Tin học là một môn học mới đặc biệt là các em lớp 6 mặc dù các em rất thích máy tính nhng là để chơi các trò chơi trên máy chứ cha ý thức đợc tầm quan trọng của bộ môn nên chất lợng học
Trang 1a đặt vấn đề
Đến nay việc đổi mới giáo dục phổ thông đã trở thành nền nếp sâu rộng từ đổi mới nội dung chơng trình sách giáo khoa, cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học, phơng pháp dạy học, đặc biệt là chú trọng đến đối tợng dạy học Phần lớn giáo viên đứng lớp đã thích nghi với chơng trình, phơng pháp mới nhất là sử dụng, khai thác triệt để tác dụng thiết bị thực hành, của trang thiết bị, phơng tiện dạy học nh bảng phụ, tranh ảnh, thiết bị thí nghiệm -thực hành, máy chiếu , trong cỏc tiết dạy Đặc biệt là bộ môn Tin học nói chung và bộ môn tin học lớp 6 nói riêng việc sử dụng công nghệ thông tin là rất cần thiết
Do còn hạn chế về nhiều mặt cơ sở vật chất, trang thiết bị, trình độ giáo viên mà
đôi khi phơng pháp dạy học đã không tận dụng hết những thành tựu khoa học công nghệ hiện đại, để truyền tải nhiều thông tin cho ngời học một cách trực quan nên chất lợng dạy
và học còn có nhiều mặt hạn chế
Sự thành công của một tiết dạy ngoài phơng pháp dạy của giáo viên và cách học của học sinh, còn cần sự có mặt của đồ dùng dạy học Chính vì cậy mà bản thân tôi luôn
cố gắng tìm tòi, nghiên cứu, trao đổi với đồng nghiệp và ứng dụng Trong qúa trình tìm tòi, nghiên cứu, học hỏi và ứng dụng đó bản thân tôi đã tìm ra một số giải pháp hữu ích góp phần rất lớn trong việc nâng cao chất lợng bộ môn Tin học lớp 6
Bằng những kinh nghiệm rút được rỳt ra sau quỏ trinh giảng dạy ở trờng tôi đã mạnh dạn viết đề tài ''áp dụng phơng pháp dạy học trực quan để nâng cao chất l
-ợng dạy học môn Tin học lớp 6''
Sau đây tôi xin trình bày một số giải pháp về việc sử dụng phơng pháp dạy học trực quan với sự giúp đỡ của đồ dùng dạy học trực quan, đồ dùng dạy học ở đây là máy chiếu(Projecter), là tranh ảnh, là biểu tợng mà bản thân tôi đã tìm ra và áp dụng
b phần nội dung
i Cơ sở lý luận
Trong thời gian gần đõy, đã có sự bùng nổ về thông tin hay gọi là thời đại thông tin Cùng với việc sáng tạo ra hệ thống công cụ mới, con ngời cũng đã tập trung trí tuệ từng bớc xây dựng ngành khoa học tơng ứng để đáp ứng những yêu cầu khai thác tài nguyên thông tin Trong bối cảnh đó, ngành Tin học đợc hình thành và phát triển thành
Trang 2một ngành khoa học độc lập với các nội dung, mục tiêu, phơng pháp nghiên cứu riêng và ngày càng có nhiều ứng dụng trong hầu hết các lĩnh vực hoạt động của xã hội loài ngời
Tin học đợc đa vào nhà trờng, vào giáo dục của nớc ta nhằm giúp học sinh chúng
ta theo kịp với trình độ phát triển của khu vực và thế giới Đa Tin học vào nhà trờng nói chung và THCS nói riêng là một việc làm cần thiết để các em làm quen và tiếp cận với công nghệ khoa học tiên tiến
Hoạt động nhận thức của con ngời là từ trực quan sinh động đến t duy trừu tợng
Đối với học sinh lớp 6 khi học bộ môn Tin học này không thể làm trái với nguyên lý nhận thức đó Việc dạy tin học trong nhà trờng hiện nay đối với nớc ta không phải là dễ, vì Tin học nó gắn liền với một công cụ riêng của môn học là máy tính Vậy làm thế nào
để cho học sinh dễ hiểu một cách nhanh chóng chính xác và có kỹ năng thực hành là một nhiệm vụ rất quan trọng của ngời giáo viên dạy Tin học hiện nay
