Chương Trình Môn Học Phương Pháp Thí Nghiệm 1 (Điều Tra, Survey)

Trình tự thực hiện điều tra nghiên cứu Các từ khoá: Nghiên cứu, điều tra, quan sát, thiết kế thí nghiệm, dữ liệu số liệu, dân số, mẫu.. Điềutra nhằm mục đích thu thập số liệu mẫu điều t

Chương trình môn học Phương pháp thí nghiệm 1 (điều tra, survey)

Tổng số tiết: - Theo đơn vị học trình (15 tiết LT)

- Theo tín chỉ (1 tín chỉ = 15 tiết LT)

Nội dung:

Chương 1: Giới thiệu môn học ( 3 LT)

Chương 2: Phương pháp điều tra (6 LT )

Chương 3: Xử lý- Phân tích–Đánh giá kết quả (6 LT )

Tài liệu tham khảo:

1 Phương pháp bố trí thí nghiệm và xử lý số liệu thực nghiệm”, Phan hiếu Hiền, 1996

2 Phương pháp luận nghiên cứu khoa học, Khải Minh, Thanh Mai, Hoàng Phúc, Nhà xuất bản Lao động Xã hội, 2007

3 Phương pháp ứng dụng và phương pháp thí nghiệm”, Bùi việt Hải, 2007

4 Research design and methods, a process approach, 7th edition, Kenneth S Bordens and Bruce B Abbott, 2008

Chương trình chi tiết môn học PPTN 1 (điều tra-survey)

Chương 1: Giới thiệu môn học (3 LT)

I Mục tiêu môn học

II Các yêu cầu về điều tra/thu thập dữ liệu

III Tính chất/đặc tính điều tra

IV Các môn học và kỹ năng cần thiết

V Các phương pháp thống kê trong nghiên cứu

VI Các khái niệm cơ bản trong thống kê

VII Trình tự thực hiện điều tra nghiên cứu

Chương 2: Phương pháp điều tra (6 LT)

I Giới thiệu chung

II Trình tự thực hiện điều tra nghiên cứu

II.1 Chọn đề tài, xác định mục tiêu/vấn đề/đối tượng cần nghiên cứu

II.2 Các phương pháp điều tra

II.3 Thiết kế mẫu điều tra

II.4 Số lượng mẫu điều tra

III Các yếu tố và kỹ năng cơ bản

IV Tổ chức thực hiện

Ghi chú: Sinh viên thực hành bằng cách tự thiết kế mẫu điều tra (theo nhóm) với chủ đề được chọn lọc do nhóm đưa ra ( có tính điểm ) Sau khi chỉnh sửa, sinh viên nộp mẫu điều tra cho giảng viên và tự đi điều tra thu thập số liệu (thực hành trực tiếp ngoài đồng ruộng) dựa trên mẫu điều tra đã thiết kế (nếu không đi điều tra sẽ không có số liệu và bị điểm 0)

Chương 3: Xử lý-Phân tích-Đánh giá kết quả (6 LT)

I Tiến trình xử lý dữ liệu

II Hiệu chỉnh dữ liệu

III Mã hoá dữ liệu

IV Phân tích và trình bày dữ liệu

IV.1 Định lượng (bảng biểu, đồ thị)

IV.2 Thống kê (tương quan/hồi quy, so sánh trung bình/T-test, trắc nghiệmgiả thiết/Chi square)

V Vai trò tin học trong xử lý/phân tích/trình bày dữ liệu

Ghi chú: Sinh viên sẽ sắp xếp, tổ chức và phân tích các dữ liệu đã thu thập ở phần trên Nếu sinh viên không thực hiện điều tra sẽ không có kết quả => phần này sinh viên sẽ bị điểm 0

Chương 1: Giới thiệu môn học (3 LT)

Nội dung:

I Mục tiêu môn học

II Các phương pháp thống kê trong nghiên cứu

III Các khái niệm cơ bản trong thống kê

IV Trình tự thực hiện điều tra nghiên cứu

Các từ khoá:

Nghiên cứu, điều tra, quan sát, thiết kế thí nghiệm, dữ liệu (số liệu), dân số, mẫu

Các vấn đề cần nắm vững:

- Thế nào là 1 nghiên cứu khoa học

- Điều tra là gì? Các yêu cầu về tiến hành 1 cuộc điều tra

- Trình tự thực hiện điều tra nghiên cứu

- Các khái niệm và cách tính toán các thông số trong thống kê

I.Mục tiêu môn học:

