Một số giải pháp phát triển dịch vụ chăm sóc sưc khỏe vật nuôi ở khu vực đồng bằng sông Hồng

I H C QU C GIA HÀ N I

-***** -

NGUY N V N TH NG

CHUYÊN NGÀNH: QU N TR KINH DOANH

MÃ S : 60 34 05

LU N V N TH C S QU N TR KINH DOANH

Ng i h ng d n khoa h c: TS PH M THU ụ H NG

H Ơ N i - 2007

M U

1 T ính c p thi t c a đ tƠi

Trong vòng 10 n m qua, ngành ch n nuôi t ng tr ng bình quân hàng n m là 4,4%,

ch n nuôi Vi t Nam đã góp ph n t ng nhanh kim ng ch xu t kh u, góp ph n chuy n

d ch c c u kinh t nông nghi p, tham gia tích c c vào ch ng trình xoá đói gi m nghèo

nông thôn trên ph m vi c n c

D ch v ch m sóc s c kho v t nuôi v i vai trò đóng góp cho m t qui trình đ ng b trong quá trình ch n nuôi nh m t o ra nh ng s n ph m ch n nuôi v a đ t hi u qu cao trong kinh t và cao h n n a là đ a ra đ c các s n ph m ch n nuôi s ch thi t th c ph c

v cho nhu c u ng i tiêu dùng trong n c và h ng m nh t i xu t kh u

Trong nh ng n m g n đây, vi c đ a ra m t qui trình ch m sóc s c kho v t nuôi đ i

v i m i gi ng, loài đã có nh ng b c ti n nh t đ nh Nh đó, tình hình d ch b nh di n

bi n m c đ th p, qui mô ch n nuôi nh đó đ c m r ng và qua đó ch t l ng các

s n ph m khi đ a ra th tr ng đ c a chu ng v i giá thành h p lý Tuy nhiên, nhìn

nh n m t cách th c t h n, d ch b nh và tình tr ng ô nhi m môi tr ng v n còn x y

ra… i u đó xu t phát t nh ng nguyên nhân ch y u nh : d ch v thú y ch a phát tri n, qui mô nuôi còn nh l và công tác ch n gi ng, th c n còn y u kém

Do đó, tác gi ch n v n đ nghiên c u: "M t s gi i pháp phát tri n d ch v

ch m s óc s c kho v t nuôi khu v c đ ng b ng sông H ng" làm đ tài lu n v n

nghiên c u c a mình

2 T ình hình nghiên c u

Vi t Nam v n đ t ng c ng ho t đ ng d ch v v t nuôi nh m phát tri n ngành

ch n nuôi ch a đ c nghiên c u m t cách hoàn ch nh và đ y đ Các nghiên c u v phát tri n ch n nuôi m i ch đ c nghiên c u m t vài khía c nh khác nhau Trong đó có

m t s cách ti p c n c b n sau:

a/ Cách ti p c n theo giác đ kinh t - k thu t

Cách ti p c n này d a trên nh ng áp d ng th c t c a các qui trình t ng h p vào quá

trình thúc đ y s n xu t ch n nuôi phát tri n M t s đ tài nghiên c u có đ c p đ n

nh ng khía c nh c a phát tri n kinh t ch n nuôi n i b t: tài: “Th c tr ng và nh ng

gi i pháp ch y u đ phát tri n ch n nuôi bò s a trong các h nông dân ngo i thành Hà

N i”, Lu n án Ti n s Nông nghi p c a Ph m Th Minh Nguy t, Tr ng H Nông

nghi p 1 Hà N i, hay đ tài Lu n án Phó ti n s Kinh t Tr n ình Hi n: “Nh ng v n đ

kinh t ch y u c a th tr ng tiêu th s n ph m nông nghi p Vi t Nam”, Tr ng H

Kinh t qu c dân Hà N i và đ tài “Kinh t h p tác trong nông nghi p mi n B c n c

ta; di n bi n, th c tr ng và h ng đ i m i” Lu n án Phó ti n s Khoa h c Kinh t , tác

