Lịch Sử Đoàn Thanh Niên Cộng Sản Hồ Chí Minh Và Phong Trào Thanh Niên Tỉnh Đồng Nai 1930 – 2000

Nghiên cứu, biên soạn “Lịch sử Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh và phong trào thanh niên tỉnh Đồng Nai 1930–2000” là một công việc có ý nghĩa nhiều mặt, góp phần giáo dục, rèn luyện

ĐOÀN THANH NIÊN CỘNG SẢN HỒ CHÍ MINH

LỊCH SỬ ĐOÀN THANH NIÊN CỘNG SẢN

HỒ CHÍ MINH VÀ PHONG TRÀO THANH NIÊN

TỈNH ĐỒNG NAI

1930 – 2000

 BAN CHỈ ĐẠO

– Trần Thị Minh Hoàng – Bí thư Tỉnh uỷ Đồng Nai khoá VI

– Trần Đình Thành – Phó Bí thư thường trực Tỉnh uỷ Đồng Nai khoá VII

– Bùi Ngọc Thanh – Uỷ viên thường vụ Tỉnh uỷ – Trưởng ban Dân vận Tỉnh uỷ– Nguyễn Văn Tùng – Nguyên Trưởng ban Biên tập sử Đoàn Trung ương Đoàn

– Huỳnh Thị Lang Anh

– Nguyễn Văn Thông

LỜI GIỚI THIỆU

70 năm được Đảng dìu dắt, lãnh đạo, tổ chức Đoàn và đoàn viên, thanh niên Đồng Nai đã có những đóng góp xứng đáng, để lại nhiều bài học truyền thống quí báu Nghiên cứu, biên soạn “Lịch sử Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh và phong trào thanh niên tỉnh Đồng Nai 1930–2000” là một công việc có ý nghĩa nhiều mặt, góp phần giáo dục, rèn luyện các thế hệ thanh niên kế tục và phát huy truyền thống của lớp người đi trước, không ngưng phấn đấu vươn lên trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

Lịch sử Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh và phong trào thanh n iên tỉnh Đồng Nai trong hơn 70 năm qua đã trải qua nhiều giai đoạn lịch sử Từ những năm 30 của thế kỷ XX, được Đảng tổ chức, giáo dục, rèn luyện, thanh niên Đồng Nai đã không ngừng phát huy vai trò xung kích cách mạng, đấu tranh đòi các quyền dân sinh, dân chủ trong các năm 1936–1938, trong cuộc khởi nghĩa Nam kỳ và đỉnh cao là cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyền tháng Tám – 1945 lịch sử.

Được rèn luyện trong đấu tranh cách mạng, từ năm 1945, tổ chức Đoàn Thanh niên đã từng bước hình thành tương đối có hệ thống ở Biên Hoà - Đồng Nai, góp phần tổ chức, động viên thanh niên trong tỉnh đi đầu trong nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ chính quyền cách mạng non trẻ, kiên cường tham gia kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược Trước sự tàn bạo của kẻ thù, thanh niên Biên Hoà

- Đồng Nai đã không khuất phục mà còn dấy lên nhiều phong trào hành động cách mạng sôi nổi, đặc biệt là phong trào tòng quân, đi ra chiến khu và phong trào thi đua giết giặc lập công, mưu trí và sáng tạo, góp phần làm nên những chiến thắng

to lớn ở La Ngà, ở dọc Quốc lộ 20

Trong sự nghiệp kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, mặc dù thời kỳ đầu tổ chức Đoàn không được phát triển, nhưng thanh niên Đồng Nai vẫn kiên trung, bất khuất góp phần làm thất bại cuộc chiến tranh đơn phương của địch Từ sau cao trào Đồng khởi (1960), tổ chức Đoàn trong tỉnh từng bước được khôi phục và phát triển, thanh niên Đồng Nai càng nỗ lực đẩy mạnh các phong trào hành động cách mạng Trong đó tiêu biểu là phong trào 5 xung phong với các mục tiêu cụ thể: Tòng quân, đi thanh niên xung phong; tiêu diệt thật nhiều sinh lực địch; đấu tranh chính trị và binh vận góp phần liên tiếp đánh bại các chiến lược chiến tranh của

Mỹ và tay sai, từ chiến tranh đặc biệt, chiến tranh cục bộ đến Việt Nam hoá chiến tranh, với những chiến công vang dội ở sân bay Biên Hoà, ở Tổng kho Long Bình,

ở cửa ngõ Xuân Lộc làm thất bại mọi âm mưu, thủ đoạn của kẻ địch; âm mưu bắt thanh niên đi lính làm bia đỡ đạn cho chúng; âm mưu xây dựng các ấp chiến lược,

ấp tân sinh để kìm kẹp nhân dân Hiệu quả la hàng loạt ấp chiến lược, ấp tân sinh

bị phá rã từng mảng, ở Hang Nai, ở Đại An đã góp phần cùng làm nên Đại thắng mùa Xuân 1975, giải phóng quê hương, thống nhất đất nước, cùng cả nước

đi lên chủ nghĩa xã hội.

Được sống trong điều kiện hoà bình, thanh niên Đồng Nai càng nỗ lực vượt qua mọi khó khăn thử thách, ra sức hàn gắn vết thương chiến tranh, không ngừng lao động sáng tạo xây dựng và bảo vệ quê hương Đồng Nai, góp phần giữ vững biên cương của Tổ quốc, nhất là khi nổ ra chiến tranh biên giới Tổ chức Đoàn không ngừng được củng cố và phát triển, về cơ bản đã xoá được những cơ sở trắng Đoàn, kể cả trong các vùng đồng bào dân tộc và đồng bào theo đạo, góp phần đoàn kết, tập hợp rộng rãi các tầng lớp thanh niên trong tỉnh thực hiện các nhiệm vụ chính trị của Đoàn Đặc biệt từ sau khi Đảng khởi xướng đường lối đổi mới đất nước, tổ chức Đoàn Thanh niên Cong sản Hồ Chí Minh tỉnh Đồng Nai đã không ngừng đổi mới tổ chức, đổi mới phương thức hoạt động, lôi cuốn đông đảo thanh niên vươn lên lập nghiệp và giữ nư ớc, cùng quân và dân trong tỉnh xây dựng Đồng Nai phát triển theo hướng công nghiệp hoá – hiện đại hoá, phấn đấu vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, xứng đáng với

“Hào khí Đồng Nai”, với “miền Đông gian lao mà anh dũng”

Từ thực tiễn phong trào cách mạng, những bài học truyền thống về giữ vững

niềm tin cách mạng, tuyệt đối trung thành và luôn luôn tuân theo sự lãnh đạo, giáodục của Đảng Cộng sản Việt Nam; về xây dựng tổ chức Đoàn trở thành hạt nhânđoàn kết, tập hợp thanh niên đi theo định hướng đã được lựa chọn; về sự phối hợp,liên kết hành động cùng các tổ chức quần chúng trong khối liên minh công nông;

về đẩy mạnh các phong trào hành động cách mạng luôn có ý nghĩa thực tiễn đối với quá trình xây dựng, phát triển tổ chức Đoàn trong hiện tại cũng như trong tương lai.

Với phương pháp tiếp cận duy vật lịch sử, theo quan điểm của Chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, công trình nghiên cứu, biên soạn “Lịch sử Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh và phong trào thanh niên tỉnh Đồng Nai 1930– 2000” đã cố gắng phản ánh một cách chính xác, khoa học quá trình phát triển, trưởng thành của tổ chức Đoàn và phong trào thanh niên tỉnh Đồng Nai.

Quá trình triển khai nghiên cứu, biên soạn “Lịch sử Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh và phong trào thanh niên tỉnh Đồng Nai 1930–2000”, Ban Thường vụ Tỉnh Đoàn và những người biên soạn đã được sự quan tâm chỉ đạo, tạo điều kiện của Tỉnh uỷ, Uỷ ban nhân dân tỉnh, sự quan tâm giúp đỡ, cộng tác của

Sở Khoa học công nghệ và môi trường, của các Ban, ngành có liên quan, của các cán bộ lão thành cách mạng, cán bộ Đoàn qua các thời kỳ, của các nhà khoa học

có tâm huyết đã giúp cho công trình hoàn thành có chất lượng đảm bảo yêu cầu

đã đặt ra Ban Thường vụ Tỉnh Đoàn chân thành cám ơn sự giúp đỡ, cộng tác

nhiệt tình, có hiệu quả của các thành viên đã tham gia nghiên cứu, biên soạn, đóng góp ý kiến xây dựng, bổ sung và tạo điều kiện thuận lợi cho đề tài thu được kết quả, phản ánh khách quan, khoa học quá trình phát triển của tổ chức Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh và phong trào thanh niên tỉnh Đồng Nai.

Ban Thường vụ Tỉnh Đoàn Đồng Nai trân trọng giới thiệu với các đoàn viên, hội viên thanh niên và rộng rãi bạn đọc tác phẩm “Lịch sử Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh và phong trào thanh niên tỉnh Đồng Nai 1930–2000”.

Tháng 12-2003 Ban Thường vụ Tỉnh Đoàn Đồng Nai

chính Theo sách Gia Định thành thông chí của Trịnh Hoài Đức, đến đầu thế kỷ

XIX (1802), dưới thời vua Gia Long, Gia Định phủ được đổi thành Gia Định trấn.Đến năm 1808 Trấn Biên dinh được đổi thành Biên Hoà trấn và Gia Định trấn lạiđược đổi thành Gia Định thành, thống quản 5 trấn, gồm: trấn Phiên An (có phủ TânBình), trấn Biên Hoà (có phủ Phước Long), trấn Định Tường (có phủ Kiến Hoà),trấn Vĩnh Thanh (có phủ Định Viễn) và trấn Hà Tiên Đứng đầu Gia Định thành làmột Tổng trấn Được bổ nhiệm làm Tổng trấn đầu tiên của Gia Định thành làNguyễn Văn Nhơn, còn Trịnh Hoài Đức lúc đó làm Hiệp tổng trấn Đến năm 1812,

Lê Văn Duyệt được bổ nhiệm làm Tổng trấn Sau khi Lê Văn Duyệt mất (1832),vua Minh Mạng bãi bỏ chế độ trấn, lập ra 6 tỉnh, gồm: Biên Hoà, Gia Định, ĐịnhTường, Long Hồ (còn gọi là Vĩnh Long), An Giang và Hà Tiên Cũng từ đó mới cótên gọi Nam kỳ lục tỉnh để chỉ miền đất Nam bộ

Xa hơn nữa, có thể vào thời đại đồ đá cũ, con người đã có mặt tại lưu vựcĐồng Nai, mà những di tích khảo cổ tìm thấy ở Dầu Giây, An Lộc, Hàng Gòn,Bình Xuân, Đồi Mít, Đồi Xoài đã cho thấy một sự chuyển biến đáng kể trong tiếntrình phát triển của cư dân trong khu vực từ nền kinh tế chiếm đoạt sang nền kinh

tế sản xuất với những công cụ lao động mang tính điển hình là loại rìu bôn có vaithường chiếm ưu thế Các tộc người đến lưu vực Đồng Nai có thể từ trên núixuống, cũng có thể từ biển vào, mà những đồ gốm cứng hoa văn in cũng như các ditích thuộc tiểu hệ thống Cầu Sắt – Óc Eo và các di tích thuộc các nền văn hoá khảo

cổ khác, trong đó có cả ngôi mộ cổ ở Hàng Gòn (Long Khánh), cách ngày naykhoảng 2.500 năm, đều phản ánh sự có mặt của các tộc người thuộc văn hoá SaHuỳnh, mà nền văn hoá Óc Eo đã tạo cơ sở cho sự xuất hiện Vương quốc PhùNam vào thế kỷ I sau Công nguyên Theo nhiều công trình nghiên cứu thì PhùNam là một nước rộng lớn, trong đó bao gồm nhiều nước nhỏ, được sử sách lâu

nay vẫn thường nhắc đến, như: Bà Lị, Thù Nại, Xích Thổ Đ ến thế kỷ thứ VII,đây là phần đất thuộc Chân Lạp và thế kỷ thứ IX thuộc Vương quốc Khơme Cũngtheo nhiều nhà nghiên cứu, Bà Rịa ngày nay có thể là nước Bà Lị xưa, còn Thù Nại

có âm gần giống với Đồng Nai, là vùng đệm giữa hai vương quốc Chămpa và

Chân Lạp Đại Nam nhất thống chí, quyển XXVII, ghi: “Tỉnh Biên Hoà có lẽ là

nước Bà Lị xưa, sau là đất Bà Rịa và Đồng Nai” (1) Sách Tân Đường thư chép:

“Nước Bà Lị ở phía đông nam nước Chiêm Thành, phía nam nước này có nướcThù Nại, sau đời Vĩnh Huy (650 – 655) bị nước Chân Lạp thôn tính”

Trấn Biên Hoà (1808 – 1832) hay tỉnh Biên Hoà (1832 – 1861) có địa giớihành chính rất rộng, bao gồm vùng đất các tỉnh Đồng Nai, Bà Rịa – Vũng Tàu,Bình Phước, một phần tỉnh Bình Dương và Thành phố Hồ Chí Minh ngày nay.Cuối thế kỷ XIX, sau khi đánh chiếm toàn bộ Nam kỳ lục tỉnh, để dễ bề caitrị, thực dân Pháp đã chia Nam kỳ thành 20 tỉnh, sau đó lại tách Vũng Tàu (thờiPháp thuộc, Vũng Tàu thường được gọi là Ô Cấp, xuất xứ từ địa danh do Pháp đặt

là Cap Saint Jacques) khỏi tỉnh Bà Rịa, lập thành một tỉnh riêng Thời kỳ này địagiới tỉnh Biên Hoà bao gồm tỉnh Đồng Nai và tỉnh Bình Phước, một phần tỉnh BìnhDương và Thành phố Hồ Chí Minh hiện tại

Từ sau ngày Cách mạng tháng Tám – 1945 thành công đến tháng 5–1951,tỉnh Biên Hoà bao gồm cả một phần đất ngày nay thuộc tỉnh Bình Phước, một phầnđất của tỉnh Bình Dương Từ tháng 5 –1951 đến tháng 7–1954, hai tỉnh Biên Hoà

và Thủ Dầu Một được sáp nhập thành tỉnh Thủ Biên Địa giới tỉnh Thủ Biên baogồm phần đất các tỉnh Đồng Nai, Bình Dương, Bình Phước, quận Thủ Đức, quận

2, quận 9 (Thành phố Hồ Chí Minh ngày nay), trừ huyện Long Thành lúc này đượcgiao về tỉnh Bà Rịa – Chợ Lớn

Hiệp định Giơnevơ về lập lại hoà bình ở Đông Dương được ký kết MiềnNam Việt Nam, từ vĩ tuyến 17 trở vào tạm thời nằm dưới sự kiểm soát của đốiphương Từ năm 1957, ngụy quyền Sài Gòn đã tổ chức lại bộ máy hành chính ởcác tỉnh Chúng lập tỉnh Long Khánh, gồm 2 quận Xuân Lộc và Định Quán (2)

Về phía chính quyền cách mạng, đến thập niên 60, do tình hình cuộc khángchiến chống Mỹ phát triển, tỉnh Gia Định được sáp nhập với thành phố Sài Gòn –Chợ Lớn thành Đặc khu Sài Gòn – Gia Định (nay là Thành phố Hồ Chí Minh),miền Đông Nam bộ còn 4 tỉnh nằm vắt ngang từ phía tây giáp biên giới nước bạnCampuchia sang phía đông giáp biển Đông Tỉnh Biên Hoà cũng nhiều lần được

(1) Đại Nam nhất thống chí, tập V Nxb Khoa học xã hội, H.1971, trang 34 – 35.

