Áp dụng các phương pháp tiên tiến trong xác định giá trị doanh nghiệp ở Việt Nam

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ ---LÝ THỊ THU HIỀN ÁP DỤNG CÁC PHƯƠNG PHÁP TIÊN TIẾN TRONG XÁC ĐỊNH GIÁ TRỊ DOANH NGHIỆP Ở VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN TRỊ KINH DOAN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

-LÝ THỊ THU HIỀN

ÁP DỤNG CÁC PHƯƠNG PHÁP TIÊN TIẾN TRONG XÁC ĐỊNH GIÁ TRỊ DOANH NGHIỆP Ở VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN TRỊ KINH DOANH

Hà Nội - 2007

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

-LÝ THỊ THU HIỀN

ÁP DỤNG CÁC PHƯƠNG PHÁP TIÊN TIẾN TRONG XÁC ĐỊNH GIÁ TRỊ DOANH NGHIỆP Ở VIỆT NAM

Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh

Mã số: 60 34 05

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN TRỊ KINH DOANH

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS TS TRẦN THỊ THÁI HÀ

Hà Nội - 2007

MỞ ĐẦU

1 Sự cần thiết của đề tài

Trong chiến lược phát triển nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa của Đảng và Nhà nước ta việc đẩy nhanh quá trình sắp xếp lại doanh nghiệp nhà nước nhằm tăng năng lực cạnh tranh, nâng cao hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp nhà nước và phát triển các thị trường tài chính có ý nghĩa rất quan trọng Điều này có ảnh hưởng lớn đến việc phát triển kinh tế của đất nước Trong quá trình thực hiện theo định hướng trên có thể thấy nổi lên một vấn đề gây nhiều tranh cãi đó là xác định giá trị doanh nghiệp Bên cạnh đó, khi mà khu vực kinh tế tư nhân ở Việt Nam đang ngày càng phát triển cùng với sự hình thành các thị trường tài chính thì việc xác định giá trị doanh nghiệp là một nhiệm vụ thường xuyên của tất cả các nhà đầu tư khi tham gia vào hoạt động kinh doanh

Trong nền kinh tế thị trường, giá cả hàng hoá là tín hiệu quan trọng nhất điều chỉnh hành vi của các bên liên quan Doanh nghiệp cũng được coi như một hàng hoá có thể được mua bán, trao đổi vì vậy nhu cầu đánh giá hay xác định giá trị đối với loại hàng hoá này là một đòi hỏi hoàn toàn tự nhiên Trong hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp, thông tin về giá trị doanh nghiệp

là mối quan tâm của các pháp nhân và thể nhân kinh tế có lợi ích liên quan, gắn bó trực tiếp với các doanh nghiệp đó Hiện nay xác định giá trị doanh nghiệp là một lĩnh vực mới mẻ ở Việt Nam bởi vì nền kinh tế thị trường ở nước ta đang trong quá trình hình thành, các thể chế thị trường liên quan đến quá trình xác định giá trị doanh nghiệp cũng đang được hình thành Trong bối cảnh đó việc lựa chọn các phương pháp xác định giá trị doanh nghiệp vừa phải quan tâm đến những điều kiện cụ thể của nền kinh tế, vừa phải hướng tới những phương pháp hoàn chỉnh hơn để đẩy nhanh quá trình hội nhập kinh tế quốc tế Vì vậy, việc nghiên cứu các phương pháp xác định giá trị doanh

