Nghiên cứu tính biến động theo thời gian của CO và PM10 tại một số trạm quan trắc môi trường không khí tự động, cố định ở Việt Nam

S c n thi t nghiên c u c a đ tƠi lu n án Vi căđánhăgiáătínhăbi năđ ngăvàăn i/ngo iăsuyătheoăth iăgianăvàăkhôngăgianăc aăcácăthôngăs ămôiătr ngăkhôngăkhíăd aătrênăchu iăs ăli uăđoăđ căth

IăH CăQU CăGIAăHÀăN I

TR NG I H C KHOA H C T NHIÊN

Tr năTh ăThuăH ng

NGHIÊNăC UăTệNHăBI Nă NGăTHEOăTH IăGIANăC AăCOăVÀăPM10 T IăM TăS ă

TR MăQUANăTR CăMỌIăTR NGăKHỌNGăKHệăT ă NG, C ă NHă ăVI TăNAM

CHUYÊNăNGÀNH:ăKHOAăH CăMỌIăTR NG

MÃăS ăăăăăăăăăăăăăăăăăăăă:ă62ă44ă03ă01 (D TH O) TịM T T LU N ÁN TI N S

KHOA H C MỌI TR NG

HÀăN I,ăN M 2016

Côngătrìnhăđ căhoànăthànhăt i Tr ng i h c Khoa h c T nhiên, i h c Qu c gia HƠ

N i

Ng iăh ngăd năkhoaăh c:ăGS.TS Ph m Ng c H

Ph năbi n:………

………

Ph năbi n:………

………

Ph năbi n:………

………

Lu năánăs ăđ căb oăv ătr căH iăđ ngăc pă iăh căQu căgiaăch mălu năánăti năs ăh p t i………… ………

………

….ăvàoăh iăăăăăăăgi ă ngàyăăăăăăăăăăăthángăăăăăăăn mă20…

Cóăth ătìmăhi uălu năánăt i:

- Th ăvi năQu căgiaăVi tăNam;

- Trung tâm Thông tin - Th ăvi n,ă iăh căQu căgiaăHàăN i

M U

1 S c n thi t nghiên c u c a đ tƠi lu n án

Vi căđánhăgiáătínhăbi năđ ngăvàăn i/ngo iăsuyătheoăth iăgianăvàăkhôngăgianăc aăcácăthôngăs ămôiătr ngăkhôngăkhíăd aătrênăchu iăs ăli uăđoăđ căth cănghi m đ ăph căv ăcôngătácăđánhăgiáăhi nă

tr ngăvàăc nhăbáoăôănhi măc ngănh ăph căv ăchoăquyăho chăphátătri năkinhăt ,ăxưăh iălàăh tăs căquană

tr ng.ă Hi nănay, ngoàiănh ngăph ngăphápăthuăth păs ăli uăđoăđ căb ngăcácăthi tăb ăthôngăd ngătruy năth ng,ăNhàăn căđưăđ uăt ăl păđ tăm tăs ătr măquanătr cămôiătr ngăt ăđ ngăliênăt căc ăđ nhă

v iătrangăthi tăb ăhi năđ i,ăcungăc păb ăs ăli uăliênăt căvà đángătinăc y.ăTuyănhiên,ăkinhăphíătr ăgiúpăchoăb oătrìăb oăd ngăcònăr tăh năch ,ă vì v yăs ăli uăquanătr căc aăcácătr mănàyădoănhi uălỦădoăkháchă quană vàă ch ă quană khôngă tránhă kh iă s ă thi uă h tă c nă ph iă cóă nh ngă nghiênă c uă nh m b ăkhuy tăs ăli uăthi uăh tăđ ăcóăđ ăd ăli uăph căv ănghiênăc uăđánhăgiáă hi nătr ngăvà c nhăb oăôănhi m Vìăv y,ăvi cănghiênăc uătínhăbi năđ ngăđ ăn măđ căquyălu tăbi năđ iăc aăcácăthôngăs ăô nhi m,ătrênăc ăs ăđóăthi tăl p môăhìnhăn i/ngo iăsuyăb ăkhuy tăs ăli uăthi uăh t cóătínhăc păthi t,ăỦăngh aăkhoaăh căvàăth căti n