(2) Năm 1967, có thêm quận Kiệm Tân Năm 1974, có thêm quận Bình Khánh.

tách nhập với các tỉnh Thủ Dầu Một, Bà Rịa – Long Khánh, hình thành các tỉnh:Thủ Biên, Bà Biên

Tỉnh Đồng Nai ngày nay được thành lập đầu năm 1976, sau ngày miền Namhoàn toàn được giải phóng, đất nước thống nhất Là một tỉnh thuộc miền ĐôngNam bộ, Đồng Nai bao gồm vùng đất các tỉnh Biên Hoà, Bà Rịa – Long Khánh vàTân Phú Đến năm 1978, huyện Duyên Hải được tách về thuộc Thành phố Hồ ChíMinh Năm 1979, Vũng Tàu được tách ra thành lập Đặc khu Vũng Tàu – Côn Đảo.Năm 1991, 3 huyện ven biển là Xuyên Mộc, Châu Thành, Long Đất được tách ranhập với Đặc khu Vũng Tàu – Côn Đảo thành tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu Tỉnh ĐồngNai còn lại địa giới hành chính như hiện nay, phía bắc giáp tỉnh Lâm Đồng, phíatây giáp tỉnh Bình Dương, Bình Phước, Thành phố Hồ Chí Minh, phía đông giáptỉnh Bình Thuận, phía nam giáp biển Đông và tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu Hiện tạiĐồng Nai có 8 đơn vị hành chính cấp huyện: Vĩnh Cửu, Long Thành, Nhơn Trạch,Thống Nhất, Xuân Lộc, Long Khánh, Tân Phú, Định Quán, và thành phố BiênHoà, trung tâm chính trị – kinh tế – văn hoá – xã hội của tỉnh, với tổng diện tích5.866,4 km2 và số dân, theo điều tra ngày 1–4–1999, có 1.982.000 người, củakhoảng 40 dân tộc anh em cùng sinh sống, trong đó dân tộc Kinh chiếm 92,8% dân

số Đồng Nai cũng là tỉnh có nhiều người theo đạo, trong đó có khoảng 700.000người theo đạo Công giáo

II NHỮNG GIÁ TRỊ LỊCH SỬ TRUYỀN THỐNG.

Là tỉnh cửa ngõ đi vào vùng đồng bằng rộng lớn Nam bộ, Đồng Nai có vị tríhết sức quan trọng cả về chính trị, kinh tế cũng như quân sự, vì thế trong quá trìnhdựng nước và giữ nước, các thế hệ con người Đồng Nai đã phải không ngừngchống chọi với thiên nhiên, giặc giã để sinh tồn và phát triển, làm nên một “Hàokhí Đồng Nai”, với những giá trị lịch sử truyền thống quí báu:

1 Truyền thống chống giặc ngoại xâm.

Từ khi Lễ Thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh kinh lược xứ Đàng Trong, đặt bảndoanh tại Cù lao Phố, thực hiện kế sách “Định vùng, an dân” với hai chủ trươngquan trọng là: “Khai hoang mở cõi và ổn định, dà n xếp biên cương”, trải qua hơn

300 năm hình thành và phát triển, nhiều thế hệ con người Biên Hoà – Đồng Nai đãđứng lên kiên cường chống giặc giữ làng, giữ đất và cũng đã có không ít anh hùnghào kiệt chọn Đồng Nai để lập căn cứ mưu đồ nghiệp lớn Thế kỷ XVII, trong cuộctranh chấp quyền lực giữa hai tập đoàn phong kiến Trịnh - Nguyễn, các chúaNguyễn đã lấy vùng đất Trấn Biên và Phiên Trấn làm chỗ dựa để khai mở vềhướng đồng bằng sông Cửu Long, thực hiện chính sách khẩn hoang rộng rãi, thuhút nguồn nhân lực, vật lực để tăng cường quốc phòng, chống lại chúa Trịnh ở

Đàng Ngoài Cửa biển Cần Giờ, sông Lòng Tàu đã từng chứng kiến nhiều chiếncông oai hùng của người anh hùng áo vải Nguyễn Huệ, trong những lần tiến quânvào Gia Định Mùa xuân năm Nhâm Dần, 178 2, nghĩa quân Tây Sơn đánh bại đoànquân của Nguyễn Ánh, nhấn chìm nhiều tàu đối phương ở cửa sông Cần Giờ, trong

đó có tàu chỉ huy của tên Manuel, cố vấn huấn luyện thuỷ quân cho Nguyễn Ánh.Tháng 2 năm Quí Mão, 1783, một lần nữa nghĩa quân Tây Sơn lại đá nh bạiđoàn thuyền chiến của Nguyễn Ánh trên sông Lòng Tàu, tiến chiếm Gia Định KhiNguyễn Ánh cầu viện vua Xiêm, năm 1785, nghĩa quân Tây Sơn, do Nguyễn Huệchỉ huy lại theo sông Lòng Tàu tiến quân về Rạch Gầm - Xoài Mút đánh tan 5 vạnquân Xiêm và 300 chiến thuyền của chúng

Khi thực dân Pháp xâm lược nước ta lần thứ nhất, nhân dân Nam bộ không dễđầu hàng giặc như triều đình nhà Nguyễn Một lần nữa, nhân dân vùng NhơnTrạch, với địa thế sông rạch hiểm trở, đã là chỗ dựa quan trọng để Bình Tây Đạinguyên soái Trương Định tụ tập nghĩa quân, xây dựng căn cứ chống giặc ngoạixâm suốt 3 năm (1861 - 1864)

Tháng 2-1861, sau khi đại đồn Phú Thọ (Chí Hoà) thất thủ, Nguyễn TriPhương chỉ huy 600 quân triều đình rút về thành Biên Hoà để tổ chức chiến đấu.Ngày 14-12, quân Pháp cho hai cánh quân thuỷ, bộ tiến công thành Biên Hoà, quântriều đình chống trả quyết liệt Lãnh binh Nguyễn Đức Ứng, em trai Nguyễn TriPhương, lãnh đạo nghĩa quân Long Thành, chỉ bằng vũ khí thô sơ đã chặn đánhquyết liệt quân địch trên đường 17 và 19, gây cho chúng nhiều thương vong.Tháng 8-1864, Trương Định hy sinh, con trai ông là Trương Quyền, một thanhniên yêu nước, nối nghiệp cha, anh dũng tiếp tục lãnh đạo cuộc kháng chiến.Trương Quyền cho lập căn cứ ở Giao Loan (Rừng Lá) chiêu tập nhiều nghĩa quântrẻ tuổi, trong đó có nhiều đồng bào và thanh niên dân tộc Châu Ro, Stiêng liêntục tiến công quân địch ở nhiều nơi, trong sự che chở, đùm bọc của nhân dân, gâynhiều khó khăn cho công cuộc bình định của thực dân Pháp ở miền Đông Nam bộ.Mặc dù triều đình nhà Nguyễn đã ký nhượng 3 tỉnh miền Đông cho thực dânPháp (Hoà ước Nhâm Tuất, 1862), nhưng phong trào đấu tranh của nhân dân BiênHoà - Đồng Nai do các sĩ phu yêu nước lãnh đạo vẫn tiếp tục diễn ra dưới nhiềuhình thức Nguyễn Thành Ý, Phan Trung tập hợp nhân dân cùng tham gia xâydựng hai căn cứ là Bàu Cá (nay thuộc huyện Thống Nhất) và Giao Loan (nay thuộchuyện Xuân Lộc) ở Biên Hoà để tạo điều kiện cho nghĩa quân chiến đấu lâu dài;Đoàn Văn Cự xây dựng căn cứ ở Bưng Kiệu (ấp Vĩnh Cửu , phường Tam Hiệp,thành phố Biên Hoà), chuẩn bị cho khởi nghĩa vũ trang (1905) Đêm 14 -2-1916,một tổ chức yêu nước có vũ trang ở Trại Lâm Trung - Biên Hoà đã mở cuộc tiếncông đồng loạt vào các nhà làng Tân Trạch, Tân Lương, Tân Khánh, Bình Phước,

Lò Gạch và khám đường Biên Hoà, dinh chủ tỉnh Biên Hoà giải thoát nhiều thanhniên bị thực dân Pháp cưỡng ép đi lính.

Các cuộc nổi dậy đó đều bị dìm trong biển máu, nhưng tinh thần yêu nướccủa nhân dân Biên Hoà - Đồng Nai vẫn không thể bị dập tắt, để khi gặp những tưtưởng của thời đại do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc, tức Chủ tịch Hồ Chí Minh sau này

và các học trò của Người truyền đến, lập tức nhân dân Biên Hoà - Đồng Nai đãđứng dậy, với Phú Riềng đỏ, với Bình Phước - Tân Triều bất khuất, cùng cả nướclàm nên Cách mạng tháng Tám - 1945 lịch sử Tiếp đó, trong hai cuộc kháng chiếnchống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, để giữ nền độc lập dân tộc, với địa bàn chiếnlược quan trọng, có Chiến khu Đ nổi tiếng, dưới sự lãnh đạo của Đảng, quân vàdân Biên Hoà - Đồng Nai đã lập nên nhiều chiến công vang dội, ở Là Ngà (1-3-1948) đánh tan đoàn xe công voa của Pháp; ở cầu Bà Kiên và dọc các Quốc lộ 1,

15, các tỉnh lộ 16, 24 đập tan hệ thống tháp canh của thực dân Pháp, sáng tạo nênlối đánh đặc công đầy uy lực; ở khám Tân Hiệp (2-12-1956) nổi dậy giải thoát mộtlúc gần 500 tù nhân chính trị; ở Nhà Xanh (7 -7-1959) lần đầu đánh thắng Mỹ; ởsân bay Biên Hoà (31-10-1964), Tổng kho Long Bình (tháng 6, 10, 11, 12-1966;tháng 2-1967; Xuân Mậu Thân 1968 và tháng 8 -1972) phá huỷ nhiều phương tiệnchiến tranh của địch và cuối cùng, ngày 21 -4-1975, đập tan cánh cửa thép XuânLộc, góp phần làm nên Đại thắng mùa Xuân 1975, giải phóng hoàn toàn miềnNam, thống nhất đất nước

2 Truyền thống cần cù, sáng tạo, đoàn kết, tương thân tương ái trong lao động sản xuất.

Làm trai cho đáng nên trai Phú Xuân cũng trải, Đồng Nai cũng từng.

Câu ca dao ấy đã phản ánh những tiềm ẩn của một vùng đất, đòi hỏi nhữngcon người khám phá nó một dũng khí, dám chấp nhận thử thách, dám đi tới tậncùng những khát vọng Bởi miền đất Đồng Nai không thiếu tiềm năng, nhưng cũngchứa đựng không ít những thách thức mà nếu không có dũng khí, con người rấtkhó vượt qua, chưa nói đến việc chinh phục nó để làm phong phú cho cuộc sống

của mình Nhà sử học Lê Quí Đôn từng mô tả tron g Phủ Biên tạp lục: “ ở phủ

Gia Định, đất Đồng Nai từ các cửa biển Cần Giờ, Soài Rạp, cửa Đại, cửa Tiểu trởvào toàn là rừng rậm hàng ngàn dặm” Tại vùng đất mênh mông ấy, con người đã

có mặt rất sớm Hơn 300 năm trước, ít ra là từ cuối thế kỷ XVI, ngườ i Việt đã cómặt và ra công khai khẩn những vùng rừng rú bạt ngàn, những bãi sình lầy ngậptràn thành những cánh đồng phì nhiêu Gặp lúc mưa thuận gió hoà, nghề nông pháttriển, đời sống người dân khá lên trông thấy Xóm làng mọc lên trù phú, thu hútnhiều bà con ở Đàng Ngoài đến sinh cơ lập nghiệp Những năm 30 của thế kỷ

XVII, nhiều người Việt chống đối cuộc chiến tranh giành quyền lực giữa hai tậpđoàn phong kiến Trịnh - Nguyễn tìm vào vùng đất phương Nam sinh sống Nhất là

từ sau năm 1698, người Việt từ Ngũ Quảng (tức 5 tỉnh: Quảng Bình, Quảng Trị,Quảng Đức - tức Thừa Thiên-Huế, Quảng Nam, Quảng Ngãi) đã tìm đường vàoĐồng Nai ngày càng đông Năm 1679, chúa Hiền Nguyễn Phúc Tần cho một bộphận người Hoa chống đối chính quyền Mãn Thanh vào định cư ở xứ B àn Lân,cùng người Việt và cư dân bản địa là người các dân tộc Châu Ro, Mạ ra côngkhai phá, biến những vùng đất hoang vu thành ruộng vườn phì nhiêu, màu mỡ,biến những nơi vắng vẻ, “rừng thiêng, nước độc” thành xóm làng đông vui

Nơi Trấn Biên xưa có miền đất đỏ

Liền biển xanh một dải mênh mông

Trời hôm vừa loé rạng đông

Từng đoàn lũ lượt ra công dựng là (1)

Sách Đại Nam nhất thống chí còn ghi lại những nét văn hoá trong đời sống

của con người Biên Hoà - Đồng Nai: “đất đai màu mỡ, sinh sống dễ dàng, kẻ sĩchăm học, dân siêng canh cửi” Trong sản xuất nông nghiệp, bên cạnh đức tính cần

cù, nhẫn nại, biết chung lưng đấu cật chống chọi với thiên nhiên, thú dữ ngườidân còn biết áp dụng những kinh nghiệm quí báu và kiến thức cổ truyền trong nghềtrồng lúa nước được tích luỹ từ bao đời để tăng sản lượng cây trồng Ngoài việckhẩn hoang trồng lúa, người Việt, cũng như cư dân bản địa và người Hoa còn chútrọng các loại hoa màu, như: khoai, đậu, bắp, mè, bông, dâu, mía, chuối, mít, đuđủ và lập vườn xung qu anh nhà, với quang cảnh “trước vườn, sau ruộng”, tạokhông khí thoáng đãng, đầm ấm

Vùng đất Biên Hoà - Đồng Nai còn có nhiều nguyên vật liệu để phát triển cácngành nghề thủ công Vì vậy, bên cạnh việc phát triển nghề nông, người dân cònchú tâm phát triển các ngành nghề làm ra các vật dụng thiết yếu, như mộc, gốm,gạch, đúc đồng, chế tác các công cụ bằng sắt Nhiều thợ thủ công lành nghề xuấthiện và dần dần tách hẳn khỏi nghề nông, tạo dựng nên những làng nghề chuyênsản xuất những sản phẩm đáp ứng nhu cầu sinh hoạt ngày càng cao của người dân.Nhiều làng nghề còn lưu lại những dấu tích đến tận ngày nay, như các vò, lu, đôn tại phường Bửu Hoà - Tân Vạn; lò thổi Bến Gỗ - trấn Biên Hoà, nơi tập trung khaithác sắt và làm đồ sắt; xóm chợ Chiếu (Cù lao P hố - Biên Hoà), chuyên đan chiếu,bán chiếu Đặc biệt, gốm mỹ nghệ Biên Hoà đã đánh dấu sự phát triển nghề gốmĐồng Nai, với sự kết hợp hài hoà giữa truyền thống và hiện đại, giữa Đông và Tây,kết quả của sự lao động sáng tạo của người thợ thủ công Biên Hoà Từ năm 1903,

(1) Trịnh Hoài Đức – Văn hoá Nam Hà.

tại Biên Hoà đã thành lập Trường Mỹ nghệ thực hành, là nơi đầu tiên ở Nam bộđào tạo những nghệ nhân làm gốm mỹ nghệ Nghề làm đá Biên Hoà ra đời rất sớm.Trấn Biên Hoà xưa nhiều nơi có mỏ đá ong (phong thạch), là nguyên liệu đượcnhân dân sử dụng trong xây cất nhà, lăng mộ Một số địa phương có nghề làm đáong nổi tiếng như: Tân Phong, Bình Đa, Bình Ý

