Skkn kết hợp thí nghiệm vui cùng với hiện tượng thực tế giúp tăng hứng thú và nâng cao hiệu quả học tập cho học sinh lớp 11

Xuất phát từ những thực tế đó và một số kinh nghiện trong giảng dạy bộ mônhóa học, tôi thấy để có chất lượng giáo dục bộ môn hóa học cao, người giáo viênngoài phát huy tốt các phương phá

MỤC LỤC

1 Cơ sở đề xuất giải pháp 2

1.1 Sự cần thiết hình thành giải pháp 2

1.2 Tổng quan các vấn đề liên quan đến giải pháp 3

1.3 Mục tiêu của giải pháp 12

1.4 Các căn cứ đề xuất giải pháp 12

1.5 Phương pháp thực hiện 13

1.6 Đối tượng và phạm vi áp dụng 14

2 Quá trình hình thành và nội dung giải pháp 14

2.1 Quá trình hình thành nên giải pháp 14

2.2 Những cải tiến để phù hợp với thực tiến phát sinh 15

2.3 Nội dung của giải pháp mới hiện nay 15

2.3.1 Thí nghiệm vui cùng với hiện tượng thực tế dùng để đặt tình huống vào bài mới 16

2.3.2 Thí nghiệm vui cùng với hiện tượng thực tế đặt ra trong quá trình dạy 20

2.3.3.Thí nghiệm học sinh tự làm ở nhà 28

3 Hiệu quả giải pháp 33

3.1 Thời gian áp dụng hoặc áp dụng thử của giải pháp 33

3.2 Hiệu quả đạt được hoặc dự kiến đạt được 33

3.3 Khả năng triển khai, áp dụng giải pháp 37

3.4 Kinh nghiệm thực tiễn khi áp dụng giải pháp 37

4 Kết luận và đề xuất, kiến nghị 38

4.1 Kết luận 38

4.2 Tính khả thi 38

4.3 Đề xuất, kiến nghị 38

TÀI LIỆU THAM KHẢO 39

PHỤ LỤC 41

Giải pháp KẾT HỢP THÍ NGHIỆM VUI CÙNG VỚI HIỆN TƯỢNG THỰC TẾ GIÚP TĂNG HỨNG THÚ VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ HỌC TẬP CHO HỌC SINH

và thị trường lao động” Như vậy, phải nói rằng giáo dục và công cuộc đổi mới phươngpháp dạy học đã nhận được sự quan tâm đặc biệt của các cấp lãnh đạo Đảng, Nhà nước

và ngành giáo dục

Để đạt được hiệu quả trong công tác đổi mới thì sự hứng thú, thái độ và sự quantâm của người học đối với môn học đóng vai trò rất quan trọng Tuy nhiên, hiện nay tạicác trường trung học phổ thông tồn tại thực trạng là học sinh không hứng thú với cácmôn học nói chung và môn hóa học nói riêng Vấn đề này đã gây ảnh hưởng rất nhiềucho quá trình dạy học trên lớp của giáo viên và sự hưng phấn của giáo viên trong quátrình dạy học Phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợpvới từng môn học, đặc điểm đối tượng học sinh, điều kiện của từng lớp học; bồi dưỡngcho học sinh phương pháp tự học, khả năng hợp tác; rèn luyện kĩ năng vận dụng kiếnthức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú và trách nhiệmhọc tập cho học sinh

Xuất phát từ những thực tế đó và một số kinh nghiện trong giảng dạy bộ mônhóa học, tôi thấy để có chất lượng giáo dục bộ môn hóa học cao, người giáo viênngoài phát huy tốt các phương pháp dạy học tích cực cần khai thác thêm các thínghiệm hóa học vui trong đời sống, câu hỏi thực tiễn đưa vào bài giảng bằng nhiềuhình thức khác nhau nhằm phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh, tạo niềmtin, niềm vui, hứng thú trong học tập bộ môn Từ những lí do đó tôi chọn giải pháp:

“Kết hợp thí nghiệm vui cùng với hiện tượng thực tế giúp tăng hứng thú và nâng cao hiệu quả học tập cho học sinh lớp 11”

1.2 Tổng quan các vấn đề liên quan đến giải pháp.

1.2.1 Hứng thú.

a) Khái niệm hứng thú

Hứng thú là một thuộc tính tâm lý của nhân cách, là một hiện tượng tâm lý phứctạp được thể hiện khá rộng rãi trong cuộc sống của mỗi cá nhân cũng như trong cáclĩnh vực nghiên cứu khoa học Có nhiều quan điểm khác nhau về hứng thú, thậm chítrái ngược nhau:

Theo các nhà tâm lý học nước ngoài:

A.K Markova và V.V Repkin cho rằng: “Hứng thú học tập là một loại hứng thúchưa được ý thức một cách rõ ràng, có tính chất tình huống, thường chú ý tới nhữngkhía cạnh bên ngoài của đối tượng hoạt động học tập, ít có tác dụng thúc đẩy hànhđộng học tập theo sáng kiến riêng của người học, được xuất hiện dưới những phản ứngrất mãnh liệt nhưng ngắn ngủi”

A.G Covaliop cho rằng: “Hứng thú học tập chính là thái độ lựa chọn đặc biệt củachủ thể với đối tượng của hoạt động học tập về sự cuốn hút về tình cảm và ý nghĩa thiếtthực của nó trong đời sống cá nhân”

Nhà tâm lý học I.PH Shecbac cho rằng: “Hứng thú là thuộc tính bẩm sinh vốn cócủa con người, nó được biểu hiện thông qua thái độ, tình cảm của con người vào mộtđối tượng nào đó trong thế giới khách quan”.

