Địa vị pháp lý của viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng dân sự

Lê Th Thanh Loan... Giáo trình, sách tham kh o:... Chính tr Qu c gia.

I H C QU C GIA HÀ N I

KHOA LU T

LÊ TH THANH LOAN

;;;

A V PHÁP LÝ C A VI N KI M SÁT NHÂN DÂN

TRONG T T NG DÂN S

CHUYÊN NGÀNH : LU T DÂN S

MÃ S : 60.38.30

LU N V N TH C S LU T H C

NG I H NG D N KHOA H C: TS.NGUY N NG C KHÁNH

HÀ N I, N M 2007

L I CAM OAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên c u c a b n thân, ch a t ng công

b trong m t công trình khoa h c c a ng i khác Các tài li u tham kh o đ c trích d n m t cách h p pháp

Ng i vi t

Lê Th Thanh Loan

L I C M N

Tr c tiên, tôi xin g i l i c m n chân thành t i Ti n s Lu t h c Nguy n

Ng c Khánh ậ Vi n khoa h c ki m sát ậ Vi n ki m sát nhân dân t i cao, ng i đư

h ng d n khoa h c và t o đi u ki n thu n l i giúp tôi hoàn thành Lu n v n này

Tôi c ng xin bày t s kính tr ng và lòng bi t n sâu s c t i các th y, cô

gi ng viên Khoa Lu t - i h c Qu c gia Hà N i và các th y, cô c ng tác viên

gi ng d y t i Khoa, nh ng ng i đư t n tình dìu d t và truy n đ t l i nh ng ki n

th c khoa h c pháp lý b ích cho tôi trong su t khoá h c

Xin c m n gia đình, ng i thân và các b n đ ng môn, đ ng nghi p đư luôn bên c nh đ ng viên và c v tôi trong quá trình th c hi n Lu n v n này

Lê Th Thanh Loan

M C L C

Trang

VI N KI M SÁT NHÂN DÂN TRONG T T NG DÂN S

12

1.1 a v pháp lý c a Vi n ki m sát nhân dân trong B máy

Nhà n c

12

1.2 a v pháp lý c a Vi n ki m sát nhân dân trong t t ng

dân s

15

1.2.1 Khái ni m đ a v pháp lý c a Vi n ki m sát nhân dân

trong t t ng dân s

15

1.2.2 V trí, ch c n ng c a Vi n ki m sát nhân dân trong t

t ng dân s

17

1.2.3 Nhi m v , quy n h n c a Vi n ki m sát nhân dân

trong t t ng dân s

22

Ch ng 2 A V PHÁP LÝ C A VI N KI M SÁT NHÂN DÂN

HI N HÀNH VÀ TH C TI N ÁP D NG

26

2.1.Khái quát quá trình phát tri n c a pháp lu t n c ta v đ a

v pháp lý c a Vi n ki m sát nhân dân trong t t ng dân s

26

2.1.1 Giai đo n t 1945 ậ 1959 26 2.1.2 Giai đo n t 1959 ậ 1989 27 2.1.3 Giai đo n t 1989 ậ 2002 29 2.1.4 Giai đo n t 2002 - tr c khi ban hành B lu t t t ng