Bằng tinh thần đoàn kết, lao động sáng tạo, người Trấn Biên xưa đã xây dựngnên một “Nông Nại đại phố” – thương cảng sầm uất ở Nam bộ lúc bấy giờ

Tự hào và tiếp bước truyền thống của cha ông, các thế hệ con người Biên Hoà– Đồng Nai, nhất là từ sau khi đất nước được độc lập, thống nhất, dưới sự lãnh đạocủa Đảng Cộng sản Việt Nam, đã nỗ lực vượt bậc, vươn lên giành những thành tựuđáng tự hào: an ninh chính trị được giữ vững, kinh tế tăng trưởng với tốc độ cao vàđang chuyển dịch theo hướng công nghiệp – nông nghiệp – dịch vụ thương mại Sựnghiệp văn hoá – giáo dục – y tế đều được quan tâm phát triển, đời sống của ngườidân lao động không ngừng được nâng cao tạo những tiền đề quan trọng để ĐồngNai vững bước đi lên thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hoá – hiện đại hoáđất nước

3 Truyền thống văn hoá.

Trong tiến trình lịch sử hơn 300 năm xây dựng và phát triển, các bậc tiềnnhân đã để lại một “Hào khí Đồng Nai” với nền văn hoá dung hợp phong phú, kếthợp với truyền thống 4.000 năm văn hiến của dân tộc, để hình thành tính cáchngười Đồng Nai bộc trực, chân thật, ghét cái ác, nghĩa khí và hào phóng Ngườidân Biên Hoà – Đồng Nai có quyền tự hào là nơi sớm xây dựng Văn miếu TrấnBiên (1715 – Ất Mùi), một biểu tượng của truyền thống văn hoá: hiếu học, tôn sưtrọng đạo Nhiều nhân tài của đất nước đã được đào tạo tại Văn miếu Trấn Biên,trong đó có Trịnh Hoài Đức, một nhà văn hoá ưu tú của Đồng Nai ở thế kỷ XVIII.Ông là người học rộng tài cao, một vị quan thanh liêm, nhưng hơn hết ông là mộtnhà văn hoá được xưng tụng là một trong “tam gia” của Gia Định (Trịnh Hoài Đức– Lê Quang Định – Ngô Nhơn Tĩnh) Ông để lại nhiều tác phẩm có giá trị, trong đó

có bộ sách Gia Định thành thông chí, một công trình văn hoá, lịch sử không thể

thiếu trong việc nghiên cứu con người, vùng đất văn hoá phía Nam Trong quátrình hình thành và phát triển, Biên Hoà – Đồng Nai còn sản sinh nhiều nhà vănhoá, như Bùi Hữu Nghĩa, một trong những nhà thơ tiêu biểu của Nam bộ thế kỷXIX, được nhân dân truyền tụng qua câu thơ:

Đồng Nai có bốn rồng vàng

Lộc họa, Lễ phú, San đàn, Nghĩa thi.

Truyền thống văn hoá của Biên Hoà – Đồng Nai còn được phản ánh trong đờisống sinh hoạt hàng ngày của người dân thông qua các hoạt động như: các nghi lễ

thờ cúng ông bà tổ tiên, lễ cưới, lễ tang, tập quán, tín ngưỡng những hình thứcsinh hoạt văn hoá dân gian trong lao động được thể hiện qua: hát hò cấy lúa, hòchèo xuồng (hình thức đối đáp giữa hai bên trai và gái thể hiện sự thông minh dídỏm của người dân lao động) , điệu lý lu là, lý trèo lên, kể vè, đồng dao, đờn ca tài

tử, hát tuồng Về nghi lễ tôn giáo có : hát múa Địa – Nàng, bóng rỗi (ở lễ hộicúng miễu và lễ Đứng cái, lễ Xây chầu) với mong ước quốc thịnh, dân cường, ankhang, hạnh phúc

Nhiều di tích văn hoá còn tồn tại đến ngày nay như: mộ cổ Hàng Gòn, đàn đáBình Đa, cổ vật Nam Cát Tiên, chùa Bửu Phong, chùa Bửu Sơn, đình Tân Lân,đình Mỹ Khánh, di tích Đài Kỷ niệm, lăng mộ Trịnh Hoài Đức, đình Phú Mỹ, mộ

và đền thờ Đoàn Văn Cự đều thể hiện những nét văn hoá đặc sắc của Biên Hoà –Đồng Nai

Trong thế kỷ XX, trên mảnh đất Biên Hoà – Đồng Nai đã xuất hiện nhiều nhàvăn, nhà thơ tiêu biểu như: Bình Nguyên Lộc, Lương Văn L ựu, Lý Văn Sâm Trong đó, nhà thơ chiến sĩ Huỳnh Văn Nghệ mãi mãi khắc sâu trong lòng bao thế

hệ con người “miền Đông gian lao mà anh dũng” với bài thơ Nhớ Bắc, nói lên nỗi

lòng của người dân miền Nam luôn hướng về đất Tổ:

“Ai về Bắc ta theo với

Thăm lại non sông giống Lạc Hồng

Từ độ mang gươm đi mở cõi

Trời Nam thương nhớ đất Thăng Long”

Kế thừa và phát huy những bản sắc văn hoá của 300 năm Biên Hoà – ĐồngNai, Đồng Nai hôm nay cùng cả nước trên bước đường đổi mới và hội nhập vớicộng đồng thế giới, vẫn không ngừng phát huy những giá trị truyền thống vốn cótrong điều kiện mới, góp phần xây dựng Biên Hoà – Đồng Nai ngày càng vững vềchính trị, mạnh về quốc phòng – an ninh, đảm bảo vững chắc cho quá trình pháttriển Biên Hoà – Đồng Nai theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá

III NHỮNG LỢI THẾ PHÁT TRIỂN.

Là vùng trung du chuyển tiếp giữa cao nguyên Nam Trung bộ và đồng bằngsông Cửu Long, tỉnh Đồng Nai có lợi thế trên nhiều mặt Trải qua quá trình kiếntạo địa chất hàng ngàn năm, miền đất Đồng Nai có độ dốc trung bình dưới 100 m,

độ cao giảm dần từ đông sang tây – nam Địa hình có độ dốc dưới 15o chiếm 80%đất tự nhiên, trong đó dạng địa hình đồi núi cao nhất trung bình cũng chỉ trên 300mét so với mặt biển; dạng địa hình đồng bằng được cấu tạo bởi phù s a trẻ, loại thấp

nhất độ cao trung bình chỉ 0,5 – 5 mét, nằm trong khu vực hạ lưu sông Đồng Nai,như Long Thành, Nhơn Trạch.

Về thổ nhưỡng , Đồng Nai có 3 nhóm đất chính:

Đất hình thành trên đá bazan, chiếm 229.416 ha (39,1%), phân bố chủ yếu ởcác huyện Tân Phú, Định Quán, Long Khánh, phía nam huyện Xuân Lộc, phíađông huyện Long Thành, phía đông huyện Thống Nhất Đất có nền hạ tương đốivững, nhiều điểm cao, thuận lợi cho việc cơ động, triển khai các phương tiện, thiết

bị quân sự

Đất hình thành trên nền phù sa cổ và phiến sét chiếm diện tích 246.380 ha(41,9%), phân bố ở các huyện Xuân Lộc, Long Thành, Thống Nhất, phía đônghuyện Vĩnh Cửu, Nhơn Trạch, thành phố Biên Hoà Đất có nền hạ vững, hệ thốnggiao thông thuận tiện, thuận lợi cho việc xây dựng các công trình công nghiệp vàquân sự

Đất hình thành trên các trầm tích sông, trầm tích biển, đầm lầy, có diện tích58.400 ha (9,9%), phân bố chủ yếu ở phía tây huyện Vĩnh Cửu, Long Thành, NhơnTrạch, thành phố Biên Hoà, một phần diện tích bị nhiễm mặn như ở ph ía tây namhuyện Nhơn Trạch Là vùng đất có nhiều kênh rạch, sông ngòi

Đồng Nai có hệ thống sông ngòi, hồ, ao, đầm được phân bố đều ở các vùng,không những tạo ra nguồn thuỷ năng lớn (1), còn mở ra hướng nuôi trồng thuỷ sản

có hiệu quả Sông Đồng Nai là một trong hai con sông lớn ở Nam bộ – là con sônglớn thứ ba Việt Nam phát tích trong nội địa, bắt nguồn từ cao nguyên Di Linh, dài

450 km, đoạn chảy qua Đồng Nai dài 290 km, với lưu lượng lên tới 485 m3/giây.Sông Đồng Nai có hai phụ lưu là sông La Ngà và sông Bé Đoạn sông La Ngà chảyqua tỉnh dài 90 km, lưu lượng 100 m3/giây Đoạn sông Bé chảy qua tỉnh dài 22 km,lưu lượng 133 m3/giây Ngoài hệ thống sông Đồng Nai, các con sông lớn khác nhưsông Ray, sông Thị Vải, sông Lòng Tàu đều có những tiềm năng đáng kể, khôngchỉ cho nguồn năng lượng lớn mà còn thuận lợi trong giao thông Với độ mớnnước sâu, những sông lớn ở Đồng Nai có đủ điều kiện cải tạo xây dựng thànhnhững bến cảng thuận tiện cho tàu thuyền hàng ngàn tấn ra vào ăn hàng

Nguồn sản phẩm từ rừng của Đồng Nai còn khá lớn Trước đây, rừng ĐồngNai chiếm 45% diện tích đất tự nhiên Do nhiều nguyên nhân, rừng Đồng Nai hiệnchỉ còn khoảng 19,2% (số liệu đến tháng 10–1995) Trong đó có 130.789 ha rừng

tự nhiên, với trữ lượng gỗ trên 4 triệu m3, với nhiều loại gỗ quí như cẩm lai, gõ

(1) Nguồn thuỷ năng Đồng Nai, theo lý thuyết có thể tạo ra khoảng 581,5 ngàn KW Trong đó sông Đồng Nai chiếm 508,572 KW; sông Buông 765 KW; sông La Ngà 114 KW; sông

Ray 40 KW.

mật, gụ, giáng hương, sao, trắc, mun; hàng triệu cây tre, nứa và nhiều loại câydược liệu quí Rừng Đồng Nai còn có nhiều loại thú quí, hiếm như tê giác, voi, bòtót, hươu, nai, sơn dương, khỉ, dọc Đặc biệt, khu rừng nguyê n sinh Nam Cát Tiênnối liền với rừng của hai tỉnh Lâm Đồng, Bình Phước rộng trên 35 ngàn hécta đãđược qui hoạch thành khu rừng quốc gia (1).

Ngoài ra, Đồng Nai còn có hàng chục ngàn hécta rừng sác (rừng ngập mặn)ven sông Thị Vải, sông Lòng Tàu thuộc hai huyện Long Thành, Nhơn Trạch, nốiliền với vùng rừng sác thuộc huyện Tân Thành, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu và huyệnCần Giờ thuộc Thành phố Hồ Chí Minh Chính khu rừng sác giáp ranh 3 địaphương này trong hai cuộc kháng chiến thần thánh, chống thực dân Pháp và đếquốc Mỹ, đã trở thành căn cứ “Chiến khu Đ” nổi tiếng của quân và dân ta ĐồngNai còn có hệ thống rừng trồng phong phú Trong tổng số hơn 40.632 ha rừngtrồng của tỉnh, có trên 30.000 ha là rừng cao su, được trồng từ những năm đầu thế

kỷ XX, dọc các Quốc lộ 1, 15, 20 và liên tỉnh lộ số 2

Đồng Nai cũng là tỉnh có tiềm năng khoáng sản như : vàng ở Hiếu Liêm;thiếc, chì, kẽm ở núi Chứa Chan – ở dạng hợp chất sulfur và carbonade, mỏ đá có

ở Trảng Bom, Vĩnh Tân, Hoá An, Bình Hoá, Tân Bản, Tân An, Sóc Lu ; cao lanh

có ở Tân Phong; than bùn ở Phú Bình, đất sét ở Thiện Tân, Hoá An; cát trên sôngĐồng Nai

Nằm ở 10o22'33'' vĩ độ Bắc, khí hậu Đồng Nai thuộc loại nhiệt đới gió mùa,quanh năm khô nóng, trung bình hàng năm có từ 2.000 đến 2.500 giờ nắng; nhiệt

độ không chênh lệch nhau quá lớn, bình quân từ 25,4 độ C đến 27,20 độ C (nóngnhất vào các tháng 4, tháng 5) Lượng mưa hàng năm đạt từ 1.800 đến 1.860 mm(mùa mưa chiếm tới 90%)

Từ một vùng đất hoang, rừng rậm, đầm lầy, được người Việt Đàng Ngoàikhai phá từ cuối thế kỷ XVI, nhờ có địa thế thuận lợi, có hệ thống giao thông, cảđường bộ, đường thuỷ, đường sắt thuận tiện, những năm đầu thế kỷ XX, trongquá trình mở rộng khai thác thuộc địa tại Việt Nam, thực dân Pháp đã xây dựngnhiều đồn điền cao su ở miền Đông Nam bộ Năm 1917, các đồn điền cao su mớichiếm 17.000 ha, đến năm 1929, diện tích đó đã tăng lên 100.000 ha Theo đó, sốlượng công nhân làm trong các đồn điền cũng tăng lên nhanh chóng, góp phầnđáng kể trong quá trình phát triển lực lượng các h mạng của tỉnh

(1) Rừng Nam Cát Tiên có 185 loài thực vật thuộc 73 họ, 133 giống Trong đó có 54 loài gỗ quí,

24 loài cây thuốc (có 8 loại cây chứa vitamin), 11 loài cây cho dầu và quả Thú rừng có 62 loài, thuộc 25 họ, 22 loài bò sát thuộc 12 họ; 121 loài chim, thuộc 43 họ.

