Một số biện pháp quản lý nhằm nâng cao hiệu quả công tác thanh tra toàn diện trường Trung học phổ thông tỉnh Bắc Giang

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA SƯ PHẠM NGUYỄN TIẾN QUANG MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC THANH TRA TOÀN DIỆN TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỈNH BẮC GIANG LUẬN VĂN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA SƯ PHẠM

NGUYỄN TIẾN QUANG

MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC THANH TRA TOÀN DIỆN TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỈNH BẮC GIANG

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Chuyên ngành: QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Mã Số : 60 14 05

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

PGS.TS TRẦN KHÁNH ĐỨC

Hà Nội - 2006

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng Cộng sản Việt Nam đã đề ra Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2001 - 2010 với mục tiêu tổng quát

là: “Đưa đất nước ta ra khỏi tình trạng kém phát triển, nâng cao rõ rệt đời sống

vật chất, văn hoá, tinh thần của nhân dân, tạo nền tảng để đến năm 2020 nước ta

cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại hoá” (5.Tr.8)

Đại hội X của Đảng tiếp tục khẳng định mục tiêu của Đại hội IX và đề ra

phương hướng tổng quát của 5 năm 2006-2010 là : “ phát huy sức mạnh toàn

dân tộc, đẩy mạnh toàn diện công cuộc đổi mới, huy động và sử dụng tốt mọi nguồn lực cho công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước; sớm đưa nước ta ra khỏi tình trạng kém phát triển; ” (7.Tr.23), thực hiện “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh” (7.Tr.368)

Để thực hiện thắng lợi các mục tiêu nêu trên, giáo dục và đào tạo có vai trò quyết định trong việc tạo ra nguồn lực con người phục vụ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, nhu cầu phát triển giáo dục - đào tạo là rất bức thiết Sau 20 năm đổi mới, giáo dục Việt Nam đã đạt được những thành tựu đáng tự hào, góp phần quan trọng trong việc nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài Hệ thống giáo dục quốc dân từ giáo dục mầm non đến giáo dục đại học và sau đại học, với trên 21 triệu người đi học, sự nghiệp giáo dục đã góp phần phát huy nhân tố con người - nguồn nội lực quan trọng để đưa đất nước bước vào thế kỷ XXI

Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được, nền giáo dục và đào tạo nước ta còn có những khuyết điểm, yếu kém cần khẩn trương khắc phục Văn kiện

Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X đã chỉ rõ: "Chất lượng giáo dục và đào tạo còn

thấp, nhiều vấn đề hạn chế, yếu kém chậm được khắc phục"; “Công tác quản lý

giáo dục, đào tạo chậm đổi mới và còn nhiều bất cập Thanh tra giáo dục còn nhiều yếu kém; những hiện tương tiêu cực, như bệnh thành tích, thiếu trung thực trong đánh giá kết quả giáo dục, trong học tập, tuyển sinh, thi cử, cấp bằng và tình trạng học thêm, dạy thêm tràn lan kéo dài, chậm được khắc phục." (7.Tr 170,

171)

Để phát huy những thành tựu đã đạt được và khắc phục có hiệu quả các khuyết điểm, yếu kém, đưa sự nghiệp giáo dục và đào tạo phát triển đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, Văn kiện Đại hội Đảng

toàn quốc lần thứ X đã chỉ ra phương hướng giải quyết là: "Đổi mới và nâng cao

năng lực quản lý nhà nước về giáo dục và đào tạo; Nhà nước thực hiện đúng chức năng định hướng và phát triển, tạo lập khung pháp lý và kiểm tra, thanh tra, giám sát việc thực thi pháp luật, tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh trong giáo dục và đào tạo, chống bệnh thành tích Tập trung khắc phục những tiêu cực trong dạy thêm, học thêm, thi cử, tuyển sinh, đánh giá kết quả học tập và cấp chứng chỉ, văn bằng.” (7.Tr.209)

Như vậy, có một nhiệm vụ bức thiết đặt ra hiện nay là phải không ngừng nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước để sự nghiệp giáo dục thực sự là quốc sách hàng đầu, phục vụ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Một trong những biện pháp quan trọng để nâng cao hiệu lực quản lý là phải coi trọng xây dựng củng cố

hệ thống thanh tra giáo dục vững mạnh và nâng cao hiệu quả hoạt động, coi thanh tra là hoạt động thiết yếu của cơ quan quản lý nhà nước như tinh thần Luật Thanh tra