dân s n m 2004

39

2.2 a v pháp lý c a Vi n ki m sát nhân dân trong t t ng 40

dân s theo quy đ nh c a pháp lu t hi n hành

2.2.1 V trí, ch c n ng, ph m vi tham gia phiên toà c a Vi n

ki m sát trong t t ng dân s hi n hành

42

2.2.2 Nhi m v , quy n h n c th c a Vi n ki m sát trong

t t ng dân s hi n hành

46

2.2.2.1 Th m quy n tham gia t t ng t i phiên toà,

phiên h p gi i quy t v vi c dân s

48

2.2.2.2 Th m quy n kháng ngh các b n án, quy t

đ nh c a toà án

50

2.3 Th c ti n áp d ng pháp lu t t t ng dân s hi n hành v đ a

v pháp lý c a Vi n ki m sát nhân dân

54

2.3.1 Nh ng k t qu đư đ t đ c 54 2.3.2 Nh ng b t c p trong vi c áp d ng pháp lu t v đ a v

pháp lý c a Vi n ki m sát nhân dân trong t t ng dân s

hi n hành

58

Ch ng 3. HOÀN THI N A V PHÁP LÝ C A VI N KI M SÁT

NHÂN DÂN TRONG T T NG DÂN S

66

3.1 Nh ng v n đ đ t ra đ i v i vi c hoàn thi n đ a v pháp lý c a

Vi n ki m sát nhân dân trong t t ng dân s

66

3.1.1 Hoàn thi n đ a v pháp lý c a Vi n ki m sát nhân dân

trong t t ng dân s trên c s các quan đi m c a ng

và Nhà n c ta v c i cách t pháp

66

3.1.2 Hoàn thi n đ a v pháp lý c a Vi n ki m sát nhân dân trong

t t ng dân s trên c s đòi h i t th c ti n cu c s ng

68

3.1.3 Hoàn thi n đ a v pháp lý c a Vi n ki m sát nhân dân

trong t t ng dân s trên c s tham kh o có ch n l c

kinh nghi m n c ngoài

72

3.2.1 V th m quy n c a Vi n ki m sát khi tham gia t t ng

nh m b o v l i ích Nhà n c, l i ích công c ng, l i

ích c a nh ng cá nhân không có kh n ng t th c hi n

85

quy n dân s và/ho c không th t b o v mình

3.2.2 V th m quy n c a Vi n ki m sát khi tham gia t t ng

v i v trí là ng i b o v lu t pháp và l i ích c a lu t

87

DANH M C B NG BI U

B ng 2.1 B ng s li u v s tham gia c a Vi n ki m sát trong các v án dân

s , hôn nhân gia đình c p s th m

B ng 2.2 B ng s li u v s tham gia c a Vi n ki m sát trong các v án dân

s , hôn nhân gia đình c p phúc th m

B ng 2.3 B ng s li u v s tham gia phiên toà c a Vi n ki m sát trong các

v án kinh doanh, th ng m i và lao đ ng c p s th m và phúc

th m

B ng 2.4 B ng s li u v s tham gia phiên toà c a Vi n ki m sát trong các

v án kinh doanh, th ng m i và lao đ ng c p s th m và phúc

th m

PhÇn më ®Çu

1 C s khoa h c và th c ti n c a đ tài

Cùng v i s phát tri n c a cách m ng Vi t nam qua các th i k , B máy Nhà

n c và h th ng pháp lu t c a n c ta c ng không ng ng phát tri n và ngày càng

đ c hoàn thi n đ đáp ng các yêu c u, nhi m v c a cách m ng trong m i giai

đo n c th Ngay t nh ng ngày đ u c a chính quy n cách m ng non tr , Vi n công t (ti n thân c a Vi n ki m sát nhân dân ngày nay) đư đ c thành l p n m trong h th ng Toà án nhân dân v i nh ng ch c n ng, nhi m v h t s c quan tr ng góp ph n b o v thành qu và chính quy n cách m ng a v pháp lý c a Vi n

ki m sát trong b máy nhà n c và trong các ho t đ ng t t ng đư có nhi u thay

đ i l n lao cùng v i s thay đ i c a đ t n c và đòi h i c a xã h i N u nh quy

đ nh pháp lu t v đ a v pháp lý c a Vi n ki m sát nhân dân trong t t ng hình s

t ng đ i n đ nh, d ng nh không có thay đ i gì nhi u thì trong t t ng dân s

l i có nh ng chuy n bi n sâu s c, t o nên nét đ c s c trong t ch c và th c thi quy n l c c a n c ta

a v pháp lý c a Vi n ki m sát nhân dân trong t t ng dân s là m t ch đ nh

có t s m trong l ch s l p pháp n c ta nh ng ch a th c s đi vào cu c s ng khi

đ t n c còn đang trong giai đo n chi n tranh, lúc này nhi m v trung tâm là gi i quy t các v án hình s , cho nên các quy đ nh c a pháp lu t v đ a v pháp lý c a

