Soạn bài Nghị luận về một vấn đề tư tưởng, đạo lí lớp 9 I. Tìm hiểu bài nghị luận về một vấn đề tư tưởng, đạo lí _ Đọc văn bản và trả lời các câu hỏi: a. Văn bản “Tri thức là sức mạnh” nói về vai trò của tri thức và người trí thức trong đời sống xã hội. b. Văn bản này có thể chia ra làm bố cục ba phần: + Phần một: Nêu ra vấn đề “Tri thức là sức mạnh” + Phần hai: Lập luận chứng minh tri thức là sức mạnh bằng những luận cứ chặt chẽ + Phần ba: Phê phán những con người chưa biết quý trọng tri thức và sử dụng tri thức không đúng mục đích. Các lập luận đều nhằm chứng minh cho luận điểm “Tri thức là sức mạnh”, chúng có tác dụng bổ sung, hỗ trợ và phát triển ý, làm cho bài nghị luận tăng thêm sức thuyết phục. c. Các câu mang luận điểm trong bài: + “Tri thức là sức mạnh” + “Rõ ràng người có tri thức thâm hậu có thể làm được những việc mà nhiều người khác không làm nổi” + “Tri thức là sức mạnh của cách mạng” + “Tri thức có sức mạnh to lớn nhưng đáng tiếc là còn không ít người chưa biết quý trọng tri thức”…. d. Văn bản đã sử dụng phép lập luận chứng minh để tạo ra sức thuyết phục cho luận điểm được nêu. e. Điểm khác nhau giữa nghị luận về một tư tưởng đạo lí với nghị luận về sự việc, hiện tượng đời sống xã hội: + Nghị luận về tư tưởng đạo lí là sự giải thích, chứng minh, đối chiếu, phân tích…làm sáng tỏ một tư tưởng đạo lí nào đó, qua đó khẳng định tư tưởng quan niệm của người viết + Nghị luận về hiện tượng của cuộc sống là từ một sự việc, hiện tượng nào đó của đời sống thì người viết sẽ nêu ra những vấn đề mang tính tư tưởng, đạo lí. soan bai nghi luan ve mot tu tuong dao ly II. Luyện tập Đọc văn bản và trả lời câu hỏi: a. Văn bản trên thuộc loại nghị luận về một tư tưởng, đạo lí. b. Văn bản nghị luận về vấn đề thời gian và vai trò của thời gian đối với cuộc sống của con người. _ Luận điểm chính của bài nghị luận: + Thời gian là sự sống + Thời gian là thắng lợi + Thời gian là tiền + Thời gian là tri thức.
Trang 1Ti t 108 ết 108
Trang 2 Vấn đề thuộc lĩnh vực tư tưởng XH.
I Tìm hiểu bài nghị luận về một vấn
đề tư tưởng, đạo lí.
1 Bài tập
V n b n: ăn bản: ản: "Tri th c l s c m nh" ức là sức mạnh" à sức mạnh" ức là sức mạnh" ạnh"
Giá tr c a tri th c ị của tri thức ủa tri thức ức
khoa h c v ngu i trí th c trong s phát ọc và nguời trí thức trong sự phát à nguời trí thức trong sự phát ời trí thức trong sự phát ức ự phát
tri n c a XH ển của XH ủa tri thức
* V n ấn đề nghị luận: đề nghị luận: ngh lu n: ị của tri thức ận:
Trang 3- B i v n có b c c ba ph n:à nguời trí thức trong sự phát ăn bản: ố cục ba phần: ục ba phần: ần:
+ M b i ( o n 1): Nêu v n ở bài (đoạn 1): Nêu vấn đề à nguời trí thức trong sự phát đ ạn 1): Nêu vấn đề ấn đề nghị luận: đề nghị luận:
+ Thân b i ( o n 2,3): L m sáng t v n à nguời trí thức trong sự phát đ ạn 1): Nêu vấn đề à nguời trí thức trong sự phát ỏ vấn ấn đề nghị luận:
đề nghị luận:
+ K t b i ( o n 4): K t thúc v m r ng ết bài (đoạn 4): Kết thúc và mở rộng à nguời trí thức trong sự phát đ ạn 1): Nêu vấn đề ết bài (đoạn 4): Kết thúc và mở rộng à nguời trí thức trong sự phát ở bài (đoạn 1): Nêu vấn đề ộng
v n ấn đề nghị luận: đề nghị luận:
* B c c v n b n: ố cục ba phần: ục ba phần: ăn bản: ản:
Trang 4: Nêu v n ấn đề nghị luận: đề nghị luận: à nguời trí thức trong sự phát b n lu n ận:
- N i dung v n ộng ấn đề nghị luận: đề nghị luận: :
+Tri th c l s c m nh ức à nguời trí thức trong sự phát ức ạn 1): Nêu vấn đề
+Ai có tri th c ng ức ười trí thức trong sự phát đ i ó có
s c m nh ức ạn 1): Nêu vấn đề
*M b i ở bài (đoạn 1): Nêu vấn đề à nguời trí thức trong sự phát
Trang 5
(Câu 1):Tri th c l s c m nh.ức à nguời trí thức trong sự phát ức ạn 1): Nêu vấn đề
(Câu 2 đết bài (đoạn 4): Kết thúc và mở rộng n câu 8): tri th c c u ức ức
m t cái máy kh i s ph n m t ộng ỏ vấn ố cục ba phần: ận: ộng đố cục ba phần:ng ph ết bài (đoạn 4): Kết thúc và mở rộng
li u.ệu
*Thân b i: ài: L m sáng t v n à nguời trí thức trong sự phát ỏ vấn ấn đề nghị luận: đề nghị luận:
+ D n ch ng ẫn chứng ức
+Lu n i m ận: đ ển của XH
- o n 2Đoạn 2 ạn 1): Nêu vấn đề
+Kh ng ẳng định lại luận điểm (Câu 9,10) đị của tri thức nh l i lu n i m (Câu 9,10)ạn 1): Nêu vấn đề ận: đ ển của XH
Trang 6- o n 3:Đoạn 2 ạn 1): Nêu vấn đề
+ Lu n i m ận: đ ển của XH (Câu 1):Tri th c c ng l s c ức ũng là sức à nguời trí thức trong sự phát ức
m nh c a cách m ng.ạn 1): Nêu vấn đề ủa tri thức ạn 1): Nêu vấn đề
(Các câu còn l i):ạn 1): Nêu vấn đề Nói v vi c ề nghị luận: ệu Bác H ã thu hút nhi u nh trí th c l n ồ đã thu hút nhiều nhà trí thức lớn đ ề nghị luận: à nguời trí thức trong sự phát ức ớn
theo Người trí thức trong sự phát i tham gia óng góp cho cu c đ ộng
kháng chi n ch ng Pháp, ch ng M v công ết bài (đoạn 4): Kết thúc và mở rộng ố cục ba phần: ố cục ba phần: ĩ và công à nguời trí thức trong sự phát
cu c xây d ng ộng ự phát đấn đề nghị luận: ướn t n c
+ D n ch ngẫn chứng ức
Trang 7*K t b i: ết bài (đoạn 4): Kết thúc và mở rộng à nguời trí thức trong sự phát K t thúc v m r ng v n ết bài (đoạn 4): Kết thúc và mở rộng à nguời trí thức trong sự phát ở bài (đoạn 1): Nêu vấn đề ộng ấn đề nghị luận: đề nghị luận:
không bi t quý tr ng tri th c, s ết bài (đoạn 4): Kết thúc và mở rộng ọc và nguời trí thức trong sự phát ức ử
Trang 8Tri th c l s c m nh.ức à nguời trí thức trong sự phát ức ạn 1): Nêu vấn đề
Tri th c c ng l s c ức ũng là sức à nguời trí thức trong sự phát ức
m nh c a cách m ng.ạn 1): Nêu vấn đề ủa tri thức ạn 1): Nêu vấn đề
Phê phán m t s ngộng ố cục ba phần: ười trí thức trong sự phát i không
bi t quý tr ng tri th c, s d ng ết bài (đoạn 4): Kết thúc và mở rộng ọc và nguời trí thức trong sự phát ức ử ục ba phần:
tri th c không úng chức đ ỗ
Tri th c úng l ức đ à nguời trí thức trong sự phát
s c m nh.ức ạn 1): Nêu vấn đề
Trang 9* Các câu có lu n i m: ận điểm: điểm: ểm:
- 4 câu đần: u: “ Nh khoa h c ng à nguời trí thức trong sự phát ọc và nguời trí thức trong sự phát ười trí thức trong sự phát i Anh …tư ư t
t ưở bài (đoạn 1): Nêu vấn đề ng y ấn đề nghị luận:
- Câu đần: u v hai câu k t o n 2: “Tri th c úng à nguời trí thức trong sự phát ết bài (đoạn 4): Kết thúc và mở rộng đ ạn 1): Nêu vấn đề ức đ
l s c m nh”, “Rõ r ng ng à nguời trí thức trong sự phát ức ạn 1): Nêu vấn đề à nguời trí thức trong sự phát ười trí thức trong sự phát i có tri th c thâm ức