Điều tra khảo sát (survey) hay quan sát (observation) là sự ghi nhận những hiện tượng xảy ra trong thiên nhiên một cách đúng đắn, chính xác trung thực Điềutra nhằm mục đích thu thập số liệu (mẫu điều tra thay vì tổng thể) và phân tích số liệu đã được thực hiện hoặc sẽ thực hiện (bởi những thành phần không phải là chủ thể điều tra) (đây là sự khác biệt giữa điều tra và thiết kế thí nghiệm hoặc quan sát)

để trả lời những vấn đề đặt ra trong nghiên cứu (tổng thể)

Ghi chú: - Trong môn học này không đề cập đến các lãnh vực nghiên cứu về xã hội, chính trị, v.v mà chỉ chú trọng đến các điều ra nghiên cứu lãnh vực thuộc về khoa học tự nhiên

II. Các yêu cầu trong điều tra

1 Đầy đủ thông tin thật sự cần thiết

III. Các tính chất/đặc tính của điều tra

1 Dữ liệu thường là đã có sẳn

2 Dữ liệu thuộc sở hữu của người khác

3 Diện rộng (vùng ảnh hưởng rộng lớn, cấp xã, huyện v.v…)

IV. Các môn học và kỹ năng cần thiết

1 Các môn học : Toán, Xác suất thống kê, Tin học, Kỹ năng giao tiếp

2 Các kỹ năng : Quan sát, Phân tích – tổng hợp

V Các phương pháp thống kê trong nghiên cứu:

Môn học này cũng không đề cập đến phương pháp quan sát và thiết kế thí nghiệm Tuy nhiên để hiểu rõ hơn, chúng tôi cũng xin trình bày các phương pháp

có thể áp dụng trong nghiên cứu

Hình 1: Những phương pháp thống kê trong nghiên cứu

nguồn: Experimental design, lecture notes, Emeterio S Solivas, Statistic 162

Như vậy, Điều tra là một công cụ của nghiên cứu khoa học (nghiên cứu khoa học là tìm ra và giải thích các hiện tượng mới, nghĩa là xác lập các liên hệ giữa các hiện tương và phát biểu thành các quy luật chung Chúng có thể đi từ cái chung đến cái riêng – suy luận diễn dịch- hoặc chúng có thể đi từ cái riêng sang cái chung – suy luận quy nạp)

VI Các khái niệm cơ bản trong thống kê:

(nguồn: Phương pháp bố trí thí nghiệm và Xử lý số liệu, T.S Phan hiếu Hiền)

III.1 Dân số và mẫu:

III.1.1 Dân số (population): còn gọi là quàn thể, là tập hợp tất cả

Tiếp cận những nghiên cứu trước đây

Điều tra, Quan sát

Xem xét số liệu ban đầu

Xem xét

dữ liệu Phát hiện sai sót, sắp xếp tinh gọn, làm sạch

Lựa chọn kiểu phân tích

Đưa ra quyết định, kết luậnKhuyến cáo cho những

nghiên cứu tiếp theo

Nông dân Diện tích sở hữu (ha) 0,4; 0,8; 1; 2; 5……20

Phương pháp canh tác Độc canh lúa, đa canh…

- Dân số có thể là vô tận hoặc có giới hạn

III.1.2 Mẫu (sample): Vì dân số có thể mang 1 giá trị rất lớn, ít ai có

thể có công sức, thời gian và nguồn lực để đo đếm cho hết Vì vậy, chúng ta chỉ chọn ra 1 phần của dân số (theo 1 cách thức nào đó) để đo đếm (gọi là mẫu)

Có 2 loại mẫu: Mẫu chủ quan và mẫu ngẫu nhiên

- Mẫu chủ quan: là mẫu được chọn theo 1 ý đồ định trước của người nghiên

cứu Ví dụ: Chọn ra 12 người nam sinh viên Nông lâm có chiều cao hơn 1,8m để thành lập đội bong chuyền Mẫu này không có giá trị, côn dụng trong thống kê

- Mẫu ngẫu nhiên: là mẫu được chọn sao cho các mẫu cùng điều kiện có cơ

hội được chọn như nhau (một cách ngẫu nhiên) Từ đó, thí nghiệm ngẫu nhiên có thể xảy ra như sau:

+ Có thể cho ra nhiều kết quả khác nhau mặc dù được thực hiện trong cùng

1 điều kiện và đã biết trước (ví dụ: thảy đồng xu => sấp hoặc ngữa)

+ Có thể lập lại và cũng không thể lập lại

Ví dụ:

a Thảy đồng xu => có thể lập lại (nếu như đồng xu không bị mòn)

b Hỏi anh A có muốn cưới chị B không? => không thể lập lại (vì nếu hỏi lần thứ hai sẽ bị ám thị từ lần hỏi thứ nhất)

III.1.3 Mối liên hệ giữa dân số và mẫu:

- Từ dân số có thể xác định cách phân bố mẫu (lý thuyết xác suất)

- Từ mẫu có thể suy đoán kết luận về dân số (lý thuyết thống kê) Vì vậy mẫuphải là mẫu ngẫu nhiên

III.1.4 Các thông số của mẫu: các thông số phổ biến là:

1 Số trung bình (Mean, average, Xtb): số trung bình Xtb được tính như sau:

Ghi chú: nếu n quá lớn => có thể xem (n – 1) = n.

Với ví dụ trên đây, S2 = 1/(n-1)*[922 – 152,1] = 769,9/(40-1) = 19,76

3 Độ lệch chuẩn (standard deviation, Sd): Sd = (S2)1/2

Nếu Sd lớn có nghĩa là biến động của biến X càng cao, nói cách khác là các giá trị

đo đạc càng phân tán xa giá trị trung bình (và ngược lại)

Trong ví dụ trên => Sd = 4,44

4 Hệ số biến động (Coefficient of variation, Cv): mức độ biến động bình

quân tương đối của chỉ tiêu nghiên cứu Cv được tính bằng đơn vị %

Cv(%) = 100 * (Sd/xtb) = 100*(4,44/1,95) # 230%

5 Biên độ biến động (range, R): hay còn gọi là phạm vi biến động, là khoảng

chênh lệch giữa trị số quan sát lớn nhất và trị số quan sát nhỏ nhất của biến nghiêncứu R = x max – x min Trong ví dụ trên => R = 10 – 0,5 = 9,5 ha

Nguồn: Thống kê ứng dụng và phương pháp thí nghiệm, T.S Bùi việt Hải….

Ghi chú: Các thông số chưa có ví dụ tính toán, sinh viên tự áp dụng công thức để tính toán

- Các thông số trên đây có thể được tính toán dựa vào phần mềm EXCEL theo các bước như sau (sẽ được hướng dẫn trên lớp học)

Tools => Data analysis => descriptive statistics => Input data => output data => summary

VII Trình tự thực hiện điều tra nghiên cứu:

Để thực hiện cả quá trình điều tra nghiên cứu, chúng ta thường tiến hành theo những bước như sau:

1 Thiết lập bài toán nghiên cứu (hình thành đề tài nghiên cứu)

2 Quan niệm hoá thiết kế nghiên cứu (hình thành giả thiết, mối quan hệ)

3 Thiết kế mẫu điều tra (mẫu điều tra và số lượng mẫu)

4 Xây dựng phương tiện và phương pháp thu thập dữ liệu

5 Thu thập dữ liệu

6 Xử lý và phân tích dữ liệu

7 Đánh giá - Viết/trình bày báo cáo

Ghi chú: Nội dung chi tiết các bước trên đây sẽ được trình bày trong các chương tiếp theo

Chương 2: Phương pháp điều tra (6 LT)

Nội dung:

I Giới thiệu chung

II Phương pháp điều tra nghiên cứu

II.1 Chọn đề tài, xác định mục tiêu/vấn đề/đối tượng cần nghiên cứu.II.2 Thiết kế mẫu điều tra

II.3 Số lượng mẫu điều tra

II.4 Kỹ thuật lấy mẫu điều tra

III Các yếu tố và kỹ năng cơ bản

IV Tổ chức thực hiện

Từ khoá:

Thu thập dữ liệu, mẫu điều tra, độ tin cậy, phỏng vấn, kỹ thuật lấy mẫu

Các vấn đề cần lưu ý:

- Trình tự thực hiện điều tra nghiên cứu

- Lựa chọn kỹ thuật lấy mẫu điều tra

- Cách thiết kế mẫu điều tra

- Cách xác định số lượng mẫu điều tra

- Tổ chức và thực hiện công tác điều tra

I Giới thiệu chung:

Như đã trình bày trong chương một, điều tra nghiên cứu là 1 phương pháp thống kê trong nghiên cứu, nhằm mục đích thu thập số liệu (từ những thành phần không phải là chủ thể điều tra), sau đó xử lý và phân tích số liệu để phục vụ cho mục đích nghiên cứu

Như vậy, điều ra nghiên cứu đòi hỏi phải được tổ chức nghiêm túc cẩn thận và

tỉ mỉ để việc thu thập số liệu được chính xác, đầy đủ (đây là yêu cầu hàng đầu rất quan trọng trong điều tra nghiên cứu)

II Phương pháp điều tra nghiên cứu

Quá trình điều tra nghiên cứu thường được thực hiện thông qua các bước được tóm tắt trong sơ đồ như sau:

Cái gì Như thế nào Triển khai nghiên cứu

Ghi chú: + Ô vuông, chử nhật: lý thuyết cần nắm vững

+ Ô tròn, oval: các bước trung gian

Lưu ý và

các bước Chức năng

Phương pháp và công cụ

Lý thuyết

và thiết kế Phương pháp, máy tính, thống kê Nguyên lý

Biến và giả thiết

Định nghĩa và phân loại

Thiết kế

Tính xác thực và tin cậy

Nội dung

Kiểm tra tại hiện trường

Hiệu chỉnh

dữ liệu

Mã hoá

Trong chương này, chúng ta chỉ tìm hiểu sâu về các bước được rút gọn như sau: (1) Xác định đối tượng nghiên cứu (gồm các bước 1, 2 trong 7 bước trên đây) (2) Thiết kế mẫu điều tra (gồm: bước 3, 4, 5 trong 7 bước trên đây)

(3) Kỹ thuật lấy mẫu (bước 6 thu thập dữ liệu)

(4) Số lượng mẫu điều tra (bước 6: thu thập dữ liệu)

II.1 Chọn đề tài, xác định mục tiêu/vấn đề/đối tượng cần nghiên cứu.

Mục tiêu nghiên cứu có thể bắt nguồn từ 3 nguồn sau:

(1) từ thực tế (2) từ các nghiên cứu trước đó (3) từ ý tưởng mới

Ngoài ra, mục tiêu nghiên cứu cần phải được xác định một cách rõ ràng, cụ thể Vì rằng mọi công việc tiếp theo sau đó đều bị ảnh hưởng bởi cách thiết lập bàitoán nghiên cứu Các bước sau đây giúp chúng ta nhận diện được vấn đề 1 cách đầy đủ lập luận (logic) trong vịệc xác lập đề tài nghiên cứu

- Xác định lãnh vực rộng (bao quát) của chuyên ngành

- Phân chia lãnh vực rộng này thành những lãnh vực cụ thể nhỏ hơn

- Xác định mục tiêu chính, phụ cho bài toán nghiên cứu

- Xác định tính khả thi để đạt mục tiêu (nguồn lực, kiến thức ….)

Những yếu tố cần phải xem xét để ước lượng bài toán nghiên cứu là: nguồn tài chính, qũy thời gian, kiến thức, năng lực/kỹ năng chuyên môn, nguồn nhân vật lực, các phương tiện hỗ trợ v.v

Ngoài ra, để công việc điều tra nghiên cứu không bị trùng lắp (lãng phí), hoặc được làm sáng tỏ hơn, đầy đủ hơn Chúng ta cần phải xem xét tất cả các tài liệu đang có (mặc dù điều này rất tốn thời gian, chán nản và bực mình) để hỗ trợ hữu ích trong việc triển khai nghiên cứu Việc xem xét tài liệu có 3 chức năng sau:

1 Làm sáng tỏ và tập trung vào đề tài nghiên cứu

2 Cải tiến phương pháp luận

3 Mở rộng nền tảng kiến thức vê lãnh vực đang xem xét nghiên cứu

Có 2 nguồn chính (dạng chữ số thông thường và dạng điện tử) là: Sách và tạp chí Việc xem xét tài liệu là quá trình gồm 4 bước: (1) Tìm kiếm tài liệu (2) xem xét tài liệu (3) phát triển khung lý thuyết (4) phát triển khung cơ sở quan niệm.Các quá trình trên đây đòi hỏi những kỹ năng khác nhau, trong đó hai quá trình(3) và (4) là khó khăn hơn cả