Vi n ki m sát nhân dân trong t t ng hình s đ c quy đ nh ch t ch và đ y đ h n Trong th i k đ i m i n n kinh t mà n c ta đang ti n hành hi n nay thì v trí, vai trò c a Vi n ki m sát nhân dân trong t t ng dân s là m t n i dung r t quan tr ng,

m t m t xích quan tr ng trong công cu c c i cách t pháp Do v y, nghiên c u m t cách c th và toàn di n v đ a v pháp lý c a Vi n ki m sát nhân dân trong t t ng dân s là m t vi c làm c n thi t góp ph n th c hi n thành công cu c c i cách t pháp n c ta trong đi u ki n xây d ng Nhà n c pháp quy n Vi t nam xã h i ch ngh a

Vi c xác đ nh đ a v pháp lý c a Vi n ki m sát nhân dân trong t t ng dân s có

ý ngh a quan tr ng, xét c d i góc đ lý lu n và th c ti n, b i đi u đó không

nh ng góp ph n vào vi c xây d ng m t h th ng lý lu n v ho t đ ng t pháp nói chung và t ch c, ho t đ ng c a Vi n ki m sát nhân dân nói riêng mà còn góp

ph n vào vi c xây d ng các v n b n pháp lu t v Vi n ki m sát, v t t ng dân s

c ng nh vi c h ng d n, ch đ o ho t đ ng nghi p v c a ngành ki m sát Trong

t t ng dân s , ch đ nh đ a v pháp lý c a Vi n ki m sát nhân dân không ch liên quan và nh h ng đ n t ch c và ho t đ ng c a Vi n ki m sát nhân dân mà còn liên quan đ n nh ng ch đ nh quan tr ng khác nh ch đ nh Toà án nhân dân, ch

đ nh ch ng c và ch ng minh, trình t , th t c t t ng t i phiên toà Vì th , có th nói r ng thành công hay hi u l c, hi u qu c a th t c t t ng dân s ph thu c

m t ph n vào vi c xác đ nh đúng đ n ch đ nh đ a v pháp lý c a Vi n ki m sát nhân dân trong t t ng dân s

Trong khoa h c pháp lý hi n nay, mô hình lý lu n v đ a v pháp lý c a Vi n

ki m sát nhân dân trong t t ng dân s v n ch a đ c xây d ng m t cách th ng

nh t Gi a các nhà khoa h c v n di n ra các cu c tranh lu n ch a d t v ch c n ng, nhi m v , quy n h n c a Vi n ki m sát nhân dân trong t t ng dân s M t khi đ a

v pháp lý c a Vi n ki m sát nhân dân trong t t ng dân s v n ch a đ c nh n th c

m t cách đúng đ n, phù h p v i b n ch t c a quan h dân s thì hi u qu đi u ch nh

c a pháp lu t c ng s khó đ t đ c

a v pháp lý c a Vi n ki m sát nhân dân trong t t ng dân s là m t trong

nh ng n i dung quan tr ng nh ng không kém ph n ph c t p c a khoa h c lu t t

t ng dân s song th c t ch a đ c quan tâm nghiên c u m t cách toàn di n và có

h th ng Trong sách báo pháp lý n c ta có m t s ít bài vi t có đ c p t i ch c

n ng nhi m v , quy n h n c a Vi n ki m sát nhân dân trong t t ng dân s

nh ng góc đ khác nhau nh ng ch a đi sâu nghiên c u v n đ này Trong các giáo trình gi ng d y b c c nhân c a các tr ng chuyên ngành Lu t thì v n đ đ a v

pháp lý c a Vi n ki m sát nhân dân trong t t ng dân s m i ch trình bày m c

đ khái quát nh t v m t lý lu n mà ch a đi sâu nghiên c u các n i dung c th : Trong th i gian qua, đư có nhi u v n b n Pháp lu t m i đ c ban hành có liên quan đ n ch đ nh Vi n ki m sát nhân dân trong t t ng dân s nh Hi n pháp