2 M c tiêu nghiên c u

- Phân tích cácăđ cătr ngăbi năđ ngă(đ cătr ngăs ăbaoăg m:ăgiáătr ătrungăbình,ăph ngăsai,ăđ ă

l chăchu n,ăh ăs ăbi năđ ngăvàăăđ cătr ngăhàm c uătrúc)ăc aăhaiăthôngăs ăkhíăCOăvàăb iăPM10 theo

th iăgianăd aătrênăchu iăs ăli uăquanătr căt ăđ ngăliênăt c,ăch ăraăđ căđâyălàăcácăquáătrìnhăd ngăhayăkhôngăd ngăvà s ăkhácăbi tăv ăđ cătr ngăc uătrúcăth ngăkêăt iă3ăkhuăv căđ aălỦă(Lángă- thànhăph ăHàă

N i,ă àăN ngă- thànhăph ă àăN ngăvàăNhàăBèă- thànhăph ăH ăChíăMinh)

- ngăd ng môăhìnhăn i/ngo iăsuyăb ăkhuy tăs ăli uăthi uăh tăt ăs ăli uăquanătr cămôiătr ngăkhông khí t ăđ ngăliênăt căc ăđ nhăd aătrênăquá trình ng u nhiên nhi u đ ng d ng

- ăxu tăquyătrìnhăb ăkhuy tăs ăli uăthi uăh tăápăd ngăchoăkhí COăvàăb iăPM10 t iă03ătr mănghiênăc u,ăđánhăgiáăsaiăs ăt ngăđ iăvàăhi uăsu tăc aămôăhình

- ăxu tăcácăgi iăphápăqu nălỦăvàăk ăthu tătrongăv năhànhăcácătr măquanătr cămôiătr ngăkhôngăkhíăt ăđ ngăc ăđ nhăvàădiăđ ng

3 i t ng vƠ ph m vi nghiên c u

- iăt ngănghiênăc u:ătính bi năđ ng theoăth iăgian c aăkhíăCOăvàăb iăPM10 d aătrênăs ă

li uăquanătr c t iă03ătr mănghiênăc u baoăg m:ăgiáătr ătrungăbình,ăph ngăsai,ăđ ăl chăchu n,ăh ăs ă

bi năđ ngăvàăhàmăc uătrúcăth iăgianăbi năđ iătheoăkho ngăth iăgiană = t

- Ph mă vi nghiênă c u: môiă tr ngă khôngă khíă xungă quanhă 03 tr mă quană tr că môiă tr ngăkhôngăkhíăc ăđ nhăt ăđ ngăthu căcácăkhuăv căđ aălỦăkhácănhau:

+ăKhuăv căphíaăB c:ăăTr măLángă- thànhăph ăHàăN i;

+ăKhuăv cămi năTrung:ăTr mă àăN ngă- thànhăph ă àăN ng;

+ăKhuăv căphíaăNam: Tr măNhàăBèă- thànhăph ăH ăChíăMinh

- Th iăgianăl aăch năchu iăs ăli uănghiênăc uăđ căl yăt ăkhiăcácătr măquanătr cămôiătr ngăkhôngăkhíăt ăđ ngăc ăđ nhăho tăđ ngă năđ nhălàăn mă2004ăđ nă2010

4 ụ ngh a khoa h c vƠ th c ti n c a lu n án

Nghiênăc uăđ cătr ngăbi năđ ngă(đ cătr ngăs ăvàăđ cătr ngăhàm)ăc aăkhíăCOăvàăb iăPM10 đã

kh ng đ nh đây là các quá trình không d ng,ăt ăđóăcóănghiênăc uăsâuătrongăvi căápăd ngălỦăthuy tă

quáătrìnhăng uănhiênăd ngăph căv ăbàiătoánăn i/ngo iăsuyăb ăkhuy tăs ăli uăthi uăh tăt iăcácătr măquanătr cămôiătr ngăkhôngăkhíăt ăđ ngăc ăđ nh

Vi căđ ăxu tăs ăd ng quá trình ng u nhiên v i nhi u đ ng d ng trongăđ ătàiălu năán góp

ph năb ăsungăh ngănghiênăc uăn i/ngo iăsuyănóiăriêngăvàăd ăbáoăch tăl ngămôiătr ngăkhôngăkhíănóiăchungă ăVi tăNam