gi Chu Th Lan, Tr ng H Kinh t qu c dân Hà N i

b/ Cách ti p c n trên giác đ chính sách phát tri n ch n nuôi b n v ng

Cách ti p c n này d a trên nh ng quan đi m c b n trong chính sách phát tri n trong ch n nuôi Các đ tài khoa h c theo xu h ng này đ c th c hi n có s h tr k thu t và kinh phí t các t ch c n c ngoài nh : Ch ng trình h tr ngành nông nghi p ASPS-DANIDA (2001), Trung tâm thông tin NN & PTNT qua báo cáo: “ L a

ch n chính sách s d ng ch n nuôi nh m thúc đ y t ng tr ng và đa d ng ngu n thu

nh p vùng nông thôn Vi t Nam” Trong h i ngh khoa h c: “Báo cáo khoa h c ch n

nuôi thú y 1999-2000” c a các tác gi Nguy n Thu H ng, Nguy n Thuý Duyên, V n

Th , và h i th o t p hu n: “T p hu n – h i th o gi i pháp phòng ch ng d ch cúm, khôi

ph c và phát tri n ch n nuôi gia c m b n v ng” c a các tác gi Lê V n N m, Hoàng

Kim Giao, Nguy n Nh So M t d án chú ý: “Nghiên c u nhu c u nông dân”, D án

VIE/98/004/01/99 - H tr ch ng trình c i cách hành chính

c/ Cách ti p c n trên giác đ qu n lý ngành ch n nuôi

Cách ti p c n này d a trên nh ng quan đi m chính sách v qu n lý kinh t c a

ngành ch n nuôi đ xây d ng nh ng c ch thúc đ y quá trình phát tri n và t o l p

nh ng qui trình nh m ki m soát ch t l ng các đ u vào trong qui trình ch n nuôi, t p trung chính t i các c quan qu n lý - nghiên c u c a ngành

d/ Cách ti p c n trên quan đi m n n kinh t th tr ng

Cách ti p c n này xu t phát chính t nhu c u t t y u c a s phát tri n n n kinh t th

tr ng và ngay trong ngành ch n nuôi Khi qui mô ch n nuôi ngày càng phát tri n thì

yêu c u v s chuyên nghi p trong cung ng các d ch v ngày càng l n S xu t hi n

các ngành d ch v không ch trong ngành ch n nuôi chính là m t xu th có tính ràng

bu c và t ng h cùng phát tri n trong m t môi tr ng kinh doanh m i ngày nay

Dù cách ti p c n khác nhau nh ng nét chung nh t t k t qu nghiên c u c a các tác

gi nói trên là :

- V n d ng các qui trình qu n lý v ch t l ng đ u vào trong ch n nuôi là yêu c u t t

y u và có ý ngh a nhi u m t

- Vi c v n d ng các ho t đ ng d ch v thú y vào ch n nuôi đòi h i ph i gi i quy t hàng

lo t các v n đ quan đi m chính sách, c ch , nh ng v n đ kinh t , k thu t và xã h i

t m v mô và vi mô

- T t c các ho t đ ng kinh doanh luôn đ t trong th gi a cung và c u xu t phát chính t nhu c u th c t c a cu c s ng V i m i giai đo n phát tri n kinh t thì các nhu c u c ng

có s thay đ i phù h p v i hi n tr ng c a n n kinh t giai đo n đó

Hi n nay, Vi t Nam ch a có m t công trình nghiên c u khoa h c nào bàn v v n

đ đóng góp c a d ch v ch m sóc s c kho v t nuôi đ i v i phát tri n ngành ch n nuôi

Chính vì v y lu n v n “M t s gi i pháp phát tri n d ch v ch m sóc s c kh e v t

nu ôi khu v c đ ng b ng sông H ngẰ ti p c n theo m t ch đ m i mang ý ngh a

quan tr ng cho s phát tri n ch n nuôi

3 M c đích vƠ nhi m v nghiên c u

- H th ng hoá nh ng v n đ lý lu n xác đ nh rõ vai trò, s đóng góp c a các y u t đ u

vào và d ch v ch m sóc s c kho v t nuôi đ i v i phát tri n ngành ch n nuôi

- Phân tích s đóng góp c a d ch v ch m sóc s c kho v t nuôi đ i v i phát tri n ngành

ch n nuôi đ ng b ng sông H ng đ th y đ c nh ng v n đ đang đ t ra hi n nay

- xu t m t s gi i pháp phát tri n d ch v ch m sóc s c kho v t nuôi đ i v i phát tri n ngành ch n nuôi