Để giảng dạy tốt bộ môn Tin học có chất lợng, đạt kết cao thì ngời thầy giáo ngoài tin thông về bộ môn Tin học, cần đổi mới đựơc phơng pháp dạy học đặc biệt
là phơng pháp dạy học trực quan Phơng pháp dạy học trực quan là phơng pháp dạy học
mà từ các hình ảnh, hoạt động trực quan đến t duy trừu tợng hay còn gọi trực quan hoá thông tin thông qua các công cụ trực quan
II thực trạng của đề tài nghiên cứu
Trong quá trình giảng dạy giáo viên không còn đóng vai trò đơn thuần là ngời truyền đạt kiến thức, giáo viên trở thành ngời thiết kế, tổ chức hớng dẫn các hoạt động
độc lập để học sinh tự chiếm lĩnh nội dung học tập, chủ động các mục tiêu kiến thức, kĩ năng, thái độ theo yêu cầu chơng trình Trên lớp, học sinh hoạt động là chính nhng khi soạn giáo án, giáo viên phải đầu t công sức, thời gian rất nhiều so với kiểu dạy và học thụ
động mới có thể thực hiện trên lớp với vai trò là ngời gợi mở, xúc tác động viên, cố vấn, trọng tài trong các hoạt động tìm tòi hào hứng tranh luận sôi nổi của học sinh Để làm
đ-ợc điều này thì đòi hỏi ngời giáo viên phải có trình độ chuyên môn sâu rộng, có trình độ
s phạm lành nghề mới tổ chức, hớng dẫn các hoạt động của học sinh mà nhiều khi diễn biến ngoài tầm dự kiến của giáo viên
Khó khăn lớn nhất hiện nay ở các trờng học khi áp dụng phơng pháp dạy học trực quan vào giảng dạy vẫn là trang thiết bị nghe nhìn, phơng tiện dạy học còn nhiều thiếu thốn và bất cập Phòng học máy tính cha đáp ứng đuợc đủ số lợng Để áp dụng phơng
Trang 3pháp này vào dạy Tin học thì đòi hỏi phải máy chiếu, máy vi tính đó là cha kể đến việc nếu áp dụng đồng loạt thì mỗi lớp cũng đều phải đợc trang bị
Tin học là một môn học mới đặc biệt là các em lớp 6 mặc dù các em rất thích máy tính nhng là để chơi các trò chơi trên máy chứ cha ý thức đợc tầm quan trọng của bộ môn nên chất lợng học tập còn hạn chế Đây là bộ môn đặc trng muốn đạt chất lợng cao đòi hỏi các em phải tiếp xúc với máy tính nhiều nhng thời lợng mỗi tuần chỉ có 2 tiết trên lớp thì các em cha thể thực hành hết các kiến thức đã học mà nếu có thực hành hết thì sẽ chóng quên Trong giờ thực hành các em phải ngồi theo nhóm: 2 – 3 em/1 máy
Bên cạnh đó do hoàn cảnh kinh tế còn khó khăn gia đình không có điều kiện để mua máy tính cho con em học, theo thống kê thì mỗi lới chỉ đợc đến 6-7 em là gia đình
có máy vi tính
Một thực tế khác là ý thức học tập của một số học sinh không cao, không hứng thú trong học tập, lời hoạt động, không tích cực tự giác, ý thức tự học, tự rèn luyện yếu
Qua điều tra những tiết học đầu tiên về cả lí thuyết và thực hành tôi tiến hành đã
thu đợc kết quả nh sau:
Tổng
số
Qua kết quả trên thì đa phần các em nắm kiến thức lí thuyết còn yếu, các em hay quên và cha vận dụng vào thực hành đợc nếu không có sự hớng dẫn của giáo viên Bên cạnh đó các em rất hào hứng mỗi khi đợc quan sát những hình ảnh minh hoạ, hay có những mô hình vật thật, hình thật,thích thú khi đến tiết thực Từ thực tế trên và bản thân tôi là một giáo viên dạy bộ môn Tin học luôn suy nghĩa phải đa ra những giải pháp nh thế nào để các em nắm lí thuyết chắc hơn nhớ lâu hơn và vận dụng vào thực hành tốt hơn Sau một thời gian tiến hành thực nghiệm tôi đã thu đợc những kết quả tơng đối tốt Sau đây tôi xin đề ra một số giải pháp sử dụng các dụng cụ trực quan trong dạy học nhằm nâng cao chất lợng giảng dạy bộ môn Tin học lớp 6
III giải pháp.