Annoi nhà tâm lý học người Mỹ lại cho rằng: “Hứng thú là một sự sáng tạo của tinhthần với đối tượng mà con người hứng thú tham gia vào”

Theo các nhà tâm lý học, giáo dục học Việt Nam

Các tác giả: Phạm Minh Hạc – Lê Khanh – Trần Trọng Thủy cho rằng: Khi ta cóhứng thú về một cái gì đó, thì cái đó bao giờ cũng được ta ý thức, ta hiểu ý nghĩa của

nó đối với cuộc sống của ta Hơn nữa ở ta xuất hiện một tình cảm đặc biệt đối với nó,

do đó hứng thú lôi cuốn hấp dẫn chúng ta về phía đối tượng của nó tạo ra tâm lý khátkhao tiếp cận đi sâu vào nó

Có nhiều quan niệm khác nhau về hứng thú, tuy nhiên có thể coi quan niệm củaGS.TS Nguyễn Quang Uẩn là bao hàm nhất: “Hứng thú là thái độ đặc biệt của cá nhânđối với đối tượng nào đó, vừa có ý nghĩa đối với cuộc sống, vừa có khả năng mang lạikhoái cảm cho cá nhân trong quá trình hoạt động”

Khái niệm này vừa nêu được bản chất của hứng thú, vừa gắn hứng thú với hoạtđộng của cá nhân Hứng thú là một thái độ đặc biệt của cá nhân đối với đối tượng, thểhiện ở sự chú ý tới đối tượng, khao khát đi sâu nhận thức đối tượng sự thích thú đượcthỏa mãn với đối tượng

b) Vai trò của hứng thú trong dạy học.

Có nhiều công trình nghiên cứu đã đồng nhất hứng thú học tập với hứng thú nhậnthức Theo chúng tôi thì hứng thú học tập chỉ là một bộ phận của hứng thú nhận thức Hứng thú nhận thức là một hiện tượng tâm lý diễn ra trong quá trình con ngườitiến hành hoạt động nhận thức Hứng thú nhận thức là khuynh hướng lựa chọn của cánhân nhằm vào việc nhận thức được hoặc một số lĩnh vực khoa học nhằm vào mặt nộidung và quá trình hoạt động của nó Trong quá trình này cá nhân không chỉ dừng lại ở

những đặc điểm bên ngoài của sự vật, hiện tượng mà còn xu thế đi sâu vào cái bản chấtbên trong của sự vật hiện tượng muốn nhận thức

Hứng thú học tập quan hệ mật thiết với tính tò mò, ham hiểu biết của cá nhân.Hứng thú là nguồn kích thích mạnh mẽ tính tích cực cá nhân Khi có hứng thú học sinh

sẽ tích cực học tập hơn và học tập có hiệu quả hơn Thái độ học tập tích cực được thểhiện ở việc tiến hành nhiều hình thức học tập khác nhau và học tập một cách khôngmệt mỏi

c) Hứng thú và vấn đề tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh

Để tích cực hoá hoạt động nhận thức của HS thì hứng thú được các thầy giáoquan tâm nhất, vì:

1 Hứng thú có quan hệ rất chặt chẽ đến tinh thần học tập Khi học sinh đã hứngthú vấn đề nào đó thì các em tích cực học tập ngay, điều đó xảy ra như một phản ứngdây chuyền một cách tự nhiên và trực tiếp mà không cần một thao tác trung gian nàokhác

2 Hứng thú là một yếu tố có tính biện chứng rất cao, có thể hình thành ở HS mộtcách nhanh chóng bất cứ lúc nào trong quá trình dạy học

3 Điều quan trọng hơn cả là nó nằm trong tay của người thầy Người thầy có thểđiều khiển hứng thú của HS qua các yếu tố của quá trình dạy học: Nội dung, phươngpháp, phương tiện, hình thức tổ chức qua các bước lên lớp: Mở bài, giảng bài mới,củng cố, vận dụng, kiểm tra kiến thức, qua mối quan hệ thầy, trò v.v…, nghĩa là quahoạt động hàng ngày của họ

thay đổi Điều đó có nghĩa là có thể điều khiển được hứng thú, khác với quan niệm chorằng hứng thú là một cái gì bẩm sinh, bất biến.

