Tổ chức sản xuất các chương trình trò chơi truyền hình

Từ thực tiễn của ngành truyền hình đã đặt cho chúng ta những vấn đề cần nghiên cứu và tổng kết về mặt lý luận, trách nhiệm đang dồn lên vai những ng- ời làm truyền hình để luôn không nhữ

Tổ chức sản xuất các ch- ơng trình

trò chơi truyền hình

( khảo sát trên VTV3 đài THVN từ năm 1996-2003)

cán bộ h-ớng dẫn : TS Đinh H-ờng

học viên thực hiện : Vũ Thanh H-ờng

hà nội, tháng 1/2004

Phần mở đầu

1 Tính thời sự và lý do chọn đề tài

Trong thời đại bùng nổ thông tin hiện nay, vai trò của vô tuyến truyền hình ngày càng trở nên quan trọng Nó đã khẳng định mình không chỉ nh- một ph- ơng tiện thông tin đại chúng hữu hiệu mà còn là công cụ

đắc lực trong việc tuyên truyền, giáo dục và giải trí

Nếu nh- trên thế giới, cùng với sự phát triển của khoa học và công nghệ vào đầu những năm 30 của thế kỷ XX, truyền hình ra đời với sự đánh dấu của một loại hình dịch vụ mới xuất hiện chỉ với tiêu chuẩn phát sóng

240 dòng ở 25 khuôn hình trong một giây, thì ngày nay truyền hình đã phát triển một cách v- ợt bậc về chất l- ợng truyền dẫn phát sóng và nội dung phong phú đa dạng ở Việt Nam, tuổi đời của truyền hình Việt Nam mới được hơn 30 năm, từ hai chiếc camera “ngựa trời” ph²t hình thử nghiệm ngày 7/9/1970, đến nay ngành truyền hình Việt Nam đã có b- ớc phát triển v- ợt bậc về trang thiết bị và công nghệ sản xuất các ch- ơng trình Chỉ tính riêng 5 kênh của Truyền hình Việt Nam là VTV1, VTV2, VTV3, VTV4 và VTV5 (ch- ơng trình tiếng dân tộc) thì tổng thời l- ợng mỗi ngày phát sóng đã lên đến 61,5 giờ/ngày Riêng VTV3 chiếm 18 giờ phát sóng/ngày Trong đó mảng trò chơi truyền hình mới đ- ợc đ- a vào sản xuất trong vòng 7 năm với nhiều bỡ ngỡ và khó khăn nh- ng lại hứa hẹn nhiều khả năng phát triển trong t- ơng lai

Nếu lấy một khung ch- ơng trình phát sóng của VTV3 năm 2003 (có thể lấy cụ thể lịch phát sóng của Đài THVN trên kênh VTV3 từ ngày 4/11/2002 đến 1/12/2002 (trong 4 tuần) thì tổng thời l- ợng phát sóng các ch- ơng trình là 30.240 phút/tháng, bằng 504 giờ/tháng trong đó thời l- ợng phát sóng các ch- ơng trình trò chơi truyền hình là 56 giờ/tháng chiếm

11,11% tổng thời l- ợng phát sóng Các ch- ơng trình phim, sân khấu là 104 giờ/tháng chiếm 20,63%, thời l- ợng phát sóng các ch- ơng trình ca nhạc, th- giãn là 39 giờ/tháng chiếm 7,73% còn lại là các ch- ơng trình tổng hợp khác nh- phim tài liệu, các chuyên mục, thể thao, các ch- ơng trình gặp

gỡ và đối thoại, tạp chí, tin tức Nh- vậy, các ch- ơng trình trò chơi truyền hình chiếm một thời l- ợng đáng kể trong tổng thời l- ợng phát sóng của kênh giải trí thông tin - kinh tế VTV3 và đóng góp quan trọng vào chất l- ợng làn sóng truyền hình

Không phải ngẫu nhiên mà trong bảng điều tra xã hội học của Trung tâm nghiên cứu d- luận xã hội (Ban T- t- ởng văn hoá TW) với vùng dân c- sinh sống: thành thị 50%, nông thôn 49%, miền núi 5%, trong đó dân tộc Kinh 95%, dân tộc ít ng- ời 5%, nam giới là 62%, nữ giới 38%, theo lứa tuổi d- ới 30 là 34%, tuổi từ 31 đến 45 là 29% và tuổi trên 45 là 37% thì trong nhóm các ch- ơng trình đ- ợc khán giả quan tâm, xếp thứ tự chênh lệch giữa từng ch- ơng trình trò chơi truyền hình với các chuyên mục lớn khác nh- thời sự, phim truyện, thể thao, ca nhạc thì tên tuổi của một số ch- ơng trình trò chơi truyền hình cụ thể đã đ- ợc đ- a vào so sánh và bình chọn với số l- ợng khán gỉa yêu thích rất cao Trong đó, số các ch- ơng trình

