửdụng phương tiện dạy học chứng minh cho lời giảng được hạn chế dần

*Phối hợp một cách linh hoạt các phương pháp đặc thù của hoá học

Trong quá trình đổi mới phương pháp dạy học hoá học GV hoá học cần chú trọngđến việc khai thác các yếu tố tích cực trong từng phương pháp dạy học được sử dụng vàcác phương pháp dạy học đặc thù của hoá học để thực hiện yêu cầu tạo điều kiện cho HSđược hoạt động nhiều hơn, tích cực hơn, chủ động hơn trong giờ học Giáo viên cần tăngcường sử dụng các phương pháp dạy học: nêu và giải quyết vấn đề, đàm thoại tìm tòi,nghiên cứu…kết hợp với thí nghiệm, phương tiện nghe nhìn hiện đại, các câu hỏi, bài tậphoá học theo hướng dạy học tích cực như:

Các thí nghiệm hoá học chủ yếu do học sinh thực hiện theo hướng thí nghiệm nghiêncứu, dùng thí nghiệm kiểm tra giả thuyết khoa học, kiểm nghiệm những dự đoán.Hoạt động đàm thoại tìm tòi được thực hiện bằng phiếu học tập, trong đó yêu cầu HS trảlời một hệ thống câu hỏi, bài tập nhằm giải quyết một nội dung học tập Học sinh báo cáokết quả hoạt động bằng lời, bằng giấy hoặc bản trong – đèn chiếu

Phương pháp dạy học nêu và giải quyết vấn đề được thực hiện theo hướng GV nêu vấn

đề hoặc tổ chức cho học sinh hoạt động phát hiện vấn đề Mỗi học sinh hoặc nhóm họcsinh hoạt động tích cực dưới sự chỉ đạo của GV để giải quyết vấn đề tìm ra tri thức cầnlĩnh hội Trong quá trình giải quyết vấn đề cần tổ chức cho mọi học sinh đều tham gia cáchoạt động cá nhân, thí nghiệm, thảo luận, trao đổi trong nhóm, nhận xét, đánh giá rút rakết luận về kiến thức, phương pháp nhận thức cần lĩnh hội

Như vậy chúng ta cần quán triệt quan điểm đổi mới phương pháp dạy học hoá học làchú trọng phát huy, sử dụng các yếu tố tích cực đã có trong các phương pháp dạy học hoá

học, tiếp thu có chọn lọc những quan điểm, phương pháp tích cực trong khoa học giáo dụchiện đại của một số nước trên thế giới như: dạy học kiến tạo, dạy học hợp tác theo nhómnhỏ, dạy học lấy học sinh làm trung tâm, dạy học tương tác…Việc lựa chọn phương phápdạy học và sự kết hợp các phương pháp dạy học nhằm phát huy cao độ tính tích cực nhậnthức của học sinh cần đảm bảo sự phù hợp với mục tiêu, nội dung bài học, đối tượng họcsinh cụ thể và điều kiện cơ sở vật chất của từng địa phương.

1.2.4 Một số phương pháp dạy học tích cực ở trường THPT

1.2.4.1 Phương pháp trực quan

Trong việc dạy học môn hóa học ở trường THPT, để nghiên cứu những hiện tượng hóahọc và rèn luyện kỹ năng giải quyết các bài tập thực hành, chúng ta phải sử dụng cácphương tiện trực quan Sử dụng phương tiện trực quan trong dạy học hóa học là mộtphương pháp dạy học rất quan trọng, góp phần quyết định cho sự lĩnh hội môn hóa học.Phương pháp này gọi theo nghĩa đầy đủ là phương pháp dạy học sử dụng phương tiện trựcquan hay thường gọi tắt là phương pháp trực quan

Phương tiện trực quan bao gồm mọi dụng cụ, đồ dùng, thiết bị kỹ thuật từ đơn giản đếnphức tạp dùng trong quá trình dạy học, với tư cách là mô hình đại diện cho hiện thựckhách quan (sự vật và hiện tượng), nguồn phát ra thông tin về sự vật và hiện tượng đó, làm

cơ sở và tạo thuận lợi cho sự lĩnh hội kiến thức, kỹ năng kỹ xảo về hiện thực đó cho họcsinh

Các phương tiện dạy học cơ bản phổ biến trong nhà trường gồm 3 loại:

- Phương tiện kỹ thuật dạy học (các phương tiện nghe nhìn và máy dạy học);

- Phương tiện trực quan (đồ dùng dạy học trực quan;)

- Thí nghiệm nhà trường

Đối với hóa học thì thí nghiệm nhà trường là phương tiện dạy học quan trọng nhất

1.2.4.2 Phương pháp sử dụng bài tập

Bài tập hóa học cung cấp cho học sinh kiến thức, cả con đường để giành lấy kiến thức,

cả niềm vui sướng của sự phát hiện ra kiến thức Bài tập hóa học vừa là mục đích, vừa lànội dung, vừa là phương pháp hiệu nghiệm

Để học sinh lĩnh hội được kiến thức, kỹ năng cần thiết qua quá trình dạy-học thì giáo viênnên soạn hệ thống bài tập đủ các dạng, từ dễ đến khó, phù hợp với thực tế,… và nhất là sửdụng các bài tập phải phù hợp với trình độ học sinh.