4 Ph m vi nghi ên c u

Trong nh ng n m qua, ngành ch n nuôi phát tri n đ c ph i k đ n s h tr t các

ho t đ ng d ch v ch m sóc s c kho v t nuôi, nh đó mà ngành đã có đóng góp r t l n cho phát tri n c a n n nông nghi p và kinh t Vi t Nam nói chung Tuy nhiên, do gi i

h n v th i gian nghiên c u, lu n v n ch y u t p trung đ i t ng nghiên c u vào các

nhân t đ u vào trong ch n nuôi và n i b t là ho t đ ng d ch v ch m sóc s c kho v t

nuôi đ i v i phát tri n ch n nuôi vùng đ ng b ng sông H ng, t đó đ ra nh ng

ph ng h ng và gi i pháp c b n đ áp d ng có hi u qu ho t đ ng d ch v ch m sóc

s c kho v t nuôi m t cách đ ng b trong s phát tri n c a ngành ch n nuôi b n v ng

vùng đ ng b ng sông H ng

5 Ph ng ph áp nghiên c u

- Ph ng pháp chung: Lu n v n s d ng các ph ng pháp nghiên c u c b n c a Ch ngh a duy v t bi n ch ng và Ch ngh a duy v t l ch s k t h p v i các ph ng pháp nghiên c u h th ng, t duy tr u t ng

- Ph ng pháp c th :

 Lu n v n s d ng các ph ng pháp th ng kê, ph ng pháp đi u tra m u, ph ng

pháp phân tích t ng h p

 Lu n v n có s k t h p gi a k t qu nghiên c u c b n, nghiên c u th c t nh m

làm rõ h n nh ng đóng góp c a ch t l ng d ch v ch m sóc s c kho v t nuôi

đ i v i phát tri n c a ngành ch n nuôi

6 Nh ng đóng góp m i c a lu n v n

- H th ng hoá nh ng lý lu n, quan đi m, chính sách liên quan đ n vai trò và s đóng

góp c a ho t đ ng d ch v ch m sóc s c kho v t nuôi đ i v i phát tri n c a ngành ch n

nuôi

- ánh giá th c tr ng s đóng góp c a ho t đ ng d ch v ch m sóc s c kho v t nuôi

c ng nh các d ch v đ u vào khác đ i v i phát tri n ngành ch n nuôi, t đó cho th y

nh ng u và nh c đi m c a h th ng các d ch v này nh m góp ph n c i ti n đ đáp

ng h n n a nhu c u th c t c a ng i tiêu dùng và s hoà nh p vào n n kinh t th gi i

c a n c ta

- xu t m t s gi i pháp phát tri n d ch v ch m sóc s c kho v t nuôi, đ ng th i t ng

c ng s đóng góp c a b n nhà : Nhà n c - Nhà khoa h c - Nhà cung ng d ch v

ch m sóc s c kho v t nuôi - Nhà ch n nuôi đ i v i phát tri n ngành ch n nuôi vùng

đ ng b ng sông H ng vào quá trình công nghi p hoá, hi n đ i hoá trong đi u ki n h i

nh p kinh t qu c t c a Vi t Nam

7 K t c u c a lu n v n

Ngoài ph n m đ u, k t lu n và ph l c, n i dung lu n v n g m 3 ch ng:

Ch ng I: C s lý thuy t c a s phát tri n d ch v ch m sóc s c kho v t nuôi đ i v i

phát tri n ch n nuôi

Ch ng II: Th c tr ng ho t đ ng cung c p d ch v ch m sóc s c kho v t nuôi đ i v i

ch n nuôi đ ng b ng sông H ng

Ch ng III: M t s gi i pháp phát tri n d ch v ch m sóc s c kho v t nuôi đ ng

b ng sông H ng

CH NG I

C S L ụ THUY T C A S PHỄT TRI N D CH V CH M SịC

S C KHO V T NU ỌI I V I PH ỄT TRI N CH N NUỌI

1.1 Kh ái ni m phát tri n d ch v ch m sóc s c kho v t nuôi trong ngƠnh ch n

nu ôi

1.1.1 Phát tri n d ch v ch m sóc s c kh e v t nuôi

1.1.1.1 D ch v :

D ch v là nh ng ho t đ ng lao đ ng mang tính ch t xã h i, t o ra các s n ph m

hàng hoá không t n t i d i hình thái v t th nh m tho mãn k p th i, thu n l i và hi u