nghiệp, chỉ ra được những điều kiện để xác định được giá trị doanh nghiệp theo thị trường và hướng tới việc tạo ra các điều kiện đó là vấn đề khó và phức tạp nhưng nó sẽ có ý nghĩa về lý luận và thực tiễn đáp ứng được những biến động trong nền kinh tế thị trường hiện nay và trong tương lai Trong giai đoạn cổ phần hoá, định giá doanh nghiệp chính xác theo thị trường có thể có lợi cho Nhà nước và giảm lợi nhuận của nhà đầu tư (ví dụ trong trường hợp tài sản đã khấu hao hết nhưng vẫn còn sử dụng tốt hoặc khi tính đủ giá trị quyền sử dụng đất ) hoặc cũng có thể ngược lại, một doanh nghiệp kinh doanh kém hiệu quả, công nghệ cũ kỹ lạc hậu, chất lượng sản phẩm thấp, bán được là may Vấn đề là áp dụng các phương pháp "tiên tiến" để xác định giá trị doanh nghiệp mà đặc trưng nổi bật của các phương pháp này là

yếu tố thị trường Vì vậy tôi chọn đề tài “Áp dụng các phương pháp tiên tiến trong xác định giá trị doanh nghiệp ở Việt Nam” là đề tài nghiên cứu

cho mình

2 Tình hình nghiên cứu

Kể từ khi Nhà nước ta thực hiện việc chuyển đổi cơ chế quản lý kinh tế,

vấn đề xác định giá trị doanh nghiệp đã được thảo luận rất nhiều, đã có một số lượng lớn các công trình nghiên cứu về vấn đề này ở nhiều cấp độ khác nhau: dưới hình thức bài báo, các sách chuyên khảo, các chuyên đề chuyên sâu và đến cả các đề tài nghiên cứu ở cấp Nhà nước

Dưới đây là một số công trình nghiên cứu trong nước điển hình:

- Phó tiến sĩ Nguyễn Đoàn (1995), “Xác định giá trị doanh nghiệp trong cổ phần hoá ở Việt Nam”, Tạp chí tài chính 1995 (Tháng 5), tr 21-24

- Trần Ngọc Thơ (1996), “Những phương pháp định giá các doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam”, Luận án Phó tiến sĩ Khoa học Kinh tế, Trường đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh

- Hoàng Công Tý (1996), “Hoàn thiện phương pháp định giá đối với doanh nghiệp nhà nước chuyển thành công ty cổ phần”, Luận án Thạc sĩ Khoa học Kinh tế, Trường đại học Tài chính Hà Nội

- Nghiêm Sỹ Thương (2000), Xác định mô hình định giá doanh nghiệp nhà nước trong quá trình cổ phần hoá tại Việt Nam”, Luận án Tiến sĩ Kinh tế, Trường đại học Bách Khoa Hà Nội

- Nguyễn Minh Hoàng (2001), “Phương pháp xác định giá trị doanh nghiệp ở Việt Nam”, Luận án Tiến sĩ Kinh tế, Trường đại học Tài Chính

Hà Nội

Do yêu cầu và mục đích nghiên cứu khác nhau nên các công trình nghiên cứu chủ yếu tập trung vào việc đưa ra hệ thống lý luận cơ bản về các phương pháp xác định giá trị doanh nghiệp cho các doanh nghiệp nhà nước trong quá trình cổ phần hoá ở Việt Nam Trong khi đó hiện nay khu vực kinh tế tư nhân cũng có rất nhiều doanh nghiệp hoạt động theo hình thức công ty cổ phần và việc xác định giá trị doanh nghiệp được coi là một công cụ và mục tiêu quản

lý của tất cả các doanh nghiệp chứ không chỉ riêng với doanh nghiệp nhà nước cổ phần hoá

Mặt khác, trong quá trình cổ phần hoá các doanh nghiệp nhà nước, các phương pháp xác định giá trị doanh nghiệp đang được áp dụng tuy còn có một

số hạn chế nhưng vẫn là những lựa chọn tối ưu, phù hợp với những điều kiện

cụ thể của nền kinh tế Việt Nam Tuy nhiên, các phương pháp này cần được

hoàn thiện trong quá trình phát triển của nền kinh tế thị trường Đề tài “Áp dụng các phương pháp tiên tiến trong xác định giá trị doanh nghiệp ở Việt Nam” nhằm làm rõ các phương pháp xác định giá trị doanh nghiệp, từ