Đây cũng là một phương pháp học tập tích cực đối với học sinh Ngoài ra, bài tập hóa họccòn được sử dụng nhiều trong quá trình chuẩn bị nghiên cứu các kiến thức mới

1.2.4.3 Dạy học nêu vấn đề

Bản chất của dạy học nêu vấn đề là đặt ra trước học sinh các vấn

đề của khoa học và mở ra cho các em những con đường giải quyết cácvấn đề đó; việc điều khiển quá trình tiếp thu tri thức của học sinh ở đâyđược thực hiện theo phương hướng tạo ra một hệ thống những tìnhhuống có vấn đề, những điều kiện đảm bảo việc giải quyết những tìnhhuống đó và những chỉ dẫn cụ thể cho học sinh trong quá trình giải

Như vậy, dạy học nêu vấn đề không phải là một phương pháp dạy học

cụ thể đơn nhất mà nó là phương pháp dạy học phức hợp nghĩa là mộttập hợp nhiều phương pháp dạy học, có thể cả phương tiện dạy học, liênkết với nhau chặt chẽ và tương tác với nhau, trong đó phương pháp xâydựng tình huống có vấn đề và dạy học sinh giải quyết vấn đề giữ vai tròtrung tâm chủ đạo, gắn bó các phương pháp dạy học khác trong tậphợp lại thành một hệ toàn vẹn

Trong quá trình rèn luyện học sinh giải quyết các vấn đề cụ thể của

thành ở các em phương pháp tư duy khái quát và kỹ năng tìm giải phápcho một tình huống mới từ dễ đến khó, từ đó hình thành ở các em nhâncách của người lao động mới biết tự chủ và có năng lực giải quyết cácvấn đề do cuộc sống đặt ra

Dạy học nêu vấn đề được vận dụng khá nhiều trong các kiểu bài lênlớp khác nhau: bài lên lớp truyền thụ kiến thức mới, bài luyện tập

1.2.4.4 Phương pháp hoạt động nhóm

Đây là phương pháp rất hiệu quả khi giáo viên giao công việc chohọc sinh chuẩn bị trước, cả giáo viên và học sinh chủ động về mặt thời

phương pháp này còn tập cho học sinh có kĩ năng sinh hoạt nhóm, kĩ

đám đông, bước đầu tập nghiên cứu khoa học

Vấn đáp là phương pháp trong đó GV đặt ra những câu hỏi để HS

luận, thông qua đó HS lĩnh hội được nội dung bài học

Vấn đáp có 3 mức độ: vấn đáp tái hiện, vấn đáp giải thích và vấn đáp

1.2.5 Ứng dụng dạy học tích cực trong lớp học

Sử dụng kỹ thuật dạy học tích cực trong lớp học có thể gây ra một

số khó khăn cho giáo viên và những học sinh chưa quen với cách họcnày Giáo viên cần đưa ra một số quy tắc trong lớp học khi trở thànhngười tạo điều kiện học tập và học sinh cần tăng cường vai trò của mìnhkhông chỉ ở việc học cái gì mà còn học như thế nào Ứng dụng dạy họctích cực trong lớp học đòi hỏi học sinh phải làm việc Có thể sử dụngnhững kỹ thuật sau để tạo cơ hội cho học sinh trong lớp tham gia tíchcực vào việc học:

- Chia lớp thành từng cặp học sinh Cho các cặp này suy nghĩ về mộtchủ đề và thảo luận với bạn trong cặp này rồi chia sẻ kết quả với phầncòn lại của lớp

- Cho học sinh ghi các kết quả tổng hợp ra giấy, cho phép học sinh có

để trả lời những câu hỏi ra giấy Điều này nâng cao chất lượng của tiến

cung cấp cho giáo viên các phản hồi từ học sinh về những chủ đề mà

- Đưa ra các hoạt động dựa trên các phiếu học tập để học sinh tìm hiểu

- Bắt buộc học sinh phải suy nghĩ cũng là một kỹ thuật đơn giản để đưa

cả lớp vào cuộc thảo luận

- Các trò chơi liên quan đến chủ đề học cũng có thể dễ dàng đưa vào giờhọc để nâng cao tích tích cực và lôi cuốn học sinh tham gia

- Những cuộc tranh luận trong lớp có thể là biện pháp hiệu quả để độngviên học sinh suy nghĩ về những khía cạnh của vấn đề

1.2.6 Một số kĩ thuật dạy học phát triển NL học sinh trong dạy học Hóa học

1.2.6.1 Kĩ thuật đặt câu hỏi

Hệ thống câu hỏi của giáo viên giữ vai trò chủ đạo, quyết định chất lượng lĩnh hộicủa lớp học Các câu hỏi được chuẩn bị để giúp giáo viên phát triển nội dung mới mộtcách có hệ thống, đồng thời khuyến khích học sinh tham gia thảo luận xoay quanh những