Ápăd ngămôăhìnhăn i/ngo iăsuyăth ănghi măn i/ngo iăsuyăchoăhaiăthôngăs ăCOăvàăPM10 t i baăkhuăv cănghiênăc uă(Lángă- thànhăph ăHàăN i,ă àăN ngă- thànhăph ă àăN ng,ăNhàăBèă- thành

ph ăH ăChíăMinh).ăK tăqu ăth ănghi măchoăth yăhi uăsu tămôăhìnhăđ tăđ ăchínhăxácăcaoăt ă75%ăđ nă99,9%.ă âyălàăc ăs ăđ ăkhuy năngh ă ngăd ngăph ngăphápăn i/ngo iăsuyăchoăcácăthôngăs ăkhácă

c aăcácătr măquanătr cămôiătr ng không khí t ăđ ngăc ăđ nh vàădiăđ ngă(xeăquanătr c) ăn căta

Ngoài ra, quy trình n i/ngo iăsuyăđ căthi tăl p s ăgiúpăcácăquanătr căviênălàmăvi căt iăcácă

tr măquanătr c môiătr ng t ăđ ngăc ăđ nhăd ădàngăs ăd ngăđ ătínhătoánăb ăkhuy tăchu iăs ăli uăthi uăh t,ăđ măb oăcungăc păchu iăs ăli uăđ yăđ đ xâyăd ngăb ăc ăs ăd ăli uăph căv ăchoăcôngătácă

qu nălỦ môiătr ng và cácănghiênăc uăliênăquan

lu tăbi năđ ngăc aăcácăthôngăs ăkh oăsát,ădoăđóăcácăđ cătr ngăs ăvàăhàmăkhông th xem là nh ng quá

trình ng u nhiên d ng

- Lu năánăđưăápăd ngălỦăthuy tăcácăquáătrìnhăng uănhiênăvàăl năđ uătiênă ăVi tăNam đưăđ ă

xu tăs d ng quá trình ng u nhiên qui tâm (nhi u đ ng d ng) trongănghiênăc uămôiătr ngăkhôngă

khíăđ xâyăd ngăhàmăc uătrúcăc aănhi uăđ ngăd ngăbi năđ iătheoăkho ngăth iăgiană t = ăTrênăc ăs ăđóăxâyăd ngăhàmăc uătrúcăth cănghi măc aănhi uăđ ngăd ng choă02ăthôngăs ăCOăvàăPM10 t iă3ătr mănghiênăc uătheo cácămùaă(t iăTr măLángălàămùaăxuân,ămùaăh ,ămùaăthuăvàămùaăđông;ăt iăTr mă àă

N ngăvàăNhàăBèălàămùaăkhôăvàămùaăm a)

- S ăd ngăph ngăphápăh iăquyăđ ăx păx ăđ ngăcongăhàmăc uătrúc th c nghi m c a nhi u

đ ng d ng d i d ngăhàmăln ,ătrênăc ăs ăđóăđánhăgiáăkho ngăd ngăthíchăh p,ălàmăc ăs ăchoăvi căgi iă

h ăph ngătrìnhătìmăraăcácănhânăt ăn i/ngo iăsuy.ăT ăđóăápăd ng môăhìnhăn i/ngo iăsuyăb ăkhuy tăs ă

li uăthi uăh tăchoăhaiăthôngăs ăCO và PM10 đ tăhi uăsu tăcaoăt ă75 - 99,9%

Ch ng 1 T NG QUAN V N NGHIÊN C U

1.1 N ghiên c u tính bi n đ ng vƠ n i/ngo i suy s li u môi tr ng không khí trên th gi i và

Vi t Nam

1.1.1 Nghiên c u tính bi n đ ng c a các thông s môi tr ng không khí

Vi cănghiênăc uăđ c tr ngăbi năđ ngăc aăcácăthôngăs ămôiătr ngăkhôngăkhíăđưăđ cănhi u

qu căgiaăquanătâmănh măph căv ăcôngătácăđánhăgiáăhi nătr ngăôănhi m,ăđánhăgiáăxuăh ngăbi năđ iă

c aăcácăch tăôănhi măph căv ăquáătrìnhăho chăđ nhăcácăchi năl căphátătri năkinhăt ăxưăh iăb năv ng.ă

Cácănghiênăc uătrênăth ăgi iăvàătrongăn căđ uăchoăth yăs ăbi năđ ngăc aăcácăthôngăs ămôiă

tr ngăkhôngăkhíăcóă nhăh ngăc aăcácăy uăt ăkhíăt ngănh :ănhi tăđ ,ăđ ă m,ăl ngăm a,ăh ngăgió, t căđ ăgió,ăbênăc nhăđóălàăcácătácăđ ngăc aăcácăngu năth iăt ăcácăho tăăđ ngădânăsinh,ăcôngănghi p,ăgiaoăthôngăhayăcháyăr ng…ăCácănghiênăc uăh uăh tăđ uăphân chiaăchu iăs ăli uăquanătr cătheo ngày, mùaăđ ănghiênăc uătínhăbi năđ ngătheoăth iăgianăvàăkhôngăgian

