đại học quốc gia hà nội khoa luật luận văn thạc sỹ đề tài hợp đồng vận chuyển hàng hoá bằng đ-ờng biển quốc tế Học viên: Nguyễn Ngọc Toàn Ng-ời h-ớng dẫn: PGS.TS Nguyễn Bá Diến Lớp:
Trang 1đại học quốc gia hà nội
khoa luật
luận văn thạc sỹ
đề tài
hợp đồng vận chuyển hàng hoá bằng đ-ờng
biển quốc tế
Học viên: Nguyễn Ngọc Toàn Ng-ời h-ớng dẫn: PGS.TS Nguyễn Bá Diến
Lớp: Cao học Luật biển Khoá I
Trang 2Hà nội, 2005
lời cảm ơn
Em xin đ-ợc bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PSG.TS Nguyễn Bá Diến, là ng-ời thầy trong suốt Khoá học và là ng-ời h-ớng dẫn khoa học tận tình, ân cần cho em trong quá trình hoàn thành bản luận văn này
Nhân đây, em xin chân thành cản ơn tới Ban lãnh đạo Khoa Luật, Lãnh đạo Ban biên giới Chính phủ-Cơ quan chủ quản của Dự án Cao học luật biển Khoá 1, các thầy, cô trong Bộ môn Luật quốc tế và các thầy, cô của Khoa đã truyền thụ cho em những kiến thức quý báu trong Khoá học Cũng qua đây, xin cảm ơn những ng-ời thân và bạn bè đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi hoàn thành đ-ợc bản luận văn này
Hà nội, ngày 02 tháng 06 năm 2005
Học viên
Nguyễn Ngọc Toàn
Trang 3mục lục
Ch-ơng 1 Những vấn đề lý luận cơ bản về hợp đồng vận chuyển
1.1 Vai trò của vận tải biển
1.2 Khái niệm về hợp đồng vận chuyển hàng hoá bằng đ-ờng biển quốc
tế
1.3 Các hình thức của hợp đồng vận chuyển hàng hoá bằng đ-ờng biển
quốc tế
1.3.1 Hợp đồng vận chuyển theo chứng từ/tàu chợ
1.3.2 Hợp đồng vận chuyển thuê tàu chuyến
1.4 Các bên tham gia hợp đồng vận chuyển hàng hoá bằng đ-ờng biển
quốc tế
1.5 Đặc tr-ng của hợp đồng vận chuyển hàng hoá bằng đ-ờng biển
1.6 Cơ sở pháp lý của hợp đồng vận chuyển hàng hoá bằng đ-ờng biển
quốc tế
1.6.1 Pháp luật quốc gia
1.6.2 Pháp luật quốc tế
1.6.3 Tập quán hàng hải
10
12
14
15
16
18
21
22
22
24
25
Trang 4Ch-ơng 2 Các quy định của pháp luật về hợp đồng vận chuyển hàng
2.1 Hợp đồng vận chuyển hàng hoá theo chứng từ
2.1.1 Khái niệm hợp đồng vận chuyển hàng hoá theo chứng từ
2.1.2 Vận đơn đ-ờng biển
2.1.2.1 Định nghĩa và chức năng của vận đơn đ-ờng biển
2.1.2.2 Phân loại vận đơn đ-ờng biển
2.1.2.3 Nội dung của vận đơn đ-ờng biển
2.1.3 Quyền và nghĩa vụ của các bên trong hợp đồng vận chuyển
hàng hoá theo chứng từ
2.2 Hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng tàu chuyến
2.2.1 Khái niệm hợp đồng vận chuyển hàng hoá bằng tàu
chuyến 2.2.2 Nội dung cơ bản của hợp đồng vận chuyển hàng hoá bằng
tàu chuyến 2.2.3 Quyền và nghĩa vụ của các bên trong hợp đồng vận
chuyển hàng hoá bằng tàu chuyến
2.3 Hợp đồng vận tải đa ph-ơng thức
2.3.1 Khái niệm hợp đồng vận tải đa ph-ơng thức
2.3.2 Nội dung cơ bản của hợp đồng vận tải đa ph-ơng thức
2.3.3 Trách nhiệm của ng-ời vận chuyển trong hợp đồng vận tải
đa ph-ơng thức