ý tưởng quan trọng Trật tự lôgic câu hỏi hướng dẫn học sinh từng bước phát hiện ra bảnchất sự vật, quy luật của hiện tượng, kích thích tính tích cực tìm tòi, sự ham hiểu biết.Trong quá trình đàm thoại, giáo viên giống như người tổ chức sự tìm tòi của học sinh, cònhọc sinh giống như người tự lực phát hiện kiến thức mới, có được niềm vui, hứng thú củangười khám phá và tự tin vì thấy trong kết luận của thầy có phần đóng góp ý kiến củamình Kết quả là học sinh vừa lĩnh hội được thêm kiến thức mới đồng thời biết được cáchthức đi đến kiến thức đó, trưởng thành thêm một bước về trình độ tư duy Dẫn dắt đàmthoại ơrixtic như vậy rõ ràng mất nhiều thời gian hơn là thuyết trình giảng giải, nhưng kiếnthức học sinh lĩnh hội được sẽ chắc chắn hơn

Câu hỏi theo cấp độ nhận thức

Khi trả lời câu hỏi, học sinh phải suy nghĩ, thông qua đó nhận thức và phát triển tưduy Mức độ phát triển tư duy của học sinh phụ thuộc cấp độ nhận thức mà câu hỏi đặt ra.

Có thể chia các câu hỏi đóng và mở theo cấp độ nhận thức của Bloom Dưới đây là một số

kĩ thuật đặt câu hỏi theo cấp độ nhận thức:

* Câu hỏi “Biết”

Mục tiêu: Câu hỏi “biết” nhằm kiểm tra trí nhớ của học sinh về các dữ kiện, số liệu,

tên người hoặc địa phương, các định nghĩa, định luật, quy tắc, khái niệm

Tác dụng đối với học sinh: Giúp học sinh ôn lại được những gì đã biết, đã trải qua Cách tiến hành: Khi hình thành câu hỏi giáo viên có thể sử dụng các từ, cụm từ sau

đây :Ai ? Cái gì ? Ở đâu ? Thế nào ? Khi nào ? Hãy định nghĩa ; Hãy mô

tả ; Hãy kể lại

* Câu hỏi “Hiểu”

Mục tiêu: Câu hỏi “hiểu” nhằm kiểm tra học sinh cách liên hệ, kết nối các dữ kiện,

số liệu, các đặc điểm khi tiếp nhận thông tin

Tác dụng đối với học sinh:

- Giúp học sinh có khả năng nêu ra được những yếu tố cơ bản trong bài học

- Biết cách so sánh các yếu tố, các sự kiện trong bài học

Cách tiến hành: Khi hình thành câu hỏi giáo viên có thể sử dụng các cụm từ sau

đây :Hãy so sánh ; Hãy liên hệ ; Vì sao ? Giải thích ?

* Câu hỏi “Áp dụng”

Mục tiêu: Câu hỏi “áp dụng” nhằm kiểm tra khả năng áp dụng những thông tin đã

thu được (các dữ kiện, số liệu, các đặc điểm ) vào tình huống mới

Tác dụng đối với học sinh:

- Giúp học sinh hiểu được nội dung kiến thức, các khái niệm, định luật

- Biết cách lựa chọn nhiều phương pháp để giải quyết vấn đề trong cuộc sống

Cách tiến hành:

- Khi dạy học giáo viên cần tạo ra các tình huống mới, các bài tập, các ví dụ, giúphọc sinh vận dụng các kiến thức đã học

- Giáo viên có thể đưa ra nhiều câu trả lời khác để học sinh lựa chọn một câu trảlời đúng Chính việc so sánh các lời giải khác nhau là một quá trình tích cực.

* Câu hỏi “Phân tích”

Mục tiêu: Câu hỏi “phân tích” nhằm kiểm tra khả năng phân tích nội dung vấn đề,

từ đó tìm ra mối liên hệ, hoặc chứng minh luận điểm, hoặc đi đến kết luận

Tác dụng đối với học sinh : Giúp học sinh suy nghĩ, có khả năng tìm ra được các

mối quan hệ trong hiện tượng, sự kiện, tự diễn giải hoặc đưa ra kết luận riêng, do đóphát triển được tư duy logic

Cách tiến hành:

- Câu hỏi phân tích thường đòi hỏi học sinh phải trả lời: Tại sao ? (khi giải thích nguyên nhân) Em có nhận xét gì? (khi đi đến kết luận) Em có thể diễn đạt như thế nào ? (khi chứng minh luận điểm)

- Câu hỏi phân tích thường có nhiều lời giải

* Câu hỏi “Tổng hợp”

Mục tiêu: Câu hỏi “tổng hợp” nhằm kiểm tra khả năng của học sinh có thể đưa ra

dự đoán, cách giải quyết vấn đề, các câu trả lời hoặc đề xuất có tính sáng tạo

Tác dụng đối với học sinh: Kích thích sự sáng tạo của học sinh hướng các em tìm

ra nhân tố mới,

Cách tiến hành:

-GV cần tạo ra những tình huống, những câu hỏi, khiến học sinh phải suy đoán,

có thể tự do đưa ra những lời giải mang tính sáng tạo riêng của mình

- Câu hỏi tổng hợp đòi hỏi phải có nhiều thời gian chuẩn bị

* Câu hỏi “Đánh giá”

Mục tiêu: Câu hỏi “đánh giá” nhằm kiểm tra khả năng đóng góp ý kiến, sự phán

đoán của học sinh trong việc nhận định, đánh giá các ý tưởng, sự kiện, hiện tượng, dựa trên các tiêu chí đã đưa ra

Tác dụng đối với học sinh: Thúc đẩy học sinh tìm tòi tri thức, xác định giá trị Cách tiến hành: GV có thể trực tiếp hoặc gián tiếp đưa ra đáp án, tiêu chí đánh

giá, và đặt câu hỏi yêu cầu học sinh đánh giá

Câu hỏi ở mức độ tư duy càng cao thì mức độ tư duy của người học càng cao Hệthống câu hỏi trong giờ học phải giúp học sinh đạt dần tới mục tiêu chung của bàihọc, không dễ quá để buộc học sinh phải suy nghĩ và không khó quá để đa số họcsinh có thể trả lời được

Thiết kế một hệ thống câu hỏi hợp lí để hướng dẫn học sinh khám phá kiến thức,phát triển tư duy là cần thiết, song việc sử dụng các câu hỏi đó trong quá trình thảoluận ở lớp học như thế nào thì hiệu quả?đó là điều mà mỗi giáo viên cần tìm hiểu rất

kỉ

1.2.6.2 Kĩ thuật khăn trải bàn

- Kĩ thuật khăn trải bàn là kĩ thuật tổ chức hoạt động học tập mang tính hợp tác kết hợpgiữa hoạt động cá nhân và nhóm

Mục tiêu:

+ Kích thích, thúc đẩy sự tham gia tích cực

+ Tăng cường tính độc lập, trách nhiệm của cá nhân học sinh

+ Phát triển mô hình có sự tương tác giữa học sinh với học sinh

Tác dụng đối với học sinh:

- Học sinh học được cách tiếp cận với nhiều giải pháp và chiến lược khác nhau

- Rèn kĩ năng suy nghĩ, quyết định và giải quyết vấn đề

- Giúp học sinh đạt được mục tiêu học tập cá nhân cũng như làm việc cùng nhau để đạtđược mục tiêu chung của nhóm

- Sự phối hợp theo nhóm nhỏ giúp tạo cơ hội nhiều hơn cho học tập có sự phân hóa

- Các nhiệm vụ này cũng giúp nâng cao mối quan hệ giữa các học sinh Tăng cường sựhợp tác, giao tiếp, học cách chia sẻ kinh nghiệm và tôn trọng lẫn nhau

- Tăng cường hiệu quả học tập

Cách tiến hành:

- Chia học sinh thành các nhóm và phát giấy A0 cho các nhóm.

- Chia giấy A0 thành phần chính giữa và phần xung quanh Chia phần xung quanh thànhcác phần theo số thành viên của nhóm (ví dụ nhóm 4 người) Mỗi người ngồi vào vị trítương ứng với phần xung quanh

- Cá nhân học sinh tập trung vào câu hỏi, chủ đề, có thể trả lời câu hỏi hoặc xây dựngchiến lược riêng, các giải pháp thực sự của mình và viết vào phần xung quanh Mỗi cánhân làm việc độc lập trong khoảng vài phút

- Từ những quan điểm học tập và giải pháp riêng của mình, học sinh có thể thảo luậnnhóm, thống nhất ý kiến và viết vào phần chính giữa

Một số lưu ý khi tổ chức dạy học theo kĩ thuật khăn trải bàn:

- Câu hỏi thảo luận là câu hỏi mở

- Nếu số học sinh trong một nhóm quá đông, chiếm quá nhiều chỗ so với chu vi

khăn phủ bàn, có thể phát cho học sinh những mảnh giấy nhỏ để học sinh ghi lại ý kiến cánhân Sau dó đính những ý kiến váo phần xung quanh khăn trải bàn

- Trong quá trình thảo luận thống nhất ý kiến, có thể đính những ý kiến thống nhất vàogiữa khăn Những ý kiến trùng nhau có thể đính chồng lên nhau

- Những ý kiến không thống nhất của nhóm không để ở phần giữa của “khăn trải bàn” Cánhân có quyền bảo lưu những ý kiến chưa được thống nhất trong toàn nhóm và được giữlại ở phần xung quanh của khăn trải bàn

1.2.6.3.Kĩ thuật mảnh ghép

KT mảnh ghép là một KT dạy học tích cực, trong đó có sự tổ chức hoạt động học

tập hợp tác kết hợp giữa cá nhân, nhóm và liên kết giữa các nhóm

Mục tiêu của dạy học theo KT mảnh ghép là:

+ Giải quyết một nhiệm vụ phức hợp

+ Kích thích sự tham gia tích cực của HS

+ Nâng cao vai trò của cá nhân trong quá trình hợp tác (không chỉ hoàn thành nhiệm vụ ởgiai đoạn 1 mà còn phải truyền đạt kết quả và hoàn thành nhiệm vụ ở giai đoạn 2)

Tăng cường tính độc lập, trách nhiệm của cá nhân HS

Cách tiến hành: DH theo kĩ thuật mảnh ghép được chia thành 2 giai đoạn

- Giai đoạn 1: “Nhóm chuyên sâu”

+ Lớp học sẽ được chia thành các nhóm (khoảng từ 3 - 6 người) Mỗi nhóm được giaomột nhiệm vụ nghiên cứu những nội dung học tập khác nhau Các nhóm này được gọi là

“nhómchuyên sâu” tương ứng với nhiệm vụ được giao

+ Hoạt động nhóm cần đảm bảo mỗi thành viên trong từng nhóm trả lời được tất cả cáccâu hỏi trong nhiệm vụ của nhóm, trở thành HS “chuyên sâu” của lĩnh vực đã tìm hiểu và

có khả năng trình bày lại vấn đề đó ở giai đoạn 2

- Giai đoạn 2: “Nhóm mảnh ghép”

+ Sau khi hoàn thành nhiệm vụ ở giai đoạn 1, mỗi HS “chuyên sâu” từ các nhóm khácnhau hợp lại thành các nhóm mới, gọi là “nhóm mảnh ghép” Lúc này, mỗi HS “chuyênsâu” trở thành những “mảnh ghép” trong “nhóm mảnh ghép”

+ Từng HS“mảnh ghép” lần lượt có nhiệm vụ chia sẻ, trình bày lại nội dung các mảnhghép và nắm bắt được tất cả nội dung ở giai đoạn 1 của các mảnh ghép khác

+ Từ những kiến thức cơ sở ở của mảnh ghép, các nhóm sẽ cùng thảo luận để hoàn thànhmột nhiệm vụ mới

Như vậy thông qua 2 giai đoạn thảo luận nhóm mà HS lĩnh hội được kiến thức của bài họcmột cách tích cực, chủ động

Ưu điểm của KT mảnh ghép

- Có yêu cầu cả về trách nhiệm cá nhân và sự hợp tác thảo luận nhóm: Vì mỗi HS đều trở

được sự chia sẻ của HS chuyên sâu khác trong nhóm mảnh ghép vì vậy bắt buộc các emphải làm việc thực sự trong cả hai giai đoạn, tránh được hiện tượng ỉ lại ăn theo hay táchnhóm

- Có cơ hội nhiều hơn cho học tập có sự phân hóa: trong giai đoạn 1, mỗi nhóm thực hiệnmột nhiệm vụ khác nhau vì vậy GV có thể chia nhóm theo trình độ và năng lực của HS đểgiao các nhiệm vụ với yêu cầu về mức độ phức tạp khác nhau phù hợp với đối tượng HS

- Tăng cường sự hợp tác, giao tiếp, học cách chia sẻ kinh nghiệm và tôn trọng lẫn nhau dotrong giai đoạn mảnh ghép tất cả HS cùng phải nói, chia sẻ với các thành viên khác về nộidung chuyên sâu của mình

- Sử dụng KT mảnh ghép có yếu tố dạy lại, đây là yếu tố giúp HS có thể đạt khả năng nhớtrung bình cao nhất trong các cách tiến thu khác nhau (80%) tức là tăng cường hiệu quảhọc tập của HS

KT mảnh ghép có thể thấy cách tổ chức sử dụng kĩ thuật mảnh ghép trong dạy học hợp táctheo nhóm có thể khắc phục được vấn đề thảo luận không hiệu quả trong dạy học hợp táctheo nhóm đồng thời làm tăng tính tích cực và hiệu quả học tập của HS

1.3 Mục tiêu của giải pháp

Sử dụng phương pháp dạy học hợp tác theo nhóm cùng với việc sữdụng các kĩ thuật dạy học hợp lí trong môn hóa học nhằm góp phầnthực hiện đổi mới phương pháp dạy học một cách hiệu quả và nâng caochất lượng dạy và học hoá học ở trường phổ thông

Phương pháp dạy học hợp tác theo nhóm là một trong các phương pháp dạy học (PPDH)phát huy được tính tích cực chủ động trong học tập của học sinh (HS), ngoài ra HS cònhọc và rèn được các kĩ năng giao tiếp, làm việc cùng nhau – đó là những kĩ năng rất cầnthiết trong xã hội ngày nay Tuy nhiên, khi sử dụng PPDH hợp tác theo nhóm có các nguy

cơ có thể gặp phải đó là sự ỉ lại, ăn theo hoặc tách nhóm, những nguy cơ này sẽ làm giảmhiệu quả của thảo luận nhóm Khi sử dụng PPDH hợp tác chúng ta có thể sử dụng phốihợp với một số kĩ thuật dạy học khác như: Kĩ thuật khăn trãi bàn, kĩ thuật mảnh ghép, sơ

