Skkn một số kinh nghiệm dạy tập làm văn miêu tả lớp 5 đạt kết quả tốt

Trong quá trình dạy Tập làm văn, để đạt được mục tiêu đề ra, ngoài phươngpháp của thầy, học sinh cần phải có vốn kiến thức, ngôn ngữ về đời sống thực tế.Học tốt Tập làm văn sẽ giúp các e

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THÀNH PHỐ PLEIKU

TÊN ĐỀ TÀI:

MỘT SỐ KINH NGHIỆM DẠY TẬP LÀM VĂN MIÊU TẢ LỚP 5 ĐẠT KẾT QUẢ TỐT

MÃ SKKN: TH

PHÒNG GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO TP PLEIKU

TRƯỜNG: TIỂU HỌC TRẦN ĐẠI NGHĨA

Họ và tên người viết: Nguyễn Thị Huyền

Chức danh: Giáo viên

MỘT SỐ KINH NGHIỆM DẠY TẬP LÀM VĂN MIÊU TẢ

mĩ và các kỹ năng cơ bản để học sinh tiếp tục học lên bậc Trung học cơ sở” (Trích

Điều 27, Luật giáo dục)

Trong hệ thống giáo dục quốc dân, có thể nói Giáo dục Tiểu học có vị trí đặcbiệt quan trọng trong việc đào tạo nhân lực bồi dưỡng nhân tài cho đất nước Bướcvào bậc Tiểu học các em được học tập Tiếng Việt, chữ Việt với phương pháp họctập tiếng mẹ đẻ thật sự khoa học Học sinh Tiểu học chỉ có thể học tập được cácmôn học khác khi có kiến thức tiếng Việt bởi đối với người Việt, tiếng Việt làphương tiện giao tiếp, là công cụ trao đổi thông tin và chiếm lĩnh tri thức Trongmôn Tiếng Việt có nhiều phân môn như: Học vần, Tập đọc, Tập viết, Chính tả,Luyện từ và câu, Kể chuyện, Tập làm văn Mỗi phân môn chứa đựng một bộ phậnkiến thức nhất định, chúng bổ trợ cho nhau để giúp các em học tốt môn Tiếng Việt

Tập làm văn là một trong những phân môn có vị trí quan trọng của mônTiếng Việt và các môn học khác Vì nó quyết định nhiều mặt như: khi làm bài tất

cả các môn học khác đều sử dụng đến hành văn, kể cả sau này không còn học dướimái trường nữa thì Tập làm văn vẫn là hành trang để các em bước vào đời Do đó

để học tốt phân môn này đòi hỏi học sinh phải vận dụng những kiến thức tổng hợp

từ nhiều môn học khác nhau Vì thế để làm được một bài văn, không những học

sinh phải sử dụng cả bốn kỹ năng: nghe - nói - đọc - viết mà còn phải vận dụng các

kỹ năng về Tiếng Việt, về cuộc sống thực tiễn xung quanh mình Phân môn Tậplàm văn rèn cho học sinh tạo lập văn bản, góp phần dạy học sinh sử dụng TiếngViệt trong đời sống sinh hoạt Vì vậy, Tập làm văn là phân môn có tính tổng hợp,

có liên quan mật thiết đến các môn học khác

Trong quá trình dạy Tập làm văn, để đạt được mục tiêu đề ra, ngoài phươngpháp của thầy, học sinh cần phải có vốn kiến thức, ngôn ngữ về đời sống thực tế.Học tốt Tập làm văn sẽ giúp các em học tốt các môn học khác, đồng thời giáo dụccác em những tình cảm lành mạnh, trong sáng, rèn luyện khả năng giao tiếp và gópphần đắc lực vào việc giữ gìn, phát huy sự trong sáng của Tiếng Việt, hình thànhnhân cách con người Việt Nam hiện đại

II CƠ SỞ THỰC TIỄN

1) Thực trạng tình hình :

Năm học 2015 – 2016 là năm học thứ hai tiếp tục thực hiện đánh giá họcsinh Tiểu học theo thông tư 30/2014/TT-BGDĐT và tiếp tục thực hiện lồng ghéptích hợp giáo dục Bảo vệ môi trường, tài nguyên biển, hải đảo, sử dụng nănglượng tiết kiệm và hiệu quả vào các môn học và hoạt động giáo dục cấp Tiểu học.Tăng cường giáo dục kĩ năng sống, giáo dục pháp luật cho học sinh, đồng thời tiếptục thực hiện tốt các cuộc vận động và phong trào: Xây dựng trường học thân thiệnhọc sinh tích cực

