Vấn đề ngôi kể và điểm nhìn trần thuật là vấn đề quan trọng hướng đến việc xác định tư tưởng, ý nghĩa của tác phẩm. Sự phân loại ngôi kể và sự phân loại điểm nhìn trần thuật qua đó ta thấy mỗi nhà văn sử dụng những ngôi kể khác nhau hay thậm chí sử dụng nhiều điểm nhìn trần thuật trong cùng một tác phẩm văn học đều thể hiện dụng ý nghệ thuật của nhà văn đó.
Trang 1Ngôi kể và điểm nhìn trần thuật trong tác phẩm văn học
Ngôi kể và điểm nhìn trần thuật trong tác phẩm văn học
∗ Người kể chuyện
- Phân loại
+ Ngôi thứ ba:
mượn điểm nhìn của nhân vật Thanh để tổ chức diễn ngôn Với cách kể chuyện này ta thấy nếu sử dụng ngôi thứ nhất ta không thể kể được thế giới cảm xúc tâm hồn trong cả hai nhân vật Thanh, Nga Nhân vật Thanh qua ngôi kể thứ ba hiện lên là người có tình yêu quê hương da diết, gắn bó với ngôi nhà thôn quê, về quê cảm nhận được sự thanh lọc, yên tĩnh trong tâm hồn “Thanh thấy tâm hồn nhẹ nhõm, tươi mát như vừa tắm ở suối”, “ứa nước mắt” yêu thương bà, thấy được tình yêu, sự chăm sóc từ bà dành cho mình Vì kể theo ngôi thứ ba nên ta thấy được tình yêu trong sáng nhẹ nhàng của Thanh và Nga dành cho nhau, thấy được thế giới tâm hồn trong cả Nga và Thanh, với Nga nhìn Thanh “ mắt như tụ lại những hình ảnh tự bao giờ, còn với Thanh “biết rằng Nga sẽ đợi chàng, nhớ mong chàng như ngày trước”, nhận ra sự không đổi của quê hương
+ Ngôi thứ nhất:
nhân vật Phùng là một người nghệ sĩ nhiếp ảnh được giao nhiệm vụ chụp ảnh tại một bờ biển để
bổ sung vào bộ ảnh lich, NKC Phùng trực tiếp tham gia vào câu chuyện, chứng kiến mọi việc từ cảnh người đàn bà bị chồng đánh cho đến đưa ra tòa xử lý Nhờ việc sử dụng ngôi thứ nhất, Nguyễn Minh Châu giúp câu chuyện trở nên chân thực, gần gũi hơn
∗ Điểm nhìn trần thuật.
- Phân loại
+ Điểm nhìn bên ngoài:
ngoài miêu tả hành động, lời nói của anh đĩ Chuột Lời nói của anh thể hiện qua lời đối thoại với người vợ, anh mặc dù bệnh nặng nhưng vẫn nhường cái ăn cho con “mang cả ra cho nó ăn, tôi không ăn nữa đâu”, trong cảnh nghèo đói nhìn thấy con và vợ ăn cám đến nghẹn đắng cả họng kèm theo “một giọt lệ rơi từ từ xuống chiếu”, anh đau đớn vô cùng Mặc dù tác giả không miêu tả tâm trạng anh lúc buột sợi dây thừng tự vẫn nhưng qua việc Nam Cao miêu tả hành động bên ngoài “buột xong”, “gục đầu xuống thở”, “nước mắt giàn ra hai mõm má”, “khóc nấc lên một tiếng”, “rít hai hàm răng” sau đó tự vẫn người đọc vẫn cảm thấy được sự chua xót, đau đớn, bế tắc của người nông dân trong cảnh đói cùng, cực khổ, anh đĩ Chuột chết vì không muốn thành gánh nặng cho gia đình Kết thúc truyện tác giả miêu tả hành động bà Huyện đòi đong mẻ gạo mới để trừ nợ cùng với cử chỉ khóc lóc, van xin của chị Chuột ta thấy được sự bế tắc, cùng quẫn trong cảnh nghèo đói của họ
+ Điểm nhìn bên trong:
nhân vật Qua hai đứa trẻ, tác giả sử dụng điểm nhìn bên trong để miêu tả tâm hồn Liên một cách tinh tế, sâu sắc Tâm hồn nhạy cảm, nhân hậu của Liên khi thương xót cho những đứa trẻ không
có tiền, mày mò tìm kiếm, nhặt nhạnh cái gì trong bãi rác Tâm trạng khắc khoải, đợi chờ háo hức
Trang 2Ngôi kể và điểm nhìn trần thuật trong tác phẩm văn học
chờ đoàn tàu qua, thấy được khát vọng vượt thoát lên cuộc sống tăm tối, mơ tưởng đến “một thế giới khác”, niềm khao khát hạnh phúc khi hồi tưởng về quá khứ, về Hà Nội tươi đẹp
+ Điểm nhìn di động:
không gian nhìn từ xa lại gần để đi sâu vào khám phá bản chất của đời sống hiện thực cần phải có cái nhìn đa diện, đa chiều, tránh cái nhìn phiến diện, một chiều Sự dịch chuyển điểm nhìn khiến nhân vật được nhìn một cách toàn diện, đa chiều, hiện lên đầy đủ vẻ đẹp của nhân vật không phải
vẻ đẹp một chiều như trước nữa
+ Điểm nhìn thời gian:
tác giả đi từ điểm nhìn thời gian hiện tại và sau đó đảo ngược trật từ thời gian quay về điểm nhìn thời gian quá khứ để kể về cuộc đời của nhân vật trong truyện