Điều mà thầy giáo phải thực hiện thường xuyên là kích thích hứng thú trong quátrình dạy học thông qua: Nội dung, phương pháp, phương tiện, hình thức tổ chức…Hiện nay việc tích cực hóa hoạt động nhận thức của HS chủ yếu tập trung vào hướngnày

d) Hứng thú học tập môn Hóa học

Vai trò của hứng thú trong học tập môn hóa học:

Hứng thú làm nảy sinh khát vọng hành động, làm tăng hiệu quả của hoạt độngnhận thức, tăng sức làm việc Vì thế cùng với nhu cầu hứng thú là một trong những hệthống động lực của nhân cách

Trong bất kỳ hoạt động nào, tạo được hứng thú là điều cực kỳ quan trọng, làmcho các em say sưa với công việc của mình, đặc biệt là học tập

Đối với môn Hóa học, có hứng thú các em sẽ có tinh thần học bài, tìm thấy các lýthú, cái hay trong môn học, không cảm thấy môn học khô khan, khó hiểu nữa Từ đótạo niềm tin say mê học tập, đồng thời nó làm cho các em nhận thức đúng đắn hơn vaitrò của môn Hóa học trong trường phổ thông

Hứng thú học tập môn Hóa học còn tạo ra những xúc cảm, tình cảm tích cực ở

HS trong quá trình học tập Nó tạo ra sự say mê, thích thú khi tiếp nhận tri thức, tạo ra

sự hài lòng với kết quả học tập Đây chính là động lực thúc đẩy các em tìm tòi, sángtạo trong học tập hóa học Vì vậy, hứng thú học tập hóa học tác động đến toàn diện bảnthân người học và hiệu quả của quá trình dạy học môn Hóa học

Hứng thú học tập môn Hóa học tác động đến HS cả trong và ngoài giờ lên lớp,kích thích họ tìm kiếm nguồn tài liệu tham khảo để thỏa mãn nhu cầu nhận thức, đồngthời suy nghĩ tìm ra nhiều hình thức học tập hiệu quả hơn

Chính vì vậy, hình thành và phát triển hứng thú học tập cho HS là mục tiêu quan trọng

mà mỗi GV hướng tới để nâng cao chất lượng dạy học trong nhà trường

Các biểu hiện của hứng thú học tập hóa học: Hứng thú học tập hóa học biểu hiện ở

cả trong và ngoài giờ học, bao gồm biểu hiện về mặt nhận thức, về mặt thái độ và vềmặt hành vi Những biểu hiện của hứng thú học hóa học có thể được liệt kê qua các chỉ

số tiêu biểu sau :

+ Hào hứng say mê khi học tập, chú ý nghe giảng, hăng hái phát biểu ý kiến

+ Mong muốn được thầy cô gọi trả lời câu hỏi, thường nêu thắc mắc nhờ thầy cô giảiđáp

+ Thích thú với nhiều hình thức học tập: nghe giảng lý thuyết, làm thí nghiệm ứngdụng kiến thức vào thực tiễn…

+ Thực hiện đầy đủ, có chất lượng nhiệm vụ học tập ở nhà

+ Đọc thêm các sách tham khảo về hóa học, tìm hiểu các hiện tượng hóa học trong tựnhiên, tìm cách giải thích dựa vào kiến thức đã học

+ Cảm thấy giờ học trôi nhanh, sảng khoái với giờ học, không muốn nghỉ buổi học cómôn Hóa học

+ Thích thú làm các thí nghiệm hóa học, hăng hái tham gia các buổi sinh hoạt tìm hiểu

về hóa học, câu lạc bộ Hóa học…

Những biểu hiện của hứng thú học tập của mỗi HS về môn Hóa học ở mỗi lớp, mỗilứa tuổi là khác nhau Tuy nhiên nếu chịu khó quan sát ta có thể nhận biết được, bởicác em thường bộc lộ cảm xúc, tình cảm ra bên ngoài rất dễ nhận biết

1.2.2 Đặc điểm cơ bản của lứa tuổi học sinh THPT với việc tiếp thu môn Hóa học

Mỗi giai đoạn có những đặc điểm riêng biệt, với lứa tuổi từ 15 đến 18 tuổi là giaiđoạn đầu tuổi thanh niên (thanh niên học sinh) Nội dung và tính chất của hoạt độnghọc tập khác rất nhiều so với hoạt động học tập của thiếu niên, hoạt động học tập vàđộc lập ở mức cao hơn nhiều, kinh nghiệm sống các em phong phú hơn, các em ý thức

được rằng mình đang đứng trước ngưỡng cửa cuộc đời Do vậy, thái độ có ý thức củacác em đối với học tập ngày càng phát triển

Thái độ đối với các môn học trở nên có lựa chọn hơn Ở các em hình thành hứngthú học tập gắn liền với khuynh hướng nghề nghiệp Các em đã xác định cho mình mộthứng thú ổn định về một số môn học nào đó và thường liên quan đến việc chọn nghềcủa HS, nên nhiều em rất tích cực học một số môn mà các em chọn thi đại học, mặtkhác các em lại sao nhãng các môn học khác Hơn nữa, hứng thú nhận thức của thanhniên sâu và bền vững hơn thiếu niên