đồ tư duy… để khắc phục được một số hạn chế của PPDH hợp tác theo nhóm

1.4 Các căn cứ đề xuất giải pháp.

Thực hiện các chủ trương và chính sách của Đảng, ngành giáo dục

đã và đang nỗ lực đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cựchóa, phát huy tối đa năng lực nhận thức và tư duy của học sinh Tuynhiên, chúng tôi nhận thấy việc đổi mới này chưa được thực hiện đồng

bộ, triệt để và mang lại hiệu quả cao nhất vì nhiều lí do khác nhau

Phương pháp dạy học hợp tác theo nhóm là một trong các phương pháp dạy học(PPDH) phát huy được tính tích cực chủ động trong học tập của học sinh (HS), ngoài ra

HS còn học và rèn được các kĩ năng giao tiếp, làm việc cùng nhau – đó là những kĩ năngrất cần thiết trong xã hội ngày nay

Môn hóa học là bộ môn khoa học gắn liền với tự nhiên, đi cùng đời sống của conngười Việc học tốt bộ môn hóa học trong nhà trường sẽ giúp học sinh hiểu được rõ vềcuộc sống, những biến đổi vật chất trong cuộc sống hàng ngày Từ những hiểu biết nàygiáo dục cho học sinh ý thức bảo vệ tài nguyên thiên nhiên rất hạn chế của Tổ quốc, đồngthời biết làm những việc bảo vệ môi trường sống trước những hiểm họa về môi trường docon người gây ra trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, nhằm tạo dựng một cuộcsống ngày càng tốt đẹp hơn

1.5 Phương pháp thực hiện.

1.5.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu

 Tài liệu chuyên môn: Bộ sách giáo khoa và sách GV môn hóa học THPT; Tài liệubồi dưỡng giảng dạy thực hiện chương trình sách giáo khoa môn Hóa học, Tài liệuchuẩn kiến thức, kĩ năng môn Hóa học THPT; Tài liệu tâp huấn GV dạy học, kiểm trađánh giá theo chuẩn kiến thức, kĩ năng trong chương trình giáo dục phổ thông mônHóa học cấp THPT

 Tài liệu sư phạm: Lý luận dạy học hóa học; Trắc nghiệm và đo lường thành quả họctập

 Tạp chí hóa học và ứng dụng

 Trang website: Dạy và học môn hóa học

1.5.2 Phương pháp thống kê phân tích số liệu

1.5.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Tiến hành thực nghiệm sư phạm cho lớp thực nghiệm (TN) 10a11 và lớp đối chứng(ĐC) 10a12, năm học 2015 – 2016 tại THPT Nguyễn Du, tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu

Kiểm tra, đánh giá hiệu quả hệ thống câu hỏi qua bài kiểm tra 15 phút và bài kiểm tra 45phút

1.6 Đối tượng và phạm vi áp dụng.

Đối tượng: chương trình hóa học THPT khối 10 ban cơ bản

Phạm vi áp dụng: Đề tài này có thể áp dụng cho tất cả các đơn vị trường học nhất là cáctrường THPT

1.7 Điểm mới của đề tài

- Đề xuất các định hướng khi thiết kế các chuỗi hoạt động môn hóa họctheo hướng dạy học tích cực

- Lựa chọn được các phương pháp dạy học có nhiều tiềm năng trongviệc phát huy tính tích cực của học sinh khi học môn hóa học

- Đề xuất qui trình thiết kế các bài học theo hướng dạy học tích cực

- Thiết kế giáo án trong chương trình hoá học 10 THPT theo hướngdạy học tích cực

2 Quá trình hình thành và nội dung giải pháp

2.1 Quá hình hình thành nên giải pháp

Đổi mới phương pháp giảng dạy đã, đang và sẽ là một yêu cầu cấp thiết đối với nềngiáo dục nước ta, để bắt kịp theo sự phát triển của xã hội ngày nay Bản thân tôi, từ năm

2012 đã nghiên cứu, tìm hiểu lí luận về phương pháp dạy học tích cực, tôi đã chọn phươngpháp dạy học theo nhóm để áp dụng vào các giờ dạy của mình vào các năm học tiếp theo.Qua quá trình áp dụng vào giảng dạy, rút kinh nghiệm từ các tiết dạy, đồng thời có sựnhận xét góp ý của tổ chuyên môn đã giúp tôi hoàn thành nội dung của đề tài và mang lạihiệu quả cao trong giảng dạy và học tập của học sinh

2.2 Những cải tiến để phù hợp với thực tiển phát sinh.

Để tổ chức thực hiện được giáo viên có thể dùng nhiều phương tiện, nhiều cách cóthể tiến hành dạy trong hoàn cảnh dùng máy chiếu hay không dùng máy chiếu… điều này

cần phụ thuộc vào giáo viên ở mỗi trường THPT, căn cứ vào hoàn cảnh cụ thể và phongcách dạy khác nhau để huy động tối đa vì hiệu quả giáo dục với nội dung đề tài này, cónhững kinh nghiệm có thể áp dụng cho nhiều người, nhưng có những phong cách không

thể áp dụng cho giáo viên khác Vì phong cách dạy “nó như tính cách của mỗi con người không thể ai cũng giống ai” nhưng đảm bảo được nội dung dạy học theo yêu cầu của

chương trình Như vậy không có nghĩa người giáo viên không đổi mới phương pháp giảngdạy mà mỗi giáo viên luôn phải tìm cách đổi mới trong phong cách dạy của mình theo yêucầu của thực tiễn hiện hành