1.1.2 Nghiên c u n i/ngo i suy chu i s li u c a các thông s môi tr ng không khí

Vi căs ăd ngăs ăli uăc aăcácătr măquanătr căt ăđ ngăc ăđ nhăliênăt c 24/24ăgi trong ngày ngăv iăt ngămùaătrongăn măđ ăcóăc ăs ăd ăli uăph căv ăbàiătoánăn i/ngo iăsuyăb ăkhuy tăs ăli uăthi uăh t trongănhi uăth iăđi măquanătr căđưăđ cătri năkhaiă ngăd ngă ăn căngoàiăvàăVi tăNam Haiăph ngăphápăch ăy uăđ căs ăd ng liênăquanăđ năv năđ ăn i/ngo iăsuyăg măcó:

- Ph ng pháp h i quy bán th c nghi m môăph ngăn ngăđ ăch tăgâyăôănhi mătheo không

gianăvàăth iăgianăd aătrênăchu iăs ăli uăth cănghi măcóăs năv iăh ăs ăt ngăquanăh iăquiăR2 đ tăt ă0,75ăđ nă1

- Ph ng pháp s d ng đ c tr ng hàm c a lý thuy t quá trình ng u nhiên: Trongăkhíăt ng,ă

th yăv năvàămôiătr ngăph ngăphápăs ăd ngăđ cătr ngăhàmă(hàmăt ngăquanăho căhàmăc uătrúc

th iăgian)ăđ ăthi tăl păcácămôăhìnhăn i/ngo iăsuy, l căsaiăs ăng uănhiên,ălàmătr năchu iăs ăli uăb ăkhuy tăs ăli uăthi uăh tăđ cătri năkhaiă ngăd ngăm nhăm ă ăLiênăXôăvàăcácăn că ôngăÂuăt ă

nh ngăn măđ uăc aăth ăk ăXIX.ăTi păc năch ăy uăc aăph ngăphápăs ăd ngăđ cătr ngăhàmălàăxemă

cácăch tăôănhi măkh oăsátălàăquá trình trình ng u nhiên d ng.ăBênăc nhăhaiăph ngăphápăh iăquiăbánă

th cănghi măvàăs ăd ngăđ cătr ngăhàmăcònăcóăr tănhi uăcácăph ngăphápăkhácăd aătrênălỦăthuy tăkhu chătánătánăr i,ăđ ngăl căh căth ngăkê…ăCácăph ngăphápănàyăch ăy uăđ ătínhătoánămôăph ngăvàăd ăbáoăquáătrìnhălanătruy năch tăôănhi mătrongămôiătr ngăkhôngăkhí

Trong lu n án, tác gi s d ng đ c tr ng hàm c u trúc c a nhi u đ ng d ng và k t h p v i

ph ng pháp h i qui hàm c u trúc th c nghi m đ ng d ng thi t l p mô hình n i/ngo i suy b khuy t s li u t i các tr m quan tr c môi tr ng không khí t đ ng c đ nh

t đ ng Láng - thƠnh ph HƠ N i, Ơ N ng - thƠnh ph Ơ N ng vƠ Nhà Bè - thƠnh ph H

Chí Minh

1.2.1 V trí đ a lý và đ c đi m c a các tr m

Tr măLáng,ătr mă àăN ngăvàătr măNhàăBè đ căquy tăđ nhăđ aăvàoăm ngăl iătr măđi uătraă

c ăb năc aăTrungătâmăM ngăl iăkhíăt ngăthu ăv năvàămôiătr ngă- Trung tâmăKhíăt ngăThu ăv nă

Qu că giaă vàoă thángă 9ă n mă 2002.ă Các tr mă th că hi nă quană tr că 24/24hă cóă quană tr că viênă tr că3ca/ngày

+ăTr măLángăhi năt iătr măcóăbiênăch ă4ăng iă(g mă4ăk ăs ă).ăTr măcóăKinhăđ :ă1050

48 ;

V ăđ :ă21001;ă ăcaoă5.970m,ăn mătrongăđ aăbànăph ngăLángăTh ngă- Qu nă ngă a.ă

+ Tr mă àăN ngăcóăbiênăch ă8ăng iă(g mă4ăk ăs ăvàă4ătrungăc p).ăTr măcóăKinhăđ :ă1080