đ- ợc số ng- ời từ 5% trở lên cho là ch- ơng trình yêu thích nhất của mình có: “Chiếc nón kỳ diệu” chiếm 37%, “Đường lên đỉnh Olympia” chiếm 22% , “ở nh¯ chủ nhật” chiếm 16 % v¯ “H¯nh trình văn ho²” chiếm 13 % Thực sự chỉ với từng ch- ơng trình trò chơi truyền hình cụ thể đ- ợc đem ra

so sánh với cả một chuyên mục lớn với rất nhiều ch- ơng trình vệ tinh nhỏ xung quanh đã là hạnh phúc lớn lao đối với những ng- ời thực hiện chứ còn ch- a nói đến sự yêu thích và hâm mộ của khán giả Đây là nguồn động viên lớn tiếp sức cho công tác tổ chức sản xuất các ch- ơng trình trò chơi

truyền hình càng cần quy mô và khoa học hơn nữa nhằm nâng cao chất

l- ợng, phục vụ khán giả cả n- ớc

Nhân dịp tới thăm Đài Truyền hình Việt Nam năm 1997, nguyên Tổng bí thư Đỗ Mười đ± ph²t biểu: “M°ng gi°i trí luôn l¯ nhu cầu rất lớn của khán giả và ngày càng phải đáp ứng cao hơn Đảng và Chính phủ luôn th- ờng xuyên động viên, khuyến khích sức sáng tạo, tìm tòi những ch- ơng trình văn hoá và thể thao có sức tập hợp quần chúng, nhất là lớp trẻ Trong lĩnh vực này, cần chú ý giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc, chống xa hoa lãng phí, xu hướng lai căng, tây ho²” Như vậy, việc cho ra đời thêm nhiều ch- ơng trình trò chơi truyền hình mang tính giải trí và giáo dục cao vừa là trách nhiệm vừa là việc thử sức của những ng- ời làm truyền hình trong một lĩnh vực còn khá mới mẻ với công chúng Việt Nam Trong đó ý nghĩa của công tác tổ chức sản xuất đòi hỏi một trách nhiệm nặng nề và nghiêm túc cần đ- ợc nghiên cứu và ứng dụng có hiệu quả

Là kênh truyền hình quốc gia với nhiệm vụ nâng cao và phổ biến các ch- ơng trình thể thao, giải trí và thông tin kinh tế, ngay từ khi mới thành lập năm 1996, với đội ngũ những ng- ời thực hiện vẻn vẹn có 9 nhân lực chủ yếu đ- ợc bổ sung từ nhiều Ban biên tập và các bộ phận khác nhau trong Đài truyền hình, Ban lãnh đạo VTV3 lúc bấy giờ đã có định h- ớng mở ra nhiều chuyên mục giải trí với ý t- ởng xây dựng các ch- ơng trình trò chơi truyền hình Từ những b- ớc sơ khởi đó, đến nay đội ngũ những ng- ời thực hiện các ch- ơng trình trò chơi truyền hình ngày càng lớn mạnh và không ngừng nâng cao về chất l- ợng và nghiệp vụ Số l- ợng cán bộ - phóng viên, biên tập viên hiện nay của Ban Thể thao - giải trí - thông tin kinh tế là hơn 100 ng- ời, cho thấy sự lớn mạnh của đội ngũ những ng- ời làm công tác thông tin giải trí và sự quan tâm của Lãnh đạo Đài Truyền hình Việt Nam đối với mảng tuyên truyền này

Từ thực tiễn của ngành truyền hình đã đặt cho chúng ta những vấn đề cần nghiên cứu và tổng kết về mặt lý luận, trách nhiệm đang dồn lên vai những ng- ời làm truyền hình để luôn không những có thêm nhiều ch- ơng trình hay, sinh động, bổ ích mang tính giáo dục và t- t- ởng tốt mà còn luôn tạo ra một cách thức tổ chức sản xuất ch- ơng trình khoa học, hiện đại mang tính chuyên nghiệp hoá

Vai trò của công tác tổ chức sản xuất trong các ch- ơng trình trò chơi truyền hình ngày càng đ- ợc coi trọng và chuyên môn hoá từng khâu sản xuất để nâng cao chất l- ợng các ch- ơng trình phát sóng phục vụ nhân dân Một ch- ơng trình trò chơi truyền hình hấp dẫn chỉ có thể đ- ợc thực hiện từ một đội ngũ sản xuất chuyên nghiệp, sáng tạo bên cạnh công tác tổ chức sản xuất dày dặn kinh nghiệm chuyên môn và vững vàng về t- t- ởng chính trị

