Phật giáo trong đời sống các dân tộc thiểu số vùng Đông Bắc Việt Nam (tt)

Phật giáo trong đời sống các dân tộc thiểu số vùng Đông Bắc Việt Nam (tt)Phật giáo trong đời sống các dân tộc thiểu số vùng Đông Bắc Việt Nam (tt)Phật giáo trong đời sống các dân tộc thiểu số vùng Đông Bắc Việt Nam (tt)Phật giáo trong đời sống các dân tộc thiểu số vùng Đông Bắc Việt Nam (tt)Phật giáo trong đời sống các dân tộc thiểu số vùng Đông Bắc Việt Nam (tt)Phật giáo trong đời sống các dân tộc thiểu số vùng Đông Bắc Việt Nam (tt)Phật giáo trong đời sống các dân tộc thiểu số vùng Đông Bắc Việt Nam (tt)Phật giáo trong đời sống các dân tộc thiểu số vùng Đông Bắc Việt Nam (tt)Phật giáo trong đời sống các dân tộc thiểu số vùng Đông Bắc Việt Nam (tt)Phật giáo trong đời sống các dân tộc thiểu số vùng Đông Bắc Việt Nam (tt)Phật giáo trong đời sống các dân tộc thiểu số vùng Đông Bắc Việt Nam (tt)Phật giáo trong đời sống các dân tộc thiểu số vùng Đông Bắc Việt Nam (tt)Phật giáo trong đời sống các dân tộc thiểu số vùng Đông Bắc Việt Nam (tt)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TÓM TẮT BÁO CÁO TỔNG KẾT

ĐỀ TÀI KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ CẤP BỘ

PHẬT GIÁO TRONG ĐỜI SỐNG CÁC DÂN TỘC THIỂU SỐ VÙNG ĐÔNG BẮC VIỆT NAM

MÃ SỐ: B2014 – TN03- 07

Chủ nhiệm đề tài: TS.Vũ Minh Tuyên

Thái Nguyên, 12/2016

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TÓM TẮT BÁO CÁO TỔNG KẾT

ĐỀ TÀI KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ CẤP BỘ

PHẬT GIÁO TRONG ĐỜI SỐNG CÁC DÂN TỘC THIỂU SỐ VÙNG ĐÔNG BẮC VIỆT NAM

MÃ SỐ: B2014 – TN03- 07

Xác nhận của cơ quan chủ trì Chủ nhiệm đề tài

TS Vũ Minh Tuyên

Thái Nguyên, 12/2016

DANH SÁCH THÀNH VIÊN THAM GIA NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI

TT Họ và tên Đơn vị công tác và lĩnh vực

Chủ nhiệm đề tài

2 TS Ngô Giang Nam Phòng QLKH - QHQT,

Trường Đại học Sư phạm, Đại học Thái Nguyên

Thư ký đề tài

3 TS Ngô Thị Lan Anh Triết học, Khoa Giáo dục

chính trị, Trường Đại học Sư phạm, Đại học Thái Nguyên

Tổ chức hội thảo, nghiên cứu thu thập tài liệu, viết chuyên

đề, bản thảo

4 TS Nguyễn Thị Khương Triết học, Khoa Giáo dục

chính trị, Trường Đại học Sư phạm, Đại học Thái Nguyên

Xử lý tài liệu, tham gia viết chuyên đề, hội thảo

5 ThS Nguyễn Thị Mão Kinh tế chính trị, Khoa Giáo

dục chính trị, Trường Đại học Sư phạm Thái Nguyên

Xử lý tài liệu, tham gia viết chuyên đề, hội thảo

6 ThS Vũ Thúy Hằng Triết học, Khoa Giáo dục

chính trị, Trường Đại học Sư phạm, Đại học Thái Nguyên

Thu thập tư liệu, xử

lý thông tin, viết chuyên đề, tổ chức hội thảo

7 PGS.TS Đàm Thị Uyên Lịch sử Việt Nam, Đại học

Thái Nguyên

Cung cấp tư liệu, thẩm định đê tài, viết chuyên đề, hội thảo

DANH SÁCH ĐƠN VỊ PHỐI HỢP

Tên đơn vị trong và ngoài

PGS TS Hà Thị Thu Thủy

Viện Tôn giáo, Viện Khoa

học Xã hội Nhân văn

Cung cấp và phân tích tư liệu

PGS TS Trần Văn Phòng

Khoa Triết - Trường Đại học

Sư phạm Hà Nội

Cung cấp và phân tích tư liệu

PGS TS Trần Đăng Sinh

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục tiêu đề tài 1

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2

4 Cách tiếp cận và phương pháp nghiên 2

CHƯƠNG 1 QUÁ TR NH DU NH P, PHÁT TRI N CỦA PH T GIÁO TRONG CỘNG Đ NG CÁC D N TỘC THI U S V NG Đ NG B C VI T NAM 3

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu của đề tài 3

1.2 Khái lược về sự hình thành và quá trình du nhập, phát triển của Phật giáo ở Việt Nam 3

1.3 Sức lan t a và đặc điểm của Phật giáo trong đời sống các dân tộc thiểu số v ng Đông B c 4

Kết luận chương 1 5

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG PH T GIÁO TRONG ĐỜI S NG CÁC D N TỘC THI U S V NG Đ NG B C VI T NAM 5

2.1 Thực trạng Phật giáo trong đời sống chính trị các dân tộc thiểu số v ng Đông B c Việt Nam 5

2.2 Thực trạng Phật giáo trong đời sống tín ngưỡng, phong tục, tập quán các dân tộc thiểu số v ng Đông B c Việt Nam 6

2.3 Thực trạng Phật giáo trong đời sống đạo đức các dân tộc thiểu số v ng Đông B c Việt Nam 7

2.4 Thực trạng Phật giáo trong đời sống văn hóa, nghệ thuật các dân tộc thiểu số v ng Đông B c Việt Nam 8

2.5 Tác dụng trực tiếp của Giáo hội Phật giáo các t nh Đông B c Việt Nam đến hoạt động Phật giáo của nhân dân v ng Đông B c 9

2.6 Sức đề kháng của Phật giáo đối với các tôn giáo khác ở v ng Đông B c Việt Nam Kết luận chương 2 10

CHƯƠNG 3 MỘT S GIẢI PHÁP NHẰM PHÁT HUY NHỮNG GIÁ TRỊ TÍCH CỰC VÀ HẠN CHẾ MẶT TIÊU CỰC CỦA PH T GIÁO TRONG ĐỜI S NG CÁC D N TỘC THI U S V NG Đ NG B C VI T NAM 11

3.1 Tôn trọng, bảo vệ và quản lý tốt hoạt động của Phật giáo trong cộng đồng các dân tộc thiểu số v ng Đông B c Việt Nam 11

3.2 Giải pháp kh c phục những hạn chế của Phật giáo trong cộng đồng các dân tộc thiểu số v ng Đông B c Việt Nam 12

Kết luận chương 3 13

KẾT LU N VÀ KHUYẾN NGHỊ 13

1 Kết luận chung 13

2 Khuyến nghị 14

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

THÔNG TIN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

1 Thông tin chung:

- Tên đề tài: Phật giáo trong đời sống các dân tộc thiểu số v ng Đông B c Việt Nam

- Mã số: B2014 - TN03 - 07

- Chủ nhiệm đề tài: TS Vũ Minh Tuyên

- Tổ chức chủ trì: Đại học Thái Nguyên

- Thời gian thực hiện: Từ tháng 01/2014 đến tháng 12/2016

2 Mục tiêu:

2.1 Mục tiêu chung

Trên cơ sở làm sáng t quá trình du nhập, phát triển và đặc điểm của Phật giáo trong cộng đồng các dân tộc thiểu số v ng Đông B c, phân tích thực trạng Phật giáo trong đời sống các dân tộc thiểu số ở các t nh miền núi Đông B c, qua đó đề xuất các giải pháp nhằm phát huy những giá trị tích cực và hạn chế mặt tiêu cực của Phật giáo trong đời sống các dân tộc thiểu số v ng