Các em có khả năng tư duy lý luận, tư duy trừu tượng một cách độc lập, sáng tạo,

tư duy của các em chặt chẽ, có căn cứ và nhất quán hơn Những đặc điểm đó tạo điềukiện cho HS thực hiện các thao tác tư duy phức tạp, phân tích nội dung cơ bản của kháiniệm trừu tượng và nắm được mối quan hệ nhân quả trong tự nhiên Các em có khảnăng tự làm thí nghiệm, tự tạo ra các thí nghiệm đơn giản, sử dụng được các phươngtiện kỹ thuật hiện đại Do vậy, các em thuận lợi hơn trong việc tiếp thu các kiến thức vềHóa học và vận dụng vào thực tiễn

1.2.3 Thực trạng về hứng thú học tập hóa học của học sinh

a) Hứng thú của HS đối với giờ học hóa học

Với mục đích tìm hiểu mức độ biểu hiện hứng thú của HS đối với giờ học hóahọc đưa ra các mức độ Kết quả điều tra 62 HS (2 lớp) về mức độ biểu hiện hứng thú

của HS: Bảng 3.1 Hứng thú của HS đối với giờ học hóa học

Số HS “rất thích” giờ học hóa là 10%, “thích” là 32%, trong đó có 8% khôngthích giờ hóa, vậy số HS thật sự hứng thú với giờ học hóa đối với các em là thấp Điềunày chứng tỏ vai trò của thầy giáo trong dạy học hóa học chưa kích thích hứng thú họchóa cho các em

b) Những hoạt động học tập tác động đến hứng thú của HS

Kết quả điều tra 62 HS về sở thích, hứng thú của HS trong giờ hóa cho thấy cáchoạt động đem lại hứng thú nhất cho người học là những hoạt động trong đó người họcphát huy tính tự lực như: tự làm thí nghiệm, làm bài tập Đặc biệt đáng mừng làngười học trong giờ hóa học rất thích được tự tay làm thí nghiệm (27,7%)

Biểu đồ 3.2 Các hoạt động ảnh hưởng hứng thú học tập môn Hoá học

15.2 3.7

6.1

27.7 8.5

19.7 15.6

Lựa chọn khác

Thi đố vui giữa các nhóm

Làm bài kiểm tra

Xem thầy giáo trình bày

qua máy chiếu

Tự làm thí nghiệm

Theo gõi GV làm thí

nghiệm

Làm bài tập

Chỉ nghe thầy giáo giảng

Trong khi các hoạt động tự lực kích thích hứng thú của HS thì các hoạt động thụđộng không thể làm được điều đó, chỉ có 8,5% số HS được điều tra cảm thấy hứng thúkhi theo dõi GV làm thí nghiệm và 15,6% tìm thấy sự hứng thú khi ngồi nghe thầy giáogiảng bài

- Tình trạng lớp học tương đối trầm ở các trường lớp THPT khá phổ biến hiệnnay Khi khảo sát ngẫu nhiên 2 lớp THPT, chúng tôi nhận thấy tỷ lệ phát biểu ít chiếmquá nửa 50% , rồi đến tỷ lệ những học sinh chưa bao giờ phát biểu khá cao (xấp xỉ43%), còn lại lượng học sinh hăng hái phát biểu không đáng kể

Nguyên nhân gây nên hiện tượng này khá phức tạp, bắt nguồn từ tâm lý chungcủa học sinh (sợ bị chê cười khi phát biểu sai, chưa tự tin vào năng lực của mình, chưahiểu rõ tác dụng của việc phát biểu xây dựng bài), do cá nhân chưa chuẩn bị bài kỹ,đến phương pháp giảng dạy của giáo viên chưa gây hứng thú tới học sinh…

1.2.4 Vai trò của thí nghiệm vui cùng với hiện tượng thực tế trong dạy học bộ môn hóa học

Đối với bộ môn Hóa học: Các khái niệm, định luật, hiện tượng, bản chất hóa họcnhiều khi rất trìu tượng, khó hiểu, khô cứng làm HS khó tiếp thu, dễ nhàm chán, đặcbiệt các HS có tư duy không tốt sẽ có xu hướng sợ bộ môn Hóa học

Để nâng cao hứng thú học tập bộ môn hóa của học sinh ở trường phổ thông hiện nay,người giáo viên ngoài các phương pháp dạy học tích cực cần khai thác thêm các hiệntượng hóa học thực tiễn trong đời sống, các thí nghiệm vui hóa học đưa vào bài giảngnhằm phát huy tính tích cực, tạo niềm vui, hứng thú trong học tập bộ môn

a) Tổ chức hoạt động hướng dẫn học sinh lập mối liên hệ giữa nội dung bài học và thực tiễn.