Cùng với tốc độ phát triển nhanh chóng của ph- ơng tiện kỹ thuật, các ch- ơng trình truyền hình ngày càng trở nên phong phú hơn Một loạt ch- ơng trình mới đã ra đời trong đó có các ch- ơng trình trò chơi truyền hình Những ch- ơng trình này đã thu hút sự chú ý của đông đảo công chúng nhân dân, b- ớc đầu khẳng định đ- ợc chỗ đứng trong lòng khán giả

và bởi vậy nó đặt ra cho lý luận truyền hình một đối t- ợng nghiên cứu mới

Vì vậy, một nhiệm vụ cấp thiết đặt ra là nghiên cứu những quy luật và

đặc điểm của hình thức mới, nghiên cứu, khảo sát những thế mạnh của các trò chơi truyền hình, tìm ra những h- ớng phát triển cho công tác tổ chức sản xuất các ch- ơng trình trò chơi truyền hình - một công việc có ý nghĩa quan trọng quyết định sự hấp dẫn và thành công của một ch- ơng trình

Các ch- ơng trình trò chơi truyền hình ngày càng phát triển, nh iều đề tài mới, hình thức mới đ- ợc cập nhật cùng với sự phát triển của công nghệ

và kỹ thuật hiện đại Diện phủ sóng của các ch- ơng trình trò chơi truyền hình không chỉ dừng lại ở một địa ph- ơng, một quốc gia mà nó đã lan rộng

và toả khắp năm châu bốn biển, mang đến một phong thái mới và cách thức sản xuất mới đối với những ng- ời làm truyền hình Hơn lúc nào hết với c- ờng độ sản xuất cao, với khung ch- ơng trình cố định đã đ- ợc phê duyệt,

đội ngũ sản xuất không nhiều vậy thì công tác tổ chức sản xuất ch- ơng trình trò chơi truyền hình chỉ có thể đáp ứng tốt khi guồng máy thực hiện

đồng bộ và có kế hoạch khoa học

Tổ chức sản xuất một ch- ơng trình trò chơi truyền hình là một công việc tổng hợp bao gồm việc lên kế hoạch về nội dung t- t- ởng cho từng ch- ơng trình trò chơi, vừa là sợi dây liên hệ - khích thích sự sáng tạo giữa các thành viên trong nhóm thực hiện cùng một trách nhiệm, nghĩa vụ, quyền lợi để đạt đ- ợc mục đích sáng tạo và sản xuất nên các ch- ơng trình trò chơi truyền hình

Tuy mới định hình và phổ biến trên kênh truyền hình VTV3 đ- ợc 7 năm, nh- ng thực chất các ch- ơng trình trò chơi truyền hình đã xuất hiện trên thế giới từ rất lâu với đầy đủ tính lý luận, kinh nghiệm và thực tế sản xuất Cho đến nay, ở Việt Nam ch- a có công trình khoa học tầm cỡ nào nghiên cứu và đánh giá về công tác tổ chức sản xuất ch- ơng trình trò chơi truyền hình Với hơn 7 năm kinh nghiệm sản xuất, do vậy đến nay việc cung cấp cho các cơ quan báo chí một sự định giá, phân tích và tổng kết khách quan về sự cần thiết và vai trò quan trọng của công tác tổ chức sản xuất ch- ơng trình trò chơi truyền hình là hết sức cần thiết và quan trọng để góp phần nâng cao chất l- ợng các ch- ơng trình trò chơi phát sóng trên VTV3 Đài Truyền hình Việt Nam

Để đáp ứng nhu cầu phát triển của ngành truyền hình và việc nghiên cứu kỹ luỡng công tác tổ chức sản xuất ch- ơng trình trò chơi truyền hình

một cách khách quan, khoa học, thiết nghĩ đây chính là thời điểm thích hợp

và cần thiết để đúc rút lại kinh nghiệm tổ chức, rút ra từ thực tiễn và lý luận

để có một ph- ơng pháp nghiên cứu đúng đắn và hiệu quả

Tác giả luận văn có cơ hội đ- ợc trực tiếp tham gia vào công tác tổ chức sản xuất các ch- ơng trình trò chơi truyền hình tại Ban Thể thao - giải trí - thông tin kinh tế từ những năm đầu tiên khi áp dụng thử ngh iệm một

số ch- ơng trình trò chơi mới, và liên tục cho đến nay là tròn 7 năm, tôi tự ý thức đ- ợc rằng công tác tổ chức sản xuất ngày càng trở nên ngày càng quan trọng và cần thiết trong sự phát triển chung của ngành truyền hình cả n- ớc Chính vì vậy, đối với tôi, đây là đề tài trăn trở để nghiên cứu với nhiều thuận lợi cũng nh- khó khăn về thực tế công việc đ- ợc giao