12

;ăV ăđ :ă160

02 n mătrongălòngăc aăph ngăHòaăThu năTây,ăqu năH iăChâu

+ Tr măNhàăBèăcóăv ătríăt iăt aăđ ă(106047’ă10041),ăăb ăk păgi aăhaiăđ ngăgiaoăthôngălàă

đ ngăNguy năH uăTh ăvàăNguy năV năT oăthu căhuy năNhàăBè,ăthànhăph ăH ăChíăMinh.ăTr măcóăbiênăch ă3ăng iă(g mă3ăk ăs ă)

1.2.2 Ô nhi m môi tr ng không khí xung quanh khu v c tr m nghiên c u

Nhi uăk tăqu ănghiênăc uăcho th yătìnhătr ngăôănhi mămôiătr ngăkhôngăkhíăđưădi năraă ăc ăbaăkhuăv cănghiênăc u,ătuyănhiênăt iăkhuăv căthànhăph ăHàăN iăvàăthànhăph ăH ăChíăMinhătìnhăhìnhăôănhi măph căt păh năvàă ăm căđ ăx uăh năsoăv iăkhuăv că àăN ng Ọănhi măb iăvàăCOăđưăđ că

ch ăra ănhi uăn iătrênăc ăbaăkhuăv cănghiênăc u

Ch ng II N I DUNG VĨ PH NG PHÁP NGHIÊN C U

2.1 T li u vƠ x lỦ s li u

- N ngăđ ăc aăkhíăCOăvàăb iăPM10 đ căthuăth păt ăcácătr măquanătr cămôiătr ngăkhôngăkhíăc ăđ nhăt ăđ ngăt iăbaăkhuăv c,ăsauăkhiăs ăd ngăph ngăphápăx ălỦăchu iăs ăli u,ăc năc ăvàoă

đi uăki năkhíăh uăc aăt ngăvùngăvàăgiáătr ăn ngăđ ăth căt ăđoăđ căc aăkhíăCOăvàăb iăPM10 choăth y,ă

t iăTr măLángăchoăth yărõăs ăbi năđ ngăc aăn ngăđ ăătheoăb nămùa,ăt iăTr mă àăN ngăvàăTr măNhàăBèăth ăhi nărõ s ăbi năđ ngătheoămùaăm aăvàămùaăkhô.ăTrênăc ăs ăđó,ătácăgi ăphânăchiaăchu iăs ă

li uăquanătr căth căt ăđ ănghiênăc uă ngăv iăđi uăki năkhíăh uăc aăt ngăvùngăchoăhaiăthôngăs ănêuătrên:

+ă iăv iătr măLángă- Tp.ăHàăN iăs ăli uăm tăn măđ căchiaăthànhă04ămùa:ămùaăxuânăs ă

li uăđ căl yăt ăthángă2ăđ năthángă4;ămùaăh ăs ăli uăđ căl yăt ăthángă5ăđ năthángă7;ămùaăthuăs ăli uă

đ căl yăt ăthángă8ăđ năthángă10;ămùaăđôngăs ăli uăđ căl yăt ăthángă11ăđ năthángă01ăn măk ăti p

+ iăv iătr mă àăN ngă- Tp.ă àăN ngăs ăli uăm tăn măđ căchiaăthànhă02ămùa:ămùaăkhôăs ă

li uăđ căl yăt ăthángă01ăđ năthángă7;ămùaăm aăs ăli uăđ căl yăt ăthángă8ăđ năthángă12;

+ă iăv iătr măNhàăBèă- Tp.ăH ăChíăMinhăs ăli uăm tăn măđ căchiaăthànhă02ămùa: mùaăkhôăs ă

li uăđ căl yăt ăthángă12ăđ năthángă4ăn măk ăti p;ămùaăm aăs ăli uăđ căl yăt ăthángă5ăđ năthángă