Sở Giáo dục và Đào tạo Bắc Giang trong những năm qua đã có nhiều cố gắng

và nỗ lực để đổi mới quản lý giáo dục, tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật về giáo dục, giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý các hành vi

vi phạm pháp luật về giáo dục Tuy nhiên trong hoạt động thanh tra, kiểm tra vẫn

còn nhiều bất cập, chưa có được những kết quả như mong muốn do vấn đề về trình

độ nghiệp vụ của đội ngũ cán bộ thanh tra cũng như về tổ chức, phương pháp tiến hành thanh tra, nên những chuyển biến sau thanh tra chưa thực sự phát huy hết tác dụng, hiệu lực quản lý chưa cao Trong các nhà trường: các hiện tượng tiêu cực, thiếu kỷ cương, thương mại hoá trong hoạt động giáo dục vẫn còn; cán bộ quản lý trình độ hạn chế, năng lực điều hành còn bất cập; một bộ phận giáo viên còn thiếu

ý thức bồi dưỡng chuyên môn, có biểu hiện sa sút về phẩm chất đạo đức nên đã ảnh hưởng không nhỏ tới chất lượng giáo dục Vì vậy, nâng cao hiệu lực của công tác quản lý giáo dục phải được coi là nhiệm vụ bức thiết của ngành giáo dục và đào tạo Bắc Giang trong giai đoạn hiện nay Để nâng cao hiệu lực quản lý giáo dục, phải xây dựng tổ chức Thanh tra vững mạnh và nâng cao hiệu quả hoạt động thanh tra giáo dục, trong đó có việc nâng cao hiệu quả công tác thanh tra toàn diện trường trung học phổ thông (THPT)

Nghiên cứu về đổi mới công tác thanh tra giáo dục đã có công trình nghiên cứu ở trong nước do Thanh tra Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì, và Dự án “Đào tạo cán bộ thanh tra và quản lý giáo dục Việt Nam” với sự giúp đỡ của Thanh tra giáo dục Pháp để thực hiện một trong những giải pháp đổi mới đó Tuy nhiên còn ít công trình nghiên cứu về biện pháp nâng cao hiệu quả hoạt động thanh tra giáo dục Đặc biệt chưa có công trình nào nghiên cứu về biện pháp nâng cao hiệu quả công tác thanh tra toàn diện trường THPT ở tỉnh Bắc Giang

Xuất phát từ những lý do trên, tác giả chọn đề tài: "Một số biện pháp quản lý

nhằm nâng cao hiệu quả công tác thanh tra toàn diện trường THPT tỉnh Bắc Giang" để nghiên cứu, nhằm góp phần thực hiện có hiệu quả trong công tác quản

lý hệ thống trường THPT, đồng thời nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước của Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Bắc Giang

2 Mục đích nghiên cứu

Đề xuất một số biện pháp quản lý nhằm nâng cao hiệu quả công tác thanh tra toàn diện trường THPT ở tỉnh Bắc Giang trong giai đoạn hiện nay

3 Khách thể, đối tƣợng nghiên cứu và mẫu khảo sát

- Khách thể nghiên cứu: hoạt động thanh tra toàn diện trường THPT ở tỉnh

Bắc Giang

- Đối tượng nghiên cứu: biện pháp nâng cao hiệu quả công tác thanh tra toàn

diện trường THPT ở tỉnh Bắc Giang

- Mẫu khảo sát: hoạt động thanh tra toàn diện các trường THPT trên địa bàn

tỉnh Bắc Giang giai đoạn 2004-2006

4 Giả thuyết khoa học

Hiệu quả công tác thanh tra toàn diện trường THPT ở tỉnh Bắc Giang sẽ được nâng cao, nếu người cán bộ thanh tra có nhận thức đúng về "nghề thanh tra"

và cơ quan Sở Giáo dục và Đào tạo thực hiện đồng bộ, sáng tạo những biện pháp quản lý chỉ đạo đổi mới hoạt động thanh tra như: Củng cố tổ chức bộ máy thanh tra; Đào tạo, bồi dưỡng, tự bồi dưỡng; Hoàn thiện quy chế, quy trình thanh tra .vv

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu một số vấn đề về cơ sở lý luận quản lý, quản lý giáo dục và thanh tra, kiểm tra trong giáo dục

- Phân tích thực trạng hoạt động thanh tra toàn diện trường THPT và thực trạng quản lý công tác thanh tra toàn diện trường THPT ở tỉnh Bắc Giang

- Đề xuất một số biện pháp quản lý nhằm nâng cao hiệu quả công tác thanh tra toàn diện trường THPT ở tỉnh Bắc Giang trong giai đoạn mới

6 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi không gian và thời gian: các trường THPT trên địa bàn tỉnh Bắc

Giang được thanh tra toàn diện giai đoạn 2004-2006

- Phạm vi nội dung: hoạt động thanh tra toàn diện trường THPT và quản lý

chỉ đạo công tác thanh tra toàn diện trường THPT ở tỉnh Bắc Giang

7 Phương pháp nghiên cứu

Quá trình thực hiện đề tài, kết hợp sử dụng các phương pháp sau:

- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

+ Nghiên cứu các văn kiện của Đảng, Nhà nước về phát triển giáo dục; các văn bản quy phạm pháp luật quy định về quản lý giáo dục, thanh tra giáo dục và một số văn bản hướng dẫn khác có liên quan đến vấn đề nghiên cứu

+ Nghiên cứu sách, tài liệu, báo cáo khoa học và sản phẩm hoạt động thanh tra toàn diện trường THPT

- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

+ Quan sát, phỏng vấn, điều tra, tham khảo ý kiến chuyên gia (Thanh tra viên, cộng tác viên thanh tra và cán bộ, chuyên viên Sở, Phòng Giáo dục); thực nghiệm và tổng kết kinh nghiệm

+ Sử dụng phần mềm tin học để phân tích, tổng hợp, thống kê với mục đích

xử lý kết quả nghiên cứu từ điều tra và từ sản phẩm hoạt động thanh tra toàn diện trường THPT giai đoạn 2004-2006

8 Cấu trúc nội dung luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung luận văn được cấu trúc trong 3 chương:

Chương 1: CƠ SỞ KHOA HỌC - PHÁP LÝ VỀ THANH TRA, KIỂM TRA TRONG QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Chương 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG THANH TRA VÀ QUẢN LÝ CÔNG TÁC THANH TRA TOÀN DIỆN TRƯỜNG THPT Ở TỈNH BẮC GIANG

Chương 3: MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC THANH TRA TOÀN DIỆN TRƯỜNG THPT Ở TỈNH BẮC GIANG

NỘI DUNG

Chương 1: CƠ SỞ KHOA HỌC - PHÁP LÝ VỀ

THANH TRA, KIỂM TRA TRONG QUẢN LÝ GIÁO DỤC

1.1 Cơ sở lý luận

1.1.1 Một số khái niệm cơ bản về quản lý giáo dục

1.1.1.1 Quản lý

Khi con người bắt đầu hình thành các nhóm để thực hiện những mục tiêu mà

họ không thể đạt được với tư cách là những cá nhân riêng lẻ, thì quản lý xuất hiện như một yếu tố cần thiết để phối hợp những nỗ lực cá nhân hướng tới những mục tiêu chung Có thể nói, quản lý là những hoạt động cần thiết phải được thực hiện khi những con người kết hợp với nhau trong các nhóm, tổ chức nhằm đạt được những mục tiêu chung Bất luận một tổ chức có mục đích gì, cơ cấu và quy mô ra sao đều cần phải có sự quản lý và có người quản lý để tổ chức hoạt động và đạt được mục đích của mình

Theo từ điển Tiếng Việt thông dụng của Nhà xuất bản Giáo dục năm 1998, thuật ngữ quản lý được định nghĩa là: “Tổ chức, điều khiển hoạt động của một đơn

vị, cơ quan”

Quản lý là một hoạt động có chủ đích, được tiến hành bởi một chủ thể quản

lý nhằm tác động lên khách thể quản lý để thực hiện các mục tiêu xác định của công tác quản lý Trong mỗi chu trình quản lý chủ thể tiến hành những hoạt động theo các chức năng quản lý như xác định mục tiêu, các chủ trương, chính sách; hoạch định kế hoạch, tổ chức chỉ đạo thực hiện, điều hoà, phối hợp, kiểm tra và huy động, sử dụng các nguồn lực cơ bản như tài lực, vật lực, nhân lực vv để thực hiện các mục tiêu, mục đích mong muốn trong bối cảnh và thời gian nhất định

Chung quanh khái niệm quản lý còn có rất nhiều định nghĩa khác nhau:

- F.W TayLor cho rằng: “Quản lý là biết chính xác điều bạn muốn người khác làm

và sau đó thấy rằng họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất”

- H.Koontz thì lại khẳng định: “Quản lý là một hoạt động thiết yếu, nó đảm bảo phối hợp những nỗ lực hoạt động cá nhân nhằm đạt được các mục đích của nhóm (tổ chức) Mục tiêu của quản lý là hình thành một môi trường mà trong đó con người có thể đạt được các mục đích của nhóm với thời gian, tiền bạc, vật chất

và sự bất mãn cá nhân ít nhất”

- Trong tác phẩm “Lý luận quản lý Nhà nước” của Mai Hữu Khuê, xuất bản năm 2003 có định nghĩa về quản lý như sau: “Quản lý là một phạm trù có liên quan mật thiết với hiệp tác và phân công lao động, nó là một thuộc tính tự nhiên của mọi lao động hiệp tác” Còn C Mác đã coi việc xuất hiện quản lý như là kết quả tất nhiên của sự chuyển nhiều quá trình lao động cá biệt, tản mạn, độc lập với nhau thành một quá trình xã hội được phối hợp lại C Mác đã viết: “Bất cứ lao động hay lao động chung nào mà tiến hành trên một quy mô khá lớn, đều yêu cầu phải có một sự chỉ đạo để điều hoà những hoạt động cá nhân Một nhạc sĩ độc tấu thì điều khiển lấy mình, nhưng một dàn nhạc thì phải có nhạc trưởng”