đó đề xuất một số giải pháp để áp dụng được phương pháp xác định giá trị doanh nghiệp tiên tiến cho các doanh nghiệp Việt Nam

3 Mục đích nghiên cứu

Luận văn nhằm đạt được các mục tiêu chủ yếu sau:

- Hệ thống hoá những vấn đề lý luận của việc xác định giá trị doanh nghiệp, nghiên cứu các phương pháp xác định giá trị doanh nghiệp đang được sử dụng phổ biến trên thế giới

- Đánh giá thực trạng việc xác định giá trị doanh nghiệp ở Việt Nam trong thời gian qua, nêu được những ưu điểm và hạn chế của các phương pháp đang được áp dụng ở Việt Nam

- Đưa ra giải pháp để áp dụng được các phương pháp xác định giá trị doanh nghiệp tiên tiến ở Việt Nam

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

a Đối tượng nghiên cứu: Một số phương pháp xác định giá trị doanh

nghiệp trên thế giới và các phương pháp đang được áp dụng hiện nay ở Việt Nam

b Phạm vi nghiên cứu: Luận văn tập trung nghiên cứu về phương pháp

dòng tiền chiết khấu (DCF) và phương pháp đang được áp dụng chủ yếu trong việc xác định giá trị doanh nghiệp ở Việt Nam là phương pháp tài sản

5 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu cơ bản như:

- Duy vật biện chứng và duy vật lịch sử

- Tổng hợp, so sánh, phân tích số liệu

- Thống kê kinh tế, toán tài chính …

- Nghiên cứu mẫu (case study)

6 Dự kiến những đóng góp mới của luận văn

- Làm rõ bản chất của phương pháp dòng tiền chiết khấu (DCF) trong xác định giá trị doanh nghiệp

- Phân tích thực trạng áp dụng các phương pháp xác định giá trị doanh nghiệp ở Việt Nam, chỉ ra được ưu, nhược điểm của các phương pháp đó

- Đề xuất một số giải pháp nhằm tạo điều kiện tiến tới áp dụng phương pháp tiên tiến trong xác định giá trị doanh nghiệp ở Việt Nam

7 Bố cục của luận văn

Không kể phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, luận văn gồm 3 chương:

- Chương 1: Khuôn khổ lý thuyết về các phương pháp xác định giá trị doanh

nghiệp

- Chương 2: Thực trạng áp dụng các phương pháp xác định giá trị doanh

nghiệp ở Việt Nam

- Chương 3: Giải pháp để áp dụng các phương pháp tiên tiến trong xác định

giá trị doanh nghiệp ở Việt Nam

CHƯƠNG 1: KHUÔN KHỔ LÝ THUYẾT VỀ CÁC PHƯƠNG

PHÁP XÁC ĐỊNH GIÁ TRỊ DOANH NGHIỆP

1.1 Khái quát chung về doanh nghiệp và giá trị doanh nghiệp

1.1.1 Khái niệm về doanh nghiệp và giá trị doanh nghiệp

Doanh nghiệp là một tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm mục đích thực hiện các hoạt động kinh doanh Hoạt động kinh doanh được hiểu là việc thực hiện liên tục một, một số hay tất cả các công đoạn của quá trình đầu

tư từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường Doanh nghiệp được quyền tự chủ kinh doanh, lựa chọn nghành nghề, địa bàn, hình thức kinh doanh đầu tư, chủ động mở rộng quy mô và ngành nghề kinh doanh, được Nhà nước khuyến khích ưu đãi và tạo điều kiện thuận lợi tham gia sản xuất cung ứng sản phẩm, dịch vụ công ích

Xét theo mục tiêu hoạt động, doanh nghiệp thường được phân thành hai loại là doanh nghiệp công ích và doanh nghiệp kinh doanh

- Doanh nghiệp công ích là doanh nghiệp được thành lập ra nhằm thực hiện các mục tiêu chính trị xã hội Doanh nghiệp tiến hành hoạt động kinh doanh không vì mục tiêu tối đa hoá lợi nhuận