Học sinh thấy hứng thú và dễ ghi nhớ bài hơn nếu trong quá trình dạy và học,giáo viên luôn có liên hệ thực tế giữa các kiến thức sách giáo khoa và thực tiễn đờisống hàng ngày Rất nhiều kiến thức hóa học có thể liên hệ được với các hiện tượng tựnhiên xung quanh chúng ta bằng các thí nghiệm hóa học

b) Liên hệ thức tế trong bài dạy

Khi học xong vấn đề gì học sinh thấy có ứng dụng thực tiễn trong cuộc sống thì

sẽ chú ý tìm tòi, chủ động tư duy để tìm hiểu và dễ nhớ hơn Do đó mỗi bài học giáoviên đưa ra những ứng dụng thực tiễn, những thí nghiệm vui sẽ lôi cuốn sự chú ý củahọc sinh

1.3 Mục tiêu của giải pháp.

- Xây dựng hệ thống các thí nghiệm vui cùng với hiện tượng thực tế cho các bàigiảng trong chương trình hóa học THPT

- Vận dụng hệ thống các thí nghiệm vui cùng với hiện tượng thực tế để xây dựngcác bài dạy nhằm tăng hứng thú học tập bộ môn cho học sinh

1.4 Các căn cứ đề xuất giải pháp.

- Hóa học là một môn khoa học thực nghiệm, hầu hết kiến thức hóa học đều đượcrút ra từ quan sát thí nghiệm, trong dạy học hóa học ở trường phổ thông TN luôn giữmột vai trò hết sức quan trọng

- Trước hết TN hóa học góp phần tạo trực quan sinh động, nhằm hổ trợ cho tưduy trừu tượng của HS, giúp cho HS tư duy trên những hiện tượng cụ thể, xảy ra trướcmắt họ Nhờ TN góp phần làm đơn giản hoá hiện tượng, làm nổi bậc những khía cạnhcần nghiên cứu Tức là nhờ TN mà các quá trình tự nhiên được tái hiện lại trước mắt

HS ở dạng rõ ràng nhất Nhờ đó, HS dễ dàng nhận ra những tính chất đặc trưng của cáchiện tượng, quá trình và mối quan hệ giữa các tính chất đó

- Sử dụng thí nghiệm hoá học trong dạy học hoá học được coi là tích cực khi thínghiệm hoá học được dùng làm nguồn kiến thức để học sinh khai thác, tìm tòi kiếnthức hoặc dùng để kiểm chứng, kiểm tra những dự đoán, suy luận lý thuyết, hình thànhkhái niệm Các thí nghiệm trong giờ học chủ yếu do học sinh thực hiện nhằm nghiêncứu kiến thức, kiểm tra dự đoán

- Thí nghiệm hóa học là một trong những PPDH hóa học ở trường phổ thông,giúp cho HS tự chiếm lĩnh kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo, đặc biệt rèn luyện cho các em kỹnăng, kỹ xảo thực hành Ngoài ra, TN còn giúp cho việc dạy học hóa học không còn xavời với thực tiễn

- Nếu vận dụng tốt hệ thống các thí nghiệm hóa học vui cùng với hiện tượngthực tế vào bài giảng trong chương trình hóa THPT sẽ làm tăng ý nghĩa thực tiễn của

môn học, làm cho các bài học trở nên hấp dẫn và lôi cuốn học sinh hơn Đồng thời gópphần năng cao năng lực nhận thức, tự học, tích cực chủ động học tập của học sinh.Điều đó làm tăng hứng thú học tập mang lại kết quả học tập bộ môn cao hơn Vớimong muốn cải thiện thực trạng hứng thú học tập bộ môn của học sinh hiện nay nhằm

góp phần nâng cao chất lượng học tập của học sinh chúng tôi đã chọn giải pháp: “Kết hợp thí nghiệm vui cùng với hiện tượng thực tế giúp tăng hứng thú và nâng cao hiệu quả học tập cho học sinh lớp 11”.

1.5 Phương pháp thực hiện.

1.5.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu:

- Tài liệu chuyên môn: Bộ sách giáo khoa và sách GV môn hóa học 11; Tài liệubồi dưỡng giảng dạy thực hiện chương trình sách giáo khoa môn Hóa học, Tài liệuchuẩn kiến thức, kĩ năng môn Hóa học THPT; Tài liệu tâp huấn GV dạy học, kiểm trađánh giá theo chuẩn kiến thức, kĩ năng trong chương trình giáo dục phổ thông mônHóa học cấp THPT; Tài liệu tập huấn dạy học và kiểm tra, đánh giá kết quả học tậptheo định hướng phát triển năng lực học sinh môn hóa cấp trung học phổ thông

- Tài liệu sư phạm: Lý luận dạy học hóa học;

- Tạp chí hóa học và ứng dụng

- Trang website: Dạy và học môn hóa học

1.5.2 Phương pháp thống kê phân tích số liệu

Thu thập các số liệu, xử lý thống kê và đánh giá

1.5.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

- Tiến hành thực nghiệm sư phạm cho lớp thực nghiệm (TN) 11a11 và lớp đốichứng (ĐC) 11a12, năm học 2016 – 2017 tại THPT Nguyễn Du, tỉnh Bà Rịa VũngTàu

- Kiểm tra, đánh giá hiệu quả hệ thống câu hỏi qua bài kiểm tra 15 phút và bàikiểm tra 45 phút.