Qua thực tế giảng dạy nhiều năm ở lớp 5 và nghiên cứu môn Tiếng Việt tôinhận thấy phân môn Tập làm văn nối tiếp một cách tự nhiên các bài học khác nhautrong môn Tiếng việt Nội dung các bài Tập làm văn lớp Năm thường được gắn vớichủ điểm đang học của các bài Tập đọc theo chương trình Kiến thức Tập làm vănlớp Năm trang bị cho học sinh lớp Năm thông qua các bài luyện tập, thực hành.Nội dung các bài luyện tập trong sách giáo khoa Tiếng Việt lớp Năm giúp họcsinh hoàn thiện những hiểu biết ban đầu về văn miêu tả (tả cảnh, tả người), có một

số hiểu biết về mục đích giao tiếp và hoàn cảnh giao tiếp để thực hành vận dụngcác loại văn bản khác như: Làm báo cáo thống kê; làm đơn; làm biên bản; thuyếttrình tranh luận; lập chương trình hoạt động; tập viết đoạn đối thoại

Ngoài việc cung cấp một số kiến thức mới, nội dung dạy học Tập làm vănlớp Năm còn có các bài ôn tập nhằm củng cố, hệ thống hoá những kiến thức đã học

về văn kể chuyện, về văn miêu tả chuẩn bị cho học sinh những điều kiện cần thiết

để học lên lớp trên

Có thể nói rằng phân môn Tập làm văn giúp học sinh sau một quá trìnhluyện tập lâu dài, có ý thức dần dần nắm được cách viết các bài văn theo nhiều loạiphong cách khác nhau Các em được học tiếp về kĩ năng miêu tả như tả cảnh, tảngười với những yêu cầu cao hơn Học tốt phân môn Tập làm văn chính là học tốtmôn Tiếng Việt và ngược lại

Để làm được bài văn miêu tả hay học sinh phải biết quan sát tìm ý lập dànbài Sau đó các em sẽ trình bày bài nói hoặc bài viết, thể hiện kĩ năng diễn đạt trôichảy qua việc sử dụng cách dùng từ đặt câu, diễn ý, dựng đoạn Bố cục của bài vănphải được trình bày mạch lạc, dùng từ chính xác, câu văn đúng ngữ pháp Trongmột bài văn học sinh phải tả được những nét tiêu biểu đặc sắc của cảnh vật gắn vớihoàn cảnh không gian và thời gian cụ thể Cảnh bao giờ cũng gắn với con người,được tạo dựng, tô điểm thành một bức tranh nho nhỏ sinh động bằng ngôn ngữ nói

và viết Kết quả cuối cùng của việc dạy Tiếng Việt lớp 5 là hiệu quả của những bàivăn hay

Bài văn hay là bài văn đạt tốt các yêu cầu về nội dung, nghệ thuật và giàucảm xúc, đẹp cả về mặt hình thức lẫn nội dung Bài văn hay do các em viết ra phảimiêu tả sự vật một cách chân thật, thể hiện được tình cảm, cảm xúc phù hợp vớilứa tuổi, thể hiện ngôn ngữ trong sáng, giàu màu sắc, hình ảnh gợi tả và gợi cảmxuất phát từ những rung động trẻ thơ hồn nhiên giản dị

Mục tiêu cần đạt của Phân môn Tập làm văn là như vậy nhưng thực tế việchọc Tập làm văn của các em còn nhiều hạn chế như:

Cách dùng từ đặt câu chưa đúng, chưa sáng tạo, liên kết các câu thành đoạnvăn, bài văn còn rời rạc, lủng củng, bố cục chưa khoa học

Nhiều bài viết còn sáo rỗng, câu từ, lời văn vay mượn quá nhiều Một số bàiviết sa vào kể lể lan man dài dòng

Một vài em chưa phân biệt rõ giữa văn kể chuyện và văn miêu tả vì vậy bàivăn khô khan thiếu hẳn câu văn hay hình ảnh đẹp Bài viết còn nghèo nàn, đơnđiệu các em chưa biết sử dụng các biện pháp nghệ thuật trong miêu tả.