VD: Doanh nghiệp in đúc tiền, doanh nghiệp sản xuất vũ khí, chân tay giả…

- Doanh nghiệp kinh doanh là doanh nghiệp tiến hành hoạt dộng kinh donah

vì mục tiêu tìm kiếm thu nhập nhằm tối đa hoá lợi nhuận Thuật ngữ

“doanh nghiệp” được trình bày trong bày viết này được hiểu là các doanh nghiệp kinh doanh vì mục tiêu tối đa hoá lợi nhuận

 Đặc điểm của doanh nghiệp

Doanh nghiệp là một tổ chức, một đơn vị kinh tế, doanh nghiệp không phải là một tập hợp các loại tài sản với nhau, nó là một thực thể hoạt động

Khái niệm giá trị doanh nghiệp chỉ được dùng cho những doanh nghiệp đang hoạt động hoặc sẵn sàng hoạt động

Doanh nghiệp là một đơn vị kinh doanh nhưng đồng thời cũng là một hàng hoá, chúng cũng có thể được trao đổi mua bán như những hàng hoá thông thường khác Tuy nhiên doanh nghiệp là một loại hàng hoá đặc biệt bởi vì nó

là một hệ thống phức tạp của nhiều yếu tố cấu thành và mối liên hệ giữa các yếu tố đó (doanh nghiệp có các yếu tố vật chất là các tài sản hữu hình như nhà xưởng máy móc thiết bị đồng thời cũng có các tài sản vô hình như lợi thế thương mại, uy tín kinh doanh…) Giá trị của các yếu tố cấu thành tài sản của doanh nghiệp luôn thay đổi theo thời gian và mỗi doanh nghiệp lại có những đặc thù riêng nên giữa các doanh nghiệp có khác biệt đáng kể

Doanh nghiệp là một tổ chức, một hệ thống và đồng thời là một phần tử trong nền kinh tế Sự tồn tại của doanh nghiệp không chỉ được quyết định bởi các mối quan hệ bên trong doanh nghiệp mà còn bởi mối quan hệ với các yếu

tố bên ngoài trong nền kinh tế như khách hàng, nhà cung cấp… Sự phát triển của doanh nghiệp ở mức độ nào, doanh nghiệp có đạt được mục tiêu lợi nhuận của mình hay không là tuỳ thuộc vào mức độ bền chặt của các mối quan hệ đó với môi trường xung quanh Chính vì vậy sự đánh giá về doanh nghiệp đòi hỏi phải xem xét tất cả các mối quan hệ nói trên

 Giá trị doanh nghiệp

Giá trị doanh nghiệp được xác định bằng nhiều cách khác nhau, có thước

đo giá trị sử dụng sổ sách kế toán, có thước đo giá trị sử dụng những diễn biến thị trường Trong từng trường hợp giá trị khi phân tích đánh giá sẽ căn cứ vào một số điều kiện cụ thể chứ không nhất thiết chỉ căn cứ vào chiến lược, hiệu quả kinh doanh của công ty

Để hiểu rõ các khái niệm về giá trị và vận dụng chúng một cách thích hợp vào mục đích phân tích trong quá trình định giá doanh nghiệp, ta có thể xem xét một số khái niệm cơ bản sau:

- Giá trị sổ sách

Giá trị sổ sách của một tài sản nợ hay tài sản có là giá trị ghi trên bảng cân đối kế toán theo nguyên tắc kế toán được chấp nhận ở mỗi nước Giá trị sổ sách chủ yếu phục vụ cho mục đích kế toán chứ không phải là giá trị kinh tế hiện hành Giá trị sổ sách là một giá trị có tính lịch sử mà vào một thời điểm nhất định nào có nó có thể được đánh giá lại để thể hiện giá thị trường Tuy nhiên, giá trị thị trường luôn thay đổi theo thời gian và những biến động của nền kinh tế nên giá trị sổ sách và giá trị thị trường sẽ thường không đồng nhất