2.4 Cơ chế giải quyết tranh chấp trong hợp đồng vận chuyển hàng
hoá bằng đ-ờng biển
2.4.1 Nguyên nhân phát sinh tranh chấp
2.4.2 Các biện pháp giải quyết tranh chấp
28
28
29
29
31
33
35
57
58
58
63
71
71
73
75
79
79
82
Ch-ơng 3 Thực trạng ký kết, thực hiện hợp đồng vận chuyển hàng
Trang 5hoá bằng đ-ờng biển và một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật
Việt Nam
3.1 Thực trạng ký kết và thực hiện hợp đồng vận chuyển hàng hoá bằng
đờng biển quốc tế tại Việt Nam
3.2 Những bất cập của pháp luật Việt Nam về hợp đồng vận chuyển
hàng hoá bằng đ-ờng biển quốc tế
3.3 Một số giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật Việt Nam về hợp đồng
vận chuyển hàng hoá bằng đ-ờng biển quốc tế
88
88
94
100
Trang 6lời nói đầu
1) Tính cấp thiết của đề tài
Vận tải là yếu tố không thể tách rời trong buôn bán quốc tế Nói đến buôn bán quốc tế là nói đến vận tải Trong vận tải quốc tế, có thể khẳng định rằng, vận tải hàng hoá bằng đ-ờng biển đóng vai trò hết sức quan trọng với hơn 80% khối lợng hàng hoá trên thị trờng thế giới là do vận tải hàng hoá bằng
đ-ờng biển đảm nhiệm Tuy nhiên, vận tải hàng hoá bằng đ-ờng biển là một lĩnh vực rất phức tạp, nó chịu sự tác động và ràng buộc của nhiều yếu tố chủ quan cũng nh- khách quan, môi tr-ờng hoạt động của nó hàm chứa những rủi ro cao không những đối với hàng hoá, ph-ơng tiện vận tải mà kể cả con ng-ời Do vậy, để việc vận chuyển hàng hoá có hiệu quả và bảo vệ đ-ợc quyền và lợi ích hợp pháp của các bên tham gia cũng nh- ngăn ngừa nguy cơ tiềm ẩn của các tranh chấp thì cần phải có một cơ sở, căn cứ pháp lý, đó chính là hợp đồng vận chuyển hàng hoá bằng đ-ờng biển
Để tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động vận chuyển hàng hoá bằng
đ-ờng biển, đã từ rất lâu, Tổ chức Hàng hải quốc tế, các quốc gia đã cho ra
đời các công -ớc, bộ luật, các hợp đồng mẫu để điều chỉnh các quan hệ phát
Trang 7sinh trong lĩnh vực này Đối với Việt Nam, việc Quốc hội thông qua Bộ Luật Hàng hải năm 1990 và dành một ch-ơng riêng để điều chỉnh các quan hệ về vận chuyển hàng hoá bằng đ-ờng biển đã cho thấy sự quan tâm đặc biệt của Nhà nuớc ta về lĩnh vực này Nh-ng cho đến nay một số quy định của Bộ luật về hợp đồng vận chuyển hàng hoá bằng đ-ờng biển không còn phù hợp với pháp luật và thông lệ quốc tế nh- chặng trách nhiệm của ng-ời vận chuyển, không có quy định tách bạch trong vận chuyển bằng chứng từ, thiếu các khái niệm, một số khái niệm cha rõ ràng, ch-a qui định rõ chức năng của vận đơn Hơn nữa, cho đến nay, việc chúng ta cha tham gia bất kỳ một công -ớc nào liên quan đến việc vận chuyển hàng hoá bằng đ-ờng biển là một hạn chế rất lớn, bởi lẽ các điều -ớc quốc tế có -u điểm lớn là đ-ợc chấp nhận phổ biến rộng rãi ở nhiều n-ớc, mang tính toàn cầu và là sự đúc kết kinh nghiệm của nhiều n-ớc trong lĩnh vực này Vì thế, các doanh nghiệp kinh doanh vận tải biển của chúng ta bị yếu thế trong việc dành đ-ợc quyền ký kết hợp đồng vận chuyển và gặp khó khăn trong việc áp dụng luật trong n-ớc hay công