Một số em chưa biết vận dụng lồng ghép kiến thức các môn học khác để hỗtrợ cho môn học Tập làm văn và các em cũng chưa biết học tập cách miêu tả đặcsắc những sự vật cùng đối tượng của các nhà văn, nhà thơ nổi tiếng mà các em đãđược học

2) Tìm hiểu nguyên nhân:

a) Về phía học sinh:

- Các em chưa hiểu rõ đặc điểm cơ bản của văn miêu tả; chưa phân biệtđược sự khác biệt giữa văn miêu tả với các kiểu bài văn khác Khả năng quan sát

và lựa chọn hình ảnh để quan sát và miêu tả chưa tinh tế

- Vốn từ ngữ của các em chưa nhiều, các em chưa biết cách chọn lọc các từngữ khi miêu tả Nhiều em chưa hiểu hết nghĩa của những từ mà các em dùng để

tả Một số em còn vụng về khi liên kết các câu văn thành đoạn văn, các đoạn vănthành bài văn

- Đặc biệt kĩ năng sống của các em còn hạn chế vì vậy các em chưa biết cáchxen lồng những suy nghĩ, cảm xúc của mình trong khi tả mà chỉ kể hoặc liệt kê ranhững gì mình thấy

- Nhiều em chưa có thói quen sử dụng các biện pháp tu từ, biện pháp nghệthuật trong viết văn, khả năng giao cảm với đối tượng miêu tả còn hạn chế, cảmxúc tình cảm không tự nhiên, còn gượng ép và khô cứng

- Một số em dựa vào văn mẫu nên bài viết sáo rỗng Các em chưa biết biếnbài văn tham khảo được thành bài văn của riêng mình, phù hợp với yêu cầu thực tế

- Một số em có tâm lí không thích học văn, không thích làm văn Thích họccác môn tự nhiên hơn Có thể do gia đình hoặc xã hội tác động nên hầu hết các emtập trung vào học Toán

Cụ thể qua khảo sát đầu năm phân môn Tập làm văn lớp tôi chủ nhiệm nhưsau:

Lớp Sĩ số

Hoàn thành

Chưahoàn thành

Bài làmsáng tạo, bốcục chặtchẽ, giàucảm xúc

Bài làm có ýtưởng sáng tạo, cócảm xúc, song bốcục còn hạn chế

Bài làm đúng yêucầu, song còn hạnchế về bố cục vàcách dùng từ đặt câu

51 35 em 6 em

17,1%

16 em45,7%

11 em31,5 %

2em5,7%

b) Về phía giáo viên :

- Một số giáo viên còn hạn chế trong việc truyền cảm hứng yêu thích mônhọc và giúp học sinh vận dụng kiến thức Tiếng Việt để rèn cho các em thói quencảm nhận cái hay, cái đẹp của Tiếng Việt, giúp các em tìm ra những hình ảnh đẹp,những câu văn đặc sắc… của các tác giả mà các em được học Từ đó bồi dưỡngcho các em khả năng cảm thụ văn học

- Một số giáo viên còn hạn chế trong việc tích hợp, lồng ghép các kĩ năngsống và truyền cảm hứng yêu thích môn học cho các em qua từng bài giảng, lờigiảng hàng ngày và nếu có thì việc tích hợp, lồng ghép cũng chưa thường xuyênhay còn vụng về nên học sinh khó tiếp nhận hay tiếp nhận một cách gượng ép nênhiệu quả chưa cao Chính vì vậy việc bồi dưỡng tư tưởng, tình cảm, mỹ cảm chohọc sinh thông qua các môn học còn hạn chế

- Đôi khi giáo viên chưa chú ý đến việc dạy cho học sinh cách lập dàn ý chomột bài văn và chưa kiên trì thường xuyên rèn kĩ năng viết bài cũng như kĩ nănggiao tiếp cho học sinh

- Một số giáo viên còn ngại khi dạy Tập làm văn (vì các em thích học nhữngmôn học khác hơn) và chưa tạo được hứng thú cho học sinh trong giờ học cũngnhư thực sự chú ý đến việc hình thành cho các em thói quen tích luỹ những hiểubiết về thế giới tự nhiên trong cuộc sống và trong văn học

- Một số giáo viên chỉ biết nội dung chương trình của lớp mình đang dạychứ chưa nắm được cấu trúc chương trình toàn cấp học để biết các lớp trước họcsinh đã được học những gì, có những bài văn, bài thơ nào viết về cùng đối tượng

mà mình đang dạy hôm nay và các lớp sau học sinh sẽ được học những gì nối tiếpchương trình mình đang dạy.