qu h n các nhu c u s n xu t và đ i s ng c a con ng i D ch v là l nh v c “m ”, nó thay đ i, phát tri n tu thu c vào s phát tri n sâu r ng c a phân công lao đ ng xã h i,

c a nh ng ti n b khoa h c, công ngh ph c v cho s n xu t, đ i s ng con ng i

1.1.1.2 D ch v ch m sóc s c kh e v t nuôi

D ch v ch m sóc đ ch hàng lo t các hành đ ng th c hi n trên c th i gian, công

s c và v t ch t cung c p tr c ti p trên đ i t ng ti p nh n c th nh m mang l i l i ích

v m t v t ch t hay tho mãn v m t tinh th n c a ng i ch m sóc ho c s h u Phân

thành theo 2 nhóm d i đây: đ ng v t nuôi nh t khai thác và đ ng v t nuôi c nh

Thu t ng “d ch v ch m sóc s c kh e v t nuôi” là khái ni m m i trong ngành ch n

nuôi n c ta b i ý ngh a tích c c mang l i không ch cho m i nhà ch n nuôi, mà còn

g n k t đ c v i các nhà kinh doanh, nhà khoa h c và c quan nghiên c u, qu n lý và cao h n là s hình thành, phát tri n c a thành viên m i trong h th ng d ch v n c ta

1.1.1.3 Phát tri n d ch v ch m sóc s c kh e v t nuôi

Phát tri n là ti n trình mà s v n đ ng đ t đ c đ n m t giai đo n m c cao h n,

m t c p đ tiên ti n h n và tr ng thành h n Trong ch n nuôi, phát tri n d ch v ch m

sóc s c kh e v t nuôi là ho t đ ng mà s phát tri n g n li n v i s phát tri n c a ngành

ch n nuôi, b i l d ch v ch m sóc s c kh e v t nuôi ch xu t hi n khi ngành ch n nuôi

b c sang giai đo n mà các yêu c u ch t l ng và nhu c u chuyên môn cao c a ngành đòi h i và xu t hi n S liên quan m t thi t gi a d ch v ch m sóc s c kh e v t nuôi v i

b n thân trong ngành ch n nuôi và các d ch v liên quan nhìn nh n d i 2 góc đ sau:

 Phát tri n chi u r ng: là ho t đ ng mà g m nhi u d ch v liên quan tr c ti p cho

s phát tri n c a ngành ch n nuôi, nh d ch v cung ng cho n i t i ngành ch n

nuôi: th c n, con gi ng và d ch v ngoài ngành nh d ch v b o hi m, tín d ng

 Phát tri n chi u sâu: là d ch v chuyên môn g n ch t t ng công đo n và qui trình

ch m sóc s c kh e v t nuôi (d ch v thú y) là: d ch v t v n - h tr đi u tr và

d ch v cung ng s n ph m thu c

1.1.2 c đi m d ch v ch m sóc s c kho v t nuôi

Ch m sóc s c kho v t nuôi là m t lo t các hành đ ng đ c ti n hành nh m đ m

b o cho v t nuôi v a có đ c m t t c đ phát tri n đúng qui trình, v a đ m b o an toàn trong phòng ch ng d ch b nh qua các công tác ph i h p n m tình hình, giúp cho v t nuôi

đ t hi u qu cao trong ch n nuôi và đ c bi t là an toàn cho ng i s d ng D ch v ch m

sóc s c kho v t nuôi mang nh ng đ c đi m riêng sau đây :

M t là, d ch v ch m sóc s c kho v t nuôi v n là nh ng khâu c a quá trình ch n

nuôi đ c tách riêng ra

Hai là, d ch v ch m sóc s c kho v t nuôi g n li n v i s khai thác và s d ng ti m

n ng đ ng v t - sinh v t s ng

Ba là, ch t l ng d ch v ch m sóc s c kh e v t nuôi g n ch t v i công tác phòng

ng a - ki m soát tình hình d ch b nh

1.1.3 L i ích và vai trò c a d ch v ch m sóc s c kho v t nuôi

Yêu c u đ t ra v i b t c m t s n ph m và d ch v trong công tác ch m sóc s c kho nói chung, là ph i đ m b o đ c 2 nhân t quan tr ng hàng đ u là: An toàn và