- Giá trị kinh tế và giá trị nội tại

Xét về mặt kinh tế, quá trình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp sẽ sinh ra một luồng tiền thu nhập cho doanh nghiệp và luồng tiền thu nhập này

sẽ quyết định giá trị kinh tế của doanh nghiệp qua đó thể hiện sự thành công hay thất bại của hoạt động sản xuất kinh doanh và được phán ánh vào giá cổ phiếu của doanh nghiệp Giá trị kinh tế là một khái niệm lựa chọn luồng tiền thu nhập Giá trị kinh tế của một hàng hoá được định nghĩa là số tiền mà người mua sẵn sàng trả theo giá trị hiện tại của nó để có được luồng tiền thu nhập dự tính trong tương lai Do vậy, giá trị kinh tế là một khái niệm hướng

về tương lai bao gồm giá trị hoạt động liên tục tức là tài sản đó đang được sử dụng hoặc tiếp tục hoạt động Nó được xác định thông qua việc đánh giá luồng tiền thu nhập trong tương lai và lựa chọn một tỷ lệ chiết khấu đại diện thích hợp để quy chúng về hiện tại Quá trình này thực tế quyết định sự cân bằng của luồng tiền thu nhập trong những khoảng thời gian khác nhau

Mặt khác, việc đánh giá rủi ro của một thực thể kinh doanh được dựa trên các đặc điểm tương đối của thực thể đó do vậy giá trị kinh tế không phải là

tuyệt đối, nó chỉ là kết quả của việc đánh giá rủi ro tương đối dự tính trong tương lai Trên thực tế, giá trị kinh tế có mối quan hệ chặt chẽ với mức độ chấp nhận rủi ro của mỗi cá nhân Do đó, giá trị kinh tế phản ánh giá trị nội tại của một tài sản và đóng vai trò chủ chốt trong việc đưa ra quyết định đầu

tư của mỗi người

- Giá trị thị trường

Giá trị thị trường, còn gọi là giá trị thị trường cân bằng, là giá cả của một tài sản hay tập hợp tài sản khi giao dịch trên thị trường Thị trường cạnh tranh

sẽ giúp người mua và người bán định ra giá trị thị trường phù hợp cho tất cả các loại tài sản hữu hình và vô hình

Giá trị thị trường cũng không phải là giá trị tuyệt đối mà là một thoả thuận nhất thời giữa hai hay nhiều bên Theo một nghĩa nào đó thì các bên giao dịch

sẽ điều chỉnh các đánh giá cá nhân tương ứng đối với giá trị kinh tế của tài sản đủ để đi đến sự nhất trí Cũng giống như giá trị kinh tế, việc thiết lập giá trị thị trường cũng gặp những trở ngại thực tế Chỉ có thể xác định được giá trị thị trường đích thực của một tài sản khi nó thực sự tham gia vào một giao dịch Bởi vậy, trừ khi hàng hoá được mua bán trên thực tế, mọi giá trị thị trường còn lại chỉ mang tính ước lượng và có thể dễ dàng thay đổi theo điều kiện và nhận thức của mỗi bên

Theo cách tiếp cận tài chính, xác định giá trị doanh nghiệp không chỉ dựa vào giá trị tài sản hiện doanh nghiệp đang sở hữu mà quan trọng hơn là khả năng thu lợi nhuận trong tương lai Khả năng này không chỉ phụ thuộc vào khả năng thu lợi nhuận trong quá khứ và hiện tại của doanh nghiệp mà còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác như lợi thế thương mại, uy tín doanh nghiệp,

bí quyết kinh doanh, ngành nghề kinh doanh, khả năng mở rộng thị trường và

sự tác động của các chính sách kinh tế của Nhà nước đối với ngành nghề kinh doanh của doanh nghiệp trong tương lai