Đứng trước nhiệm vụ năm học và yêu cầu giảng dạy tôi đã băn khoăn, suynghĩ và tìm ra một số biện pháp giúp học sinh làm văn miêu tả đạt kết quả tốt Đây

chính là lí do tôi chọn đề tài: “Một số kinh nghiệm dạy Tập làm văn miêu tả lớp

5 đạt kết quả tốt”

đó trong quá trình giảng dạy, tôi luôn tìm cách truyền cảm hứng yêu thích môn họcđến từng học sinh Vì khi đã có lòng đam mê, yêu thích môn học chắc chắn các em

sẽ say mê tìm tòi, chịu khó vươn lên và học tốt Trước hết tôi đã giúp học sinhnhận thấy môn học Tập làm văn là môn học sáng tạo vì nó là môn học ứng dụng tất

cả các kiến thức đã được học ở các phân môn như: Tập đọc, Luyện từ và câu, Kểchuyện, Chính tả và tất cả các môn học khác trong nhà trường Vì vậy học tốt Tậplàm văn giúp các em rất nhiều trong việc học các môn học khác Các em sẽ biết sửdụng ngôn ngữ nói, viết của mình để trao đổi, diễn đạt một cách chặt chẽ các vấn

đề mà mình cần tìm hiểu Những bạn học tốt phân môn Tập làm văn cũng chính lànhững bạn có năng lực học rất tốt, được giao nhiều việc của chi đội, của Liên đội

và các bạn đó đều hoàn thành nhiệm vụ một cách xuất sắc Bên cạnh đó các emcũng thấy rõ các bạn đó đều được nhiều người yêu mến vì ăn nói dịu dàng, lịch sự

và giao tiếp tốt Tôi cũng chỉ rõ cho học sinh biết, thông thường những người làmvăn hay khi lớn lên sẽ có nhiều cơ hội trong việc lựa chọn nghề nghiệp, nếu ra đời

đi làm hay đi học thì những người giao tiếp tốt sẽ dễ dàng gặt hái được thành cônghơn là những người nói năng vụng về, giao tiếp kém Qua đó các em thấy rõ sự cầnthiết cũng như vai trò to lớn của phân môn Tập làm văn đối với mỗi người tronghọc tập cũng như trong cuộc sống Từ đó học sinh lớp tôi không sợ, không ghétphân môn Tập làm văn nữa mà các em dần dần yêu thích nhiều em đã say mê mônhọc này

Bên cạnh đó, tôi luôn giáo dục kĩ năng sống cho học sinh một cách bền vữngnhất Trước hết, tôi giúp các em cảm nhận một sự vật, một sự việc, một con ngườibằng tư duy tình cảm và lí trí Thông qua hình ảnh đẹp, câu văn hay, những từ chìakhóa… trong các đoạn, bài văn, bài thơ (qua môn Tập đọc, Luyện từ và câu, Tậplàm văn…) tôi đã giúp các em nhận ra cái đẹp tự nhiên hiển hiện rõ ràng hoặc ẩngiấu của cuộc sống làm cho cuộc đời có nhiều người tốt đẹp, có đạo đức và các emcũng tự rút ra cho mình bài học sâu sắc nhất từ cách giao tiếp, ứng xử đối với giađình, bản thân, bè bạn, giúp các em biết cách đối nhân xử thế Biết cảm thông, biếtbày tỏ tình cảm cần có của một con người như tình yêu thiên nhiên cỏ cây hoa lá,biển trời, núi đồi…tình làng nghĩa xóm, trân trọng con người dù họ lành lạnh, xinhxắn, đáng yêu hay tàn tật, xấu xí Các em biết yêu thương gia đình, quý mến bạn

bè, thương yêu loài vật…

Ví dụ: Khi dạy về văn tả cảnh tôi hướng dẫn, gợi ý giúp các em nhận ra vẻđẹp của cảnh vật xung quanh mình, mặc dù những cảnh vật đó rất gần gũi với các

em như: Tả cảnh buổi sáng (buổi trưa, buổi chiều) trong vườn cây (hoặc trongcông viên, đường phố, trên cánh đồng, nương rẫy) Tả cơn mưa, tả ngôi trường, tảngôi nhà, tả một cảnh đẹp ở địa phương em, tả cảnh sông nước nhưng qua nhữngcâu văn, hình ảnh đẹp các em đã biết thổi hồn vào cảnh vật làm cho cảnh vật thânthiện và như là bạn của con người Hay khi dạy văn tả người như: Tả người thântrong gia đình; tả thầy, cô giáo; tả một người bạn của em… các em cũng hiểu đượcnỗi vất vả của cha mẹ, thầy cô, …hiểu được tính nết đáng yêu, đáng học tập củacác bạn,… Từ đó các em bộc lộ bày tỏ tình cảm đối với những cảnh, những người