Sau khi tìm kiếm được những sách và tạp chí có ích, việc cần làm tiếp theo là đọc thật kỹ lưỡng để xác định các tương quan, tương ứng giũa thong tin trng tài liệu với đề tài Việc đọc tài liệu cần chú ý những vấn đề sau đây:

- Chú thích xem những kiến thức có phù hợp với khung cơ sở lý thuyết đã được khẳng định hay chưa

- Chú thích về các lý thuyết đã được đưa ra cùng với các phê bình tương ứng (thiết kế nghên cứu, kích cở mẫu, đặc tíh mẫu, thủ tục đo lường v.v )

- Khảo sát xem mức độ nào, các kết quả nào có thể tổng quát hóa cho các tình huống khác

- Chú thích về những khác biệt và cho ý kiến riêng về tính xác thực của khác biệt đó.

- Nhận diện các lãnh vực có rất ít thong tin hay không có thông tin

Tóm lại, xem xét tài liệu là 1 quá trình lien tục Nó bắt đầu trước khi đặt ra đề tài nghiên cứu cho đến khi hoàn thành báo cáo Việc xem xét tài liệu làm cho việc nghiên cứu có tính rõ rang, hướng về trọng điểm, cải thiện phương pháp nghiên cứu và mở rộng kiến thức của chúng ta

II.2 Thiết kế mẫu điều tra:

Mục đích của việc thiết kế mẫu điều tra là để thu thập dữ liệu được đầy đủ, chính xác, thuận lợi và phù hợp với các điều kiện mà nhóm thực hiện điều tra có sẵn Vì vậy, trước khi thiết kế mẫu điều tra, chúng ta cần tiếp cận các nguồn thông tin để nắm rõ và làm sáng tỏ các nội dung cần tiến hành điều tra phục vụ cho mục tiêu nghiên cứu Có 2 nguồn tiếp cận chính để tập hợp thông tin về 1 tình huống ((a)thông tin có sẵn và (b) thông tin phải được tập hợp thu thập thêm vào, thông tin mới) Dữ liệu cũng được chia thành 2 loại là: (1) dữ liệu sơ cấp (nguồn chính, ban đầu) và (2) dữ lịệu thứ cấp (nguồn phụ, nguồn thêm vào)

Để thiết kế mẫu điều tra, các vấn đề (hay còn gọi là các công việc, các bước) sau đây cần phải được xem xét chọn lọc kỹ lưỡng

Tóm tắt các bước , các công việc trên đây bởi sơ đồ về các phương pháp thu thập

dữ liệu như sau:

Các phương pháp thu thập dữ liệu

(trực tiếp) Bảng câu hỏi (gián tiếp)

Người tham dự Có cấu trúc Gửi qua bưu

điện

Người không tham dự

Không có cấu trúc

Bảng câu hỏi dạng tập hợp

Hình 2.2: Các phương pháp thu thập dữ liệu.

Tuy nhiên trong bài này, chúng tôi chỉ đề cập 1 cách chi tiết hai (2) phương pháp thu thập dữ liệu là : (a) Phỏng vấn hay thu thập dữ liệu trực tiếp và (b) thu thập dữ liệu gián tiếp thông qua bảng câu hỏi

II.2.1 Phỏng vấn: Người ta phân chia phỏng vấn thành 2 loại tùy theo mức

độ linh hoạt của chúng như sau:

- Phỏng vấn không có cấu trúc

- Phỏng vấn có cấu trúc

II.2.1.1: Phỏng vấn không có cấu trúc: hay còn gọi là phỏng vấn

chiều sâu, người phỏng vấn triển khai 1 khung cơ sở (gọi là hướng dẫn phỏng vấn) Sau đó, người phỏng vấn tự ý thiết lập ra các câu hỏi trong suốt cuộc phỏng vấn Phương pháp này vô cùng hữu ích ở những trường hợp thong tin cần ít hiểu biết và tìm kiếm những thong tin theo chiều sâu Người phỏng vấn có thể linh hoạtđặt câu hỏi với người trả lời tùy theo tình hình tại thời điểm phỏng vấn, tùy theo khả năng phát hiện những thiếu sót trong quá trình chuẩn bị nội dung phỏng vấn hoặc khả năng phát hiện những điều mới lạ nảy sinh thêm Do đó, phương pháp này gíup ích rất nhiều trong khả năng phát triển chiều sâu nội dung nghiên cứu hoặc để chỉnh sửa những sai sót, thiếu sót trong quá trình chuẩn bị phỏng vấn theo cấu trúc (sẽ trình bày trong phần tiếp theo)