2.3 Nội dung của giải pháp mới hiện nay

2.3.1 Phương pháp dạy học hợp tác theo nhóm

- Khái niệm: PPDH hợp tác theo nhóm là PPDH mà trong đó HS dưới sự hướng dẫn của

GV làm việc phối hợp cùng nhau trong các nhóm để hoàn thành mục đích chung

- Tiến trình dạy học: Tiến trình dạy học theo PPDH hợp tác theo nhóm gồm 3 bước:

+ Bước 1: Làm việc chung cả lớp (GV giới thiệu chủ đề chung, nêu nhiệm vụ các

nhóm, thành lập các nhóm, hướng dẫn cách làm việc theo nhóm và phân bố thời gian)

+ Bước 2: Làm việc theo nhóm (Các nhóm bầu nhóm trưởng, thư kí, phân công

công việc, thảo luận và chuẩn bị báo cáo kết quả)

+ Bước 3: Thảo luận tổng kết trước toàn lớp (Các nhóm báo cáo kết quả, thảo luận

đánh giá kết quả, GV tổng kết)

Ưu điểm và hạn chế của PPDH hợp tác theo nhóm

Ưu điểm chính của PPDH hợp tác theo nhóm là thông qua cộng tác làm việc thực hiệncùng một nhiệm vụ học tập có thể phát triển tính tự lực, sáng tạo cũng như năng lực xãhội, đặc biệt là khả năng cộng tác làm việc, thái độ đoàn kết của HS, mang lại hiệu quảhọc tập cao

Tuy nhiên, PPDH hợp tác theo nhóm cũng có một số hạn chế là đòi hỏi nhiều thời

gian; HS cần được làm quen với PPDH này và điều quan trọng cần chú ý là phương phápnày khó mang lại hiệu quả nếu

+ Giáo viên (GV) đưa ra nhiệm vụ thảo luận nhóm không hợp lí

2.3.2 Lựa chọn nội dung dạy học phự hợp với PPDH hợp tỏc theo nhúm

Phõn tớch đặc điểm của PPDH hợp tỏc theo nhúm và cỏc KT dạy học chỳng tụi nhậnthấy cỏc nội dung dạy học được lựa chọn cú thể sử dụng PPDH này kết hợp với KT dạyhọc cần cú những đặc điểm sau:

- Nội dung bài học phải là cỏc nhiệm vụ phức hợp, cú vấn đề, cú nhiều hướng giảiquyết bởi DH hợp tỏc theo nhúm cú ưu điểm là phỏt huy được trớ tuệ của nhiều người nờn

cú thể giải quyết những vấn đề như vậy, đồng thời đõy cũng là yờu cầu cần khi DH theophương phỏp này vỡ nếu nội dung đơn giản thỡ khụng cần mất thời gian thảo luận HS cũng

cú thể đạt được qua hoạt động cỏ nhõn

- HS cần cú những kiến thức và kỹ năng liờn quan nhất định làm cơ sở để thảo luận

- Cỏc phần nội dung của một bài học nhưng cú mối liờn hệ với nhau để dẫn đến mộtnội dung khỏi quỏt, hệ thống của bài học

- Cỏc nội dung khỏc nhau, là cỏc thành phần độc lập của bài học, mỗi nhúm nghiờn cứumột phần sau đú cựng vận dụng vào cỏc trường hợp cụ thể

- Hoạt động theo nhóm đợc thực hiện khi nhóm học sinh nghiên cứu thí nghiệm để rút

ra kết luận về một kiến thức hoá học nào đó, thảo luận tìm ra lời giải, một nhận xét, mộtkết luận nào đó hoặc cùng thực hiện một nhiệm vụ giáo viên giao cho

2.3.3 Định hướng khi thiết kế bài học theo hướng dạy học tớch cực

Khi thiết kế cỏc hoạt động theo hướng dạy học tớch cực, ta cần chỳ ý:

- Nội dung phải chớnh xỏc, khoa học;

- Đảm bảo cỏc mục tiờu và trọng tõm theo chuẩn kiến thức, kỹ

- Phối hợp linh hoạt cỏc phương phỏp, hỡnh thức tổ chức dạy học

kỹ thuật dạy học để tăng cường tớnh tớch cực, chủ động, sỏng tạo và

lực tự học của HS;

- Tăng cường sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học, đặc biệt chú trọng ứng dụng công nghệ thông tin một cách hiệu quả;

- Phù hợp với trình độ HS và điều kiện học tập hiện có.

2.3.4 Qui trình thiết kế giáo án các bài học theo hướng dạy học

Khi thiết kế giáo án bài học của môn hóa học THPT chúng tôi đã tiến

- Bước 1: Xác định mục tiêu bài học căn cứ vào chuẩn kiến thức, kỹ năng.