Từ sau ngày miền Nam hoàn toàn được giải phóng (30 –4–1975), đất nướcthống nhất đi lên chủ nghĩa xã hội, thực hiện đường lối đổi mới của Đảng, LuậtĐầu tư nước ngoài của Nhà nước, các chính sách hợp tác đầu tư ngày càng cởi mở,cộng với những điều kiện thuận lợi về giao thông, cơ sở hạ tầng, lao động côngnghiệp Đồng Nai càng có cơ hội phát triển nhanh chóng Đồng Nai đã qui hoạch

17 khu công nghiệp, trong đó có 10 khu công nghiệp đã được Chính phủ phê duyệt

và đang đi vào hoạt động có hiệu quả Tính đến tháng 9 năm 2000, đã có 260 giấyphép được cấp và đang có hiệu lực với vốn đăng ký là 4,4 tỷ USD Trong xu thếphát triển, cùng với lợi thế về lãnh thổ, Đồng Nai là tỉnh có tiềm năng lớn về pháttriển kinh tế ở khu vực Đông Nam bộ

Với truyền thống con người Đồng Nai anh hùng, bất khuất, lại có được nhữnglợi thế về địa lý và tình hình kinh tế – xã hội phát triển là thời cơ thuận lợi để thanhniên Đồng Nai vươn lên trên con đường lập thân lập nghiệp, cống hiến và trưởngthành Tính đến thời điểm 1–4–1999 thanh niên Đồng Nai ở độ tuổi từ 15 đến 28tuổi có 520.375 người, chiếm khoảng 1/4 dân số toàn tỉnh Đây là nguồn nhân lựctrẻ, có kiến thức văn hoá, trình độ khoa học kỹ thuật, thể chất, tinh thần mạnh mẽ,nhiệt tình, năng động sẵn sàng đáp ứng nhu cầu phát triển công cuộc công nghiệphoá – hiện đại hoá Trong những năm qua, thanh niên tỉnh Đồng Nai luôn nhậnđược sự quan tâm của cấp uỷ, chính quyền các cấp trong tỉnh; sự định hướng, hỗtrợ của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh tỉnh Đ ồng Nai trên các lĩnh vực

là điều kiện để tuổi trẻ tự bộc lộ và phát huy những tiềm năng vốn có, biết pháthuy, khai thác những lợi thế phát triển, góp phần đáng kể cùng với các tầng lớpnhân dân trong tỉnh, dưới sự lãnh đạo của Tỉnh Đảng bộ, làm cho Đồ ng Nai ngàycàng khởi sắc, vững vàng đi lên trên con đường công nghiệp hoá, hiện đại hoá,phấn đấu xây dựng Đồng Nai trở thành một tỉnh giàu về kinh tế, vững về chính trị,mạnh về quốc phòng, an ninh, thực hiện xã hội công bằng, dân chủ, văn minh

1930 – 1954

Chương I

DƯỚI SỰ LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG, THANH NIÊN BIÊN HOÀ – ĐỒNG NAI ĐỨNG LÊN CÙNG NHÂN DÂN TIẾN HÀNH CUỘC ĐẤU TRANH GIÀNH CHÍNH QUYỀN

1914, số lượng công nhân làm ở các công trường, xí nghiệp, các đồn điền cao su ởBiên Hoà là 2.500 người Đến năm 1930, riêng công nhân cao su ở Biên Hoà đãtăng hơn 4 lần (1)

Hình thức tuyển dụng của tư bản thực dân là “mộ phu” hoặc ký “giao kèo”

Sự thật của hình thức tuyển dụng này như báo Vonlonté Indochinoise (Ý chí Đông Dương) ra ngày 10–8–1927 vạch trần “Đó là sự tái bản vào giữa thế kỷ XX này cái

chợ buôn nô lệ” (2) Những đồn điền cao su của thực dân Pháp ở Biên Hoà khôngkhác gì một thứ “địa ngục trần gian”, vì thế mâu thuẫn giữa công nhân với bọn chủ

tư bản ngày càng trở nên gay gắt Ngoài thanh niên công nhân, thanh niên nôngdân cũng là nạn nhân của chế độ thực dân, phong kiến Họ không còn tư liệu sảnxuất và trở thành những phu nô lệ làm thuê, làm mướn cho bọn địa chủ Thêm vào

đó là nạn thuế khoá nặng nề, lao dịch quanh năm, nên cuộc sống của người thanh

(1) Lịch sử Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam tỉnh Đồng Nai, tập 1 Nxb Đồng Nai, 1997, tr.

25.

(2) Lịch sử Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam tỉnh Đồng Nai, tập 1 (sđd).

niên nông dân, cũng như cha anh họ ngày càng bần cùng, luôn túng bấn, nợ nần,đói rét.

Biên Hoà còn là nơi có nhiều cơ sở tiểu thủ công nghiệp lâu đời như nghề làmgạch ngói, nghề làm gốm nên rất đông thợ thủ công Ở Biên Hoà còn có một sốthanh niên công chức, tư chức nhỏ, giáo viên, học sinh nhưng dưới chế độ thựcdân, phong kiến, họ phải chạy ăn hàng ngày Trình độ dân trí rất thấp, trên 95%người dân Biên Hoà mù chữ

Cũng vào thời gian này, ngườ i thanh niên nhiệt tình yêu nước Tôn Đức Thắng

đã bí mật vận động tổ chức Công hội ở Sài Gòn, góp phần thúc đẩy phong trào yêunước của nhân dân ta, tạo ra một cơ hội để tập hợp thêm quần chúng cách mạng

Sau đó, nhiều thuỷ thủ Việt Nam trở về nước mang th eo báo Người cùng khổ, Việt Nam hồn, cùng nhiều sách báo tiến bộ khác, đặc biệt là cuốn Bản án chế độ thực dân Pháp của Nguyễn Ái Quốc và bức thư “Gửi thanh niên Việt Nam” của Người

“đã trả lời đúng ý nghĩa, nguyện vọng và tâm tình của thế hệ thanh niên lú c bấygiờ” (1)

Sau khi một số thanh niên tiên tiến của Nam bộ bí mật sang Quảng Châu tìmđến các lớp huấn luyện chính trị do Nguyễn Ái Quốc và các đồng chí của Người tổchức tại số nhà 13A phố Văn Minh trở về, tháng 10 năm 1926, các hội viên ViệtNam thanh niên cách mạng đồng chí Hội gồm Phan Trọng Bình và Nguyễn VănLợi được cử về Sài Gòn xây dựng cơ sở Bắt được liên lạc và thu nhận các cơ sởCông hội bí mật của đồng chí Tôn Đức Thắng, mạng lưới Kỳ bộ Việt Nam thanhniên cách mạng đồng chí Hội Nam kỳ và Sài Gòn phát triển nhanh chóng, mạnh

mẽ Từ cuối năm 1926 cho đến vài năm sau, số hội viên Việt Nam Thanh niên cáchmạng đồng chí Hội các tỉnh Nam kỳ đã có khoảng hơn 500 người

Tại Biên Hoà, một số tiểu tổ Việt Nam thanh niên cách mạng đồng chí Hộiđược xây dựng ở Đồn điền Cao su Cam Tiêm (nay là Nông trường Cao su ÔngQuế), Đề pô xe lửa Dĩ An Tháng 4–1928, chi bộ Việt Nam thanh niên cách mạngđồng chí Hội Đồn điền Cao su Phú Riềng được thành lập (thời kỳ này Phú Riềngthuộc tỉnh Biên Hoà) gồm có 5 hội viên là Nguyễn Xuân Cừ, Trần Tử Bình và cácđồng chí Tạ, Hồng, Hoà do đồng chí Nguyễn Xuân Cừ làm Bí thư Có thể coi đây

là tổ chức cách mạng đầu tiên đã tập hợp được nhiều thanh niên yêu nước của BiênHoà cùng tham gia Đồng chí Phạm Văn Đồng, sau khi học ở Trường chính trịQuảng Châu được Bác Hồ cử về Nam kỳ hoạt động, đã nhiều lần đến Biên Hoà,trong đó có thời gian thâm nhập vào các đồn điền cao su, nơi có các cơ sở Việt

(1) Những chặng đường vẻ vang của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh – Nxb Thanh

Niên, H, 1986, trang 64

Nam thanh niên cách mạng đồng chí Hội và có nhiều cán bộ của Hội đang thựchiện “vô sản hoá” Đó thật sự là những “vườn ươm” đầy sức sống Nhờ đó, chỉ ítlâu sau (trong vài năm) hầu như các tỉnh ở Nam kỳ “đều có chi nhánh Việt Namthanh niên cách mạng đồng chí Hội” (1).

Việc phát triển các cơ sở Việt Nam thanh niên cách mạng đồng chí Hội v àquá trình thâm nhập quần chúng của cán bộ Hội đã góp phần làm dấy lên phongtrào đấu tranh của giai cấp công nhân và nhân dân lao động Ngày 20 –9–1928, hơn

400 công nhân cao su ở Đồn điền Cam Tiêm đồng loạt bãi công đòi thực hiệnnhững điều khoản trong “giao kèo” mà họ đã ký với chủ Đồn điền Cuộc bãi côngkéo dài từ sáng đến chiều Công nhân dùng gậy gộc bao vây văn phòng Sở Bọnchủ, sếp hoảng sợ bỏ trốn sang Đồn điền Dầu Giây đồng thời cho người đến Đồnđiền Xuân Lộc điện báo về Biên Hoà xin tăng viện lực lượng Tên Tỉnh trưởngBiên Hoà cấp tốc đưa lính đến Cam Tiêm để đàn áp Một cuộc đụng độ đẫm máugiữa công nhân cao su và hiến binh Pháp đã diễn ra làm hàng chục người chết và bịthương

Cuộc đấu tranh quyết liệt đến mức bọn cầm quyền và chủ tư bản ph ải sử dụngđến hiến binh, làm xôn xao và gây xúc động dư luận quần chúng trong nước và cảbên Pháp Tổng Liên đoàn Lao động Pháp đã lên tiếng phản đối sự đàn áp của bọn

tư bản thực dân và bày tỏ sự đồng tình ủng hộ cuộc đấu tranh của giai cấp côngnhân Việt Nam và công nhân Cam Tiêm

Vào thời gian công nhân cao su nổi lên đấu tranh chống bọn chủ quyết liệtbằng nhiều hình thức từ thấp lên cao, phong trào đấu tranh của các tầng lớp nhândân phát triển khắp các nơi trong nước Đầu tháng 8 năm 1929, đồng chí C hâu VănLiêm và một số đồng chí khác trong Kỳ bộ Việt Nam thanh niên cách mạng đồngchí Hội Nam kỳ đã đứng ra thành lập An Nam Cộng sản Đảng tại Sài Gòn và tháng11–1929, Ban lâm thời chỉ đạo (tức Trung ương lâm thời) của Đảng được chỉ địnhgồm 5 đồng chí do đồng chí Châu Văn Liêm làm Bí thư (2)

Từ cuối năm 1929 đến đầu năm 1930, tại nhiều nơi ở tỉnh Biên Hoà đã xâydựng được các cơ sở Đảng mà hầu hết đảng viên đều là hội viên Việt Nam thanhniên cách mạng đồng chí Hội như ở Đề pô xe lửa Dĩ An, Nhà máy Cưa BIF (nay làNhà máy tổng hợp chế biến Gỗ Tân Mai), các đồn điền cao su Cam Tiêm, Cuộc-tơ-nay Tại 2 cơ sở công nghiệp lớn là Nhà máy Cưa BIF và Đề pô xe lửa Dĩ An,các đồng chí Châu Văn Liêm, Phạm Hữu Lầu, Nguyễn Trọng Nhã được bố trí vào

(1) Theo lời kể của đồng chí cố vấn Phạm Văn Đồng – Tài liệu lưu trữ số 1A8 của Hội đồng Khoa học lịch sử Đoàn – Đội thuộc Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh (2) An Nam Cộng sản Đảng là một trong 3 tổ chức cộng sản, tiền thân của Đảng ta sau này.

làm công nhân để thâm nhập vào tầng lớp lao động Các đồng chí đã bí mật tuyêntruyền giác ngộ một số công nhân và một số thanh niên lao động các vùng nôngthôn lân cận như Tân Mai, Lân Thành, Vĩnh Thị Nhiều thanh niên tiến bộ tại cácđịa phương nhanh chóng tiếp thu những tư tưởng mới Một số sớm giác ngộ đãđược kết nạp vào Đảng, như Nguyễn Văn Nghĩa (Xược), Lưu Văn Viết (Tư Chà),Quách Sanh, Quách Tỷ

Ngày 28–10–1929, chi bộ Đông Dương Cộng sản Đảng ở Đồn điền cao suPhú Riềng được thành lập gồm có 6 đồng chí đảng viên, trong đó cả 5 hội viênViệt Nam thanh niên cách mạng đồng chí Hội trước đây đều được đứng vào hàngngũ của Đảng, chỉ thêm đồng chí Doanh cũng là một thanh niên được giác ngộ saunày Chi bộ do đồng chí Nguyễn Xuân Cừ làm Bí thư, đồng chí Trần Tử Bình đượcphân công phụ trách công tác thanh niên và trực tiếp chỉ huy đội thanh niên xích vệ(còn gọi là tự vệ đỏ – lực lượng bán vũ trang của Đảng trong thời kỳ này)

Đầu năm 1930, dưới sự lãnh đạo của chi bộ Đảng, tại hầu hết các “làng” cao

su đều có tổ chức thanh niên xích vệ đội Số lượng thanh niên xích vệ ở mỗi làngkhoảng 40 người Đồng chí Nguyễn Mạnh Hồng, đội trưởng thanh niên xích vệ ở

“làng” số 9 lúc ấy mới 17 tuổi Nhiệm vụ của thanh niên xích vệ rất cụ thể, đó làbảo vệ Đảng, bảo vệ các cuộc đấu tranh Trong thời gian đình công, bãi công,thanh niên xích vệ luôn đi sát để bảo đảm cho đại biểu công nhân đàm phán vớichủ Thanh niên xích vệ làm nhiệm vụ canh gác, phát hiện bọn mật thám, bọn taysai rình mò, dò la tin tức, theo dõi các hoạt động của công nhân và còn thực hiệnnhiệm vụ của chi bộ là tổ chức luyện tập võ nghệ và hoạt động văn hoá như lập cácnhóm múa lân, các đội bóng của “làng” rồi đấu tranh với bọn chủ đòi quyền được

tổ chức thi đấu với đội bóng các làng khác

Từ ngày 30 –1–1930, dưới sự lãnh đạo của chi bộ Đông Dương Cộng sảnĐảng Đồn điền Phú Riềng, 5.000 công nhân cao su đã nổi dậy đấu tranh Thanhniên xích vệ của Đồn điền tuy còn non trẻ, nhưng đã có vai trò hết sức to lớn trongcuộc đấu tranh của công nhân Cuộc đấu tranh của công nhân cao su Phú Riềng vớicác yêu sách: đòi thực hiện đúng hợp đồng giữa chủ và công nhân, cấm đánh đậpcúp phạt; miễn sưu thuế ; trả lương cho nữ công nhân nghỉ đẻ; ngày làm việc 8 giờ

kể cả thời gian đi và về, bồi thường cho công nhân bị tai nạn lao độ ng, ốm đau phảiđược trị bệnh và hưởng đủ lương Trước khí thế đấu tranh mạnh mẽ của công nhân,tên chủ sở đã xoa dịu và hứa chấp nhận những yêu sách của công nhân Nhưng dochưa có kinh nghiệm hoạt động bí mật, giữ gìn lực lượng nên hầu hết các đồng chíđảng viên trong chi bộ, cơ sở cốt cán đều bị địch phát hiện Chúng đã lần lượt lùngbắt hết người này đến người khác đưa về khám đường thị xã Biên Hoà giam giữ.Đến giữa năm 1931, qua chính sách khủng bố trắng của bọn thực dân đế quốc

và phong kiến, phong trào đấu tranh của các tầng lớp nhân dân ta tạm thời lắng

xuống và tổ chức Đảng ở nhiều địa phương bị địch phá vỡ Hàng ngàn chiến sĩcộng sản và đoàn viên thanh niên cộng sản bị địch bắn giết, tù đày trong các nhà

tù, các trại tập trung

Về tổ chức Đoàn, trở lại thời gian sau khi Hội nghị Ban Chấp hành Trungương Đảng lần thứ I ban hành “Án nghị quyết về cộng sản thanh niên vận động”,chúng ta thấy rõ mối quan tâm lớn lao của Đảng về công tác thanh niên Đảng ta đãkhẳng định: “ Thanh niên lao động đã tr ở thành một lực lượng rất quan trọng cho nên Đảng Cộng sản phải cần kíp công tác quần chúng thanh niên, phải lãnhđạo quần chúng thanh niên lao động thành phố, nhà quê tranh đấu hàng ngày vàphải kéo họ ra khỏi những ảnh hưởng quốc gia, phong kiến, đế q uốc Muốn đượcnhư vậy thì phải tổ chức ra một đoàn thể của thanh niên mới được”

Từ tháng 10–1930 đến tháng 3–1931, Án nghị quyết về “Cộng sản thanh niênvận động” của Hội nghị lần thứ nhất Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã đượctriển khai trong cả nước T uy nhiên, có một số cấp uỷ Đảng vẫn chưa quán triệtđầy đủ Theo dõi tình hình vận động quần chúng nói chung và công tác thanh niêncủa Đảng, giữa tháng 4–1931, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã gửi cho Ban Chấp hànhTrung ương Đảng một bức thư quan trọng, trong đ ó xác định cụ thể một số nhiệm

vụ chủ yếu mà Đảng phải tập trung thực hiện tốt đối với công tác xây dựng Đoàn

và phong trào thanh niên Ban lâm thời cấp uỷ Nam kỳ đã chỉ đạo xây dựng Thanhniên cộng sản Đoàn trong thanh niên công nhân và thanh niên lao độn g Ở BiênHoà, sự xuất hiện các đội thanh niên xích vệ ở Phú Riềng và một số đồn điền cao

su khác như Cam Tiêm, Dầu Giây là tiền đề dẫn đến sự hình thành các tổ, nhóm,chi bộ Thanh niên cộng sản Đoàn đầu tiên vào cuối năm 1929 Năm 1930, nơi nào

có chi bộ hoặc cơ sở Đảng đều hình thành tổ chức thanh niên, tuy hình thức tổchức và tên gọi chưa thống nhất, thí dụ nơi thì tổ chức ra thanh niên xích vệ đội,nơi thì lấy tên là Thanh niên cộng sản, sinh hoạt với đảng viên, chưa tách ra thànhcác chi bộ Đoàn Thanh niên Cộng sản Sau khi có Án nghị quyết về cộng sản thanhniên vận động thì một số chi bộ Đoàn (1) mới được thành lập ở các tỉnh Nam kỳ và

ở tỉnh Biên Hoà Chính đồng chí Phạm Văn Đồng, vào thời gian cuối năm 1929,khi đến công tác tại Biên Hoà đã được tổ chức giới thiệu một đồng chí Thanh niêncộng sản Đoàn báo cáo về tình hình thanh niên địa phương Sau đó, khi bị địch bắt

và đày ra Côn Đảo vào đầu năm 1931, đồng chí lại gặp một số cán bộ Thanh niêncộng sản Đoàn bị địch bắt qua phong trào đấu tranh tron g các nhà máy, đồn điền ở

(1) Thời kỳ này chưa có khái niệm chi đoàn, nên tổ ch ức cơ sở của Đoàn được gọi là chi bộ

Đoàn.