Qua nghiên cứu này hy vọng từ đây sẽ là căn cứ giúp cho các cơ quan thông tấn báo chí nói chung và các Đài Phát thanh - Truyền hình địa ph- ơng và khu vực, các chuyên ngành đào tạo báo hình nói riêng có thêm nguồn t- liệu, lý thuết, tính khoa học và thực tiễn để bổ sung cho hệ thống

lý luận hoàn chỉnh hơn với vị trí đặc biệt quan trọng của công tác sản xuất ch- ơng trình trò chơi truyền hình trong thời gian tới

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn

Mục đích nghiên cứu của luận văn là tìm hiểu công tác tổ chức sản xuất các ch- ơng trình trò chơi truyền hình nh- một hình thức báo chí mới xuất hiện, những thế mạnh của nó trong việc thu hút khán giả truyền hình,

đi sâu phân tích những đặc điểm của kịch bản và cách thức tổ chức thực hiện ch- ơng trình, tìm đối t- ợng tham gia phù hợp, chuẩn bị đạo cụ minh hoạ, liên hệ cố vấn chuyên môn và hệ thống cộng tác viên đắc lực, tập luyện

và tổ chức buổi ghi hình tại tr- ờng quay và hiện tr- ờng, chu toàn khâu hậu

kỳ và dựng băng phát sóng Trên cơ sở khảo sát một số ch- ơng trình trò

chơi truyền hình đã và đang phát sóng trên kênh VTV3 để đ- a ra những nhận định, phân tích và đề xuất các giải pháp nâng cao chất l- ợng ch- ơng trình trò chơi truyền hình nói chung Chúng tôi sẽ tập trung vào nghiên cứu

đối t- ợng chủ yếu là đặc tr- ng của công việc tổ chức sản xuất: nêu bật sự khác biệt giữa công việc tổ chức đặc biệt này với việc sản xuất những ch- ơng trình báo hình khác; nhấn mạnh vai trò và vị trí của việc tổ chức khoa học nhằm nâng cao chất l- ợng và hiệu quả trong việc sản xuất và dàn dựng trò chơi truyền hình, sự phối hợp nhịp nhàng và đồng bộ giữa từng thành viên trong êkíp làm và phân tích cách xây dựng kịch bản chính và kịch bản chi tiết Từ đó đề xuất, kiến nghị những h- ớng đi thích hợp trong

điều kiện hiện nay

Công việc tổ chức sản xuất một ch- ơng trình trò chơi truyền hình

đ- ợc lấy cụ thể từ một ch- ơng trình thông qua nhóm thực hiện trực tiếp Từ

đó so sánh, khái quát và nêu bật chức danh và vai trò của tùng thành viên trong nhóm Trò chơi truyền hình là ch- ơng trình đòi hỏi sự làm việc có tính tập thể cao nhất so với các ch- ơng trình báo hình khác Có thể ví êkíp thực hiện nh- một chiếc đồng hồ, vậy thì chiếc đồng hồ chỉ hoạt động tốt khi từng chiếc đinh vít đ- ợc vận hành và khởi động liên tục Do vậy công tác tổ chức sản xuất khoa học và đ- ợc nghiên cứu, ứng dụng một cách khoa học và chuyên nghiệp là để thúc đẩy mỗi phần việc đ- ợc giao của chính từng khâu sản xuất làm việc sáng tạo và hiệu quả là hết sức quan trọng

Từng b- ớc rút kinh nghiệm và mày mò học hỏi từ những ch- ơng trình trò chơi truyền hình khác đ- ợc phát sóng trên nhiều kênh của đài Truyền hình Việt Nam, kết hợp với việc học tập và luôn theo sát mỗi b- ớc tiến bộ của các ch- ơng trình trò chơi truyền hình n- ớc ngoài, đó là yêu cầu bắt buộc của những ng- ời tham gia sản xuất ch- ơng trình trò chơi truyền hình Với công việc tổ chức sản xuất, thì việc làm này càng có ý nghĩa để