1 Trực quan hoá thông tin dạy học.
Trực quan hoá thông tin dạy học là một quá trình thông qua đó ngời học tri giác các tài liệu học tập dới dạng các biểu trng hình ảnh, âm thanh, mô hình, vật thật, với sự
hỗ trợ của dụng cụ trực quan
Trang 4Dụng cụ trực quan đợc sử dụng trong môi trờng học tập nh trong dạy học dựa trên cơ sở máy tính, dụng cụ trực quan có thể đợc sử dụng hiệu quả để giảng dạy các sự kiện, các chỉ dẫn, các quá trình và các khái niệm trừu tợng mà chúng thờng khó nhớ, khó hiểu Các mục tiêu dạy học có thể thực hiện tốt nếu biết phát huy thông qua công cụ trực quan
Có thể nói dụng cụ trực quan có nhiều thuận lợi hơn hẳn so với dạy học bằng ngôn ngữ: chứa nhiều thông tin và tổ chức thuận lợi các thông tin trong cùng một vị trí, làm
đơn giản các khái niệm, làm sáng tỏ các chi tiết của một khái niệm dựa trên ngôn ngữ trừu tợng Đặc biệt là tranh ảnh trực quan làm tăng sự nhớ trong học tập gây nhiều hứng thú đối với học sinh
Từ những u điểm trên, tôi nhận thấy nếu áp dụng vào dạy học nhờ dụng cụ trực quan là đèn chiếu, tranh ảnh, biểu tợng vào dạy Tin học có hiệu quả rất cao
Trớc khi sử dụng dụng cụ trực quan cho một bài học thì trớc hết giáo viên cần xác
định bài nào cần dụng cụ trực quan và những dụng cụ trực quan đó là gì phục vụ cho những đơn vị kiến thức nào trong bài học
Tiếp đến là công tác chuẩn bị với dụng cụ trực quan
Ví dụ dạy bài : “Máy tính và phần mềm máy tính” cần chuẩn bị những đồ dùng
trực quan khi giới thiệu cấu trúc chung của máy tính điển tử nh: bộ xử lí trung tâm (con chíp), thanh RAM, các ổ đĩa các thiết bị lu giữ thông tin nh USB, đĩa mềm, đĩa CD, DVD hay hình ảnh của một số loại máy vi tính trong thực tế bằng cách chụp bởi tranh
ảnh hoặc các dụng cụ trực quan thiết thực nh thế HS mới nhớ lâu và nếu thấy trong thực
tế thì có thể gọi tên dụng cụ trực quan một cách chính xác
Đèn chiếu tơng đối dễ sử dụng và việc chuẩn bị cho việc dạy học với đèn chiếu
t-ơng đối dễ dàng, ít tốn thời gian Tuy nhiên để sử dụng đèn chiếu thì phải có sự chuẩn bị kiến thức và các nội dung kiến thức cần trình chiếu Nội dung đa lên máy chiếu phải rõ ràng chính xác và phải có máy vi tính
Chẳng hạn: khi nói đến máy tính hoặc máy in thì ta đa hình ảnh minh họa, bằng quan sát trực quan nh thế học sinh sẽ ghi nhớ kiết thức tốt nhất
trực quan thông qua biểu trng ngôn ngữ, biểu trng đồ hoạ, biểu trng tranh ảnh.
Trang 5Pơng pháp dạy học này công việc đầu tiên ngời thầy phải làm là thiết kế các thông
điệp trực quan đòi hỏi nhiều công sức nhng lại là công việc đem lại nhiều lợi ích Việc thiết kế các tài liệu dạy học trực quan mới có thể tạo nên sự thay đổi, và khi ngời học chú
ý sẽ cho nhiều điều bổ ích Ngời thiết kế phải quan tâm tới khía cạnh giảng dạy, tính trực giác và đặc biệt quan tâm tới những kĩ năng học tập của học sinh trong nghiên cứu và thực hành Ngời giáo viên phải biết phân tích chọn lựa các loại hình trực quan sao cho phù hợp với nội dung bài học
a Dạy học trực quan bằng biểu trng ngôn ngữ.