Nam kỳ (1) Như vậy, có thể khẳng định rằng Biên Hoà là một trong những tỉnh ởNam kỳ và trong cả nước đã hình thành một số cơ sở Thanh niên cộng sản vàotrước thời gian Đoàn Thanh niên Cộng sản chính thức ra đời (26 –3–1931).

Do chính sách khủng bố trắng rất tàn bạo của giặc nên trong các năm 1931,

1932, nhiều cán bộ, đảng viên của Đảng ở Nam kỳ và Biên Hoà bị địch bắt Giữanăm 1931, hầu hết các đồng chí trong Ban Thường vụ Trung ương Đảng, kể cảđồng chí Tổng Bí thư Trần Phú (lúc này mới 26 tuổi) đều bị địch bắt Xứ uỷ Nam

kỳ cũng có nhiều đồng chí bị địch bắt đi đến tan rã phải thành lập lại nhiều lần chođến các năm sau mới ổn định Tháng 5–1933, đồng chí Trương Văn Bang (BaBang) được giao nhiệm vụ lập lại Xứ uỷ và cử cán bộ về các tỉnh móc nối với cácđồng chí còn lại để khôi phục phong trào Điều đáng chú ý là lúc này các đoàn viênThanh niên Cộng sản thoát khỏi sự khủng bố của địch các năm trước được tiếp tụcthử thách công tác và kết nạp vào Đảng Lực lượng này kịp thời bổ s ung sinh lựcmới cho Đảng và trực tiếp gây dựng lại các cơ sở Đảng, đẩy mạnh phong trào đấutranh trong quần chúng Đồng chí Lưu Văn Viết (Tư Chà) sau một thời gian tạmlánh tránh sự khủng bố của địch đã trở về quê (làng Tân Phong – Châu Thành) tiếptục xây dựng cơ sở, vận động cách mạng Với chiếc xe đạp cũ kỹ, dưới lớp áo củangười bán hàng rong, bán bánh mì dạo, đồng chí đã đi nhiều nơi trong tỉnh đểtuyên truyền, vận động cách mạng mà việc đầu tiên là giác ngộ người em trai củamình là Lưu Văn Văn (Chín Văn) rồi kết nạp vào Đảng Hai anh em Tư Chà, ChínVăn hoạt động rất hăng hái, gây dựng lại nhiều cơ sở Đảng, nhất là tìm cách bắtmối với lớp trẻ đã từng tham gia đấu tranh ở các nhà máy, đồn điền cao su TạiBến Cá, đồng chí Tư Chà giác ngộ được anh Huỳ nh Văn Phan (Tư Phan) Ngườithanh niên yêu nước này cũng được kết nạp vào Đảng Từ những hạt nhân này, cơ

sở Đảng bắt đầu có sự phát triển rộng hơn trong các năm 1934, 1935 Đầu năm

1935, đồng chí Hoàng Minh Châu được Liên Tỉnh uỷ miền Đông cử về Biên Hoàbắt liên lạc với nhóm Lưu Văn Viết và thành lập chi bộ Đảng ở xã Bình Phước –Tân Triều Phong trào cách mạng ở Biên Hoà từng bước được khôi phục, góp phần

tổ chức nhân dân tiếp tục các cuộc đấu tranh đòi các quyền dân sinh, dân chủ

II THAM GIA KHÔI PHỤC PHONG TRÀO CÁCH MẠNG VÀ TÍCH CỰC ĐẤU TRANH ĐÒI CÁC QUYỀN DÂN SINH, DÂN CHỦ.

Từ ngày 27 đến ngày 31 –3–1935, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ nhấtĐảng Cộng sản Đông Dương họp tại Ma Cao (Trung Quốc), đã thông qua điều lệ

(1) Theo lời kể của đồng chí cố vấn Phạm Văn Đồng – Tài liệu lưu trữ tại Hội đồng Khoa học lịch sử Đoàn – Đội thuộc Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh.

chính thức của Đoàn Thanh niên Cộng sản Đông Dương và đặt ra yêu cầu choĐoàn cần xây dựng một chương trình hành động phù hợp Thực hiện Nghị quyếtcủa Đại hội Đảng về công tác thanh niên, sau khi hệ thống cơ sở Đảng ở các tỉnh

và Sài Gòn được phục hồi, củng cố, phát triển, nhiều cấp uỷ ở Nam kỳ đã chủtrương tăng cường công tác vận động thanh niên mà trước hết là phân công các cấp

uỷ viên phụ trách Tại Biên Hoà, để phát triển phong trào, mở rộng hình thức tuyêntruyền xây dựng cơ sở cách mạng trong tầng lớp thanh niên học sinh, chi bộ ĐảngBình Phước – Tân Triều vừa được thành lập đã phân công 2 đồng chí Hoàng MinhChâu và Quách Sanh bí mật thành lập “Liên đoàn học sinh” tại Trường tiểu họcBình Hoà Đây là trường chung cho cả tổng Phước Vĩnh Trung Nhân ngày 1 –5–

1935, dưới sự chỉ đạo của chi bộ Đảng Bình Phước – Tân Triều, Liên đoàn họcsinh Bình Hoà đã tổ chức rải truyền đơn kêu gọi nhân dân phát huy tinh thần cáchmạng của ngày Quốc tế Lao động Do hoạt động lộ liễu, địch phát hiện truy tìm,một số bị bắt, học sinh các xã Bửu Long, Bì nh Hoà còn lại phải chuyển vào hoạtđộng bí mật Một số thanh niên học sinh ưu tú giác ngộ cách mạng và được kết nạpvào Đảng như các đồng chí Phạm Văn Thuận, Huỳnh Dân Sanh, Huỳnh Văn Luỹ

Từ trong phong trào của quần chúng, nhất là phong trào thanh niê n hưởngứng chủ trương về tổ chức và hoạt động trong thời kỳ cách mạng mới với yêu cầu

mở rộng cuộc vận động đòi các quyền dân sinh, dân chủ, tự do, cơm áo, hoà bình,chống phản động thuộc địa và tay sai Đảng chủ trương đưa các đoàn thể, các hội

ái hữu, các nghiệp đoàn, các tổ chức xã hội do Đảng lãnh đạo ra hoạt động côngkhai để nhanh chóng tập hợp quần chúng, xây dựng lực lượng chính trị xung quanhĐảng Đoàn Thanh niên Cộng sản được mang tên là Đoàn Thanh niên Dân chủ chophù hợp với tình hình và nhi ệm vụ cách mạng Tuy cách gọi có thay đổi nhưng bảnchất chính trị và nguyên tắc tổ chức của Đoàn không thay đổi Đoàn Thanh niênDân chủ tiếp tục phát huy truyền thống vẻ vang của Đoàn Thanh niên Cộng sản vàluôn được Đảng tăng cường sự lãnh đạo nên đã ph át huy vai trò của mình tronggiai đoạn cách mạng mới

Ở Biên Hoà tổ chức Thanh niên Dân chủ hoạt động rất mạnh, tham gia trongnhiều “Uỷ ban hành động” Uỷ ban hành động Biên Hoà do đồng chí Nguyễn VănNghĩa làm Chủ tịch Tiếp đó, các Uỷ ban hành động quậ n Châu Thành, Xuân Lộc,Long Thành được thành lập và liên hệ chặt chẽ với Uỷ ban hành động Biên Hoà.Được sự chỉ đạo sâu sát của Xứ uỷ và Tỉnh uỷ Biên Hoà, phong trào hưởngứng Đông Dương Đại hội của các tầng lớp nhân dân, nhất là thanh niên lan đến tậncác làng, xã trong tỉnh Ở trung tâm thị xã Biên Hoà, các Uỷ ban hành động củacông nhân và thanh niên Nhà máy Cưa BIF, trong giới lao động (xe lôi, thợ thủcông ), giới giáo chức liên tiếp đưa yêu sách cho bọn thống trị đòi tăng lương,giảm giờ làm, lập nghiệp đoàn, lập hội thể thao toàn tỉnh làm cho chúng rất lúng

túng Trụ sở Uỷ ban hành động của tỉnh đặt văn phòng tại khách sạn Thanh Phong(nội ô quận lỵ Châu Thành, Biên Hoà – nay là Công an phường Hoà Bình – thànhphố Biên Hoà) và đoàn viên Thanh niên Dân chủ làm nhiệm vụ giữ trật tự, sẵnsàng đối phó với cảnh sát và bọn tay sai, hàng ngày tiếp khách tới đưa “Dânnguyện” từ sáng đến tối Bà con đòi hỏi cho biết đích xác ngày Giuytxtanh Gôđa,phái viên của Chính phủ Pháp sang Đông Dương và đến B iên Hoà để công nhân,nhất là chị em ở các đồn điền cao su trực tiếp gặp ông ta Đoàn viên Thanh niênDân chủ tranh thủ cơ hội này trao truyền đơn và hướng dẫn cách thức đấu tranh.Cuối năm 1936, Liên Tỉnh uỷ miền Đông cử đồng chí Trương Văn Bang (BaBang) về Biên Hoà chuẩn bị thành lập Ban cán sự Đảng tỉnh Biên Hoà Đầu năm

1937, Tỉnh uỷ lâm thời tỉnh Biên Hoà được thành lập do đồng chí Trương VănBang làm Bí thư và các đồng chí Huỳnh Liễng, Trần Minh Triết, Huỳnh Văn Phan,

Lê Văn Tôn, Nguyễn Hồng Kỳ làm u ỷ viên Ban chấp hành Tỉnh uỷ Tỉnh uỷ chủtrương xúc tiến công tác củng cố, phát triển cơ sở Đảng và đẩy mạnh xây dựng cácđoàn thể quần chúng, nhất là Công hội và Đoàn Thanh niên Quán triệt tinh thầnchỉ đạo của Tỉnh uỷ, tổ chức Thanh niên Dân chủ được h ình thành hầu khắp cácquận, các đồn điền cao su và ở một số nhà máy Thanh niên Dân chủ Biên Hoà đãhướng hoạt động của mình vào việc tuyên truyền phổ biến cho thanh niên về chủnghĩa cộng sản, về xã hội Xô Viết (Liên Xô) Ngoài các “Uỷ ban hành động”, ởBiên Hoà còn có “Thư quán Thanh niên” Các đoàn viên Thanh niên Dân chủ vềSài Gòn mua sách báo của Đảng, của Đoàn xuất bản và cả sách báo từ Pháp gửisang đem bán rộng rãi cho bà con, nhất là thanh niên đang hăm hở tìm hiểu thời sự,

tìm hiểu tin tức đấu tranh Báo Đoàn có các tờ Thế giới, Bạn dân, Mới Báo Đảng có L’ avant garde, Lepeuple (tiếng Pháp), Lao động, Tin tức, Nhành lúa, Thời thế Lần đầu tiên tuổi trẻ Biên Hoà được tiếp cận với các tác phẩm chính trị,

văn học lớn của V.I Lênin và M.Goocki cũng như các tác giả trong nước như cuốn

Vấn đề dân cày của Qua Ninh và Vân Đình (tức Trường Chinh và Võ Nguyên Giáp), Macxit phổ thông của Hải Triều Từ đây, một số thanh niên Biên Hoà về

Sài Gòn tham gia sinh hoạt trong các nhóm, tổ, tìm hiểu chủ ng hĩa Mác–Lênin Họđược giác ngộ về lý tưởng, trong số đó, nhiều người sau này đã trở thành cán bộ,đảng viên của Đảng Cùng với việc mở “Thư quán Thanh niên” của Đoàn Thanhniên Dân chủ ở thị xã, về sau còn phát triển thêm các điểm bán sách báo mới của

Uỷ ban hành động gọi là “Bình dân thư viện” tại xã Bình Ý (quận Châu Thành) làtrung tâm phát hành sách báo, tài liệu của Đảng và cũng là nơi liên lạc, tiếp nhậncác báo cáo, kiến nghị của các địa phương trong tỉnh

Ở Biên Hoà, Đoàn Thanh niên Dân chủ cũng đã mở rộng các hoạt động tậphợp thanh niên qua việc lập các hội đá banh, múa lân, diễn kịch Các hội này hoạtđộng rất sôi nổi, hầu như quận nào, làng xã nào, nhà máy nào cũng có Hội đá banh

Ngày nghỉ, các đội tổ chức giao hữu bóng đá, diễn kịch Qua đó, đoàn viên, hộiviên cốt cán tổ chức tuyên truyền vận động cách mạng.

