Giải pháp quản lý xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh ở các trường phổ thông Thành phố Bắc Giang

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA SƢ PHẠM ĐINH NGỌC THÔNG ĐỀ TÀI: GIẢI PHÁP QUẢN LÝ XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG GIÁO DỤC LÀNH MẠNH Ở CÁC TRƯỜNG PHỔ THÔNG-THÀNH PHỐ BẮC GIANG LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA SƢ PHẠM

ĐINH NGỌC THÔNG

ĐỀ TÀI:

GIẢI PHÁP QUẢN LÝ XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG GIÁO DỤC LÀNH MẠNH Ở CÁC TRƯỜNG PHỔ THÔNG-THÀNH PHỐ BẮC GIANG

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Mã số: 601405

Người hướng dẫn khoa học: PGS-TS Hà Nhật Thăng

HÀ NỘI 2006

LỜI CẢM ƠN

Bằng tình cảm chân thành và tất cả tấm lòng kính trọng của mình, em xin được bày tỏ sự biết ơn sâu sắc tới toàn thể các thầy giáo, cô giáo của Khoa sư phạm trường Đại học Quốc gia Hà Nội và các thầy giáo, cô giáo đã tham gia giảng dạy ở lớp Cao học quản lý giáo dục - khoá 4 Trong suốt thời gian của khoá học, các thầy giáo, cô giáo đã hết lòng tận tuỵ dìu dắt, truyền đạt cho chúng em những kho tàng kiến thức của mình và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho chúng em vượt qua mọi khó khăn trong suốt thời gian học ở trường để rèn luyện và học tập có hiệu quả thiết thực

Em xin được tỏ lòng kính trọng và biết ơn Phó giáo sư - Tiến sĩ Hà Nhật Thăng, các thầy giáo, cô giáo trong Hội đồng khoa học của Trường Đại học Quốc gia Hà Nội đã không quản ngại vất vả, giành thời gian đọc, góp ý chỉ bảo tận tình cho em hoàn thành được luận văn này

Một lần nữa, em xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ của Hội đồng khoa học, Phòng đào tạo và nghiên cứu khoa học chuyên ngành quản lý giáo dục của trường

Xin chân thành cảm ơn Sở văn hoá - Thông tin tỉnh Bắc Giang, UBND thành phố Bắc Giang, Phòng giáo dục - đào tạo thành phố Bắc Giang, các Trường trung học phổ thông, Trung học cơ sở, Tiểu học của thành phố Bắc Giang đã tạo mọi điều kiện thuận lợi giúp cho tôi hoàn thành luận văn

Do điều kiện về thời gian và khả năng của bản thân còn có hạn, mặc dù đã

cố gắng rất nhiều tuy nhiên luận văn sẽ không thể tránh khỏi những thiếu sót Em rất mong được sự góp ý, chỉ bảo của các thầy giáo, cô giáo

Xin chân thành cảm ơn !

Tác giả

ĐINH NGỌC THÔNG

MỤC LỤC

Trang

Chương

I:

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG GIÁO DỤC LÀNH MẠNH:

6

1.1 Vài nét về lịch sử nghiên cứu vấn đề 6

1.3 Một số cơ sở lý luận về quản lý xây dựng môi trường

giáo dục

18

Chương

II:

THỰC TRẠNG VỀ VIỆC QUẢN LÝ XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG GIÁO DỤC LÀNH MẠNH Ở CÁC TRƯỜNG PHỔ THÔNG THÀNH PHỐ BẮC GIANG:

51

2.1 Vài nét sơ lược về đặc điểm của thành phố Bắc Giang có

ảnh hưởng đến việc xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh

51

2.2 Thực trạng nhận thức của quần chúng về vai trò của việc

xây dựng môi trường giáo dục

59

2.3 Thực trạng việc tham gia xây dựng môi trường giáo dục

ở các trường phổ thông của thành phố Bắc Giang

64

2.4 Thực trạng việc quản lý xây dựng môi trường giáo dục

lành mạnh ở các trường phổ thông của thành phố Bắc Giang

69

Chương GIẢI PHÁP QUẢN LÝ XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG GIÁO 72

III: DỤC LÀNH MẠNH Ở CÁC TRƯỜNG PHỔ THễNG

THÀNH PHỐ BẮC GIANG TRONG ĐIỀU KIỆN HIỆN NAY

3.1 Một số nguyên tắc xây dựng hệ thống giải pháp 72 3.2

3.3

3.4

Những giải pháp: Quản lý xây dựng môi tr-ờng giáo dục lành mạnh ở các tr-ờng phổ thông thành phố Bắc Giang hiện nay