Biểu trng ngôn ngữ đợc tạo ra từ chữ viết dới dạng một từ đơn lẽ hoặc câu hoàn chỉnh dùng đặt tên đối tợng, định nghĩa, mô tả đối tợng
Thờng khi dạy các bài học lý thuyết tôi thờng sử dụng loại biểu trng trực quan bằng ngôn ngữ
Ví dụ: Dạy bài “Máy tính và phần mềm máy tính” cần chiếu sơ đồ cấu trúc chung
của máy tính điện tử lên màn hình rồi yêu cầu học sinh quan sát và cho biết máy tính
điện tự gồm những phần nào? Sau đó giáo viên chỉ vào từng đối tợng trên sơ đồ và giới thiệu lần lợt các khái niệm của các thành phần trong cấu trúc máy tính
thì đa lên màn hình các bớc thực hiện định dạng Font nh sau:
Bớc 1 Chọn khối văn bản cần định dạng
Bớc 2 Click Format \ Font Bớc 3 Hộp thoại Font xuất hiện chọn Font
+ Font Style: kiểu chữ
+ Font color: màu chữ
+ Underline Style: đờng gạch chân
+ Underline Color: màu đờng gạch chân
Trang 6+ Effects: các hiệu ứng
+ Preview: khung hiển thị
Bớc 4 Click OK
Yêu cầu học sinh trả lời các câu hỏi liên quan:
? Nêu các bớc để định dạng văn bản phông chữ, kiểu chữ, cỡ chữ bằng menu lệnh (HS chỉ cần quan sát màn hình và nêu đợc các bớc cần định dạng phông chữ…)
? Thao tác quan trọng nhất trong định dạng văn bản là gì (HS chọn phần văn bản cần định dạng)
b Dạy học trực quan bằng biểu trng đồ hoạ.
Biểu trng đồ hoạ đợc tạo ra bằng nhiều cách đồ họa liên quan với hình ảnh, đồ hoạ liên quan với khái niệm, Việc dạy học trực quan bằng biểu trng đồ hoạ trong Tin học giúp ngời học có thể thao tác nhanh trong các bớc thực hành - dựa vào các biểu trng
đồ hoạ này học sinh có thể phát hiện ra khái niệm, ý nghĩa của nó rất dễ nhớ
Chẳng hạn khi dạy bài “Làm quen với soạn thảo văn bản” giáo viên cần cho học
sinh làm quen với việc sao chép, di chuyển, cắt (xoá) nhanh qua các biểu tợng
Giáo viên đa các biểu tợng
Tơng tự bài “Chỉnh sửa văn bản” giáo viên đa các biểu tợng
? Hãy nêu tên các biểu tợng trên và tính năng của các biểu tợng
* Dạy bài ”Định dạng văn bản” ngoài việc định dạng văn bản bằng menu lệnh
giáo viên cần cho học sinh định dạng văn bản thông qua các biểu tợng sau
Hs nhìn vào biểu tợng và nêu chức năng của các biểu trợng từ đó các em nắm chắc hơn kiến thức lí thuyết để vận dụng vào làm thực hành tốt hơn
* Dạy bài ”Trình bày trang văn bản và in” ngoài việc dùng lệnh in, xem văn
bản bằng menu lệnh thì có thể in, xem văn bản thông qua các biểu tợng sau
c Dạy học trực quan bằng biểu trng hình ảnh
Biểu trng hình ảnh đợc tạo ra nh ảnh chụp, tranh minh hoạ, tranh vẽ Tất cả đều phản ánh sự vật và ý nghĩa dới dạng các biểu trng cụ thể và mang tính hiện thực cao,
Trang 7ng-ời học có khả năng phiên dịch các biểu trng hình ảnh thành các vật tơng tự trong thế giới hiện thực
Khi dạy bài “Máy tính và phần mềm máy tính” ta có thể sử dụng một số ảnh, ảnh
minh hoạ về máy tính, một số thiết bị của máy tính nh đĩa mềm, USB ổ cứng, … để học sinh quan sát và phân biệt
Windows” để giúp học sinh sớm hình thành kỉ năng làm việc với máy tính nh khởi động
máy tính, tắt máy tính hay phân biệt các đối tợng trên màn hình máy tính ta tiến hành đa một số hình ảnh liên quan
d Kết hợp các loại hình trực quan.