- Câu m ở bài (đoạn 1): Nêu vấn đề đần: đ ạn 1): Nêu vấn đề u o n 3: “Tri th c c ng l s c ức ũng là sức à nguời trí thức trong sự phát ức
m nh c a CM” ạn 1): Nêu vấn đề ủa tri thức
- Câu m ở bài (đoạn 1): Nêu vấn đề đần: u v câu k t o n 4: “Tri th c có à nguời trí thức trong sự phát ết bài (đoạn 4): Kết thúc và mở rộng đ ạn 1): Nêu vấn đề ức …tư tri th c”, “ H không bi t ức ọc và nguời trí thức trong sự phát ết bài (đoạn 4): Kết thúc và mở rộng …tư ĩ và công l nh v c” ự phát
=> T t c các câu lu n i m ã nêu rõ r ng, ất cả các câu luận điểm đã nêu rõ ràng, ả các câu luận điểm đã nêu rõ ràng, ận điểm đã nêu rõ ràng, điểm đã nêu rõ ràng, ểm đã nêu rõ ràng, điểm đã nêu rõ ràng, à sức mạnh"
d t khoát ý ki n c a ng ức là sức mạnh" ết 108 ủa người viết về vấn đề ười viết về vấn đề i vi t v v n ết 108 ề vấn đề ất cả các câu luận điểm đã nêu rõ ràng, điểm đã nêu rõ ràng, ề vấn đề .
Trang 10* Phép l p lu n ch y u: Ch ng minh ận điểm: ận điểm: ủ yếu: Chứng minh ếu: Chứng minh ứng minh
Dùng s th c th c t ự phát ự phát ự phát ết bài (đoạn 4): Kết thúc và mở rộng đển của XH nêu v n ấn đề nghị luận: đề nghị luận: ư t
tưở bài (đoạn 1): Nêu vấn đềng, phê phán t tư ưở bài (đoạn 1): Nêu vấn đềng không bi t ết bài (đoạn 4): Kết thúc và mở rộng
tr ng tri th c, dùng sai m c ích.ọc và nguời trí thức trong sự phát ức ục ba phần: đ
Trang 11NL về một sự việc ,
hiện tượng đời sống NL về một vấn đề tư tưởng đạo lí
-Từ một sự việc,
hiện tượng đời sống
mà nêu ra những
vấn đề tư tưởng
Từ tư tưởng, đạo lí sau khi đã giải thích, phân tích thì dung
sự thật đời sống để chúng minh-> khẳng định hay phủ định
vấn đề
* S khác nhau: ự khác nhau:
Trang 122 K t lu n: ếu: Chứng minh ận điểm: Ghi nh - SGK ớ- SGK :
- Yêu c u v n i dung ầu về nội dung ề nội dung ội dung c a b i ngh lu n ủa tri thức à nguời trí thức trong sự phát ị của tri thức ận:
n y l ph i l m sáng t các v n à nguời trí thức trong sự phát à nguời trí thức trong sự phát ản: à nguời trí thức trong sự phát ỏ vấn ấn đề nghị luận: đề nghị luận: ư t
t ưở bài (đoạn 1): Nêu vấn đề ng, đạn 1): Nêu vấn đề o lý b ng các cách gi i thích, ằng các cách giải thích, ản:
ch ng minh, so sánh, ức đố cục ba phần: i chi u, phân tích, ết bài (đoạn 4): Kết thúc và mở rộng
ch ra ch úng hay ch sai c a m t t
đển của XH ỉ ra chỗ đúng hay chỗ sai của một tư ỗ đ ỗ ủa tri thức ộng ư
t ưở bài (đoạn 1): Nêu vấn đề ng n o ó, nh m kh ng à nguời trí thức trong sự phát đ ằng các cách giải thích, ẳng định lại luận điểm (Câu 9,10) đị của tri thức nh t t ư ưở bài (đoạn 1): Nêu vấn đề ng
c a ng ủa tri thức ười trí thức trong sự phát i vi t ết bài (đoạn 4): Kết thúc và mở rộng
- Ngh lu n v m t v n ị luận về một vấn đề tư tưởng, ận điểm: ề nội dung ội dung ấn đề tư tưởng, điểm:ề nội dung ư tưởng, ư tưởng, ởng, t t ng,
o lí
điểm:ạo lí l b n v m t v n à nguời trí thức trong sự phát à nguời trí thức trong sự phát ề nghị luận: ộng ấn đề nghị luận: đề nghị luận: thu c l nh ộng ĩ và công
v c t t ự phát ư ưở bài (đoạn 1): Nêu vấn đề ng, đạn 1): Nêu vấn đề đức o c, l i s ng ố cục ba phần: ố cục ba phần: …tư ủa tri thức c a con
ng ười trí thức trong sự phát i.
