Tiết 35: Luyện tập về nghĩa của từ

Hãy xác đinh các nghĩa khác nhau của từ ăn được thể hiện trong những câu sau: 1- Lên ăn cơm vàng cơm bạc nhà ta Chớ ăn cơm hẩm áo hoa nhà người 2- hai mẹ con thì … ăn trắng mặc trơn… 3-

TiÕt: 35 TiÕng

viÖt

1 Bài tập 1

a Hãy xác đinh các nghĩa khác nhau của từ ăn

được thể hiện trong những câu sau:

1- Lên ăn cơm vàng cơm bạc nhà ta Chớ ăn cơm hẩm áo hoa nhà người 2- hai mẹ con thì … ăn trắng mặc trơn…

3- Chuông khánh còn chẳng ăn ai,

4- người ta thịt … ăn mất rồi

- Nghĩa của từ ăn trong ví dụ 1: tự cho vào cơ

thể thức nuôi sống

- Nghĩa của từ ăn trong ví dụ 2: ăn ngon, mặc đẹp,

sống nhàn hạ sung sướng

- Nghĩa của từ ăn trong ví dụ 3: giành phần hơn,

phần thắng

- Nghĩa của từ ăn trong ví dụ 4: làm tiêu hao,

huỷ hoại

b Tõ ¨n ë c©u nµo ®­îc dïng víi nghÜa gèc, ë c©u

nµo ®­îc dïng víi nghÜa chuyÓn?

- Tõ ¨n ë c©u 1 vµ 4 ®­îc sö dông theo nghÜa gèc

- Tõ ¨n ë c©u 2 vµ 3 ®­îc sö dông theo nghÜa chuyÓn

c Hãy tìm ví dụ để chứng tỏ các từ đầu, tay,

cánh, chân là những từ nhiều nghĩa?

- Đầu: (nghĩa gốc) Phần trên cùng của thân thể

con người, hây phần trước nhất của thân thể động vật, nơi có bộ óc và nhiều giác quan

- Đầu: (nghĩa chuyển) Đầu cầu, sóng bạc đầu, thu

nhập tính theo đầu người,

đầu hàng, đầu bếp …

- Tay: (nghĩa gốc) Bộ phận phía trên của cơ thể người

hoặc chi trước của động vật

- Tay: (nghĩa chuyển) Tay đôi, tay thơ săn, tay chơi…

- Chân: (nghĩa gốc) Bộ phận dưới cùng của cơ thể người,

động vật dùng để đi đứng

- Chân: (nghĩa chuyển) Chân bàn, chân núi, chân lí…

2 Bài tập 2

a Sự xác nhau về nghĩa giữa mỗi từ in đậm với

từ chết và cho biết tác dụng của những từ ấy?

2 Bác Dương thôi đã thôi rồi

3 Làm sao bác đã vội về ngay

4 Vội vàng chi đã mải lên tiên

5 Bác chẳng ở dẫu van chẳng ở

1 Mẹ Tấm chết từ hồi Tấm mới biết đi Sau đó ít năm, người cha cũng chết

- Từ chết trong ví dụ 1 mang nghĩa gốc: mất khả năng sống, không còn biểu hiện của sự sống

- Các từ: thôi, về, lên tiên, chẳng ở không phải Là từ đồng nghĩa với chết Nó có chung nét nghĩa, diễn tả hoạt động vừa chấm dứt để chuyển sang hoạt động khác

- Nguyễn Khuyến sử dụng lâm thời nét nghĩa này để nói về cái chết

-> Bài thơ Khóc Dương Khuê là tiếng nói nội tâm của Nguyễn Khuyến bày tỏ nỗi xót đau thư

ơng tiếc khi nghe bạn qua đời Không dùng từ chết, ý không muốn nói trực tiếp, nói tránh, nói giảm

b Tìm những từ đồng nghĩa với chết, đặt câu với từ đó

3 Bµi tËp 3

ChØ ra nh÷ng tõ tr¸i nghÜa dïng trong c©u:

-TrÎ cËy cha, giµ cËy con

- B¸n anh em xa mua l¸ng giÒng gÇn

Tõ tr¸i nghÜa:

TrÎ >< Giµ B¸n >< Mua

l¸ng giÒng

><

anh em

Tác dụng của việc dùng từ trái nghĩa?

Dùng từ trái nghĩa có tác dụng làm nổi bật ý đối lập, tạo ra cách nói sinh động

4 Bài tập 4

Phân tích tác dụng của hiện tượng đồng âm trong câu sau?

Bà già đi chợ Cầu Đông,

Thầy bói xem quẻ nói rằng:

(Ca dao)

1

Lợi 1: lợi

Lợi 2: lợi

-> tạo ra tiếng cười

>< hại

>< chỉ răng lợi (bộ phận của cơ thể người)