Tuy nhiên, vì không có cấu trúc nên việc so sánh các câu hỏi và câu trả lời rất khó khăn Ngoài ra, phương pháp này cũng đòi hỏi người phỏng vấn có 1 kỹ năng và kiến thức cao hơn phỏng vấn theo cấu trúc

II.2.1.2 Phỏng vấn có cấu trúc: là cuộc phỏng vấn với những câu hỏi đã

được xác định trước Phương pháp này không linh hoạt nhưng có ưu điểm là cung cấp thong tin đồng nhất, dễ so sánh kết quả từ dữ liệu thu thập và ít đòi hỏi kỹ năng người phỏng vấn

Như vậy, thông thường để bổ khuyết cho nhau Người ta lập ra cấu trúc câuhỏi (phỏng vấn có cấu trúc), sau đó kiểm tra lại bằng cách sử dụng những người phỏng vấn có kinh nghiệm tham gia kiểm tra lại (bằng phỏng vấn không cấu trúc)

để khám phá những thiếu sót trong quá trình hình thành cấu trúc câu hỏi ban đầu đặt ra Từ đó hoàn chỉnh cấu trúc câu hỏi để tiến hành thực hiện thu thập dữ liệu

II.2.2 Phỏng vấn gián tiếp (bảng câu hỏi): Bảng câu hỏi là danh sách các

câu hỏi dưới dạng viết để tiếp nhận câu trả lời từ người được phỏng vấn (người trảlời) Như vậy bảng câu hỏi phải tuân thủ 1 số điều kiện sau đây:

- Hình thức bảng câu hỏi phải dễ bắt mắt để gây cảm tình với người trả lời ( trường hợp phỏng vấn gián tiếp)

- Nên có lá thư ngỏ ngắn gọn để giới thiệu, giải thích, mô tả mục đích, khẳng định tính bí mật, cung cấp địa chỉ để lien lạc khi cần thiết, và cám ơn (trường hợp phỏng vấn gián tiếp)

- Không nên quá nhiều (gây mệt mỏi cho người được phỏng vấn), nhưng phải đầy đủ nội dung theo yêu cầu đặt ra của đề bài

- Việc sắp xếp các câu hỏi phải theo 1 trật tự (logic) nào đó để thuận tiện trong việc trả lời câu hỏi (thông thường những sự kiện được đặt ra để phỏng vấn là

sự kiện đã xảy ra trước đó, vì vậy nếu không có hệ thống lập luận thì người trả lời

dễ bị nhầm lẫn, điều này gây tác hại rất lớn là thông tin thu thập không chính xác

Ví dụ: Thông tin chung (diện tích, tình trạng gia đình…), thông tin kỹ thuật

(giống, phân bón, chăm sóc….), thông tin kinh tế (năng suất, giá bán, địa điểm/cơ quan thu mua…), các thông tin khác (tín dụng, khuyến nông….)

- Câu hỏi phải rõ ràng, dễ hiểu, ngôn từ đơn giản thông dụng hang ngày và không được mang tính dẫn dắt (tránh gây ra hiểu nhầm, hiểu nhiều chiều, hiểu nhiều ý, hoặc khó hiểu hoặc thiên lệch)

Ví dụ 1: Bạn có hài lòng về nhà ăn tập thể của bạn không? (không nói rõ là hài lòng hoặc không hài lòng về dịch vụ nào?(dịch vụ, giá cả, tiện nghi, chất lượng)).Vídụ 2: Hút thuốc có hại phải không? (đã gợi ý sẳn)

Ví dụ 3: Có thể thảo luận nhóm 100 sinh viên không? (không nói rõ quy định là bắt buộc 100 sinh viên cho 1 nhóm hay không? Hay có thể chia nhóm nhỏ? Cũng không nói rõ về các tiêu chí như là đề tài thế nào? Hấp dẫn hay không?)