- V hình th c ề nội dung ứng minh , b i vi t ph i có b c c à nguời trí thức trong sự phát ết bài (đoạn 4): Kết thúc và mở rộng ản: ố cục ba phần: ục ba phần:
ba ph n; có lu n i m úng ần: ận: đ ển của XH đ đắn, sáng tỏ; n, sáng t ; ỏ vấn
l i v n chính xác, sinh ời trí thức trong sự phát ăn bản: động ng.
Trang 13II Luy n ện
t p: ận điểm:
V n b n: ăn bản: ản: Th i gian l v ng ời viết về vấn đề à sức mạnh" à sức mạnh"
Nhóm 1: V n b n trên thu c lo i ngh lu n ăn bản: ản: ộng ạn 1): Nêu vấn đề ị của tri thức ận:
n o?à nguời trí thức trong sự phát
Nhóm 2: V n b n ngh lu n v v n ăn bản: ản: ị của tri thức ận: ề nghị luận: ấn đề nghị luận: đề nghị luận: gì?
Ch ra lu n i m chính c a nó?ỉ ra chỗ đúng hay chỗ sai của một tư ận: đ ển của XH ủa tri thức
Nhóm 3: Phép l p lu n ch y u trong b i n y ận: ận: ủa tri thức ết bài (đoạn 4): Kết thúc và mở rộng à nguời trí thức trong sự phát à nguời trí thức trong sự phát
l gì? Cách l p lu n trong b i có s c thuy t à nguời trí thức trong sự phát ận: ận: à nguời trí thức trong sự phát ức ết bài (đoạn 4): Kết thúc và mở rộng
ph c nh th n o?ục ba phần: ư ết bài (đoạn 4): Kết thúc và mở rộng à nguời trí thức trong sự phát
a V n b n thu c lo i ngh lu n t tăn bản: ản: ộng ạn 1): Nêu vấn đề ị của tri thức ận: ư ưở bài (đoạn 1): Nêu vấn đềng, đạn 1): Nêu vấn đềo
lý vì b n lu n v giá tr c a th i à nguời trí thức trong sự phát ận: ề nghị luận: ị của tri thức ủa tri thức ời trí thức trong sự phát gian
b V n b n ngh lu n v v n ăn bản: ản: ị của tri thức ận: ề nghị luận: ấn đề nghị luận: đề nghị luận: : giá tr c a ị của tri thức ủa tri thức
th i gian.ời trí thức trong sự phát
- Lu n i m chính: Th i gian l v ng.ận: đ ển của XH ời trí thức trong sự phát à nguời trí thức trong sự phát à nguời trí thức trong sự phát
c Phép l p lu n ch y u: Phân tích v ch ng minhận: ận: ủa tri thức ết bài (đoạn 4): Kết thúc và mở rộng à nguời trí thức trong sự phát ức
nh ng bi u hi n ch ng t th i gian l v ng Sau ững biểu hiện chứng tỏ thời gian là vàng Sau ển của XH ệu ức ỏ vấn ời trí thức trong sự phát à nguời trí thức trong sự phát à nguời trí thức trong sự phát
m i lu n i m l d n ch ng ch ng minh cho lu n ỗ ận: đ ển của XH à nguời trí thức trong sự phát ẫn chứng ức ức ận:
i m
đ ển của XH
Trang 14Trong những đề bài sau, đề nào không thuộc bài nghị luận về vấn
đề tư tưởng đạo lý?
A Suy nghĩ về đạo lý “Uống nước nhớ
nguồn”
B Suy nghĩ từ truyện ngụ ngôn “Ếch ngồi đáy giếng”
C Suy nghĩ về câu “Có chí thì nên”
D Suy nghĩ về một tấm gương vượt khó
Trang 15XIN CHÂN THÀNH