3.2.1-Thực hiện tham m-u với cấp Uỷ Đảng, chính quyền

địa ph-ơng xây dựng cơ chế phối hợp các lực l-ợng

để xây dựng môi tr-ờng giáo dục lành mạnh ở trong

và ngoài nhà tr-ờng

3.2.2-Tổ chức bồi d-ỡng nhận thức, hành động cho mọi

ng-ời về công tác xây dựng môi tr-ờng giáo dục lành mạnh

3.2.3-Thực hiện kế hoạch hoá công tác huy động tiềm

năng xã hội để xây dựng môi tr-ờng giáo dục lành mạnh

3.2.4-Xây dựng quy chế thống nhất phối hợp quản lý xây

dựng môi tr-ờng giáo dục lành mạnh giữ: Gia đình-Nhà tr-ờng-Xã hội để giáo dục học sinh

3.2.5-Phát động phong trào toàn dân tham gia giáo dục,

xây dựng điển hình và nhân điển hình tốt

Mối quan hệ giữa các giải pháp Khảo nghiệm tính khả thi của các giải pháp đề xuất

73

74

76

81

89

96

98

99

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Giáo dục toàn diện là một đòi hỏi của thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm, chăm lo đến sự nghiệp giáo dục, đào tạo Đại hội đại biểu Đảng cộng sản Việt Nam toàn quốc lần thứ VI đã xác định

“Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu” Đại hội đại biểu Đảng cộng sản Việt Nam toàn quốc lần thứ IX tiếp tục khẳng định vị trí “Quốc sách hàng đầu” của giáo dục đào tạo và “Phát triển giáo dục, đào tạo là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá; là điều kiện để phát huy nguồn lực con người, yếu tố cơ bản để phát triển xã hội, tăng trưởng kinh tế nhanh

và bền vững” [4,tr131]

Quan điểm trước sau như một của Đảng và Nhà nước đã khẳng định rõ vị trí, vai trò càng lớn lao của giáo dục đào tạo trong suốt tiến trình cách mạng nước

ta, đồng thời cũng đặt ra cho giáo dục - đào tạo những nhiệm vụ nặng nề, đầy khó khăn thách thức, nhưng rất vẻ vang Luật giáo dục năm 2005 tại Điều 2 - Mục tiêu giáo dục đã ghi rõ: “Mục tiêu giáo dục là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khoẻ, thẩm mỹ, nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và Chủ nghĩa xã hội, hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo

vệ Tổ quốc” [29,tr63] Đào tạo con người xã hội chủ nghĩa không phải chỉ là sản phẩm riêng của một cuộc cách mạng mà phải là sản phẩm chung của các cuộc cách mạng đang diễn ra ở nước ta hiện nay Giáo dục - đào tạo được khẳng định là

“Quốc sách hàng đầu”, là nhân tố quyết định tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội, nhất là khi nhân loại bước vào thế kỷ XXI - thế kỷ của nền kinh tế tri thức, vị trí và vai trò của giáo dục - đào tạo càng được khẳng định rõ nét, nó đã trở thành một sự nghiệp cách mạng to lớn của toàn Đảng, toàn dân, mọi cấp và mọi ngành trong cả nước

Để đảm bảo cho sự nghiệp giáo dục-đào tạo không ngừng phát triển đúng với mục tiêu, đáp ứng được yêu cầu của sự nghiệp cách mạng nước ta hiện nay nói chung, cũng như yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục-đào tạo nói riêng, đòi hỏi mỗi nhà trường phải thường xuyên quan tâm, chăm lo xây dựng các điều kiện cho giáo dục như: Cơ sở vật chất, đội ngũ cán bộ giáo viên, thực hiện chế độ và chính sách, xây dựng môi trường giáo dục,…v…v… Các điều kiện đó chi phối, tác động

và ảnh hưởng lẫn nhau trong suốt quá trình thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ, góp phần nâng cao hiệu quả, chất lượng của giáo dục

1.2 Xuất phát từ vai trò môi trường giáo dục trong việc phát triển nhân cách học sinh

Như chúng ta đã biết quá trình phát triển nhân cách bị chế ước và chi phối bởi bốn yếu tố: Bẩm sinh di truyền; Hoàn cảnh (chính là môi trường); Giáo dục; Hoạt động cá nhân Môi trường trong sạch, thuận lợi là một điều kiện quan trọng tạo cơ hội cho hoạt động giáo dục và tự rèn luyện của học sinh

Chúng ta đã biết: “Bản chất xã hội của con người là tổng hoà các mối quan

hệ xã hội” như Mác đã khẳng định Nhiều thí nghiệm, nhiều sự kiện thực tế cho thấy con người luôn bị chế ước, chi phối bởi nhiều yếu tố tự nhiên, xã hội của môi trường sống Đặc biệt là môi trường sống xã hội càng có ý nghĩa rất quan trọng đối với lứa tuổi học sinh phổ thông, do đó thuật ngữ dân gian từ lâu đã có câu: “Gần mực thì đen, gần đèn thì rạng” Chính vì vai trò của môi trường xã hội trong giáo dục như vậy, cho nên việc quản lý, xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh là một yếu tố rất quan trọng trong việc giáo dục đạo đức cho học sinh