n m 1992 s a đ i n m 2002, Lu t t ch c Toà án nhân dân, Lu t t ch c Vi n

ki m sát nhân dân, và đ c bi t là s ra đ i c a B lu t t t ng dân s ngày 15/06/2004 có hi u l c ngày 01/01/2005 theo đó, đ a v pháp lý c a Vi n ki m sát nhân dân trong t t ng dân s có s thay đ i c b n v ch t và m t s v n đ pháp

lý liên quan đ n ch đ nh này đư đ c làm rõ Tuy nhiên, tính th ng nh t và đ ng

b gi a các v n b n Pháp lu t v i B lu t t t ng dân s v n ch a đ c đ m b o,

do v y v n đ đ t ra là ph i nghiên c u xây d ng các quy đ nh v đ a v pháp lý

c a Vi n ki m sát nhân dân trong t t ng dân s đ đ m b o tính đ ng b , th ng

nh t gi a các v n b n Pháp lu t

M t khác, trong th c ti n ho t đ ng ki m sát đư g p ph i không ít nh ng

v ng m c, khó kh n khi áp d ng các quy đ nh v đ a v pháp lý c a Vi n ki m sát nhân dân trong t t ng dân s ngay c vi c ban hành B lu t t t ng dân s c ng

ch a gi i quy t đ c tri t đ B lu t t t ng dân s đư có hi u l c g n m t n m

v i r t nhi u nh ng thay đ i quan tr ng v đ a v pháp lý c a Vi n ki m sát nhân dân nh ng nh ng v n b n h ng d n th c hi n nh ng quy đ nh này v n ch a đ

do v y c ng gây khó kh n trong quá trình đi u ch nh Pháp lu t và áp d ng Pháp

lu t nên c n nghiên c u, hoàn thi n làm ti n đ cho vi c xây d ng các v n b n

h ng d n m t cách đ y đ , toàn di n và th ng nh t

Các lu n đi m nêu trên chính là c s khoa h c và th c ti n c a đ tài " a v pháp lý c a Vi n ki m sát nhân dân trong t t ng dân s " mà tác gi l a ch n đ nghiên c u

2 Tình hình nghiên c u đ tài:

DANH M C TÀI LI U THAM KH O Tài li u Ti ng Vi t

I V n ki n ng

1 Ngh quy t s 48 ậ NQ/TW ngày 24/5/2005 c a B Chính tr v chi n l c xây d ng và hoàn thi n h th ng pháp lu t Vi t Nam đ n n m 2010, đ nh