ớc trong ký kết hợp đồng
Từ thực tế nêu trên khiến việc nghiên cứu về hợp đồng vận chuyển hàng hoá bằng đ-ờng biển là cần thiết nó không chỉ có giá trị về mặt lý luận mà còn có giá trị về thực tiễn Sự cần thiết của nó thê hiện ở chỗ:
- Đối với hoạt động lập pháp: việc nghiên cứu tạo cơ sở lý luận vững
chắc cho việc xây dựng các qui phạm có giá trị, có sức sống phù hợp với pháp luật quốc tế
- Đối với luật hàng hải: nghiên cứu vấn đề này sẽ làm hoàn thiện,
phong phú thêm, phát triển thêm hệ thống các khái niệm để đa luật hàng hải của chúng ta phù hợp với pháp luật hàng hải quốc tế
- Đối với các doanh nghiệp Việt Nam hoạt động trong lĩnh vực vận
tải biển quốc tế: kết quả nghiên cứu sẽ giúp họ có sự hiểu biết sâu
Trang 8hơn, đúng hơn về các qui định có liên quan đến hợp đồng vận chuyển hàng hoá bằng đ-ờng biển Từ đó, giúp họ thực hiện các giao dịch của mình có hiệu quả và đúng pháp luật
Do vậy, Tôi chọn đề tài “Hợp đồng vận chuyển hàng hoá bằng đ-ờng biển quốc tế” để làm luận văn tốt nghiệp thạc sỹ của mình
2) Mục đích của luận văn
Luận văn đ-ợc viết nhằm tìm hiểu những khái niệm cơ bản, phân tích sự t-ơng đồng và khác biệt giữa pháp luật Việt Nam và các công -ớc quốc tế có liên quan đến hợp đồng vận chuyển hàng hoá bằng đ-ờng biển Luận văn cũng đ-a ra các nguyên nhân phát sinh tranh chấp và biện pháp giải quyết
Từ những phân tích đó, tác giả đ-a ra những kiến nghị nhằm hoàn thiện các quy định của pháp luật Việt Nam về hợp đồng vận chuyển hàng hoá bằng đ ờng biển
3) Ph-ơng pháp nghiên cứu
Phù hợp với mục đích nghiên cứu của Luận văn tác giả sử dụng ph-ơng pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của Chủ nghĩa duy vật Mác xít để nghiên cứu Trong đó, sử dụng chủ yếu các ph-ơng pháp nh- qui nạp, so sánh… Luận văn đ-ợc viết dựa trên tinh thần của Đảng Cộng sản Việt Nam trong sự nghiệp đổi mới, xây dựng và phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trờng có sự quản lý của Nhà n-ớc theo
định h-ớng xã hội chủ nghĩa
4) Phạm vi nghiên cứu
Trang 9Hợp đồng vận chuyển hàng hoá bằng đ-ờng biển bao gồm cả vận chuyển bằng đ-ờng biển trong n-ớc và vận chuyển đ-ờng biển quốc tế Trong phạm
vi của bản luận văn, tác giả chỉ đề cập đến hợp đồng vận chuyển hàng hoá bằng đ-ờng biển quốc tế d-ới ba dạng hợp đồng chính đó là: (i) hợp đồng vận chuyển theo chứng từ ; (ii) hợp đồng vận chuyển bằng tàu chuyến và (iii) hợp đồng vận chuyển đa ph-ơng thức Tác giả đi sâu phân tích vào trách nhiệm của ng-ời vận chuyển dựa trên các qui định của Ch-ơng V Bộ luật hàng hải Việt Nam 1990 trong sự so sánh đối chiếu với các Công -ớc quốc tế Hague Rules 1924, Hague Visby Rules 1968, Hamburg 1978 và Công -ớc của Liên Hợp quốc về vận chuyển hàng hoá bằng vận tải đa ph-ơng thức (Ganeva) 1980
5) Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo Luận văn gồm
ba ch-ơng:
Ch-ơng 1 Những vấn đề lý luận cơ bản về hợp đồng vận chuyển hàng hoá
bằng đ-ờng biển
Ch-ơng 2 Các quy định của pháp luật về hợp đồng vận chuyển hàng hoá
bằng đ-ờng biển
Ch-ơng 3 Thực trạng ký kết, thực hiện hợp đồng vận chuyển hàng hoá
bằng đ-ờng biển và một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật Việt Nam
Trang 10ch-ơng 1 những vấn đề lý luận cơ bản về hợp đồng vận chuyển hàng hoá bằng đ-ờng biển quốc tế
1.1 Vai trò của vận tải biển
Ngày nay, trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế đang là xu h-ớng của thế giới giữa các n-ớc càng ngày càng có sự liên kết và phụ thuộc lẫn nhau thông qua sự chu chuyển các luồng hàng hoá khổng lồ từ quốc gia này đến
Trang 11quốc gia khác Sự phát triển của xu h-ớng hội nhập kinh tế quốc tế có tác
động tích cực đến sự phát triển th-ơng mại kéo theo hàng loạt các hoạt động khác trong đó có hoạt động vận tải Trong hoạt động vận tải ng-ời ta sử dụng nhiều ph-ơng thức vận tải khác nhau nh-: vận tải đ-ờng sắt, vận tải hàng không, vận tải đ-ờng ống, vận tải biển… mỗi ph-ơng thức vận tải giữ một vai trò và vị trí khác nhau do phụ thuộc vào đặc điểm của mối quan hệ buôn bán và đặc điểm kinh tế kỹ thuật của từng ph-ơng thức vận tải
Trong vận chuyển hàng hoá quốc tế, vận tải đ-ờng biển đóng vai trò quan trọng nhất, với 80% khối l-ợng hàng hoá buôn bán quốc tế đ-ợc vận chuyển bằng ph-ơng thức này Năm 2001 ngành vận tải đ-ờng biển vận chuyển 5,435 tỷ tấn hàng hoá trên một chặng đ-ờng 4,6 triệu hải lý, với khối l-ợng hàng hoá luân chuyển khoảng 24 nghìn tỷ tấn/hải lý Trong suốt thế kỷ qua, khối l-ợng hàng hoá trong buôn bán quốc tế đ-ợc vận chuyển đã tăng hơn 4 lần Dự kiến kiến đạt 30 nghìn tỉ vào năm 2010 và 40 nghìn tỷ tấn/hải lý vào
2015 [1, tr.13]
danh mục tài liệu tham khảo
1 Bộ Luật hàng hải Việt nam 1990
2 Nghị Định số 125/2003/NĐ-CP của Chính phủ về vận tải đa ph-ơng thức
quốc tế
3 Nghị định số 57/2001/NĐ-CP của Chính phủ quy định về điều kiện kinh
doanh vận tải biển
4 Bộ luật Hàng hải Trung Quốc năm 1992
5 Bộ luật Th-ơng mại hàng hải Ucraina năm 1995
6 Luật Chuyên chở hàng hoá bằng đ-ờng biển Thái Lan
7 Bộ luật Dân sự Việt Nam 1995
Trang 128 Pháp lệnh ký kết và thực hiện hợp đồng kinh tế 1999
9 Công -ớc quốc tế thống nhất một số quy tắc về vận đơn đ-ờng biển ký tại
Brucxen ngày 05-08-1924
10 Nghị Định th- sửa đổi, bổ sung Công -ớc thống nhất một số quy tắc liên
quan đến vận đơn đ-ờng biển (Nghị định th- Hague-Visby 1968)
11 Công -ớc của Liên hợp quốc chuyên chở hàng hoá bằng đ-ờng biển 1978