Đặc biệt, vào cuối năm 1937, Xứ uỷ chủ trương phát động cuộc vận động họcchữ quốc ngữ nhằm đấu tranh chống lại chính sách ngu dân của bọn phản độngthuộc địa Tỉnh uỷ Biên Hoà đã giao trách nhiệm cho tổ chức Thanh niên Dân chủvận động phong trào truyền bá quốc ngữ Phong trào đã cuốn hút đông đảo thanh,thiếu niên và các tầng lớp nhân dân tham gia cả dạy và học Lớp học được tổ chức

ở đình làng, sân phơi, trong trường, ngoài trường nghĩa là bất cứ ở đâu có điềukiện đều có thể tụ tập để giáo viên hướng dẫn học tập Vai trò của Đoàn Thanhniên Dân chủ qua các hoạt động sôi nổi nêu trên được thanh niên và nhân dân rấthoan nghênh Số thanh niên xin gia nhập Đoàn ngày càng đông, nhưng do việc kếtnạp tiến hành chưa chặt chẽ nên khi bước vào giai đoạn khó khăn (1941 –1945) saunày, không ít đoàn viên Thanh niên Dân chủ đã xa rời tổ chức hoặc nằm yên chờthời thế

Tháng 9–1936, Uỷ ban hành động Biên Hoà tổ chức cuộc mít tinh tại Gò Dê,

xã Bình Ý, huyện Châu Thành thu hút mấy trăm thanh niên tới dự Đồng chíNguyễn Văn Nghĩa đã diễn thuyết, kêu gọi đồng bào và giới trẻ tích cực đấu tranhđòi các quyền dân sinh, dân chủ Cuộc mít tinh đang tiến hành thì tên cai tổng Đạmdẫn lính đến đàn áp Đoàn Thanh niên Dân chủ được giao nhiệm vụ bảo vệ đồngbào đã lập tức tập hợp lực lượng ngăn chặn âm mưu và hành động của bọn cườnghào Thấy lực lượng ta đông, mạnh, chúng hậm hực rút lui Đồng chí Nguyễn VănNghĩa lại kêu gọi thanh niên tuần hành để biể u dương lực lượng Thanh niên vừatuần hành kéo qua các địa phương như Bến Cá, Cây Đào, Bình Ý vừa hô khẩuhiệu đòi thi hành dân chủ, tăng lương cho công nhân, mở trường học cho trẻ em

Từ năm 1936 – 1939, liên tiếp nổ ra các cuộc bãi công của công nhân thuộcCông ty Kỹ nghệ và Lâm nghiệp Biên Hoà, công nhân Nhà máy Cưa BIF, côngnhân các đồn điền cao su ở Biên Hoà đòi tăng lương, giảm giờ làm, cấp thuốc chữabệnh cho công nhân lúc đau ốm, bọn chủ phải chấp nhận từng bước những yêu cầucủa công nhân đưa ra Các cuộc đấu tranh đã có ảnh hưởng rộng trong tỉnh

Những thắng lợi mà nhân dân và tuổi trẻ Biên Hoà giành được qua các phongtrào đấu tranh dưới sự lãnh đạo của Tỉnh uỷ và Xứ uỷ thời kỳ 1936 – 1939 tuy làbước đầu nhưng rất có ý nghĩa Đối với phong t rào thanh niên Biên Hoà và ĐoànThanh niên Dân chủ, đây là lần đầu tiên kể từ ngày tổ chức Đoàn ra đời, cán bộ,đoàn viên, thanh niên được công khai trao đổi, tìm hiểu về lý tưởng cộng sản chủnghĩa qua sinh hoạt chính trị trong Đoàn, nhất là qua hệ thống báo chí của Đoànvới vai trò là người tuyên truyền, người tổ chức tập thể được phát huy khá rộng Tổchức Đoàn có bước phát triển ở các địa phương và các cơ sở công nghiệp, đồn điềncao su trong tỉnh Lực lượng đoàn viên mới được xây dựng trong thời kỳ 193 6 –

1939 ở Biên Hoà đã góp phần tích cực chuẩn bị cho cao trào đấu tranh quyết liệttrong sự nghiệp cứu nước đầy hy sinh, gian khổ vào những năm sau.

III KIÊN CƯỜNG TRONG NAM KỲ KHỞI NGHĨA, ĐẤU TRANH CHỐNG KHỦNG BỐ, TIẾN TỚI CUỘC TỔNG KHỞI NGHĨA GIÀNH CHÍNH QUYỀN VỀ TAY NHÂN DÂN.

Ngày 1 tháng 9 năm 1939, phát xít Đức tiến công Ba Lan Ngày 3 tháng 9năm ấy, Pháp và Anh tuyên chiến với Đức Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ đãtrực tiếp ảnh hưởng sâu sắc đến tình hình mọi mặt ở Đông Dương, trong đó có V iệtNam Để phục vụ cho chiến tranh, thực dân Pháp ở Đông Dương ban bố lệnh tổngđộng viên, ra sức vơ vét của cải, tăng giờ làm việc, giảm tiền lương của công nhân

và bắt thanh niên đi lính Chúng thẳng tay đàn áp, khủng bố phong trào cách mạng.Các quyền tự do, dân chủ mà nhân dân và thanh niên ta giành được trong thời kỳMặt trận Dân chủ đều bị xoá bỏ Thực dân Pháp lộ nguyên hình đã thẳng tay đàn

áp nhân dân thuộc điạ Ngày 28–9–1939, nghĩa là chưa đầy 1 tháng sau khi Thếchiến thứ hai bùng nổ, Toàn quyề n Đông Dương Catroux ra lệnh giải tán mọi tổchức và tịch thu tài sản của các tổ chức do cộng sản lập nên Hắn tuyên bố: “Trongcuộc đấu tranh này phải tiêu diệt cộng sản thì xứ Đông Dương mới được yên ổn vàmới trung thành với nước Pháp” (1) Sách, báo của Đảng, của Đoàn lập tức bị cấmxuất bản và lưu hành, ai tàng trữ đều bị bắt

Trước tình hình diễn biến mau lẹ đó, Trung ương Đảng ta đã kịp thời “Thôngcáo cho các đồng chí cấp bộ”, giải thích một số vấn đề trên thế giới và trong nước,đồng thời ra chỉ thị cho các cơ quan, đoàn thể, cán bộ hoạt động hợp pháp và nửahợp pháp gấp rút chuyển vào bí mật Đoàn Thanh niên Dân chủ mang tên mới làĐoàn Thanh niên Phản đế và chuyển sang hình thức hoạt động bí mật, tích cực bảo

vệ cơ sở, bảo vệ cán bộ, đoàn viên theo sự lãnh đạo của Đảng

Tình hình mọi mặt của tỉnh Biên Hoà cũng nằm trong bối cảnh chung đó,nghĩa là phải chịu sự đàn áp, khủng bố quyết liệt của kẻ thù Quán triệt chủ trươngcủa Trung ương Đảng và Tỉnh uỷ, mặc dù mọi cơ quan, đoàn thể, cán bộ đã tíchcực thực hiện chuyển vào bí mật, chuyển vùng hoạt động nhưng Biên Hoà vẫnkhông tránh khỏi những tổn thất do không ít cán bộ, đảng viên, đoàn viên đã bị lộtrong thời kỳ trước, nay bị địch ráo riết lùng bắt

Tháng 7 năm 1940, Xứ uỷ Nam kỳ triệu tập Hội nghị mở rộng tại xã TânLương, tỉnh Mỹ Tho Sau nhiều ngày thảo luận, trước những diễn biến tình hình

(1) Những chặng đường vẻ vang của Đoàn Thanh niê n Cộng sản Hồ Chí Minh, Nxb Thanh

Niên, Hà Nội, 1986, tr 99.

trong nước và thế giới, Hội nghị đã đi đến thống nhất chủ trương tổ chức công tácchuẩn bị khẩn trương để phát động quần chúng đứng lên khởi nghĩa giành ch ínhquyền Ở Biên Hoà, hoạt động của Đảng và các đoàn thể lúc này gặp nhiều khókhăn Địch thực hiện chính sách khủng bố trắng đến mức bắt cả những quần chúng

bị nghi ngờ, trong đó có cả những người chưa đến tuổi thành niên bị chúng vukhống cho là liên lạc hoặc cộng tác với cộng sản Xảo quyệt hơn nữa là chúng tổchức người chui vào các tôn giáo như Cao Đài, Công giáo để lừa mị, tuyên truyềnxuyên tạc, dò la tung tích cán bộ, đảng viên, đoàn viên Đặc biệt, ở các khu vựcmiền núi, hoặc nơi có nhiều đồn điền cao su tập trung đông đảo công nhân với độingũ thanh niên công nhân luôn hăng hái đi đầu trong các cuộc đấu tranh, địch thựchiện thủ đoạn chia rẽ người Kinh với bà con người dân tộc thiểu số vừa bằng vậtchất vừa bằng cách bôi nhọ Đảng, bôi nhọ tổ chức nghiệp đoàn, hội ái hữu rồi điđến giải tán các tổ chức xã hội, nghề nghiệp này Bọn mật thám xuống tận cácbuôn sóc, đem gạo, muối, cá khô, thuốc ký ninh phát cho bà con để mua chuộc

và giao nhiệm vụ chỉ điểm cộng sản

Ở Biên Hoà, ngoài khám đã có từ trước, địch còn lập ra các trại tập trung ở Bà

Rá, Tà Lài mà chúng gọi là các “căng lao động đặc biệt”, nhưng trong thực tế thì

đó là nơi giam giữ những người yêu nước theo chế độ cưỡng bức lao động Tại cácđịa phương trong tỉnh có phong trào đấu tranh mạnh trong thời kỳ 1936 – 1939được chúng coi là các “Làng đỏ” như Bình Ý, Tân Triều, Bình Phước địch bắttrên 200 thanh niên về giam giữ tại khám lớn thị xã Biên Hoà Vấn đề nổi lên đốivới thanh niên lúc này là đấu tranh chống âm mưu, thủ đoạn gọi là “tổng độngviên” để tuyển mộ lính, kéo dài thời gian tại ngũ đối với những người đã mãn hạn

và bắt thanh niên (lợi dụng sức trẻ) đi phu xây dựng đường sá, cầu cống, mở rộngsân bay Tân Phong, trường bắn Bình Ý, lập xưởng sửa chữa máy bay

Thực hiện chủ trương của Xứ uỷ về việc chuẩn bị khởi nghĩa, Tỉnh uỷ BiênHoà rà soát và tiến hành công tác củng cố về mặt tổ chức đối với các cơ sở Đảng,các đoàn thể nhân dân, trong đó chú trọng đến Đoàn Thanh niên, đội hậu bị và lựclượng xung kích của Đảng Tỉnh uỷ phân công đồng chí Huỳnh Liễng vốn có thờigian phụ trách công tác thanh niên nay tiếp tục nhiệm vụ tuyển chọn những cán bộ,đoàn viên, thanh niên có giác ngộ chính trị, có tinh thần dũng cảm hăng hái đấutranh thành lập đội vũ trang của tỉnh gồm khoảng 35 người Sau khi thành lập, đội

vũ trang được trang bị chủ yếu bằng giáo, mác và một số khẩu súng hai nòng thuđược của bọn tổng, tề Đơn vị đứng chân ở vùng rừng Tân Uyên (nay là huyện TânUyên, tỉnh Bình Dương) trong sự che chở của nhân dân, thực hiện chế độ luyện tậpquân sự và sinh hoạt theo nếp quân sự, dưới sự chỉ huy của Trần Văn Quỳ (ChínQuỳ), một chiến sĩ trẻ tuổi đầy mưu trí và dũng cảm

Ở Biên Hoà, việc chuẩn bị khởi nghĩa được tiến hành hết sức khẩn trương nênkhi có lệnh là bùng nổ đồng loạt, nh ất là ở các xã thuộc Tân Uyên, Châu Thành Ngày 24–11–1940, địch cho quân bao vây các địa điểm quần chúng nổi dậy Cácđồng chí trong Tỉnh uỷ được phân công chỉ đạo các địa phương như Lê Văn Tôn,Nguyễn Hồng Kỳ chỉ huy các đội thanh niên vũ trang chiến đấu quyết liệt vớiđịch Từ trước, địch đã cố sức tìm kiếm đội thanh niên vũ trang Chín Quỳ (1), nay,chúng tập trung binh lực tiến công vào Lạc An, nơi đội thanh niên vũ trang đanghoạt động hỗ trợ cho nhân dân nổi dậy Do cuộc chiến đấu không cân sức, mặc dù

ta đã gây thiệt hại cho địch nhưng không đẩy lùi được cuộc tiến công của chúng.Đồng chí Huỳnh Liễng bị trọng thương và bị địch bắt Nêu cao khí tiết của mộtchiến sĩ cộng sản kiên cường, đồng chí nhất định không cho địch băng bó và đã hysinh trước sự cảm phục của đồng bào, đồng chí, nêu cao tấm gương anh dũng chođoàn viên, thanh niên noi theo Đội thanh niên vũ trang của Chín Quỳ giữ vữngtinh thần bất khuất rút vào rừng sâu trong sự che chở của nhân dân Đơn vị được

bổ sung một số đoàn viên, thanh niên ưu tú bền gan hoạt động cho đến trước ngàyCách mạng tháng Tám năm 1945 lại xuất hiện tham gia cướp chính quyền tại BiênHoà và trở thành bộ phận nòng cốt của Vệ quốc quân Biên Hoà

Cuộc khởi nghĩa Nam kỳ bị địch dìm trong biển máu Biên Hoà cũng ch ịunhững tổn thất nặng nề Nhưng sự khủng bố khốc liệt của kẻ thù không thể nào dậptắt được tinh thần yêu nước trong lòng nhân dân và tuổi trẻ Biên Hoà đang sẵnsàng đón đợi thời cơ mới

Bước sang năm 1941, tình hình thế giới và trong nước diễn biến ngày mộtkhẩn trương và phức tạp Vừa đặt chân đến Biên Hoà, Nhật cho xây sân bay quân

sự, các hệ thống hầm hào kiên cố, hệ thống giao thông phục vụ cho mục đích chiếntranh Những công việc đòi hỏi đến lao động khổ sai đều đổ lên đầu nhân dân ta,nhất là thanh niên, lực lượng đông đảo, trẻ, khoẻ

Vào cuối năm 1943, ở Biên Hoà đã có các đoàn thể Công nhân Cứu quốc,Nông dân Cứu quốc, Thanh niên Cứu quốc, Phụ nữ Cứu quốc và một số tổ chức xãhội khác do các cơ sở Đảng lãnh đạo, đánh dấu bước chuyển biến quan tr ọng vềmặt tổ chức Sau khi được khôi phục, các cơ sở Đảng và các tổ chức quần chúngtrong đó có Đoàn Thanh niên Cứu quốc phát triển rất nhanh Lúc này nơi nào cóchi bộ Đảng, nơi ấy có Thanh niên Cứu quốc hoặc có các nhóm thanh niên do đảngviên trực tiếp nắm để tổ chức hoạt động, thí dụ ở Nhà máy Cưa BIF, ở sở củi TrảngBom, ga Biên Hoà hoặc ở các địa phương như Tân Uyên, Tân Phong, Tân Hạnh,Tân Bình, Hoá An

(1) Tức đội thanh niên vũ trang do đồng chí Trần Văn Quỳ trực tiếp chỉ huy dưới sự lãnh đạo chung của đồng chí Huỳnh Liễng.

Ngày 9–3–1945, Nhật đảo chính Pháp để độc chiếm Đông Dương Chúngtuyên truyền cho nền độc lập giả hiệu với chính phủ bù nhìn Trần Trọng Kim và rasức rêu rao thuyết “Đại Đông Á”, thuyết “Đồng văn, đồng chủng” để lừa bịp nhândân và thanh niên Quán triệt Chỉ thị của Ban Thường vụ Trung ương Đảng: “Nhật– Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta” , các cơ sở Đảng ở Biên Hoà tích cựcxây dựng Đảng, khẩn trương tập hợp quần chúng, ráo riết chuẩn bị cho tổng khởinghĩa Cách mạng Việt Nam chuyển lên cao trào.