h ng đ n n m 2020

2 Ngh quy t s 49-NQ/TW ngày 02/06/2005 c a B Chính tr v chi n l c

c i cách t pháp đ n n m 2020

II V n b n pháp lu t Vi t Nam

3 B lu t t t ng Dân s n c C ng hoà xã h i ch ngh a Vi t Nam n m 2004

4 Hi n pháp n c Vi t Nam dân ch c ng hoà n m 1946

5 Hi n pháp n c Vi t Nam dân ch c ng hoà n m 1959

6 Hi n pháp n c C ng hoà xã h i ch ngh a Vi t Nam n m 1980

7 Hi n pháp n c C ng hoà xã h i ch ngh a Vi t Nam n m 1992

8 Lu t t ch c Toà án nhân dân n m 1960

9 Lu t t ch c Vi n ki m sát nhân dân n m 1960

10 Lu t t ch c Toà án nhân dân 1981

11 Lu t t ch c Vi n ki m sát nhân dân n m 1981

12 Lu t s a đ i, b sung Lu t t ch c Toà án nhân dân n m 1981

13 Lu t s a đ i, b sung Lu t t ch c Vi n ki m sát nhân dân n m 1981

14 Lu t t ch c Toà án nhân dân n m 1992

15 Lu t t ch c Vi n ki m sát nhân dân n m 1992

16 Lu t t ch c Toà án nhân dân n m 2002

17 Lu t t ch c Vi n ki m sát nhân dân n m 2002

18 Ngh quy t s 51/2001/QH10 ngày 25/12/2001 v vi c s a đ i, b sung m t

s đi u c a Hi n pháp n m 1992

19 Pháp l nh quy đ nh c th v t ch c c a Toà án nhân dân t i cao và t

ch c c a các Toà án nhân dân đ a ph ng n m 1961

20 Pháp l nh th t c gi i quy t các v án dân s 1989

21 Pháp l nh th t c gi i quy t các v án kinh t n m 1994

22 Pháp l nh th t c gi i quy t các tranh ch p lao đ ng n m 1996

23 Ngh đ nh s 256-TTg ngày 01/7/1959 c a Chính ph quy đ nh nhi m v và

t ch c c a Vi n công t

24 S c l nh s 47 ngày 10/10/1945 v vi c gi t m th i các lu t l hi n hành

B c, Trung, Nam b cho đ n khi ban hành lu t pháp duy nh t cho toàn qu c

và S c l nh s 60 ngày 16/10/1945 s a đ i i u 11 S c l nh s 47

25 S c l nh s 13 ngày 24/01/1946 t ch c các toà án và các ng ch th m phán

26 S c l nh s 51 ngày 17/4/1946 n đ nh th m quy n các toà án và phân công

gi a các nhân viên trong toà án

27 S c l nh s 185 ậ SL ngày 26/5/1948 v n đ nh th m quy n c a các Tòa án

s c p và đ nh c p

28 S c l nh s 85 ậ SL ngày 22/5/1950 v c i cách b máy t pháp và lu t t

t ng

29 S c l nh s 97-SL ngày 22/5/1950 s a đ i m t s quy l và ch đ nh dân

lu t

30 Thông t s 601-TCCB ngày 06/8/1959 c a Vi n tr ng Vi n công t Trung ng gi i thích và h ng d n thi hành Ngh đ nh s 256-TTg ngày 01/7/1959 c a Chính ph quy đ nh t ch c, nhi m v , quy n h n c a ngành công t

31 Thông t liên ngành s 09/TTLN ngày 01/10/1990 h ng d n thi hành m t

s quy đ nh c a Pháp l nh th t c gi i quy t các v án dân s

III Giáo trình, sách tham kh o:

32 H c vi n T pháp (2007): Giáo trình Lu t t t ng dân s Vi t Nam, Nhà

xu t b n Công an nhân dân

33 Nhà xu t b n i h c Qu c gia (2002), T đi n gi i thích thu t ng pháp lý

thông d ng

34 John Henry Marryman (1998): “Truy n th ng lu t dân s : gi i thi u v các

h th ng lu t Tây âu và M Latinh", K y u H i th o v T t ng dân s , TAND T i cao

35 Lênin V.I Toàn t p, T p 44

36 Phan H u Th (2001): Xây d ng BLTTDS - Nh ng v n đ lý lu n và th c

ti n, Nxb Chính tr Qu c gia

37 Vi n Ki m sát nhân dân t i cao: Báo cáo t ng k t công tác (2000, 2001,

2002, 2003, 2004, 2005, 2006)

38 Vi n Ki m sát nhân dân t i cao (2007): Báo cáo s k t hai n m công tác

ki m sát b n án, quy t đ nh gi i quy t các v , vi c dân s c a Toà án theo

B lu t t t ng dân s n m 2004

39 Vi n Ngôn ng h c (1998): T đi n ti ng Vi t, Nxb à N ng

40 Vi n Nghiên c u khoa h c pháp lý - B T pháp (2004): Thông tin Khoa h c pháp lý s 2/2004 – M t s v n đ v tranh t ng trong t t ng dân s

41 Vi n Nghiên c u khoa h c pháp lý ậ B T pháp (2006): Thông tin Khoa h c pháp lý s 4+5/2006 - S chuyên đ v c quan công t m t s n c

IV Bài vi t trên báo, t p chí và các tài li u khác:

42 ng V n Doãn (1997): "M t s ki n ngh c th nh m nâng cao m t b c hi u

qu công tác giám đ c th m và tái th m", T p chí Toà án nhân dân (7)

43 Nguy n Xuân D ng (1975): "M t s v n đ v dân s t t ng", T p san Toà án nhân dân (3)

44 H i Hà (2007): "B o v quy n l i ng i tiêu dùng: thi u c ch pháp lý", Báo Hà N i M i (256)