từng ch- ơng trình sau lại có cái mới, tiến bộ và khắc phục nh- ợc điểm của ch- ơng trình tr- ớc Sự tham gia nhiệt tình của khán giả sẽ là th- ớc đo chính xác nhất cho tính hấp dẫn của các ch- ơng trình trò chơi truyền hình Chỉ có một ch- ơng trình trò chơi hay, hấp dẫn với nội dung bổ ích phong phú, ng- ời chơi thông minh, ng- ời dẫn ch- ơng trình duyên dáng ứng xử nhanh,

và đằng sau đó là việc tổ chức sản xuất hợp lý khoa học mới làm nên diện mạo một ch- ơng trình trò chơi hấp dẫn Công việc tổ chức sản xuất luôn là công việc thầm lặng không xuất hiện ồn ào trên màn hình, không cố định những quy chuẩn nhất định mà để đạt hiệu quả thì đó luôn là công việc cẩn trọng, nhìn xa trông rộng, có kiến thức khoa học xã hội rộng lớn với việc thấm nhuần những chủ tr- ơng, t- t- ởng của Đảng và Nhà n- ớc và đặc biệt

là sự nhạy cảm chính trị Mối quan hệ của công tác tổ chức sản xuất một ch- ơng trình trò chơi là hết sức lớn, không chỉ bao hàm sự quan hệ giữa thành viên trực tiếp tham gia trong nhóm sản xuất mà có còn bao hàm nhiều khâu liên quan khác với đồng nghiệp, khán giả, những ng- ời tham gia chơi, các nhà khoa học, xã hội học, những nhà nghiên cứu tham gia cố vấn cho ch- ơng trình Đó vừa là mục đích của những ng- ời nghiên cứu và làm công việc tổ chức sản xuất ch- ơng trình trò chơi mà cũng là mục đích của luận văn này

3 ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn

Luận văn này mong muốn không chỉ là một đóng góp cho lý luận báo chí truyền hình về một hình thức mới mẻ trên truyền hình Việt Nam mấy năm gần đây và đang có xu h- ớng phát triển những năm tiếp theo Mà

hy vọng rằng những kết quả nghiên cứu và những đề xuất của luận văn sẽ giúp cho những ng- ời sản xuất trò chơi truyền hình, nhìn lại một cách có hệ thống cách tổ chức hợp lý, hiệu quả và logic cho một số dạng ch- ơng trình

trò chơi truyền hình để có những cải tiến nâng cao chất l- ợng trong t- ơng lai

Là một công trình nghiên cứu b- ớc đầu phân tích, đánh giá và so sánh tổng quát dựa trên các chứng cứ, tài liệu, các ch- ơng trình thực tiễn, khoa học và khách quan Do vậy, nó sẽ là cơ sở lý luận có giá trị lý luận và thực tiễn nhất định cho các Đài phát thanh và truyền hình cả n- ớc áp dụng sản xuất ch- ơng trình trò chơi truyền hình, là cơ sở giúp cho công tác đào tạo báo hình trong các khoa báo chí tại một số tr- ờng đại học có thêm tính

lý thuyết và thực tiễn cụ thể qua từng ch- ơng trình trò chơi truyền hình đã

và đang phát sóng

Hoạt động thực tiễn của ngành truyền hình 33 năm qua cho thấy công tác tổ chức sản xuất các ch- ơng trình truyền hình nói chung và thể loại trò chơi truyền hình nói riêng th- ờng đ- ợc hình thành một cách tự phát, mang đậm màu sắc cảm tính, thiếu sự đào tạo, nghiên cứu và ứng dụng để tổ chức một cách khoa học Có thể đây là một trong nhiều nguyên nhân quan trọng khiến chất l- ợng của các ch- ơng trình trò chơi truyền hình nói riêng và các ch- ơng trình truyền hình nói chung ch- a đáp ứng đ- ợc nhu cầu đông đảo của khán giả Riêng các ch- ơng trình trò chơi truyền hình lại mới ra đời ở Việt Nam trên kênh VTV3 ch- a lâu do một nhóm vài êkíp khác nhau thuộc Ban Thể thao - giải trí - thông tin kinh tế thực hiện, kinh nghiệm thiếu và phần lớn là sự học hỏi, rút kinh nghiệm từ các ch- ơng trình trò chơi truyền hình của thế giới qua băng hình, với một buổi tập d- ợt thử ch- ơng trình cũng với phóng viên, biên tập viên của Nhật Bản và Pháp sang cùng trực tiếp h- ớng dẫn Các trò chơi truyền hình của ta th- ờng đ- ợc lấy từ mô hình trò chơi truyền hình của những nơi có công nghệ sản xuất trò chơi đầy kinh nghiệm là Nhật Bản, Pháp và Mỹ, Tây Ban Nha theo khung ch- ơng trình cố định