mà các em chọn tả

Để giáo dục kĩ năng sống cho học sinh đạt hiệu quả cao thì giáo viên cần có

kĩ năng sống tốt, và biết vận dụng linh hoạt kĩ năng sống vào trong từng bài giảngmỗi ngày cho học sinh, mỗi năm cho một lứa học sinh Giáo viên cần có suy nghĩsâu sắc, chính xác mà cụ thể dễ hiểu, những lời nói chân thành, sinh động giàu sứcthuyết phục cao về bài học, những cách ứng xử hợp với tâm lí lứa tuổi, những lờinói thực sự đi đôi với việc làm của mỗi giáo viên sẽ góp phần đào tạo ra những conngười có tâm hồn nhạy cảm, trong sáng, lương thiện, có thể chất khoẻ mạnh, có tri

thức dồi dào, hiểu biết rộng rãi, phân biệt rạch ròi tốt xấu Đây cũng chính là mụctiêu mà Giáo dục hướng tới để đào tạo ra lớp người có đủ đức, tài gánh vác trọngtrách của đất nước trong thời đại hiện nay Vì vậy, bản thân tôi đã không ngừnghọc tập, tu dưỡng rèn luyện để có một tâm hồn nhạy cảm, vốn kiến thức uyên thâm

và có kĩ năng sống tốt để nắm bắt được tâm lí lứa tuổi của học sinh Tiểu học.Trong quá trình giảng dạy, tôi luôn gần gũi, tận tình với các em Đôi khi phải đóngmột lúc cả ba vai: là cô, là mẹ, là chị và đôi lúc là bạn của các em để giáo dục kĩnăng sống một cách dễ dàng và hiệu quả nhất

Từ những cách làm trên tôi đã giúp học sinh yêu thích môn học và có kĩnăng sống tốt Nhờ đó mà các em thấy được cái hay, cái đẹp của cảnh vật, của conngười Tạo cho các em tâm lí phấn khởi tự tin, thể hiện được những gì mình đãthấy, đã yêu, đã thích bằng ngôn ngữ chân thành của các em Vì vậy mà khả năng

giao tiếp của học sinh lớp tôi được nâng lên rõ rệt, góp phần không nhỏ trong

phong trào: Xây dựng trường học thân thiện học sinh tích cực Và các em cũng làmtốt công tác tuyên truyền, hợp tác với mọi người xung quanh để bảo vệ thiên nhiêntươi đẹp, bảo vệ tài nguyên quý báu của quốc gia Đây cũng chính là mục tiêu,nhiệm vụ chúng ta cần lồng ghép, tích hợp trong giảng dạy để bảo vệ môi trường,

bảo vệ biển, hải đảo quê hương…Hơn nữa qua những việc làm trên đã góp phần

tích cực trong việc đánh giá học sinh theo Thông tư 30/2014/TT-BGDĐT (Họcsinh tham gia nhận xét, đánh giá bạn bằng những từ, những câu, những lời nhậnxét thật chính xác, xuất sắc của các em)

2 Giúp học sinh hiểu rõ đặc điểm cơ bản của văn miêu tả.

Ở lớp 4 các em đã học: Thế nào là văn miêu tả? (TV4-tập 1- trang 140) Các

em đã biết miêu tả là vẽ lại bằng lời những đặc điểm nổi bật của cảnh, của người,của vật để giúp người nghe, người đọc hình dung được các đối tượng ấy Lên lớp

5, tôi đã giúp học sinh hiểu thêm: Miêu tả là một thể loại văn bản mà trong đóngười viết dùng ngôn ngữ có tính chất nghệ thuật của mình để tái hiện, sao chụp lạihình ảnh chân dung của đối tượng miêu tả với những đặc điểm nổi bật cả về hìnhthức bên ngoài lẫn những phẩm chất bên trong nhằm giúp người tiếp nhận có

những hiểu biết và rung cảm, cảm nhận về đối tượng đó như được trực tiếp tiếpxúc với đối tượng thông qua các giác quan của mình.