Đông B c Việt Nam hiện nay

2.2 Mục tiêu cụ thể

- Làm sáng t quá trình du nhập, phát triển và đặc điểm của Phật giáo trong cộng đồng các

dân tộc thiểu số v ng Đông B c dân tộc Tày, N ng, Dao, Sán Dìu

- Phân tích làm sáng t thực trạng Phật giáo trong đời sống các dân tộc thiểu số ở các t nh miền núi Đông B c Việt Nam

- Đề xuất được các giải pháp nhằm phát huy những giá trị tích cực và hạn chế mặt tiêu cực của Phật giáo trong đời sống các dân tộc thiểu số v ng Đông B c Việt Nam góp phần bảo tồn và

phát huy giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào thiểu số v ng Đông B c

3 Tính mới và sáng tạo:

- Làm sáng t được quá trình du nhập và phát triển của Phật giáo trong đời sống cộng đồng

các dân tộc thiểu số v ng Đông B c Việt Nam

- Đánh giá đúng được thực trạng ảnh hưởng và những biến đổi của Phật giáo trong đời sống chính trị, tín ngưỡng, phong tục, đạo đức, văn hóa nghệ thuật của cộng đồng các dân tộc thiểu số

v ng Đông B c Việt Nam

- Đưa ra được hệ thống giải pháp nhằm phát huy những giá trị tích cực và hạn chế mặt tiêu cực của Phật giáo trong đời sống các dân tộc thiểu số v ng Đông B c Việt Nam góp phần bảo tồn

và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào thiểu số v ng Đông B c

4 Kết quả nghiên cứu:

- Khái quát về sự hình thành, quá trình du nhập, phát triển của Phật giáo ở Việt Nam nói chung và Phật giáo trong cộng đồng các dân tộc thiểu số v ng Đông B c nói riêng, ch ra được những đặc điểm cơ bản của Phật giáo v ng miền núi Đông B c Việt Nam

- Phân tích thực trạng Phật giáo trong đời sống các dân tộc thiểu số v ng Đông B c Việt Nam ở các lĩnh vực như: đời sống chính trị, tín ngưỡng, phong tục, tập quán, đạo đức, văn hóa, nghệ thuật Từ đó, thấy được vai trò quan trọng của Giáo hội Phật giáo các t nh Đông B c Việt

Nam trong việc tổ chức các hoạt động Phật giáo cho nhân dân địa phương Đồng thời, khẳng định được sức đề kháng của Phật giáo đối với các tôn giáo khác ở v ng Đông B c Việt Nam

- Đề xuất được hai nhóm giải pháp cơ bản nhằm phát huy những giá trị tích cực và hạn chế mặt tiêu cực của Phật giáo trong đời sống các dân tộc thiểu số v ng Đông B c Việt Nam

5 Sản phẩm:

5.1 Bài báo khoa học

[1] Vũ Minh Tuyên 2015 , "Đạo làm người trong nhân sinh quan Phật giáo", Kỷ yếu hội thảo

quốc gia "Đạo làm người trong văn hóa Việt Nam", Nxb Lý luận chính trị, Hà Nội, tr 182 - 188

[2] Đàm Thị Uyên, Ngô Thị Lan Anh 2014 , "Tín ngưỡng, tôn giáo của người Dao ở Cao Bằng",

Tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo, 02 (128), tr 108 - 115

[3] Ngô Thị Lan Anh 2015 , "Ảnh hưởng triết lý Phật giáo đến văn hóa tinh thần của người Việt