11

S ăli uăđ căthuăth păt ăcácătr măquanătr căđ căki mătraăt ngăh păv ătínhăh pălỦăthôngăquaă

nh ngăđánhăgiáăkhoaăh căvàăcácăcôngăc ăth ngăkêătheoăh ngăd năc aăTrungătâmăQuanătr cămôiă

tr ng,ăT ngăc căMôiătr ng,ăB ăTàiănguyênăvàăMôiătr ng B ăs ăli uăđ măb oăch tăl ng là t ăl ă

s ăli uăthuăđ căl năh nă80%ăvàăt ăl ăs ăli uăh păl ăl năh nă70%

2.2 N i dung nghiên c u

- Thuăth p,ăt ngăh păs ăli uăquanătr căkhíăCOăvàăb iăPM10 t ă03ătr m quanătr cămôiătr ngăkhôngăkhíăc ăđ nhăt ăđ ngăLáng,ă àăN ngăvàăNhàăBè,ăx ălỦăl aăch năchu iăs ăli uăđ ăđ ătinăc yă

ph căv ăchoănghiênăc u

- Nghiênăc uă ngăd ngălỦăthuy tăquáătrìnhăng uănhiênătrongătínhătoánăcácăđ cătr ngăbi nă

đ ngăvàăn i/ngo iăsuyăs ăli uăthi uăh tăc aăcácăthôngăs môiătr ngăkhôngăkhí

- ngăd ngăcácăcôngăth căc aăquáătrìnhăng uănhiênăđ ătínhătoánăcácăđ cătr ngăs ăbaoăg m:ă

k ăv ngătoán,ăph ngăsai,ăđ ăl chăchu n,ănhi uăđ ng,ăh ăs ăbi năđ ng,ăápăd ngăchoă02ăthôngăs ăkhíăCOăvàăb iăPM10;

- Phânătích,ăđánhăgiáătínhăbi năđ ngăc aăcácăđ cătr ngăs ăđ iăv iăkhíăCOăvàăb iăPM10 theo

th iăgianăđ ăkh ngăđ nhăcácăthôngăs ănàyăkhông th coi là đ i l ng ng u nhiên d ng.ăTrênăc ăs ăđóă

đ ăxu tăs ăd ngăph ngăphápăh iăquiăđ iăv iăhàmăc uătrúcăc aăđ iăl ngăng uănhiênănhi u đ ng

d ng t ăchu iăs ăli uăquanătr căd iăd ngăhàmăln ,ălàmăc ăs ăđ ăđánhăgiáăkho ngăd ngăth căt ăvàă

xácăđ nhăcácănhânăt ăn i/ngo iăsuyăb ăkhuy tăs ăli uăthi uăh tăt iă3ătr mănghiênăc u

2.3 Ph ng pháp nghiên c u

2.3.1 ng d ng lý thuy t quá trình ng u nhiên trong tính toán các đ c tr ng bi n đ ng c a khí CO và b i PM10

2.3.1.1 Ph ngăphápătínhăcácăđ cătr ngăs ăc aăđ iăl ngăng uănhiên

Vìăs ăli uăquanătr căvàăquiătoánăđ iăv iăcácăthôngăs ămôiătr ngăkhôngăkhí nghiênăc u theo

t ngăgi ătrongăngàyă(24ă p)ănênătaăkhôngăth ăs ăd ngătínhăEgodic,ădoădóăc nătínhăcácăđ cătr ngăs ă

d aătrênăphépăl yătrungăbìnhăth ngăkêătheoăt păh păcácăth ăhi năngàyăc aăquáătrìnhăng uănhiênăX(t),ă

xácăđ nhăb iăcôngăth căsau:

0

1 ( )

l ngăc aăcácăgiáătr ăx ti( )

.ătínhăh ăs ăbi năđ ngăc nătínhăph ngăsaiăvàăđ ăl chăchu nătheoăcácăcôngăth căsau:

- Ph ngăsaiăcóăl căsaiăs ăng uănhiên:ăăă 2 2

ăđâyănhi uăđ ngă '

x

t t

Vi cătínhătoán Dx( )  đ căti năhànhătheoăt ngăth hi năc aăm iăngày,ăsauăđóăk tăqu ăđ că

l yătrungăbìnhăt ăt păh păcácăth ăhi năngày.ăK tăqu ătínhătoánănh năđ căb ngăcáchăl păch ngătrìnhă

x ălỦăchu iăs ăli uătrênămáyăviătính

2.3.2 Ph ng pháp h i quy áp d ng trong lý thuy t quá trình ng u nhiên

Tác gi ápăd ngăph ngăphápăh iăqui cho hàmăc uătrúcăD( ) c aănhi u đ ng d ng d iăd ngăhàm ln ph căv ăchoăvi căxâyăd ngămôăhìnhăn i/ngo iăsuyăb ăkhuy tăs ăli uăthi uăh t