Bài văn miêu tả được xây dựng trên cơ sở những hình ảnh, những ấn tượng

về đối tượng mà người viết thu lượm, cảm nhận được thông qua các giác quan trựctiếp của mình Bài văn miêu tả là thể loại văn bản mang tính nghệ thuật cao, mangtính sáng tạo ngôn ngữ trong văn miêu tả là thứ ngôn ngữ nghệ thuật giàu sức gợi

tả gợi cảm và là ngôn ngữ của những biện pháp tu từ Tả là mô phỏng, là tô vẽ lại,

là so sánh ví von, nhân hóa bằng hình ảnh… chứ không phải là kể lể Văn miêu tảthể hiện được cái mới, cái riêng biệt của đối tượng thông qua cảm nhận của mỗicon người

* Chẳng hạn, khi nhìn thấy một bầu trời đầy sao, Vích- to Huy-gô thấy nó

giống như một cánh đồng lúa chín, ở đó người gặt đã bỏ quên lại một cái liềm con

là vành trăng non Mai-a-cốp-xki thì lại thấy những ngôi sao kia như những giọt nước mắt của người da đen Còn đối với Ga-ga-rin thì những vì sao là những hạt giống mới mà loài người vừa gieo vào vũ trụ (TV5 - Tập 1- trang 160) Đối với

nhà văn Nam Cao thì vành trăng và ánh sao lại được nhìn nhận, được cảm nhận

theo một cách hoàn toàn khác: Trăng là cái liềm vàng giữa cánh đồng đầy sao,

trăng là cái đĩa bạc trên tấm thảm nhung da trời Trăng tỏa mộng xuống trần gian Trăng tuôn suối mát để những tâm hồn khao khát ngụp lặn Còn với Trần Đăng

Khoa thì trăng được cảm nhận một cách tinh tế bằng tình yêu của tâm hồn trẻ thơ,rất hồn nhiên trong sáng:

Trăng hồng như quả chín/ Lơ lửng mà không rơi…

Trăng tròn như mắt cá/ Chẳng bao giờ chớp mi;

Trăng tròn như quả bóng/ Bạn nào đá lên trời.

Như vậy, cũng là vầng trăng, là bầu trời mỗi người sẽ cảm nhận theo cáchriêng của mình, đó là những gì người khác không thấy hoặc chưa thấy Với họcsinh, mỗi bài tập làm văn là sản phẩm của từng cá nhân các em trước một đề tài.Sản phẩm này ít nhiều in dấu ấn riêng của từng em trong cách suy nghĩ, cách tả,cách diễn đạt… thái độ đúng đắn của giáo viên là tôn trọng sự độc lập sự suy nghĩsáng tạo đó nếu nó không biểu lộ những lệch lạc

Nhà văn Phạm Hổ đã nói: “Cái riêng, cái mới trong văn miêu tả phải gắn vớicái chân thật” Văn miêu tả không hạn chế sự tưởng tượng, không ngăn cản sựsáng tạo của người viết nhưng như vậy không có nghĩa là cho phép người viết

“bịa” một cách tùy ý Vì vậy để giúp học sinh tả đúng, tả hay thì trước hết tôithường yêu cầu các em phải tả chân thật, tôi đã uốn nắn để học sinh tránh thái độgiả tạo, giả dối, bệnh công thức sáo rỗng

Ví dụ: Đối với đề bài tả người thân trong gia đình em Hay tả thầy cô giáo.Tôi đã giúp các em nhận ra rằng: mỗi người có một đặc điểm riêng biệt không thể

mẹ của ai cũng da trắng, tóc dài… Hay cô giáo nào cũng giống cô giáo nào… Từ

đó học sinh lớp tôi đã biết lựa chọn những đặc điểm tiêu biểu, đặc sắc của ngườimình sẽ tả để đưa vào bài viết Do đó lớp tôi có bao nhiêu học sinh thì có bấynhiêu bài viết khác nhau Mỗi bài viết đều mang nét khác biệt, đặc sắc theo cảmnhận riêng của từng em

3 Giúp học sinh tích lũy vốn từ, làm giàu tưởng tượng và lựa chọn từ ngữ trong làm văn miêu tả

+)Tích lũy vốn từ:

Vốn từ miêu tả có ý nghĩa rất quan trọng đối với việc làm văn miêu tả Vốn

từ được tích lũy từ nhiều nguồn: Giao tiếp hàng ngày; đọc sách, báo, xem, nghetruyền hình truyền thanh; trao đổi với bạn bè; thầy cô giáo cung cấp…

Đầu tiên tôi giúp các em tích lũy vốn từ ngữ miêu tả qua các bài Tập đọc,nhiều bài Tập đọc là các bài miêu tả hay của nhà văn, nhà thơ Số lượng từ ngữmiêu tả ở các bài đó phong phú, cách sử dụng rất sáng tạo