Nam", Tạp chí Khoa học và Công nghệ Đại học Thái Nguyên, 133 (03), tr 37 - 43

[4] Vũ Minh Tuyên, Ngô Thị Lan Anh 2017 , "Phật giáo trong đời sống đạo đức các dân tộc thiểu

số v ng Đông B c Việt Nam", Tạp chí Khoa học và Công nghệ Đại học Thái Nguyên, 6 (166),

năm 2017, tr 50 - 58

5.2 Sách chuyên khảo

[5] Vũ Minh Tuyên, Ngô Thị Lan Anh 2016 , Phật giáo trong cộng đồng các dân tộc thiểu số vùng

Đông Bắc Việt Nam, Nhà xuất bản Đại học Thái Nguyên

5.3 Sản phẩm đào tạo

[6] Đỗ Thị Hương (2014), Ảnh hưởng của Phật giáo đối với đời sống tinh thần đồng bào dân tộc

thiểu số tỉnh Thái Nguyên hiện nay, Luận văn thạc sỹ, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội

6 Phương thức chuyển giao, địa chỉ ứng dụng, tác động và lợi ích mang lại của kết quả nghiên cứu:

- Phương thức chuyển giao:

Đề tài có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các trường Đại học, Cao đẳng, các cơ sở nghiên cứu về Phật giáo của các t nh Đông B c Việt Nam

INFORMATION ON RESEARCH RESULTS

1 General information:

- Project title: Buddhist in the life of ethnic minorities Northeast Vietnam

- Code number: B2014 - TN03 - 07

- Coordinator: Dr Vũ Minh Tuyên

- Implementing institution: Thai Nguyen University

- Duration: from 01/2014 to 12/2016

2 Objectives:

2.1 The general objective

On the basis of clarifying the process of importation, development and characteristics of the Buddhist in the community of minorities Northeast, analyze the situation of Buddhism in the life

of ethnic minorities in mountainous provinces Northeast, which proposed solutions that promote positive values and limited negative side of Buddhism in the life of ethnic minorities Northeast Vietnam today

3 Creativeness and innovativeness:

- Clarifying the process of importation and development of Buddhism in the community life

of ethnic minorities Northeastern Vietnam

- To appreciate the reality of affecting and the Buddhism’s changes in political life, beliefs, customs, ethics, art and culture of the community of ethnic minorities Northeastern Vietnam

- Provide system of solutions to promote positive values and limit the negative side of Buddhism in the life of ethnic minorities Northeast to contribute the preservation and promotion of the traditional cultural values of ethnic minorities in the Northeast

4 Research results:

- Overview on the formation, the process was introduced, development of Buddhism in Vietnam in general and Buddhism in the community of ethnic minorities Northeast in particular, indicate the basic characteristics of the Buddhism in the mountainous areas of Northeast Vietnam

- Analysis of the actual situation in the life of the Buddhist minorities in Northeast Vietnam fields such as politics, religion, customs, traditions, ethics, culture and art From there, considering the important role of the Buddhist Association Northeast provinces Vietnam in the organization of Buddhist activities for the local people Simultaneously, confirmed the resistance of Buddhism to other religions in Northeastern Vietnam

- Proposed two basic groups solutions to promote positive values and limit the negative side

of Buddhism in the life of minorities Northeast Vietnam

5 Products:

5.1 Journal articles

[1] Vu Minh Tuyen (2015), "Human behaviour in the Buddhist worldview," Proceedings of the

National Workshop "Human behaviour in Vietnam’s culture", Publishing House political theory,

Hanoi, pp 182 - 188

[2] Dam Thi Uyen, Ngo Thi Lan Anh (2014), "Belief and religion of the Dao in Cao Bang",

Journal of Religious Studies, 02 (128), pp 108 - 115

[3] Ngo Thi Lan Anh (2015), "Influence Buddhist philosophy to the spirit of the culture of

Vietnam", Journal of Science and Technology Thai Nguyen University, 133 (03), pp 37 - 43

[4] Vu Minh Tuyen, Ngo Thi Lan Anh (2017), "Buddhism in the moral life of ethnic minorities