Hi u qu

- m b o an toàn: an toàn cho đ ng v t, ng i và môi tr ng xung quanh

- m b o hi u qu : giúp cho công tác phòng ng a và đi u tr v t nuôi s c kho t t h n,

ch n nuôi theo đúng qui trình (phòng ng a), hay rút ng n th i gian đi u tr (khi b b nh),

ti t ki m chính chi phí s d ng thu c, th c n cho giai đo n b b nh và h i ph c

D ch v ch m sóc s c kho v t nuôi có vai trò r t quan tr ng thúc đ y ngành ch n

nuôi và t ng tác v i các d ch v khác phát tri n, th hi n nh sau :

Th nh t, góp ph n m r ng qui mô ch n nuôi, làm t ng n ng su t lao đ ng

Th hai, d ch v ch m sóc s c kho v t nuôi t t s góp ph n thúc đ y ngành ch n

nuôi phát tri n m nh m và n đ nh

Th ba, đa d ng hóa gi ng loài ch n nuôi làm t ng giá tr s d ng, hi u qu kinh t

Th t , t o d ng các th ng hi u s n ph m ch n nuôi có uy tín và ch t l ng góp

ph n thúc đ y ch n nuôi phát tri n

Th n m, là đòn b y cho các t ng tác phát tri n c a các m i quan h g n k t cùng

ch n nuôi

Th sáu, t o ra m t h th ng d ch v ch n nuôi phát tri n, góp ph n trong quá trình

phát tri n kinh t - xã h i

Th b y, tham gia và lôi kéo s t ng h c a các h th ng d ch v khác cùng tác

đ ng vào s phát tri n

Th tám, đóng góp quan tr ng vào nhu c u tinh th n c a m t xã h i phát tri n ngày

càng v n minh hi n đ i

Vì th , d ch v ch m sóc s c kho v t nuôi là m t khâu không th thi u đ c trong

s phát tri n ngành ch n nuôi nói riêng và xã h i hi n đ i nói chung M i ho t đ ng g n

k t v i d ch v s mang l i quy n l i cao h n mà nhà ch n nuôi nh n đ c so v i khi

ch a có d ch v ho c ch a tham gia, là ngu n l c quan tr ng kích thích và đóng góp tích

c c cho ngành ch n nuôi phát tri n m nh m h n

1.2 C ác nhơn t c b n nh h ng đ n s phát tri n d ch v ch m sóc s c kho v t

nu ôi

c¸c nh©n tè

¶nh H¦ëNG §ÕN

Sù PH¸T TRIÓN DVCSSKVN

NHãM nh©n tè

Kü THUËT

NHãM nh©n tè KINH TÕ

NHãM nh©n tè

§IÒU KIÖN

Tù NHI£N

MéT Sè nh©n tè KH¸C

§ÊT §AI

KhÝ HËU &

THêI TIÕT

NGUåN N¦íC

gièng gia sóc gia cÇm thøc ¨n

phßng trõ dÞch bÖnh

thÞ tr¦êNG TI£U THô

tæ CHøC QU¶N Lý SXKD

CHÝNH S¸CH

S đ 1.1: Các nhân t nh h ng đ n s phát tri n d ch v ch m sóc s c kh e v t nuôi

1.2.1 Nhóm các nhân t v đi u ki n t nhiên

1.2.1.1 Khí h u và th i ti t

1.2.1.2 Ngu n n c

1.2.1.3 t đai

1.2.2 Nhóm các nhân t v k thu t

1.2.2.1 Gi ng gia súc và gia c m

1.2.2.2 Th c n

1.2.2.3 D ch b nh và phòng tr d ch b nh

1.2.3 Nhóm các nhân t v kinh t

1.2.3.1 Th tr ng và tình hình tiêu th s n ph m ch n nuôi

- Th tr ng đ u vào g m th tr ng v con gi ng, th tr ng th c n và thu c thú y

- Th tr ng đ u ra là th tr ng tiêu th s n ph m ch n nuôi: th t, tr ng, s a, lông

1.2.3.2 T ch c qu n lý s n xu t kinh doanh d ch v

T ch c qu n lý bao trùm c v k thu t, con ng i, cách th c s n xu t, cung ng

đ u vào và gi i quy t đ u ra ngh a là bao g m toàn b quá trình s n xu t kinh doanh tiêu

th s n ph m, ph i h p ch t ch các y u t , các khâu c a quá trình đó thì s n xu t phát tri n, n u ách t c m t y u t hay m t khâu nào đó đ u nh h ng đ n k t qu s n xu t