Vào thời điểm đó, Iđa – Quyền Tổng trưởng Thanh niên và Thể thao ĐôngDương của Nhật ngỏ ý mời bác sĩ Phạm Ngọc Thạch đứng ra thành lập tổ chứcthanh niên Tương kế tựu kế, Xứ uỷ Nam kỳ giao cho đồng chí Phạm Ngọc Thạchcùng một số trí thức tiêu biểu khác công khai lập ra Thanh niên Tiền phong để thuhút đông đảo thanh niên về phía cách mạng Ngày 1–6–1945, Thanh niên Tiềnphong ra đời do bác sĩ Phạm Ngọc Thạch làm thủ lĩnh

Như vậy, ở Biên Hoà cũng như ở Sài Gòn và các tỉnh Nam kỳ lúc này vừa cóThanh niên Cứu quốc (tổ chức nòng cốt) vừa có Thanh niên Tiền phong (tổ chứcrộng rãi với danh nghĩa cô ng khai) đều do Đảng ta lãnh đạo Thanh niên Tiềnphong ở Biên Hoà được thành lập do Huỳnh Thiện Nghệ – một thầy giáo dạy thểdục thể thao làm thủ lĩnh Chỉ sau một thời gian ngắn, phong trào phát triển và lanrộng ra các quận, các nhà máy, các đồn điền ca o su trong tỉnh Xứ uỷ chỉ đạo kịpthời nắm tổ chức này, lãnh đạo các đội, đoàn Thanh niên Tiền phong, biến thànhđội quân chính trị của cách mạng Khắp nơi trong tỉnh, khí thế cách mạng sôi sục.Lực lượng Thanh niên Tiền phong với gậy tầm vông vạt nhọn và cuộn dây thừngngang lưng hăng hái luyện tập đội ngũ bảo vệ, tuần tra canh gác nhà máy, xóm ấp.Đêm đêm, ở các đình làng, hàng trăm nam nữ thanh niên với đủ các loại đèn đuốcsáng trưng Tiếng hô một, hai nhịp nhàng hoà với tiếng hát, lời ca cách mạng van gđộng khắp nơi Tổ chức Thanh niên Tiền phong ở Biên Hoà thông qua các hìnhthức hoạt động công cộng như biểu diễn văn nghệ, thể dục thể thao đã góp phầnđắc lực mở rộng mặt trận tập hợp thanh niên nhằm chuẩn bị cho cuộc tổng khởinghĩa Đây là một lực lư ợng công khai nhưng lại hoạt động theo sự lãnh đạo củaĐảng nên tạo được lợi thế lớn

Tháng 7 năm 1945, tại chùa Tân Mai, đại diện Xứ uỷ Nam kỳ là đồng chí HàHuy Giáp đã họp với các đồng chí lãnh đạo Biên Hoà là Hoàng Minh Châu, HuỳnhVăn Hớn, Phạm Văn Búng, Đặng Nguyên phổ biến chủ trương gấp rút xây dựnglực lượng Về công tác thanh niên, hội nghị đề ra các nhiệm vụ :

– Củng cố và tiếp tục phát triển Thanh niên Cứu quốc

– Nắm chắc lực lượng Thanh niên Tiền phong tỉnh để chuẩn bị khởi nghĩa.– Tuyên truyền, giác ngộ thanh niên, phá âm mưu lừa bịp, chia rẽ thanh niên

Sau hội nghị này, các đảng viên ở Biên Hoà nhanh chóng kiện toàn các tổchức đoàn thể cứu quốc, nắm và lãnh đạo chặt chẽ lực lượng Thanh niên Tiềnphong thông qua các đoàn trưởng, tráng trưởng, đội trưởng và toán trưởng ở các cơ

sở địa phương trong tỉnh, đặc biệt là trung tâm quận Châu Thành và Biên Hoà Khíthế quần chúng cách mạng, nhất là trong các tầng lớp thanh niên ngày càng lêncao Tại nhiều địa phương, thanh niên suốt ngày say mê l uyện tập võ nghệ Súngkhông có, chỉ có mã tấu, gậy gộc thế nhưng vẫn lăn lê, bò toài, hò hét đến khản

cả cổ

Tin Nhật đầu hàng Đồng minh lan truyền nhanh chóng thổi bùng ngọn lửacách mạng Khắp các nẻo đường ở Biên Hoà luôn vang lên bài ca “Này thanh niên

ơi đứng lên đáp lời sông núi” và khúc hát Lên đàng theo lời hiệu triệu của Tổng bộ

Việt Minh và lời kêu gọi của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc: “Giờ quyết định cho vậnmệnh Tổ quốc ta đã đến Toàn quốc đồng bào hãy đứng dậy đem sức ta mà tự giảiphóng cho ta” cũng như tin về cuộc khởi nghĩa ở Hà Nội hoàn toàn thắng lợi đãđộng viên tinh thần vùng lên của nhân dân cả nước Ngày 20 –8–1945, Xứ uỷ Nam

bộ họp Hội nghị phổ biến kế hoạch tổng khởi nghĩa cướp chính quyền ở Nam bộ.Tại Biên Hoà, ngay trong đêm 23 rạng sáng ngày 24–8–1945, trong nội ô tỉnh

lỵ Biên Hoà, nhân dân đã treo cờ đỏ sao vàng, cờ búa liềm, cờ vàng sao đỏ (cờ củaThanh niên Tiền phong) Suốt đêm 24–8–1945, lực lượng thanh niên xung kíchrầm rập đi tuần tra trên các đường phố Nội ô tỉnh lỵ Biên Ho à và các xã vùng vennhư Tam Hiệp, Tân Mai, Tân Phong, Bửu Long, Bửu Hoà, Hiệp Hoà, Hoá An, TânHạnh, lực lượng cách mạng hoàn toàn làm chủ

Ngày 25–8–1945, lực lượng xung kích đã giành quyền kiểm soát các cơ quan,công sở trong thị xã Biên Hoà như toà án, kho bạc, trại giam, trại lính bảo an Ngày 26–8–1945, lực lượng khởi nghĩa bao gồm các đơn vị thanh niên vũ trang vàThanh niên Tiền phong cùng lực lượng nhân dân do đồng chí Nguyễn Văn Nghĩalãnh đạo đã đến bao vây Toà bố Biên Hoà – trụ sở Tỉnh trưởng Biên Hoà – cơ quanđầu não của chính quyền tay sai thân Nhật Tỉnh trưởng Nguyễn Văn Quý đầuhàng cách mạng Lúc đó là 11giờ00 trưa Các đơn vị thanh niên vũ trang và Thanhniên Tiền phong cùng lực lượng nhân dân tiếp tục chiếm giữ và quản lý các cơquan còn lại, đồng thời ra lệnh bắt giữ tên trùm cảnh sát cò Phước, tịch thu hơn

300 súng các loại, trang bị bổ sung cho các lực lượng thanh niên vũ trang

Sáng sớm ngày 27–8–1945, một cuộc mít tinh lớn chào mừng thắng lợi củaCách mạng tháng Tám được tổ chức tạ i Quảng trường Sông Phố Các đoàn ngườivừa tuần hành biểu dương lực lượng vừa hô vang các khẩu hiệu: “Việt Nam độclập muôn năm”, “Việt Minh muôn năm” Nhiều cuộc mít tinh quần chúng cũngdiễn ra ở hầu khắp các địa phương Ngày 14–9–1945, cuộc mít tinh của nhân dânhuyện Long Thành đã thu hút nhiều đại biểu Thanh niên Cứu quốc các xã về dự

Sau khi nghe chính quyền cách mạng phát động phong trào toàn dân cứu quốc, gần

100 thanh niên các địa phương đã ghi tên tòng quân Đến ngày 21 –9, tức chỉ 7ngày sau cuộc mít tinh, đã có 77 thanh niên tình nguyện tham gia Đội vệ binh cộnghoà Đội được trang bị 11 khẩu súng trường, còn lại chỉ sử dụng tầm vông, giáomác nhưng luôn tràn đầy khí thế cách mạng

Suốt chặng đường lịch sử từ khi xuất hiện những đoàn viên Tha nh niên Cộngsản thuộc lớp đầu tiên cho đến ngày Cách mạng tháng Tám thành công, tuổi trẻBiên Hoà – Đồng Nai luôn nêu cao lòng yêu nước nồng nàn, một lòng theo Đảngchiến đấu, hy sinh vì độc lập, tự do của dân tộc và lý tưởng cách mạng của Đảng.Trải qua những giai đoạn khác nhau, đặc biệt là trong các cao trào, các cuộc tổngdiễn tập rộng lớn, quyết liệt như cao trào đấu tranh giai đoạn 1930 – 1931; cao tràođấu tranh đòi các quyền dân sinh, dân chủ từ 1936 – 1939; cao trào Nam kỳ khởinghĩa và chuẩn bị t ổng khởi nghĩa từ 1940 – 1945, dưới ngọn cờ của Đảng và theolời kêu gọi của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh, với những tổ chức thanhniên cách mạng như: Thanh niên xích vệ đội, Liên đoàn học sinh (Trường tiểu họcBình Hoà), Thanh niên Cứu quốc, Thanh niên Tiền phong , thanh niên Biên Hoà– Đồng Nai đã thể hiện sâu sắc chủ nghĩa anh hùng cách mạng qua biết bao hoạtđộng và hành động quả cảm, kiên cường, bất chấp nhà tù, gươm súng và mọi sựđàn áp, khủng bố dã man của kẻ thù, sẵn sàng hiến dâng tuổi t hanh xuân, đi đầutrên mọi trận tuyến chống quân cướp nước và bè lũ bán nước, xứng đáng với niềmtin yêu to lớn của Đảng bộ và nhân dân Biên Hoà – Đồng Nai

Chương II

CÙNG QUÂN VÀ DÂN THAM GIA XÂY DỰNG, BẢO VỆ CHÍNH QUYỀN CÁCH MẠNG NON TRẺ VÀ TIẾN

HÀNH KHÁNG CHIẾN CHỐNG THỰC DÂN PHÁP XÂM LƯỢC

Song, với dã tâm xâm lược nước ta lầ n nữa, ngày 23 –9–1945, thực dân Phápngang nhiên gây hấn nổ súng đánh chiếm Sài Gòn, Gia Định Vào thời điểm đó,Biên Hoà còn độc lập, quân Pháp chưa tiến công Tranh thủ thời gian, Đảng bộ vàchính quyền Biên Hoà ra sức xây dựng, củng cố tổ chức về mọi mặt, nhất là chuẩn

bị lực lượng, vũ khí, thu hút đoàn viên, thanh niên tích cực tham gia

Trong Hội nghị thành lập Tỉnh uỷ lâm thời được tiến hành đúng vào tối ngày23–9–1945 tại nhà Hội xã Bình Trước, quận Châu Thành, do đồng chí Hà HuyGiáp thay mặt Xứ uỷ Nam bộ triệu tập và chủ trì, những chủ trương quan trọng vềcông tác vận động thanh niên đã được đề ra:

– Một là, thống nhất hai tổ chức Thanh niên Cứu quốc và Thanh niên Tiềnphong theo chủ trương của Xứ uỷ (Trước đó, Thanh niên Tiền phong Nam bộ đãtuyên bố tham gia Mặt trận Việt Minh)

– Hai là, vận động thanh niên tham gia các đơn vị du kích và lập Trại huấnluyện du kích tại Vĩnh Cửu (Tam Hiệp – Biên Hoà), cử đồng chí Phan Đình Côngphụ trách để khẩn trương tổ chức huấn luyện quân sự cho thanh niên, g ấp rút xâydựng lực lượng vũ trang

– Tăng cường công tác thanh niên, hình thành cơ quan lãnh đạo của Tỉnh uỷ,phát huy vai trò của đoàn viên, thanh niên trên mọi lĩnh vực hoạt động

Chấp hành chủ trương của Tỉnh uỷ, ngày 25 –9–1945, hai tổ chức Thanh niênCứu quốc và Thanh niên Tiền phong hợp nhất lấy tên là Đoàn Thanh niên Cứuquốc do Huỳnh Bá Bích làm Đoàn trưởng Để phối hợp chặt chẽ giữa công tácthanh niên và công tác quân sự của địa phương mà nhiệm vụ chủ yếu lúc này làvận động thanh niên tham gia lực lượng du kích nên đồng chí Huỳnh Bá Bích vừa

là Tỉnh Đoàn trưởng phụ trách hậu cần, vừa ở trong Ban chỉ huy xây dựng Trạihuấn luyện quân sự Vĩnh Cửu

Cuối tháng 9 năm 1945, Trại huấn luyện khai giảng khoá học đầu tiên với gần

100 học viên được tổ chức t hành 4 phân đội gồm thanh niên, nông dân các xã ởquận Châu Thành, công nhân Nhà máy Cưa BIF, thanh niên Sài Gòn, Biên Hoà;đặc biệt có một tiểu đội lính Nhật rã ngũ tham gia kháng chiến gia nhập Trại làmnhiệm vụ hướng dẫn sử dụng vũ khí, dạy chiến thuật tác chiến Sau ngày 25 tháng

10, khi Pháp đánh chiếm Biên Hoà, Trại chuyển về sở Tiêu, Đất Cuốc (Tân Uyên)tiếp tục mở lớp huấn luyện và trở thành một đơn vị của Vệ quốc đoàn Biên Hoà.Đứng chân ở Biên Hoà lúc bấy giờ gồm có nhiều lực lượng vũ trang: Vệ qu ốc đoànBiên Hoà ở Tân Uyên, Vệ quốc đoàn Châu Thành ở Thiện Tân, Vệ quốc đoànLong Thành, Đội xung phong cảm tử của Quốc gia tự vệ cuộc ở Bình Thảo Lựclượng vũ trang từ Sài Gòn rút về Biên Hoà gồm có Liên chi 2 –3 Bình Xuyên ởRừng Sác, Chi đội 1 Nam tiến, cùng lực lượng vũ trang Liên hiệp Công đoàn ở AnLộc (Xuân Lộc) Mối quan hệ giữa các lực lượng này chưa chặt chẽ và thiếu chỉhuy thống nhất

Tháng 11 năm 1945, Quận uỷ Châu Thành đã thành lập Đội xung phong cảm

tử để diệt tề, trừ gian và bọn binh lính Pháp trong thị xã Đội do Hồ Văn Đại (SáuĐại) và Nguyễn Văn Ký (Hai Ký) chỉ huy Đội có 120 chiến sĩ trẻ, tuổi từ 12 đến

16, trang bị súng ngắn, lựu đạn, đứng chân tại Bến Cá (Bình Phước) Với tinh thầnchiến đấu dũng cảm, phương thức hoạt động táo b ạo, bí mật, Đội đã nhiều lần hoátrang đột nhập thị xã bắt và diệt nhiều tên ác ôn như Bảy Thông, Mười Phụng Hoạt động của Đội xung phong cảm tử đã làm cho bọn địch trong thị xã Biên Hoàrất lo sợ Bọn sĩ quan, binh lính Pháp đi lẻ không dám vượt đoạn đ ường quaTrường học nữ sinh ở Cây Chàm (nay là Trường tiểu học Quang Vinh) nơi Độixung phong cảm tử thường tổ chức trận địa phục kích

Từ giữa tháng 12 năm 1945, các lực lượng vũ trang của Biên Hoà được thốngnhất thành Vệ quốc đoàn Biên Hoà đứng chân ở L ạc An (Tân Uyên), nơi đây trởthành căn cứ kháng chiến của Khu 7 và từ đầu năm 1946 được gọi là Chiến khu Đ– một căn cứ kháng chiến nổi tiếng trong cả hai cuộc kháng chiến chống thực dânPháp và đế quốc Mỹ của quân và dân ta Rạng sáng ngày 2 –1–1946, dưới sự chỉhuy của Khu trưởng Khu 7 Nguyễn Bình, đơn vị Vệ quốc đoàn Biên Hoà củaHuỳnh Văn Nghệ, các đơn vị Vệ quốc đoàn Châu Thành, Hóc Môn, Gia Định,

Liên chi 2 – 3 Bình Xuyên đã tổ chức cuộc tập kích lớn vào nhiều mục tiêu củagiặc Pháp trong thị xã, tiêu diệt nhiều tên địch, phá huỷ các cơ sở hậu cần, cơ quan,kho hàng của chúng.