Northeast Vietnam", Journal of Science and Technology Thai Nguyen University, 06 (166), pp 50 -

58

5.2 Monographs books

[5] Vu Minh Tuyen, Ngo Thi Lan Anh (2017), Buddhism in the community of ethnic minorities

Northeastern Vietnam, Thai Nguyen University Publishing house

5.3 Educating product

[6] Do Thi Huong (2014), The influence of Buddhism on the spiritual life of ethnic minority Thai

Nguyen province today, master's thesis in philosophy, Hanoi Pedagogical University

6 Transfer alternatives, application institutions, impacts and benefits of research results:

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Phật giáo vào Việt Nam từ khoảng những năm đầu công nguyên và trở thành một trong những tôn giáo lớn ở nước ta Phật giáo đi vào đời sống của người Việt Nam như là một yếu tố không thể b qua khi nhận định về các vấn đề lịch sử, tư tưởng, văn hoá, văn minh, đạo đức của dân tộc C ng với đạo Khổng, đạo Lão, Phật giáo đã mang lại những bản s c văn hoá độc đáo, làm

đa dạng hơn nền văn hoá Việt Nam Trong bài xã luận của tạp chí Phật giáo Việt Nam đã viết:

"Trong tâm hồn dân tộc Việt Nam thật đã sẵn có mầm mống tinh thần Phật giáo Hèn gì mà Đạo Phật với dân tộc Việt Nam trong gần hai ngàn năm nay, bao giờ cũng theo nhau như bóng với hình trong cuộc sống, sinh hoạt toàn cầu Đã là viên đá nền tảng cho văn hóa dân tộc, cố nhiên Phật giáo Việt Nam vĩnh viễn phải là một yếu tố bất ly của cuộc sống toàn diện"

C ng với những biến đổi mạnh mẽ của đời sống xã hội, từ sự tác động của công cuộc đổi mới đất nước do Đảng cộng sản Việt Nam khởi xướng và lãnh đạo, Phật giáo ở nước ta hiện nay đang có xu hướng phục hồi và phát triển Đây là một hệ quả tất yếu vì Phật giáo có năng lực nội sinh thích ứng mạnh mẽ trước các điều kiện hiện thực đang biến đổi Trải qua quá trình du nhập, phát triển c ng với sự thăng trầm của lịch sử dân tộc, qua quá trình Việt hoá, Phật giáo đã trở thành một bộ phận không thể tách rời trong di sản văn hóa Việt Nam Suốt chiều dài lịch sử dân tộc, Phật giáo đã để lại những dấu ấn sâu s c trong đời sống tâm linh, văn hóa, đạo đức của con người Việt

Nam, đồng thời còn có những đóng góp đáng kể vào công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước

Trong số các tôn giáo ảnh hưởng tới đời sống các dân tộc v ng Đông B c Việt Nam, Phật giáo là tôn giáo có sự ảnh hưởng nhiều hơn cả Chính những giáo lý từ bi, h , xả, hướng con người tới cái thiện, xa rời cái ác, sống nhân văn, đạo đức đã làm cho Phật giáo trở nên có sức hấp dẫn lớn đối với các dân tộc v ng Đông B c Hình ảnh ông Bụt, ông Pựt, Pụt Luông, Dàng… đã đi vào đời sống các dân tộc thiểu số Do những yếu tố lịch sử và địa lý quy định, hình ảnh Phật Thích Ca ở

Ấn Độ khi vào Việt Nam hòa nhập với tín ngưỡng dân gian bản địa đã có sự chuyển hóa thành