Như các bài Tập đọc: Quang cảnh làng mạc ngày mùa (TV 5 - Tập 1 - Trang10); Bài: Sắc màu em yêu (TV 5 - Tập 1 - Trang19, 20 ), Bài: Đất Cà Mau (TV5 -Tập 1 - trang 89, 90) Các em có thể tìm thấy rất nhiều từ chỉ màu sắc và nhữnghình ảnh mà các sắc màu gợi ra Như lúa chín vàng xuộm; Nắng vàng hoe; Míavàng xọng, tàu đu đủ, lá sắn héo: vàng tươi, lá mít: vàng ối, con gà, con chó vàngmượt…; áo mẹ, đất đai, gỗ rừng: màu nâu; đồng bằng, rừng núi, biển, bầu trời:màu xanh

Hay bài: Tiếng đàn ba - la - lai - ca trên sông Đà (TV 5 - Tập 1 - Trang 69),Bài Kì diệu rừng xanh (TV5 - Tập 1 - Trang 75); Bài Chuyện một khu vườn nhỏ(TV5 - Tập 1 - Trang 102, 103); Bài Mùa thảo quả (TV5 - Tập 1 - Trang 113); BàiHạt gạo làng ta (TV5 - Tập1 - Trang139); Bài Về ngôi nhà đang xây (TV5 - Tập 1

- Trang 148) Các em cũng thấy được cách dùng từ đặc sắc, những liên tưởng thú

vị và các biện pháp nghệ thuật so sánh, nhân hoá trong các bài Tập đọc Ví dụ:

“…Những cái nấm như cái ấm tích Mỗi chiếc nấm là một lâu đài kiến trúc tân kì.Tác giả cảm giác mình là người khổng lồ đi lạc vào kinh đô của vương quốc nhữngngười tí hon Đền đài, miếu mạo, cung điện của họ lúp xúp dưới chân”(Kì diệurừng xanh TV5 - Tập 1 - Trang 75 ); “…Cây hoa ti gôn thích leo trèo, cứ thònhững cái râu ra theo gió mà ngọ nguậy như những cái vòi voi bé xíu…” (BàiChuyện một khu vườn nhỏ TV5 - Tập 1 - Trang 102, 103)

Tôi cũng đã khuyến khích các em lập sổ tay từ ngữ miêu tả, để ghi chép lạicác từ ngữ khi nhận được Sau mỗi bài tập đọc lựa chọn một vài từ ngữ miêu tảhoặc câu văn miêu tả đặc săc ghi vào sổ Thỉnh thoảng các em giở sổ ra xem lại,đọc lại nhất là khi chuẩn bị cho tiết tập làm văn.Với yêu cầu này học sinh lớp tôilàm rất tốt nhiều em thích thú, say mê sưu tầm những từ ngữ hay, hình ảnh đẹptrong các bài Tập đọc và trong Báo Đội các em đọc hàng ngày Ở chuyên mụcTiếng Việt phong phú, Tiếng Việt giàu đẹp (trong Báo Đội) nhiều học sinh lớp tôi

đã tích cực sưu tầm và học thuộc nhiều từ ngữ, câu văn đặc sắc và vận dụng trongquá trình học tập Tôi đã hướng dẫn các em ghi chép các từ ngữ dùng để miêu tảtheo các chủ đề cụ thể như:

Các từ thường dùng trong miêu tả đồ vật: tròn xoe; vuông vắn; nhỏ nhắn;xinh xắn; đo đỏ

Các từ thường dùng trong miêu tả con vật: oai vệ; rón rén; lặc lè; nhanhthoăn thoắt; chậm chạp; ì ạch; tinh nhanh; ranh mãnh…

Các từ thường dùng trong miêu tả người: Tả em bé: mịn màng; mũm mĩm;mập mạp; chập chững; bập bẹ; mếu máo; hau háu; ngộ nghĩnh; bướng bỉnh; nghịchngợm…,Tả cụ già: nhăn nheo; hom hem; dò dẫm; bỏm bẻm; móm mém; lẩm cẩm;

run rẩy…Các từ thường được dùng để miêu tả cây cối: xanh mướt; mơn mởn; rungrinh; um tùm; khẳng khiu; rực rỡ; mỡ màng; vàng úa; xơ xác; lác đác…

Ngoài ra các tiết học Luyện từ và câu đã giúp các em hiểu rõ nghĩa của từ và

mở rộng vốn từ theo từng chủ điểm cụ thể Khi các em tìm từ đồng nghĩa, từ tráinghĩa, từ nhiều nghĩa, từ đồng âm