1.2.3.3 Các chính sách

Nhà n c ban hành nhi u chính sách nh : tr giá gi ng gia súc gia c m, h tr v c xin tiêm phòng theo ch ng trình phòng d ch qu c gia cho các h ch n nuôi gia đình,

ki m d ch đ ng v t ki m tra ch t l ng hàng hoá, trong đó có s n ph m ch n nuôi, ki m

soát sát sinh gia súc gia c m, t ch c h th ng thú y và pháp l nh thú y

1.2.4 M t s nhân t khác

T p quán tiêu dùng th t l n, trâu, bò, tr ng, s a t x a đ n nay m ra m t th tr ng

to l n cho s phát tri n ch n nuôi C s v t ch t k thu t g m nh ng c s v t ch t nh

h ng tr c ti p đ n ch n nuôi nh chu ng tr i, nh h ng gián ti p nh c s v t ch t

k thu t s n xu t th c n, thu c thú y C s h t ng đ c bi t là h th ng đ ng giao

thông c ng là y u t nh h ng không nh đ n phát tri n ch n nuôi

1.3 Kinh nghi m t ch c ch m s óc s c kho v t nuôi c a m t s n c chơu Ễ 1.3.1 Ho t đ ng ch m sóc s c kho v t nuôi t i m t s n c châu Á

Kinh nghi m 1: T ch c ch n nuôi và ch m sóc s c kh e v t nuôi theo mô hình

khép kín - nghiêm ng t

Kinh nghi m 2: Qu n lý - giám sát ch t ch theo tr t t , đúng qui trình

Kinh nghi m 3: Tính liên k t h tr gi a nhi u ngu n cung ng d ch v

Kinh nghi m 4: M r ng lo i hình d ch v gi i trí đáp ng nhu c u xã h i

1.3.2 H th ng chính sách nhà n c v d ch v ch m sóc s c kho v t nuôi

Qui đ nh v lu t pháp

Công tác xây d ng lu t

T ch c giám sát

CH NG II

TH C TR NG HO T NG CUNG C P D CH V CH M S ịC

S C KHO V T NU ỌI NG B NG S ỌNG H NG 2.1 c đi m ngƠnh ch n nuôi ng b ng sông H ng

2.1.1 V trí c a ng b ng sông H ng so v i c n c

ng b ng sông H ng n m trong kho ng t 21-20o

v B c, và t 105-107o

kinh ông, ch y d c theo sông H ng t Tây B c xu ng ông Nam Khu v c đ ng b ng sông

H ng tr i dài trên 11 t nh thành v i di n tích đ t là 14812,5 km2

và dân s đ t 18.039.476 ng i (Niên giám th ng kê 2005)

2.1.2 i u ki n t nhiên vùng đ ng b ng sông H ng

2.1.2.1 Các y u t th i ti t và khí h u

a) Nhi t đ và n ng

Nhi t đ trung bình c a vùng là 230

C, mùa l nh th ng b t đ u v i gió mùa ông

B c T ng s gi n ng trung bình trong n m là 1.640 gi , s gi n ng trung bình các

ngày trong n m là 4,5 gi T ng n ng l ng b c x là 110kcal/cm2

/n m

b) M a và đ m

Vùng đ ng b ng sông H ng có l ng m a trung bình t 1.600-1.900mm Các tháng

có l ng m a cao và nh ng tháng m a phùn trong v ông Xuân th ng có đ m th p

nên d gây ra d ch b nh cho gia súc gia c m

2.1.2.2 t đai và ngu n n c

Di n tích đ t t nhiên c a vùng đ ng b ng sông H ng là 1,25 tri u ha chi m 4%

di n tích c a c n c, trong đó có 84.874 ha đ t đ i núi L ng m a hàng n m khá l n (1.600-1.900mm) Di n tích sông ngòi kho ng 60.000 ha, ao h đ m kho ng 36.900 ha