(Hamburg Rules)
12 Nghị định th- năm 1979 bổ sung Công -ớc quốc tế để thống nhất một số quy
tắc liên quan đến vận đơn, đã đ-ợc Nghị định th- Visby 1968 bổ sung (gọi tắt là SDR protocol 1979)
13 Công -ớc của Liên hợp quốc về vận tải hàng hoá đa ph-ơng thức quốc tế
1980
14 Nguyễn Thị Nh- Mai, Những vấn đề lý luận và thực tiễn của việc hoàn thiện
pháp luật hàng hải Việt nam, Luận văn Tiến sỹ, Khoa Luật Đại học Quốc gia
Hà Nội, 2004
15 PGS.TS Nguyễn Bá Diến (chủ biên), Giáo trình t- pháp quốc tế, Nhà xuất
bản Đại học Quốc gia Hà Nội, 2001
16 Dự án Bộ luật hàng hải Việt Nam (sửa đổi), Nhà xuất bản Giao thông vận tải,
2004
17 TS Vũ Sỹ Tuấn, Trách nhiệm của ng-ời chuyên chở đ-ờng biển và đ-ờng
không quốc tế, Nhà xuất bản chính trị Quốc gia, 2002
18 PGS TS Nguyễn Thị Mơ (Chủ biên), Hoàn thiện pháp luật về th-ơng mại và
hàng hải trong điều kiện Việt nam hội nhập kinh tế, Nhà xuất bản chính trị quốc gia, 2002
19 D-ơng Hữu Hạnh, Vận tải-Giao nhận quốc tế và Bảo hiểm hàng hải, Nhà
xuất bản thống kê, 2004
20 TS Phạm Duy Nghĩa (Chủ biên), Giáo trình Luật th-ơng mại Việt Nam, Nhà
xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội, 2002
Trang 1321 PGS.TS Nguyễn Nh- Phát, TS Lê Thị Thu Thuỷ, Một số vấn đề lý luận và
thực tiễn về pháp luật về hợp đồng ở Việt Nam hiện nay, Nhà xuất bản công
an nhân dân, 2003
22 GS.TS Hoàng Văn Châu, Vận tải-Giao nhận hàng hoá xuất nhập khẩu, Nhà
xuất bản khoa học và kỹ thuật, 2003
23 Bộ Giao thông Vận tải, Báo cáo tổng kết 14 năm thực hiện Bộ luật hàng hải
Việt Nam năm 1990 (1991-2004), Nhà xuất bản giao thông vận tải, 2004
24 Đỗ Hữu Vinh, Những vụ việc tranh chấp trong giao dịch th-ơng mại và hàng
hải quốc tế, Nhà xuất bản đại học quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, 2003
25 Từ điển Kinh tế vận tải biển, Nhà xuất bản giao thông vận tải, 1986
26 H-ớng dẫn sử dụng Incoterm 1990, Nhà xuất bản khoa học kỹ thuật, 1995
27 Lê Hiếu Tiên-Hoàng Văn Tuấn, Nghiệp vụ buôn bán quốc tế, Nhà xuất bản
trẻ 1996
28 PGS.TS Nguyễn Nh- Tiến, Tranh chấp và giải quyết tranh chấp phát sinh từ
hợp đồng thuê tàu chuyến, Nhà xuất bản Gao thông vận tải, 2004
17 Thạc sỹ Nguyễn Vũ Hoàng, Giải quyết tranh chấp th-ơng mại quốc tế bằng
con đ-ờng toà án, Nhà xuất bản Thanh niên, 2004
29 D-ơng Thuỳ Dung, Vận đơn đ-ờng biển và những tranh chấp th-ờng gặp,
Khoá luận tốt nghiệp-Tr-ờng Đại học Ngoại th-ơng, 1999
30 Rodney Puris, Robert Darvas, The Law and practice of Commercial Letter of
Credit, Shipping documents and termination of disputes in Internation Trade, Sydney Butterworth 1975
31 Tạp chí Ngoại th-ơng năm 1999-2004
32 Tạp chí Luật học, Số 1 năm 1998
33 Tạp chí Hàng hải các năm 2000-2004
34 Pháp lệnh ký kết và thực hiện điều -ớc quốc tế năm 1996