1.6 Đối tượng và phạm vi áp dụng.

1.6.1 Đối tượng: Chương trình hóa học lớp 11

1.6.2 Phạm vi áp dụng: Đề tài này có thể áp dụng cho tất cả các đơn vị trường học

nhất là các trường THPT

2 Quá trình hình thành và nội dung giải pháp

2.1 Quá trình hình thành nên giải pháp

đến 4/1/2017 Viết, kiểm tra và hoàn tất đề tài.

2.2 Những cải tiến để phù hợp với thực tiến phát sinh.

Với những giải pháp hiện có thì phần lớn là GV tự làm TN Với giải pháp mớicủa chúng tôi là muốn học sinh tự thực hiện các thí nghiệm đó dưới sự hướng dẫn của

GV sẽ giúp học sinh có kĩ năng làm thí nghiệm và khắc sâu được kiến thức

Để làm TN thành công không những hóa chất phải đúng, tốt mà người giáo viênphải có, kinh nghiệm, kiến thức vững thì vận dụng mới đạt kết quả cao Tuy nhiên mỗigiáo viên có một phong cách dạy riêng nên tùy vào mỗi giáo viên mà thí nghiệm đó,câu hỏi đó có thể vận dụng vào những tình huống khác nhau trong quá trình dạy họchóa học cho hiệu quả Có những kinh nghiệm có thể áp dụng cho nhiều người, nhưng

có những phong cách không thể áp dụng cho giáo viên khác Vì phong cách dạy “nó như tính cách của mỗi con người không thể ai cũng giống ai” nhưng phải đảm bảo

được nội dung dạy học theo yêu cầu của chương trình như vậy không có nghĩa ngườigiáo viên không đổi mới phương pháp giảng dạy mà mỗi giáo viên luôn phải tìm cáchđổi mới trong phong cách dạy của mình theo yêu cầu của thực tiễn hiện hành

2.3 Nội dung của giải pháp mới hiện nay

TN hóa học cùng với hiện tượng thực tế được sử dụng ở nhiều giai đoạn khácnhau trong quá trình học Chẳng hạn, TN được tiến hành nhằm đề xuất vấn đề, nghiêncứu tài liệu mới hoặc củng cố bài TN có thể do GV tiến hành hay HS tiến hành dưới

sự chỉ dẫn của GV Tuy nhiên, HS hứng thú nhất khi trực tiếp làm TN Vì vậy, với giảipháp này thì chủ yếu GV tạo điều kiện cho các em được trực tiếp thực hiện đặc biệt làcác TN đơn giản mà các em tự tạo được và TN thực hành hóa học

Khi dạy học và biểu diễn thí nghiệm minh họa về hiện tượng hóa học, giáo viên

có thể gia công những thí nghiệm đó bằng những dụng cụ đơn giản trong đời sống đểhọc sinh dễ thực hiện, điều đó sẽ giúp học sinh có thể tự thực hành và kích thích sự tìmhiểu, khám phá ở học sinh

2.3.1 Thí nghiệm vui cùng với hiện tượng thực tế dùng để đặt tình huống vào bài mới

Tình huống có vấn đề là hoàn cảnh trong đó xuất hiện mâu thuẫn nhận thức mà

HS chấp nhận việc giải quyết mâu thuẫn đó như một nhiệm vụ học tập và sẵn sàng đemsức lực trí tuệ ra giải quyết

Khi ở trong tình huống có vấn đề, trạng thái tâm lý của HS có sự chuyển biến rõrệt Học sinh sau khi chấp nhận mâu thuẫn của bài toán nhận thức, sẽ xuất hiện nhu cầubức thiết muốn tìm đáp số của bài toán Lúc này tính tò mò vốn có ở HS bị kíchthích.Trạng thái tâm lý ngạc nhiên, tò mò, hứng thú là điểm khởi đầu để các em đi tìmlời giải đáp Những yếu tố đó tạo nên động cơ học tập của HS trong giờ học.

Liên hệ thực tế khi giới thiệu bài giảng mới Cách nêu vấn đề này có thể tạo cho họcsinh bất ngờ, có thể là một câu hỏi rất khôi hài hay một vấn đề rất bình thường mà hàngngày học sinh vẫn gặp nhưng lại tạo sự chú ý quan tâm của học sinh trong quá trìnhhọc tập

a) Bài: “Hợp chất của cacbon” – Hóa học 11.