- Bước 2: Nghiên cứu SGK và tài liệu liên quan để hiểu chính xác, đầy đủ nội dung bài học, xác định trình tự lôgic của bài học.

- Bước 3: Tìm hiểu trình độ HS, dự kiến những tình huống có thể nảy sinh và phương án giải quyết, xem xét cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học hiện có.

- Bước 4: Lựa chọn PPDH ; phương tiện, thiết bị dạy học và hình thức kiểm tra, đánh giá thích hợp nhằm giúp HS học tập tích cực, chủ động, sáng tạo và phát triển năng lực tự học.

- Bước 5: Thiết kế bài giảng: Thiết kế kịch bản, hệ thống các câu hỏi, các bài tập, các phiếu học tập, các thí nghiệm, tranh ảnh hoặc video…

- Bước 6: Tham khảo ý kiến các chuyên gia, các đồng nghiệp.

- Bước 7: Hoàn chỉnh giáo án

2.3.5 Một số giáo án thiết kế chuỗi hoạt động học tập sử dụng phương pháp dạy học hợp tác theo nhóm trong chương trình hóa học 10 theo hướng dạy học tích cực

BÀI 17: PHẢN ỨNG OXI HÓA –KHỬ (T1)

I.MỤC TIÊU BÀI HỌC

1.Về kiến thức:

Học sinh biết:

Chất khử là chất nhường electron (số oxi hóa tăng sau phản ứng)

Chất oxi hóa là chất thu electron (số oxi hóa giảm sau phản ứng)

Sự oxi hóa (bị oxi hóa) là quá trình nhường electron

Sự khử (bị khử) là quá trình thu electron

Dấu hiệu nhận biết phản ứng oxi hoá- khử

Học sinh hiểu:

Phản ứng oxi hóa khử là phản ứng hóa học trong đó có sự chuyển electrongiữa các chất (hay phản ứng oxi hóa- khử là phản ứng hóa học trong đó có sựthay đổi số oxi hóa của một số nguyên tố)

2.Về kĩ năng

Rèn luyện kĩ năng xác định chính xác số oxi hóa của các nguyên tố

Phân biệt được chất khử, chất oxi hóa, sự oxi hóa- sự khử trong phản ứng oxihóa -khử

Rèn luyện kĩ năng viết quá trình nhường hoặc thu electron

Phân biệt phản ứng oxi hóa- khử với các phản ứng hóa học khác

3.Về tính cảm, thái độ

Rèn luyện tính cần cù, sự say mê học tập

Rèn luyện tinh thần đoàn kết tập thể thông qua hoạt động nhóm

4.Năng lực hướng tới

Hình thành năng lực tư duy, logic sử dụng kiến thức để giải quyết vấn đề trongcuộc sống

Phát triển kĩ năng giao tiếp, hợp tác nhóm, năng lực tư duy, sáng tạo

Rèn luyện năng lực thuyết trình

II CHUẨN BỊ

1 Học sinh:

- GV yêu cầu học sinh ôn tập:

+ Các khái niệm sự oxi hóa, sự khử, chất oxi hóa, chất khử và phản ứng oxi khử đã được học ở lớp 8 (THCS)

+ Khái niệm số oxi hóa và quy tắc xác định số oxi hóa đã học ở chương trước + Sự hình thành liên kết ion, liên kết cộng hóa trị

2 Giáo viên:

Hình ảnh minh hoạ

Phiếu học tập

Bảng con, phấn hoặc viết

III PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

1 Phương pháp đàm thoại

2 Phản biện và giải quyết vấn đề

3 Sử dụng phương pháp dạy học theo nhóm, sử dụng các kĩ thuật dạy học: kĩ thuật

đặt câu hỏi, kĩ thuật khăn trải bàn, sơ đồ tư duy

IV.CHUỖI HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

Chia lớp học thành 4 nhóm học tập: Giáo viên tổ chức cho học sinh bócthăm ngẩu nhiên 32 phiếu đã đánh số 1,2,3,4 Các học sinh có cùng số 1(nhóm 1),

SẢN PHẨM CỦA HỌC

SINH HOẠT ĐỘNG 1

HỖ TRỢ KIẾN THỨC CHO BÀI HỌC MỚI(100đ) Mục tiêu:

Kiểm tra việc xác định số oxi hoá của học sinh nhằm phục vụ cho bài học mới

Phương pháp:

Làm việc nhóm

Kĩ năng:

Rèn luyện kĩ năng xác định số oxi hoá

GV:Để hỗ trợ cho việc tìm hiểu bài

mới chúng ta cùng nhau ôn lại kiến

thức đã được được học ở bài trước

thông qua phiếu học tập số 1

- Trong thời gian 3 phút các nhóm

Các nhóm trưởng nhậnnhiệm vụ

Nhóm trưởng phân côngcông việc cho các thànhviên trong nhóm để hoàn

Học sinh xác định đúng

số oxi hoá của các nguyêntố