1.3 Xây dựng môi trường giáo dục là trách nhiệm của toàn xã hội, nhà trường

là người chịu trách nhiệm tổ chức phối hợp, tham mưu

Muốn nâng cao hiệu quả, chất lượng giáo dục toàn diện phải có môi trường giáo dục lành mạnh Xây dựng môi trường giáo dục xã hội là trách nhiệm không chỉ của nhà trường mà của toàn bộ các tổ chức nhà nước, đoàn thể quần chúng và các cá nhân, đặc biệt là trách nhiệm của gia đình và các thế hệ lớn tuổi trong xã hội

ở cộng đồng nơi cư trú Tuy nhiên nhà trường phải tham mưu với cấp Uỷ Đảng, chính quyền địa phương và là người chịu trách nhiệm giữ vị trí đầu mối phối hợp trong công tác này, vì nhà trường nắm vững mục tiêu, yêu cầu, nội dung, phương pháp giáo dục

1.4 Thực hiện việc quản lý, tổ chức xây dựng môi trường giáo dục hiện nay chưa đáp ứng yêu cầu trong sự nghệp giáo dục học sinh

Một thực tế ai cũng biết, cơ chế mở cửa, nền kinh tế thị trường có rất nhiều mặt tích cực, đã góp phần tạo ra những thành quả vô cùng to lớn về mọi mặt: Kinh

tế, chính trị, ngoại giao, khoa học, kỹ thuật, đời sống vật chất, văn hoá của toàn xã hội, đúng là “Mỗi ngày bằng 20 năm “ Tuy nhiên, cùng với những mặt tích cực còn có những tiêu cực ảnh hưởng đến sự phát triển nhân cách của một bộ phận xã hội, đặc biệt là thế hệ trẻ Chưa bao giờ trong cuộc sống con người, thế hệ trẻ lại chịu tác động đan xen cùng một lúc giữa cái tốt và cái xấu, giữa cái thiện và cái ác, giữa giá trị tinh thần và vật chất, như hiện nay Học sinh phổ thông là những người dễ nhạy cảm, khát khao với cái mới, nhưng lại thiếu kinh nghiệm, hiểu biết

Vì vậy các em chưa có khả năng lựa chọn những giá trị tốt đẹp, một bộ phận dễ bị chao đảo trước những cám dỗ của cuộc sống Chính xuất phát từ những đặc điểm

đó mà việc tạo ra một môi trường giáo dục lành mạnh, thống nhất tác động giáo dục là một yêu cầu cấp thiết trong giai đoạn hiện nay

Để thực sự môi trường xã hội trở thành một môi trường giáo dục lành mạnh, cần phải có những giải pháp tạo ra sự thống nhất nhằm phát huy mặt tích cực, hạn chế ảnh hưởng tiêu cực đến thế hệ trẻ

Là một cán bộ quản lý trường học, với trách nhiệm và mong muốn có một môi trường giáo dục lành mạnh cho các thế hệ học sinh, những chủ nhân tương lai của đất nước, vì vậy tôi đã lựa chọn đề tài nghiên cứu: “Giải pháp quản lý xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh ở các trường phổ thông thành phố Bắc

Giang”

2 Mục đích nghiên cứu

Xác đinh giải pháp quản lý xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh ở các trường phổ thông của thành phố Bắc Giang để giáo dục học sinh

3 Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Quá trình quản lý xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh để giáo dục học sinh ở các trường phổ thông thành phố Bắc Giang

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Những giải pháp quản lý phối hợp của nhà trường nhằm xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh để giáo dục học sinh ở các trường phổ thông thành phố Bắc Giang

4 Giả thuyết khoa học

Môi trường giáo dục là một tập hợp của nhiều yếu tố, nhiều lực lượng ảnh hưởng đến hoạt động giáo dục, đồng thời nó bị chế ước, chi phối bởi rất nhiều yếu

tố khách quan và chủ quan Chất lượng và hiệu quả của quá trình giáo dục học sinh

sẽ được nâng cao nếu có được những giải pháp quản lý khoa học, đồng bộ, khả thi trong việc phát huy tối đa ảnh hưởng tích cực của các lực lượng giáo dục và toàn

xã hội, hạn chế ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động giáo dục học sinh

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

Đề tài có nhiệm vụ nghiên cứu về những nội dung sau:

5.1 Xác đinh cơ sở lý luận vấn đề quản lý xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh

để giáo dục học sinh ở các trường phổ thông trong giai đoạn hiện nay

5.2 Đánh giá thực trạng công tác quản lý xây dựng môi trường giáo dục để giáo

dục học sinh ở các trường phổ thông thành phố Bắc Giang

5.3 Đề xuất một số giải pháp quản lý xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh để

giáo dục học sinh ở các trường phổ thông thành phố Bắc Giang

6 Giới hạn đề tài

6.1 Do điều kiện về khả năng của bản thân và thời gian, tôi chỉ nghiên cứu vấn đề

quản lý xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh ở các trường phổ thông thành phố Bắc Giang hiện nay

6.2 Đề xuất một số giải pháp quản lý của nhà trường nhằm tạo ra được tính thống

nhất ở cộng đồng trong việc quản lý xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh để giáo dục học sinh ở các trường phổ thông thành phổ Bắc Giang

7 Những luận điểm bảo vệ

7.1 Chất lượng và hiệu quả của môi trường giáo dục lành mạnh, thuận lợi cho giáo

dục học sinh là một quá trình tham gia xây dựng của các lực lượng giáo dục và toàn xã hội, là sự tạo dựng thống nhất tác động giáo dục theo mục tiêu chung xuất phát từ những yêu cầu đòi hỏi của mỗi thời kỳ lịch sử nhất định Chẳng hạn như nước ta hiện nay là yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

và hội nhập quốc tế

7.2 Trong xã hội hiện nay rất đa dạng, phong phú các mối quan hệ theo cơ chế thị

trường thì việc xác định được những giải pháp quản lý phù hợp của nhà trường để xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, đó là cần phải tạo sự đồng bộ, thống nhất cả về nhận thức, ý chí hành động của các lực lượng giáo dục và toàn xã hội, trong đó nhà trường phải là người chủ động, tích cực phối hợp hành động là nhân

tố quan trọng nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả của môi trường giáo dục để giáo dục học sinh

8 Phương pháp nghiên cứu

Quá trình thực hiện đề tài tác giả sử dụng và kết hợp các nhóm phương pháp nghiên cứu:

8.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Đọc và phân tích các tài liệu, các tác phẩm trong và ngoài nước có liên quan đến đề tài Phân loại, hệ thống, khái quát hoá các nội dung về lý luận như: Lý luận

về giáo dục, quản lý nhà trường, quản lý xây dựng môi trường giáo dục, giải pháp quản lý xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh Đọc các văn bản pháp quy,

những quy định của ngành giáo dục đào tạo có liên quan đến việc quản lý xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh Xây dựng cơ sở lý luận cho việc nghiên cứu

đề tài

8.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

8.2.1 Phương pháp điều tra xã hội học

Xây dựng các phiếu điều tra bằng hệ thống câu hỏi để khảo sát các đối tượng cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh, cha mẹ học sinh và cộng đồng

8.2.2 Phương pháp quan sát

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1-PGS-TS-Đặng Quốc Bảo, Kinh tế giáo dục-Một số vấn đề lý luận và thực tiễn- Tập bài giảng-Trường Cán bộ quản lý giáo dục-TW1-Hà Nội-2001 2-PGS-TS-Đặng Quốc Bảo, Quản lý hệ thống giáo dục quốc dân Việt Nam trong sáu thập kỷ (1945-2005)- Quản lý nhà nước về giáo dục Lý luận và

thực tiến-NXB Chính trị quốc gia

3-PGS-TS-Đặng Quốc Bảo, Vấn đề quản lý và việc vận dụng vào quản lý nhà trường-Hà Nội- 2005

4-Bộ giáo dục và đào tạo, Ngành giáo dục-đào tạo thựchiện Nghị quyết trung ương 2 (khoá VIII) và Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ IX-NXB giáo dục 5-Nguyễn Quốc Chí, Những cơ sở lý luận quản lý giáo dục”-Bài giảng-Hà Nội-2005

6-Nguyễn Thị Doan và các tác giả, Các học thuyết- Nhà xuất bản chính trị

quốc gia-1996

7-Phạm Tất Dong-Lê Ngọc Hùng (đồng chủ biên), Xã hội học- NXB Đại học

quốc gia Hà Nội

8-Đảng cộng Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ

VIII-NXB Chính trị quốc gia-Hà Nội 1996

9-Đảng cộng sản Việt Nam, Văn kiện Hội nghị lần thứ hai Ban chấp hành Trung ương khoá VIII-NXB Chính trị quốc gia-Hà Nội-1997

10-Đảng cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ

X-NXB Chính trị quốc gia-Hà Nội-2006

11-TS Đặng Xuân Hải, Vai trò của cộng đồng-xã hội trong giáo dục và quản lý giáo dục- Đề cương bài giảng cho cao học quản lý giáo dục-Hà Nội 2004 12-TS-Đặng Xuân Hải, Mối quan hệ cân bằng động giữa giáo dục đào tạo