“ông Bụt” "ông Dàng" “Hình ảnh ông Bụt” trở nên quen thuộc đối với người dân các t nh v ng núi Đông B c đặc biệt là ở các dân tộc Tày, N ng, Dao… Họ coi Bụt như là đấng sáng thế, là nơi gửi

g m niềm tin, ước vọng của con người, cũng như là điểm tựa tinh thần mỗi khi họ gặp khó khăn, mất mát, bế t c trong cuộc sống Điều này cho thấy sự tiếp biến văn hóa của Phật giáo trong đời sống các dân tộc nơi đây Chính bởi lẽ đó mà các dân tộc thiểu số v ng Đông B c đã thừa nhận Phật giáo như một tôn giáo bản địa, hơn thế nữa Phật giáo còn tạo ra sức mạnh đề kháng với các tôn giáo khác Với vị trí địa lý quan trọng, nằm giáp ranh biên giới Trung Quốc với hệ thống các cửa khẩu Hữu Nghị Quan, Tân Thanh, Thanh Thủy, Móng Cái, Tà L ng… c ng hệ thống giao thông thuận lợi các tuyến quốc lộ 1A, 1B, quốc lộ 2, quốc lộ, 34A, 4B, … là điều kiện tốt để các t nh miền núi Đông B c mở rộng quan hệ giao lưu kinh tế, văn hóa, xã hội với nước láng giềng Trung Quốc Vì thế, Phật giáo còn có những đóng góp quan trọng trong việc giúp các dân tộc thiểu số v ng Đông

B c bảo vệ vững ch c v ng biên cương của Tổ quốc

Bởi vậy, việc nghiên cứu Phật giáo trong đời sống các dân tộc thiểu số v ng Đông B c là một vấn đề cấp thiết không những về mặt lý luận mà cả về mặt thực tiễn, nhằm đánh giá đúng hơn

về quá trình tiếp nhận và biến đổi của Phật giáo ở Việt Nam nói chung và ở các t nh miền núi Đông

B c nói riêng

Xuất phát từ những lý do cơ bản trên, chúng tôi lựa chọn đề tài nghiên cứu: Phật giáo trong đời

sống các dân tộc thiểu số vùng Đông Bắc Việt Nam

2 Mục tiêu đề tài

2.1 Mục tiêu chung

Trên cơ sở làm sáng t quá trình du nhập, phát triển và đặc điểm của Phật giáo trong cộng đồng các dân tộc thiểu số v ng Đông B c, phân tích thực trạng Phật giáo trong đời sống các dân tộc thiểu số ở các t nh miền núi Đông B c, qua đó đề xuất các giải pháp nhằm phát huy những giá trị tích cực và hạn chế mặt tiêu cực của Phật giáo trong đời sống các dân tộc thiểu số v ng

Đông B c Việt Nam hiện nay

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Phật giáo trong đời sống các dân tộc thiểu số v ng Đông B c Việt Nam

số v ng miền núi biên giới phía B c là: Hà Giang, Cao Bằng, Lạng Sơn và Quảng Ninh Tuy nhiên, các dân tộc thiểu ở v ng Đông B c bao gồm rất nhiều các dân tộc khác nhau, nhưng trong phạm vi nghiên cứu của đề tài này chúng tôi đi sâu vòa nghiên cứu 4 dân tộc thiểu số chủ yếu ở đây là: Tày,

- Dựa trên các nguồn tư liệu, các kiến giải của các nhà nghiên cứu tôn giáo học, dân tộc học,

sử học, văn hóa học Việt Nam về quá trình du nhập, lan t a của Phật giáo trong cộng đồng các dân tộc thiểu số v ng Đông B c

- Dựa trên việc khảo sát thực trạng ảnh hưởng của Phật giáo đến đời sống của đồng bào các dân tộc thiểu số như: Tày, N ng, Dao… ở các lĩnh vực chính trị, văn hóa, đạo đức, phong tục, tập quán… của cộng tác viên tại các t nh thuộc v ng miền núi Đông B c nước ta Kết hợp với số liệu

và tư liệu cung cấp từ các Phòng Tôn giáo của t nh, huyện để có căn cứ sát thực hơn giúp việc đánh giá của đề tài về quá trình du nhập, phát triển và sự lan t a của Phật giáo trong cộng đồng các dân tộc thiểu số một cách toàn diện, có hệ thống