- Ví dụ: Trong bài: Mở rộng vốn từ: Thiên nhiên(TV5-tập 1- Trang 87,88) Chỉ với một đoạn văn ngắn miêu tả về bầu trời mùa thu nhưng các em đãđưa ra những từ ngữ, hình ảnh thật độc đáo, sáng tạo:

+ Bầu trời xanh như mặt nước mệt mỏi trong ao

+ Bầu trời được rửa mặt sau cơn mưa

+ Bầu trời xanh biếc

+ Bầu trời buồn bã

+ Bầu trời trầm ngâm Nó nhớ đến tiếng hót của của bầy chim sơn ca

+ Miêu tả làn da: trắng trẻo, hồng hào, rám nắng, bánh mật, mịn màng,ngăm đen, đen giòn, nhăn nheo, …

+ Miêu tả vóc người: vạm vỡ, mập mạp, cân đối, dong dỏng, tầm thước,thon thả, mảnh khảnh…

Tôi cũng khuyến khích các em sử dụng từ láy, từ tượng hình, tượng thanh đểmiêu tả cho bài văn sinh động

+) Giúp học sinh làm giàu thêm trí tưởng tượng:

Theo tôi tưởng tượng trong miêu tả rất quan trọng Có tưởng tượng mới cóhình ảnh hoàn chỉnh về đối tượng miêu tả Tưởng tượng như một sự hình dung về

đối tượng mà ta nhắm mắt lại thì đối tượng sẽ hiện ra rõ nét hơn, cụ thể hơn, gầngũi với ta hơn Tưởng tượng giúp ta thấy được nét đặc sắc của đối tượng, thấyđược những nét tương đồng với đối tượng khác, thấy được mối quan hệ của đốitượng với sự vật hiện tượng xung quanh, với những kỉ niệm hay kí ức mang dấu ấnsâu sắc trong lòng người viết Từ tưởng tượng, học sinh sẽ cảm nhận được đốitượng miêu tả bằng tình cảm, tình yêu của chính mình, thấy được tầm quan trọngcủa đối tượng được tả đối với mình và cả những người xung quanh Miêu tả gắnvới tưởng tượng là một cách bộc lộ cảm xúc, tình cảm và khả năng cảm thụ cái đẹpcủa người viết văn miêu tả Tưởng tượng làm cho đối tượng được miêu tả hoànthiện hơn, đẹp hơn, sống động và gần gũi với con người hơn Vì vậy trong quátrình dạy tập làm văn tôi đã giúp học sinh của mình tưởng tượng bằng cách: Khôngtrực tiếp quan sát, tập trung tất cả các giác quan vào đối tượng Nhắm mắt, hìnhdung về đối tượng: hình ảnh, hoạt động của đối tượng, những ảnh hưởng, tác độngcủa đối tượng đến sự vật xung quanh So sánh đối tượng miêu tả với các đối tượngkhác tương đồng Phân tích, đánh giá cái hay, cái đẹp có ở đối tượng Nhân hóahay tự nhiên hóa một vài hình ảnh đặc sắc ở đối tượng Dự đoán trước khả năng vànhững điều tốt đẹp mà đối tượng có thể vươn tới Liên tưởng về những điều mình

đã biết, đã nghe, đọc, cảm nhận được về đối tượng từ trước tới nay Và cuối cùng

là cần ghi chép lại những gì mà mình đã tưởng tượng được để lựa chọn, chắt lọcđưa vào bài viết của mình

Ví dụ : Khi tả cảnh sông nước, tôi hỏi các em: Chúng ta đã được học nhữngbài thơ, bài văn nào miêu tả về cảnh sông nước?

Nhiều em học sinh lớp tôi sẽ nhớ lại những bài viết về cùng đối tượng như:Bài Cửa Tùng (TV3 - Tập 1), Vàm cỏ Đông (TV3 - Tập 1), Bè xuôi sông La (TV4

- Tập 2); Dòng sông mặc áo (TV4 - Tập 2)…Từ đó tôi lại dẫn dắt các em nhớ đếnnhững câu văn hay, với hình ảnh so sánh, nhân hóa đặc sắc và những cảm nhận rấtchính xác và tinh tế của tác giả

Ví dụ: "Dòng sông mới điệu làm sao

Nắng lên mặc áo lụa đào thiết tha

Trưa về trời rộng bao la