2.3.3 Thi t l p mô hình n i/ngo i suy s li u thi u h t d a vào đ ng cong hàm c u trúc th c nghi m c a nhi u đ ng d ng d ng ln

ngăd ng hàmăc uătrúcă(7),ătaăđ căh ăph ngătrìnhăđ iăv iăhàmăc uătrúcăc aănhi uăđ ngă

d ngăđ ăxácăđ nhăcácănhânăt ăn i/ngo iăsuyă k (k=1,ă2,ă3…6)ăcóăd ngăsau:ă

 c aăđ iăl ngă ' 

X t ,ădoăđóăđ ăvi căđánhăgiáăsaiăs ăc aăph ngăphápăn i/ngo iăsuyăt ngă

th ătrongătr ngăh pănàyăđ căthu năl iăh n,ătaăs ăd ngăđ iăl ngăvôăth cănguyênăn cóăd ngăsau:

' '

X

D (t t )

D ( )



 =0, thì n =ă 0,ă ngh aă làă ph ngă phápă

n i/ngo iăsuyăchoăk tăqu ăchínhăxácă100%.ă ngăth căth ănh tăth aămưnăkhiă



n

1 K

K =ă1ăcònăđ ngă

th căth ăhaiăth aămưnăkhiăt*ă=ătk.ăNh ngăn =ă0ăch ălàăđi uăki nălỦăt ng,ătrênăth căt ăph ngăphápă

n i/ngo iă suyă đ tă đ ă chínhă xácă caoă khiă ncóă giáă tr ă nh ă B iă v yă suyă raă h ă qu ă sau:ă mô hình

n i/ngo i suy thi t l p đ c đ t hi u su t cao nh t khi kho ng th i gian n i/ngo i suy * *

k

  

ph i n m trong kho ng d ng mà hàm c u trúc c a ' 

X t đ t tr ng thái bão hòa

D aăvàoăcôngăth că(7)ăđ ăxâyăd ngăhàmăc uătrúc ( 0)

i x

D K , v iă K0, K = 1, 2, 3, ,

N-1,0 1hlàăb căphânăchiaăs ăli uăbanăđ u,ăsauăđóăx păx ăđ ngăcongăhàmăc uătrúcăth cănghi mă

b ngăhàmăln ăv iăh ăs ăt ngăquană(h ăs ăh iăquy) R2

cóăgiáătr ăcàngăg nă1ăcàngăt t.ăTr ng h pă

ng căl iăR2 <ă0,70ăs ăb ălo iăb ăV iăh ăs ăR2 cóăgiáătr ăcaoăt ăR2 = 0,75-1,0ăthìăđ ngăcongăhàmă

c uătrúcăth cănghi măđ căch pănh năthayăth ăb ngăhàmăln ăs ăđ căđ aăvàoăph ngătrìnhă(9)ăđ ă

gi iăh ăph ngătrìnhătìmăcácănhânăt ă k,ăph căv ăbàiătoánăn i/ngo iăsuy

Hìnhă3.1:ă ăth ăbi uădi năbi nătrìnhăngàyăđêmăc aăkhíăCOăn mă2005ăt iătr măLáng

N mă2005ăđ ngăbi nătrìnhăngàyăđêmătheoămùaăc aăkhíăCOăchoăth yăs ăđ ngănh tăc aăhìnhădángăđ ăth ăvàămùaăđôngăđ tăgiáătr ăcaoăh năsoăv iăcácămùa,ăth pănh tălàămùaăh ;ăgiáătr ăcaoănh tămùaăđôngălàă1,75ăppmăvàăth pănh tălàă0,67ăppp;ăgiáătr ăcaoănh tămùaăh ălàă0,95ăppmăvàăth pănh t là 0,33 ppm.ăCácăc căđ iăc aăcácămùaăc ngăđ uăr iăvàoă8hăvàă19-21h,ăcácăc căti uăr iăvàoă4-5h và 14h

Hìnhă3.2:ă ăth ăbi uădi năbi nătrìnhăngàyăđêmăc aăkhíăCOăn mă2005ăt iătr mă àăN ng Mùaăkhôăn mă2005ăchoăth yăgiáătr ăn ngăđ ăcaoănh tăvàoălúcă7hăvàă20-21hăvàăgiáătr ăđ tăc că

đ iălàă0,83ăppmăvàoălúcă8h,ăgiáătr ăth pănh tăvàoă3hăvàă14hăvàăđ tăc căti uălàă0,44ppmăvàoălúcă15h.ă