- GV đặt vấn đề: Vì sao khi mở nắp chai nước ngọt có ga lại có nhiều bọt khí

thoát ra? Đó là khí gì? Những ngày nóng nực vì sao mọi người thích uống nước uống

có gas? Hãy làm thí nghiệm sau để tìm các câu giải đáp

- Chuẩn bị:

+ Tìm một miếng bọt xốp gọt thành một chiếc nút chai, đục một lỗ ở góc nút để lồng

khít vào một ống cao su

+ Ở trong một lọ rộng miệng, đặt vào một cây nến đang cháy

+ Cốc thủy tinh chứa nước vôi trong

- Cách làm:

+ Mở nắp chai nước uống có gas, dùng chiếc nút chai đã chuẩn bị để nút miệng chainước uống có gas, để một đầu ống cao su thò vào trong lọ rộng miệng, rồi nhè nhẹ xócchai nước uống có gas thì chất khí bốc lên trong chai nước uống có gas sẽ theo ống cao

su sang lọ rộng miệng, chỉ lát sau đã làm tắt ngọn nến đang cháy

+ Nếu thử chuyển đầu ống cao su cắm vào trong nước vôi, nước vôi trong sẽ trở nênđục ngầu

+ Chúng ta có thể phán đoán chất khí trong nước uống có gas chính là khí cacboníc Ởcác nhà máy nước ngọt người ta dùng áp lực lớn để ép CO2 hòa tan trong nước sau đónạp vào bình đóng kín thu được nước ngọt Những ngày nóng nực, mọi người thíchuống nước uống có gaz vì khi uống nước có gas, dạ dày và ruột không hấp thu CO2,nhiệt độ ở dạ dày cao hơn nên khí thoát ra ngoài theo đường miệng thì sẽ không ngừng

ợ ra thứ khí đó, từ đó mà thải ra theo một phần nhiệt lượng trong cơ thể làm cho người

có cảm giác mát mẻ, dễ chịu Ngoài ra, CO2 có tác dụng kích thích nhẹ thành dạ dày,tăng cường tiết dịch vị giúp dễ tiêu hóa

b) Bài : Silic và hợp chất của silic “Hợp chất của silic” – Hóa học 11

- GV đặt vấn đề: Dung dịch HF là một axit yếu, SiO2 (thành phần chính của thủytinh) là một oxitaxit, vậy giữa chúng có phản ứng hóa học xảy ra hay không? Để tìmhiểu vấn đề này, chúng ta cùng làm thí nghiệm sau:

+ Muốn chạm khắc các hoa văn hay khắc chữ trên bề mặt thủy tinh Trước tiên ta quét

đều đặn lên bề mặt thủy tinh một lớp parafin

+ Sau đó ta chạm trổ các hình hoa văn lên lớp parafin đó, làm cho phần thủy tinh cần

khắc sẽ lộ ra

+ Sau khi khắc, trổ xong , dùng một lượng axit Flohiđric (HF) quét, bôi nhẹ nhàng lên

lớp parafin; chất này gặp phần thủy tinh lộ ra do chạm khắc liền ăn mòn và tạo nên hoavăn trên thủy tinh

+ Có một số sản phẩm thủy tinh sau khi dùng axit Flohiđric làm xong công việc điêu

khắc lại gia công thêm màu sắc rực rỡ làm cho tác phẩm điêu khắc trên thủy tinh càng

thêm lộng lẫy, đẹp mắt

-Chứng tỏ: Thủy tinh bị ăn mòn bởi axit Flohiđric (Axit Flohiđric có khả năng

ăn mòn thủy tinh)

Phản ứng hóa học xảy ra: 4HF + SiO2  SiF4 + 2H2O

Chính vì vậy trong phòng thí nghiệm, axit Flohiđric không đựng trong bình thủy tinh

được, thường đựng trong bình bằng chì hay bằng nhựa.

c) Bài: “Photpho” – Hóa học 11

GV đặt vấn đề: Trong “Văn tế thập loại chúng sinh”, thi hào Nguyễn Du đã

viết : “Lập lòe ngọn lửa ma trơi Tiếng oan văng vẵng tối trời còn thương” Thế “matrơi” là hiện tượng gì ? Các nhà văn tưởng tượng ra chăng ? Không phải, “ma trơi” quả

là có thật Nếu các em có dịp đi qua các nghĩa trang hoặc đầm lầy (nơi có xác chết củađộng thực vật) vào ban đêm thì các em sẽ thấy những ngọn lửa màu xanh lãng đãnglập lòe mà dân gian thường gọi là “ma trơi” Bài học ngày hôm nay sẽ giúp các em hiểuđược hiện tượng này Đó là bài PHOT PHO

Sau khi học xong bài Photpho giáo viên sẽ giúp học sinh hiểu được hiện tượng trên là

do : Trong cơ thể người, động vật (chủ yếu là xương ) có chứa một hàm lượng photphokhi chết phân hủy tạo một phần thành khí PH3 (photphin), khi có lẫn một chút khí P2H4(diphotphin), khí PH3 tự bốc cháy ngay trong điều kiện thường tạo thành khối cầu khí(lửa “ma trơi”) bay trong không khí khi có gió hoặc người di chuyển (sợ mà chạy) Bất

kể ngày hay đêm đều có PH3 bay ra ở các nghĩa trang, chỉ có điều là ban ngày ánh sángmặt trời quá mạnh nên ta không thấy được hiện tượng 2PH3 + 4O2 → P2O5 + 3H2O.Điều trùng lặp ngẫu nhiên là : Người ta thường gặp “Ma trơi” ở các nghĩa địa càng tăngthêm sự mê tính dị đoan

GV có thể hướng dẫn HS làm thí nghiệm này sau buổi học (tiết thực hành tại phòng thínghiệm):

Thí nghiệm : Hiện tượng “ma trơi”

Dụng cụ, hoá chất: chậu thủy tinh, canxi photphua, nước.