- Câu hỏi đặt ra có thể có 2 cách trả lời (a) chọn lựa câu trả lời đã được gợi ý sẵn hay còn gọi là phương pháp trả lời đóng (b) câu trả lời được để trống cho người trảlời tự do trả lời theo ý của mình hay còn gọi là phương pháp trả lời mở Mỗi phương pháp chọn lựa kiểu câu hỏi để trả lời đều có những ưu khuyết điểm riêng như sau:

Ưu khuyết điểm của phương pháp trả lời đóng:

+ Ưu điểm: - Rất thuận tiện cho người trả lời.

- Rất dễ dàng trong phân tích kết quả

+ Khuyết điểm: - Không thể liệt kê hết toàn bộ những trường hợp có thể xảy

ra (thiếu chiều sâu, không đa dạng)

- Dễ dàng chịu ảnh hưởng chủ quan của người phỏng vấn (chủ quan khi thiết lập câu hỏi và những sự lựa chọn đặt ra)

- Câu trả lời có thể không phản ảnh đúng suy nghĩ của người trả lời (khuôn mẫu lựa chọn đã được định sẵn)

Ưu khuyết điểm của phương pháp trả lời mở:

+ Ưu điểm: - Người trả lời không bị bó hẹp giới hạn trong những lựa chọn

do người phỏng vấn đưa ra => có thể khám phá thêm nhiều tình huống mới

- Không chịu ảnh hưởng chủ quan của người phỏng vấn

=>khách quan, không thiên lệch

+ Khuyết điểm: - Khó phân tích kết quả

- Dễ gây phiền hà cho người trả lời (viết, tốn nhiều thời gian suy nghĩ)

- Chỉ giới hạn đối với thành phần biết chữ

Các phương tiện/phương pháp để thu thập dữ liệu gián tiếp có thể là: bưu điện, email, internet, điện thoại.

Ngoài ra, phương pháp phỏng vấn trực tiếp và phương pháp gián tiếp (bảng câu hỏi) cũng đều có những ưu khuyết điểm như sau:

II.2.3 Phương pháp phỏng vấn trực tiếp:

* Có thể bổ túc thêm những thông tin cần thiết trong quá trình phỏng vấn

* Ứng dụng rộng rãi (người biết chử/không biết chử; người già/trẻ em v.v )

- Khuyết điểm:

* Tốn nhiều thời gian và đắt tiền

* Chất lượng dữ liệu phụ thuộc rất nhiều vào cuộc phỏng vấn trao đổi (phụ thuộc vào môi trường (địa điểm/thời gian/ngoại cảnh) phỏng vấn, tâm trạng người được phỏng vấn v.v )

* Chất lượng dữ liệu cũng phụ thuộc vào năng lực của người phỏng vấn (kinh nghiệm, khả năng giao tiếp, v.v…)

* Có thể có sự thiên lệch của người nghiên cứu và người phỏng vấn (cách thức đưa ra câu hỏi, có gợi ý trước, giải thích câu hỏi v.v…)

II.3 Số lượng mẫu điều tra: Điều hiển nhiên là khó có thể thu thập hết

toàn bộ dân số (qúa lớn) và số lượng mẫu càng nhiều càng tốt, càng chính xác Tuy nhiên, vấn đề này còn liên quan đến vấn đề tài chính, nhân vật lực v.v… Vì vậy câu hỏi đặt ra là: Số lượng mẫu điều tra bao nhiêu là thoả mãn yêu cầu đặt ra?

Để giải quyết bài toán trên đây, thông thường người ta dựa vào các yếu tố sau:

- Mức độ tin cậy (bao nhiêu phần trăm (95% hay 99%)

- Mức độ chính xác là bao nhiêu? (so với số trung bình)

- Độ lệch chuẩn là bao nhiêu? (phạm vi phân bố mẫu)

- Khả năng tài chính, nhân vật lực có được? (khả năng thực hiện)

Công thức thường được sử dụng khi số lượng mẫu n > 10% dân số là:

Công thức 1: n = (N * n’)/ (N + n’)

trong đó n: số lượng mẫu N: dân số

n’ = [P’(1-P’)] / (SEp)2 với P’: tỉ lệ dân số có cùng đặc tính (ước lượng)

và SEp : mức độ sai số chấp nhận được

Ví dụ: Một mẫu dân số có 2000 người, trong đó 62% có cùng đặc tính A, mức độ sai số chấp nhận được là 2% Như vậy:

n’ = [0,62 (1 – 0,62)] / (0,02)2 = (0,2356)/(0,0004) = 589

n = (2000*589)/(2000 + 589) = (2000 * 589)/2589 = 455