Hiện nay, hoạt động quản lý thường được định nghĩa một cách rõ hơn Tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc đã đưa ra khái niệm: “Quản lý là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng các hoạt động (chức năng) kế hoạch hoá, tổ chức, chỉ đạo (lãnh đạo) và kiểm tra (25.Tr 1)

Quản lý là một quá trình chủ thể quản lý tác động đến khách thể quản lý bằng kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo kiểm tra, đánh giá, dựa trên những nguồn lực và những điều kiện có thể có nhằm đạt được mục đích của tổ chức Như vậy quản lý

có bốn chức năng cơ bản sau: lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo - lãnh đạo và kiểm tra

- Chức năng lập kế hoạch là nền tảng của quản lý, bởi vì đó là việc xây dựng các định hướng và đề ra quyết định tổ chức thực hiện trong thời gian nhất định của

tổ chức Lập kế hoạch bao gồm việc xác định sứ mệnh, mục tiêu, mục đích đối với thành tựu tương lai của tổ chức và các con đường, biện pháp, cách thức để đạt được mục tiêu, mục đích đó dựa trên việc tính toán các nguồn lực, các giải pháp Mục đích của việc lập kế hoạch là lựa chọn một đường lối hành động mà một tổ chức nào đó và bộ phận của nó phải tuân theo nhằm hoàn thành các mục tiêu cần thiết cho sự phấn đấu của tổ chức

- Chức năng tiếp theo của quản lý là tổ chức Tổ chức chính là việc sắp xếp, tuyển chọn xác định một cơ cấu định trước về các vai trò cho từng con người đảm đương trong một cơ sở thông qua việc phân tích công việc, đề ra nhiệm vụ để lựa chọn người vào việc và cả việc tính toán phân bổ nguồn lực khác để xây dựng cơ chế làm việc thích hợp Đồng thời hình thành nên cấu trúc các quan hệ giữa các thành viên, giữa các bộ phận trong một tổ chức nhằm làm cho họ thực hiện thành công các kế hoạch và đạt được mục tiêu tổng thể của tổ chức

- Chức năng lãnh đạo (chỉ đạo) là quá trình chỉ đạo hay tác động của người quản lý đến người bị quản lý, lãnh đạo bao hàm việc liên kết, liên hệ với người khác và động viên họ hoàn thành những nhiệm vụ nhất định để đạt được mục tiêu của tổ chức Hiển nhiên việc lãnh đạo không chỉ bắt đầu sau khi việc lập kế hoạch

và thiết kế bộ máy đã hoàn tất, mà nó thấm vào, ảnh hưởng quyết định tới hai chức năng kia

- Chức năng cuối cùng của quản lý là kiểm tra, đánh giá Đây là việc đo lường và điều chỉnh các hoạt động của các bộ phận phối thuộc trong tổ chức Kiểm tra là quá trình theo dõi, giám sát các thành quả hoạt động, đánh giá kết quả của việc thực hiện các mục tiêu của tổ chức nhằm tìm ra những mặt ưu điểm, hạn chế

để điều chỉnh việc lập kế hoạch, tổ chức và lãnh đạo Một kết quả hoạt động phải phù hợp với những chi phí bỏ ra, nếu không tương ứng thì phải tiến hành những hành động điều chỉnh, uốn nắn Đó cũng là quá trình tự điều chỉnh, diễn ra có tính chu kỳ như sau:

+ Người quản lý đặt ra những chuẩn mực thành đạt của hoạt động

+ Người quản lý đối chiếu, đo lường kết quả, sự thành đạt so với chuẩn mực

đã đặt ra

+ Người quản lý tiến hành điều chỉnh những sai lệch

+ Người quản lý hiệu chỉnh, sửa lại chuẩn mực nếu cần

Trong bốn chức năng trên thì chức năng tổ chức là quan trọng nhất Tuy nhiên bốn chức năng này có liên quan mật thiết với nhau và phải được thực hiện liên tiếp và đan xen vào nhau, phối hợp bổ sung cho nhau tạo sự kết nối giữa chu trình quản lý này sang chu trình quản lý khác theo hướng phát triển, trong đó thông tin luôn là yếu tố xuyên suốt không thể thiếu trong việc thực hiện các chức năng quản lý và là cơ sở cho việc ra quyết định quản lý Chức năng của quản lý có thể

mô tả theo sơ đồ sau: (Xem hình 1)