Hình 3.3 ăth ăbi uădi năbi nătrìnhăngàyăđêmăc aăkhíăCOăt iătr m NhàăBèăn mă2005

ngăbi nătrìnhăn mă2005ăchoăth yăs ăbi năđ ngăm nhăc aăgiáătr ăn ngăđ ăCO,ăgiáătr ă

đ ngămùaăkhôăcaoăv tătr iăđ tăc căđ iăvàoălúcă9hălàă0,59ăppmăvàăth pănh tăvàoălúcă15hălàă0,28ăppm,ăđ ngămùaăm aăcóăs ăbi năđ ngăkhôngărõănétăcácăgiáătr ădaoăđ ngăt ă0,03ăđ nă0,06ăppm

K tăqu ănghiênăc uăbi nătrìnhăngàyăđêmătheoămùaăc aăcácăn măkhácăt iăbaătr mănghiênăc uă

c ngăchoăth yăgiáătr ăn ngăđ ăc aăkhí COăbi năthiênăcóă nhăh ngărõ nét c aăbi nătrìnhăngàyăđêm,ăcácăgiáătr ăđ tăc căđ iătrongăngàyăth ngăr iăvàoăcácăgi ă8hăvàă19-21h,ăcácăgiáătr ăn ngăđ ăđ tăc că

ti uătrongăngàyăth ngăr iăvàoăkho ngă2-5hăvàă14h.ăGiáătr ăl nănh tătrongăn măth ngăr iăvàoămùaăđông/mùa khô vàăth pănh tătrongăn măr iăvàoămùaăh /mùaăm a

3.1.2 Bi n trình ngày đêm c a b i PM10

Hìnhă3.4:ă th bi u di n bi nătrìnhăngàyăđêmăc a PM10 t i Tr măLángăn mă2007

ng bi nătrìnhăngàyăđêmăn mă2007ăchoăth y, mùaăxuânăđ t c căđ i vào lúc 11h và 19h, giá tr l n nh t lúc 11h là 91,77( g / m3), giá tr đ t c c ti u lúc 4h và 24h, giá tr nh nh t lúc 4h là 59,29( g / m3); mùa h giá tr đ t c căđ i lúc 9h và 21h, giá tr l n nh t lúc 21h là 71,90( 3

/ m g

 ), giá tr đ t c c ti u vào lúc 2h và 14h, giá tr nh nh t lúc 14h là 42,49( 3

/ m g

 ); mùa thu các giá tr

đ t c căđ i vào lúc 1h và 23h, giá tr l n nh t lúc 23h là 132,63( 3

/ m g

 ), giá tr đ t c c ti u vào lúc 14h là 69,45( g / m3);ămùaăđôngăcácăgiáătr đ t c căđ i vào lúc 9h và 21h, giá tr l n nh t lúc 9h là 127,18( g / m3), giá tr c c ti u vào lúc 14h là 84,09( g / m3)

Hình 3.5.ă ng bi nătrìnhăngàyăđêmăc a PM10 t i Tr mă àăN ngăn mă2007

ng bi n trình cho ta th y PM10 gi a hai mùa có s khác nhau, c căđ i vào mùa khô cao

h nămùaăm aăvàăcóăgiáătr đ t c căđ i vào lúc 7h và 19h, giá tr cao nh t lúc 7h là 54,57( 3

/ m g

 ), giá tr đ t c c ti u vào lúc 2h và 14h, giá tr nh nh t lúc 14h là 30,47( 3

/ m g

 );ămùaăm aăgiáătr đ t

c căđ i vào lúc 8h và 19h, giá tr l n nh t lúc 8h là 53,22( 3

/ m g

 ), giá tr nh nh t lúc 2h và 14h, giá tr nh nh t lúc 14h là 34,40( g / m3)

Hình 3.6.ă ngăbi nătrìnhăngàyăđêmăc aăb iăPM10 t iăTr măNhàăBèăn mă2007

ngăbi nătrìnhăc ngăchoătaăth yămùaăkhôăcóăgiáătr ăcaoăh năvàăgiáătr ăc căđ iăr iăvàoălúcă7h là 57,68 ( g / m3),ăgiáătr ăđ tăc căti uăvàoălúcă22hălàă31,7( 3

/ m g

 );ămùaăm aăgiáătr ăđ tăc căđ iăvào lúc 7h là 43,08( g / m3),ăgiáătr ănh ănh tălúcă14hălàă26,24( 3

/ m g