Các biểu t ợng ch ơng trình
Thanh công việc
Trang 8Giữa các loại hình trực quan, ngời thiết kế có thể kết hợp đa dạng các loại biểu
tr-ng trực quan tr-ngôn tr-ngữ, hình ảnh, đồ hoạ với nhau Đối với hầu hết học sinh ba loại này bao gồm nhiều mức độ khác nhau rất có ích trong học tập
Ví dụ: Khi dạy bài ”Máy tính và phần mềm máy tính” ta có thể sử dụng kết hợp
giữa biểu trng hình ảnh và biểu trng ngôn ngữ
Giáo viên yêu cầu:
- Quan sát hình ảnh và cho biết ở hình trên đâu là thiết bị xuất, nhập,
* Dạy bài ”Làm quen với soạn thảo văn bản”, “Định dạng văn bản” ta có thể
sử dụng kết hợp cả ba hình thức trực quan
* Dạy bài ”Định dạng văn bản” ta chiếu hình ảnh sau và kết hợp cho học sinh
thực hiện định dạng phông chữ, cỡ chữ, kiểu chữ trên máy tính thì học sinh dể tiếp thu
thanh bảng chọn thanh
công cụ Thanh
Formating
Than
h Draw ing
Thanh cuộn
Th ớc dọc
Th ớc ngang
Trang 93 Xây dựng các kĩ năng, thực hành
a Kĩ năng nhận biết tính năng các loại biểu tợng.
Sau một tiết học củng cố lại cho học sinh những cái vừa học bằng các dạng bài tập trắc nghiệm giúp học sinh nắm lại bài, học sinh có thể phân biệt đợc lệnh, các biểu tợng
và nắm ý nghĩa của các biểu tợng
Ví dụ: Dạy bài ”Làm quen với soạn thảo văn bản”: Nối các ý của cột A, B, C, D
sao cho hợp lý
Ctrl + O
Ctrl + N
Ctrl + S
Alt + F4
File \ Open File \ Save File \ Exit File \ New
Tạo tập tin văn bản mới
Đóng tập tin văn bản
Mở văn bản đã có
Lu văn bản
* Khi dạy bài “Chỉnh sửa văn bản”: Dùng các từ, cụm từ điền vào chổ trống cho
phù hợp
(4) Delete
Các bớc sao chép văn bản
Bớc1 Chọn văn bản cần sao chép
Trang 10Bớc2 Click vào (hay bấm tổ hợp phím hoặc Click biểu tợng ) Bớc3 Đa con trỏ đến vị trí mới
Bớc4 Click vào (hay bấm tổ hợp phím hoặc Click biểu tợng )
Các bớc di chuyển văn bản
Bớc1 Chọn văn bản cần di chuyển
Bớc2 Click vào (hay bấm tổ hợp phím hoặc Click biểu tợng ) Bớc3 Đa con trỏ đến vị trí mới
Bớc4 Click vào (hay bấm tổ hợp phím hoặc Click biểu tợng )
Các bớc xoá văn bản
Bớc1 Chọn văn bản cần xoá
Bớc2 Click vào (hay bấm phím hoặc Click biểu tợng )
b Rèn luyện kĩ năng thao tác trên máy
Để việc học Tin học của học sinh đạt kết quả tốt, chất lợng cao, học sinh nắm chắc bài, biết thao tác trên máy tính cần cho học sinh học tại phòng máy, học sinh vừa nghe giáo viên giảng bài vừa ghi bài và thực hiện trên máy tính theo từng bớc một Với cách tổ chức học nh thế này kết quả cho thấy học sinh nắm chắc bài học, đa số các em đều thực hiện đợc các thao tác thực hành, học sinh thấy thích thú
4 Giải trí th giãn
Để cho học sinh có hứng thú học tập, tạo kích thích, đồng thời góp phần th giãn cho các em thì trớc khi kết thúc tiết học (5-7 phút) tôi thờng tổ chức cho các em chơi một
số trò chơi nh: Solitaire, Spider Solitaire, Mario hay cho học sinh vẽ hình tự do bằng chơng trình Paint mà qua các chơng trình này học sinh đợc hình thành các kĩ năng sử dụng chuột, các thao tác với chuột
Với các giải pháp thực hiện nói trên đã thực hiện nên đã đạt đợc kết quả đáng khả quan
1 Kết quả
Qua một thời gian ngắn thực hiện ứng dụng các dụng cụ trực quan vào dạy học tin học lớp 6 tôi nhận thấy:
- Việc ứng dụng giúp giáo viên truyền thụ kiến thức cho học sinh một cách tích cực và trực quan, tiết kiệm thời gian trong tiết dạy lí thuyết từ đó HS có thời gian thực hành nhiều hơn và trong quá trình thực hành học sinh nhớ kiến thức lâu hơn