Tiến hành TN:

Lấy một chậu thủy tinh đựng đầy nước rồi cho vào đó vài mẫu canxi photphua Ca3P2.Những bong bóng khí sẽ xuất hiện, khi thoát lên mặt nước chúng sẽ cháy tạo ra nhữngvòng sáng lập lòe và để lại những vòng khói trắng

Phân tích:

- TN có hiện tượng rất giống với hiện tượng trong đời sống nên kích thích hứng thú củaHS

- Để phát triển tư duy cho HS GV đưa ra các câu hỏi có vấn đề:

+ Chất nào sinh ra khi cho Ca3P2 vào nước? Khí gì thoát ra? Trong không khí có khínào oxi hóa được khí đã thoát ra?

- Từ gợi ý của GV, HS vận dụng kiến thức để giải thích bằng phản ứng xảy ra Biếtđược P2O5 được điều chế từ PH3 và O2 nên các em sẽ suy luận được chất khí bay ra khicho Ca3P2 tác dụng với nước là PH3

2.3.2 Thí nghiệm biểu diễn cùng với hiện tượng thực tế đặt ra trong quá trình dạy

TN biểu diễn là TN do GV tiến hành trên lớp để khảo sát hay kiểm chứng một hiệntượng, định luật hay giả thuyết nào trong khi nghiên cứu tài liệu mới TN biểu diễn nếu

tổ chức hợp lý sẽ giúp cho HS tiếp thu bài dễ dàng và nhanh chóng hơn

Với các thí nghiệm đơn giản, sử dụng hoá chất ít độc hại khó gây nguy hiểm cho họcsinh ta có thể cho học sinh thực hiện dưới sự hướng dẫn của giáo viên

a) T hí nghiệm vui cùng với hiện tượng thực tế biểu diễn khi nghiên cứu tính chất của một chất.

* Bài: “ Amoniac và muối amoni” – Hóa học 11

Thí nghiệm: Tính tan trong nước của NH3, tính bazơ của NH3

Khi quả trứng đã chui vào gần hết cổ bình cầu, ta hơ nhẹ hông bình cầu cónước ở trong, trứng sẽ từ từ chui ra

● Giải thích:

Khí NH3 hòa tan rất nhiều trong nước ở nhiệt độ thường: 1 thể tích nước có thểhòa tan tới 700 thể tích NH3 trong bình hòa tan hết, áp suất giảm xuống rất thấp Ápsuất không khí bên ngoài bình lớn hơn sẽ đẩy quả trứng chui vào bình Trong bình cóion OH- (do phản ứng của NH3 với nước: NH3 + H2O ↔ NH4 + OH-) nên

phenolphthalein chuyển sang màu hồng Muốn lấy trứng ra chỉ việc chờ cho trứng rơivào cổ bình và hơ nóng bình cầu Không khí trong bình nóng lên, nở ra sẽ đẩy quảtrứng chui ra Ta hứng nó vào cốc đựng dung dịch axit, quả trứng sẽ trở lại màu trắng.Những điều cần chú ý và kinh nghiệm để thí nghiệm thành công.

- Nhúng trứng vào dung dịch phenolphtalein trước khi cho chui vào bình

- Yêu cầu học sinh giải thích các hiện tượng xảy ra

●Phân tích:

- TN sẽ rất gây hứng thú với HS khi GV sử dụng để mở bài trong bài dạy amoniac

và muối amoni

- Cũng có thể sử dụng TN trong các giờ thực hành hay giờ ngoại khóa

- Để tạo hứng thú và kích thích sự phát triển tư duy của HS, GV nên cho HS tựmình làm TN, sau đó vận dụng kiến thức để giải thích

* Bài “Hợp chất cacbon”- Hóa học 11.

Sau khi học xong tính chất của muối cacbonat giáo viên có thể liên hệ thực tế như sau :

GV: Bằng những hiểu biết hóa học, hãy giải thích quá trình hình thành thạch nhủ trong

các hang động đá vôi?

Động phong nha- kẻ bàng

HS: Trong hang động đá vôi, dưới tác dụng của CO2 và H2O, đá vôi bị chuyển hóathành Ca(HCO3)2 tan được trong nước.

* Bài “Hợp chất cacbon”- Hóa học 11.

Sau khi học xong phần cacbon monooxit, GV có thể liên hệ thực tế như sau:

Tại sao sưởi than trong phòng kín có thể gây chết người?

HS: Than củi cháy trong điều kiện thiếu không khí sẽ tạo ra một loại khí cực độc làcabon monooxit (CO) Nạn nhân khi hít phải khí này nặng thì bị tử vong, nhẹ hơn thì

để lại di chứng thần kinh - tâm thần

Tuyệt đối không đốt than, củi trong phòng kín