Trong những trận thử lửa đầu tiên với đội quân nhà nghề Pháp, nhiều thanhniên Biên Hoà đã tỏ ra vô cùng mưu trí và dũng cảm, như Đỗ Văn Thi, Vệ quốcđoàn Châu Thành Đỗ Văn Thi là con thứ mười một trong một gia đình có 12 anhchị em nên Đỗ Văn Thi được gọi là Út Một, gia đình giàu có nhất nhì ở ấp Bình

Tự, Cù lao Phố, Hiệp Hoà Út Một từng được cho sang Bình Trước để theo học ởTrường Ecole Primaire Complemenlaire (nay là T rường tiểu học Nguyễn Du) Anhthường tụ tập thanh niên nam nữ trong làng để dạy chữ quốc ngữ và truyền bá lốisống lành mạnh Cách mạng tháng Tám –1945 thành công, Một Thi được giao chỉhuy lực lượng Quốc gia tự vệ cuộc của địa phương, đây là hạt nhân của phong tràocách mạng xã Hiệp Hoà và cả quận Châu Thành Khi Quốc gia tự vệ cuộc được đổitên thành công an, Một Thi được giao nhiệm vụ thành lập một đại đội Quốc vệ đội,qui tụ được 30 thanh niên dũng cảm Với vũ khí thô sơ, đơn vị của Một Thi đãnhiều phen tham gia diệt ác trừ gian bằng lối đánh xuất quỉ nhập thần, làm cho bọnchúng không dám thâm nhập vào vùng tự do của ta để dò la tin tức Chúng treogiải thưởng 5.000 đồng tiền Đông Dương cho ai bắt được hoặc giết chết Một Thi.Một lần, Đỗ Văn Thi bị bọn địch ở bót Hiệp Hoà bắt được Chúng đưa anh ra bờsông Đồng Nai định bắn chết rồi thả trôi sông Không ngờ Một Thi đã nhảy xuốngsông, lặn một mạch, trốn thoát Tiếp đó, bằng sự mưu trí hết sức độc đáo, Một Thi

đã phối hợp với bộ đội Chi đội 16, cho 2 hàng binh người Đức giả làm 2 sĩ quanPháp vừa bắt được Việt Minh đem giao nộp cho tên sếp bốt Đơla ở Tam An (LongThành), để rồi bất ngờ bắt gọn cả 12 tên giặc trong bốt, thu 13 súng trang bị thêmcho đội Trong trận đột nhập vào thị xã Biên Hoà, đơn vị của Đỗ Văn Thi đã chiếnđấu hết sức dũng cảm, góp phần diệt nhiều cơ sở của địch, trong đó có việc đốtcháy chợ Biên Hoà Về sau anh đã bị bọn địch giết hại, do có tên phản bội dẫn địchđột nhập vào “quán dân quân” trong sở Ông Tà, nơi đơn vị Đỗ Văn Thi đang đứngchân (1)

Trong trận tập kích vào quân Pháp trong thị xã còn có tấm gương kiên cườngBùi Xuân Tảo, chiến sĩ chiến đấu trong đơn vị Vệ quốc đoàn Huỳnh Văn Nghệ Bịthương gãy tay khi anh cùng đồng đội tiến công tiêu diệt tiểu đội Âu Phi đóng tạibồn nước trong thị xã (trước Bệnh viện Đồng Nai hiện nay), đồng đội định cõnganh về tuyến sau nhưng anh không chịu Anh nâng cánh tay nát nhừ được băng bótạm đi bộ một cách khó nhọc về trạm y tế của đơn vị đóng ở đình Tân Nhuận (Tân

(1) Năm 1995, Đỗ Văn Thi đã được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùn g Lực lượng vũ trang nhân dân.

Uyên) Tại đây, với sự thiếu thốn mọi bề, nhất là thuốc gây tê, gây mê nhưngtheo yêu cầu của anh, các bác sĩ, y tá đã dùng thuốc đỏ và cưa thợ mộc cưa rờiđoạn cánh tay bị thương của anh Bùi Xuân Tảo nghiến răng chịu đau đớn, nhìn

ảnh Bác Hồ và cất tiếng hát bài Tiến quân ca Anh hát đi hát lại cho đến khi việc

cưa tay anh hoàn thành và anh ngất lịm trước sự cảm phục, lẫn nức nở của mọingười Rồi anh được chăm sóc tận tình cho đến khi trở lại quân ngũ cầm chiếc loalàm công tác tuyên truyền kêu gọi binh lính nguỵ trở về với nhân dân trong suốtcuộc trường kỳ kháng chiến 9 năm Cảm phục ý chí can trường hiếm có của ngườichiến sĩ trẻ tuổi, nhà thơ Huỳnh Văn Nghệ đã làm bài thơ nổi tiếng ca ngợi BùiXuân Tảo:

Bác sĩ đang cưa tay

Một thương binh bằng cưa thợ mộc

Bác sĩ vừa cưa vừa khóc

Chị cứu thương nước mắt tràn trề

Nhìn ảnh Bác Hồ trên tấm vách tre

Người chiến sĩ vẫn mê mải hát

“Đoàn quân Việt Nam đi

Chung lòng cứu quốc ”

Cho đến nay, tuổi trẻ Đồng Nai trong hoạt động “Về nguồn” của mình vẫnmãi mãi nhớ thương và tự hào về Bùi Xuân Tảo và Huỳnh Văn Nghệ, những tấmgương toả sáng chí kiên cường

(Huỳnh Văn Nghệ, một chỉ huy tài ba của bộ đội Khu 7, sau này từng chỉ huyđơn vị đánh thắng giòn giã đoàn xe công voa của Pháp tại La Ngà Ông cũng lànhà thơ đã để lại nhiều bài thơ nổi tiếng, Trong đó có bài thơ ca ngợi hành độngdũng cảm của chiến sĩ Bùi Xuân Tảo Bài thơ như sau:

Ngựa Hồng dừng chân

Bên quân y viện

Giật mình nghe tiếng

Quốc ca vang

Xuống ngựa buộc cương

Hỏi ra mới rõ

Bác sĩ đang cưa tay

Một thương binh bằng cưa thợ mộc

Bác sĩ vừa cưa vừa khóc

Chị cứu thương nước mắt tràn trề

Nhìn ảnh Bác Hồ trên tấm vách tre

Người chiến sĩ vẫn mê mải hát

“Đoàn quân Việt Nam đi

Chung lòng cứu quốc ”

Đã hát đi hát lại bao lần

Vẫn chưa đứt xương tay

Vẫn chưa ngừng m áu đỏ

Trở lên yên ngựa đi từng bước nhỏ

Cúi đầu nặng nỗi đau thương

Nhưng lửa căm hờn

Bỗng dưng cao đầu ngựa dậy

Cả núi rừng

Như còn lắng nghe lời người chiến sĩ

“Tiến mau ra sa trường

Tiến lên! Cùng tiến lên ”

Và vang trời ngựa hí

Chí phục thù cháy bỏng tay cương.)

Đầu năm 1946, trong không khí mừng chiến thắng và đầy tự tin, thực hiệnchủ trương của Tỉnh uỷ, Tỉnh Đoàn Thanh niên Cứu quốc Biên Hoà đã tổ chức chỉđạo các cơ sở Đoàn trong tỉnh đi đầu trong cuộc vận động bầu cử Quốc hội đầutiên của nước Vi ệt Nam mới Nhiệm vụ của đoàn viên, thanh niên toàn tỉnh là:– Tham gia tích cực công tác tuyên truyền, cổ động cho cuộc bầu cử

– Tổ chức các đơn vị du kích thanh niên giữ trật tự và đảm bảo an toàn tại cácđịa điểm bầu cử

– Vận động tất cả nam nữ thanh niên đi bỏ phiếu

Trước ngày bầu cử, Tỉnh Đoàn đã thành lập hàng chục đoàn cổ động gồmnam nữ thanh niên và các em thiếu nhi mang băng, cờ, biểu ngữ với tiếng trốngkhua vang mời đồng bào tham gia bầu cử Hàng nghìn tờ truyền đơn được đưa vềcác thôn xóm Ở thị xã có đội văn nghệ của thanh, thiếu nhi vừa làm công táctuyên truyền vừa hát vang những bài ca cách mạng gây không khí tưng bừng trongngày hội của toàn dân và thế hệ trẻ, tham gia xây dựng chính quyền cách mạng nontrẻ Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội đầu tiên tại Biên Hoà đã thành công tốt đẹp với

ba đại biểu đắc cử là các đồng chí Hoàng Minh Châu, Phạm Văn Búng, Điểu Xiển

Công tác Đoàn và phong trào thanh niên Biên Hoà thời điểm này vẫn tậptrung thực hiện cuộc vận động thanh niên tham gia lực lượn g vũ trang cách mạng

và tổ chức đánh du kích để tiêu hao lực lượng địch, đồng thời với việc xây dựng,phát triển tổ chức Đến cuối năm 1946, đầu năm 1947, ngoài Ban chấp hành lâmthời Tỉnh Đoàn, ở một số huyện cũng đã hình thành Ban chấp hành lâm thời Huyệ nĐoàn, nhất là ở những nơi còn là vùng tự do rộng và tình hình thuận lợi như LongThành, Tân Uyên

Ở Biên Hoà, sau Hội nghị cán bộ toàn tỉnh tại Cù lao Vịt (xã Bình Hoà, quậnChâu Thành) xác định sự lãnh đạo tập trung của Tỉnh uỷ (do đồng chí Trần MinhTrí làm Bí thư và đồng chí Huỳnh Văn Luỹ làm Phó bí thư) đối với lực lượng vũtrang và xây dựng mối quan hệ giữa Dân – Quân – Chính – Đảng Tháng 5–1946,Tỉnh uỷ mở Hội nghị bàn công tác quân sự trong đó có vấn đề tuyên truyền, giáodục nhiệm vụ tòng quân giết giặc, tham gia du kích chiến tranh cho thanh niên.Đến tháng 7 năm 1947, Hội nghị Tỉnh uỷ Biên Hoà lần thứ hai tại Mỹ Lộc (TânUyên) đã phân công đồng chí Nguyễn Văn Trị phụ trách công tác thanh vận củaTỉnh uỷ Lúc này, Ban chấp hành Tỉnh Đoàn cũng đ ược kiện toàn theo chủ trươngcủa Tỉnh uỷ Đồng chí Huỳnh Bá Bích, Tỉnh Đoàn trưởng Thanh niên Cứu quốcđược chuyển sang công tác quân sự, các đồng chí Thanh Sơn, Hồ Thiện Ngônđược cử làm Tỉnh Đoàn trưởng và Tỉnh Đoàn phó Các Ban chấp hành Quận Đoàncũng được củng cố và nhiều cán bộ huyện, quận được cử đi dự các lớp huấn luyệnngắn ngày

Hưởng ứng lời kêu gọi của Bác Hồ: “Chúng ta thà hy sinh tất cả chứ nhấtđịnh không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ”, cuộc dấn thân của tuổitrẻ Biên Hoà nói riêng và Nam bộ nói chung trong những năm đầu kháng chiếnthật đầy ý nghĩa như lời ca: “Nóp với giáo mang ngang vai nhưng thân trai nàokém oai hùng” Biết bao người con của Biên Hoà, họ là đoàn viên, thanh niên yêunước tình nguyện thoát ly gia đình ra c hiến khu gia nhập quân đội và xung phongvào dân quân du kích đánh giặc tại địa phương Thành tích xuất sắc của ĐoànThanh niên Cứu quốc Biên Hoà lúc này là đã góp phần đắc lực xây dựng Vệ quốcđoàn của tỉnh với gần 1.000 cán bộ, chiến sĩ (Chi đội 10 Biên Hoà) do Huỳnh VănNghệ làm Chi đội trưởng, Huỳnh Văn Đạo, Nguyễn Văn Lung làm Chi đội phó vàPhan Đình Công làm Chính trị viên Trước Cách mạng tháng Tám, ở Biên Hoà chỉ

có các tiểu đội, trung đội du kích, vậy mà chỉ hơn một năm sau, khi bước vào cuộckháng chiến toàn quốc sau ngày 19 –12–1946 dưới sự lãnh đạo của Trung ươngĐảng và Bác Hồ, Biên Hoà đã có lực lượng Vệ quốc đoàn tập trung lớn mạnh, bêncạnh các đoàn quân Nam tiến do Nam Long và Vũ Đức chỉ huy thuộc lực lượngcủa Trung ương Ngoài ra, Biên Hoà còn có hàng nghìn du kích quân gồm hầu hết

là đoàn viên, thanh niên, nguồn bổ sung quân số hùng hậu cho lực lượng chủ lựctỉnh.

Đối với thanh niên, giặc ra sức phá hoại và chia rẽ bằng cách lập ra các tổchức như đoàn thanh niên Công giáo, thanh niên thiện chí, thanh niên bảo quốcđoàn, thanh niên đạo đức đoàn Trước tình hình đó, thực hiện chủ trương của Xứ

uỷ và Tỉnh uỷ, Ban Chấp hành Tỉnh Đoàn Biên Hoà đã đẩy mạnh công tác tuyêntruyền, giáo dục, phân công cán bộ Đoàn đi sát cơ sở, vạch trần âm mưu củ a địch.Lúc này, Tỉnh Đoàn chưa có điều kiện ra báo cho thanh niên nhưng có bộ phận in(thô sơ), các tài liệu tuy còn đơn giản nhưng đã giải đáp cho thanh niên về nhữngđiều cần thiết nhằm tránh sự lừa mị của giặc Đặc biệt, sau khi đoàn đại biểu đầutiên của thanh niên Nam bộ do đồng chí Huỳnh Tấn Phát dẫn đầu ra Hà Nội chuẩn

bị dự Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ nhất (1) trở về truyền đạt chỉ thị của Bác Hồ

và ý kiến chỉ đạo của đồng chí Phạm Văn Đồng, Chủ nhiệm Tổng bộ Việt Minh vềviệc phải lập mặt trận đoàn kết rộng rãi mọi tầng lớp thanh niên do Đoàn Thanhniên Cứu quốc làm nòng cốt để đẩy mạnh công cuộc kháng chiến thì công tácĐoàn và phong trào thanh niên Nam bộ có bước phát triển mới Đoàn đại biểuthanh niên Nam bộ ra tới Hà Nội vào tháng 11 –1945 và ngày 10–11–1945 đượcBác Hồ ân cần tiếp đón tại nơi làm việc của Người Bác khen ngợi thành tích củatoàn thể thanh niên Nam bộ và rất xúc động khi nghe đồng chí Huỳnh Tấn Phátbáo cáo về những tấm gương chiến đấu hy sinh kiên cường của thanh, thiếu nhiNam bộ Bác nhắc nhở vấn đề thống nhất, đoàn kết các lực lượng thanh niên yêunước thành một khối vững chắc

Ngày 5–1–1947, đồng chí Trần Bửu Kiếm, Tổng thư ký đại diện cho Uỷ banKháng chiến Hành chánh Nam bộ triệu tập cuộc họp đại biểu các tổ chức thanhniên Nam bộ tại vườn Thơm (Chợ Lớn) Hội nghị tuyên bố thành lập Liên đoànthanh niên Việt Nam – Nam bộ Như vậy là mặt trận đoàn kết thanh niên Nam bộ

đã được hình thành gồm có Thanh niên Cứu quốc, Thanh niên Dân chủ, Đoàn họcsinh Nam bộ, tổ chức thanh niên Công giáo và sau này có thêm tổ chức sinh viên(gọi là chi hội sinh viên) tham gia Ngày 4 –7–1947, Xứ uỷ triệu tập đại biểu cácTỉnh Đoàn Thanh niên Cứu quốc Nam bộ họp hội nghị thành lập Xứ Đoàn Thanhniên Cứu quốc lâm thời do đồng chí Phạm Văn Bính, cán bộ của Xứ uỷ, cựu tùchính trị Côn Đảo làm Chánh thư ký Trong Ban chấp hành Xứ Đoàn lâm thời còn

có các đồng chí Huỳnh Văn Hợi, Phùng Lượng (đại diện Xứ Đoàn trong Kỳ bộViệt Minh) Đến ngày 8–12–1947, Đại hội Xứ Đoàn Thanh niên Cứu quốc lần thứ

(1) Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ nhất dự kiến triệu tập vào đầu năm 1946, nhưng do tình hình kháng chiến khẩn trương nên phải hoãn lại đến tháng 2 –1950 mới có điều kiện tiến hành tại Việt Bắc.