Cơ sở lý luận và thực tiễn giải quyết các tranh chấp về tín dụng chứng từ trong thanh toán ngoại thương tại Việt Nam

Documentary Credit Insight.

I H C QU C GIA HÀ N I KHOA LU T

V N KH C HÙNG

CÁC TRANH CH P V TÍN D NG CH NG T

TRONG THANH TOÁN NGO I TH NG T I VI T NAM

CHUYÊN NGÀNH: LU T QU C T

MÃ S : 60 38 60

LU N V N TH C S LU T H C

NG I H NG D N KHOA H C: TS NÔNG QU C BÌNH

Hµ Néi - n¨m 2007

L I CAM OAN

Tôi xin cam đoan đơy là công trình nghiên c u khoa h c c a riêng

tôi Các s li u, ví d và trích d n trong lu n v n đ m b o đ tin c y,

chính xác và trung th c./

N G I VI T

DANH M C CÁC CH VI T T T

ACB NGÂN HÀNG TMCP Á CHÂU

BOC Ngân hàng Trung Qu c (Bank of China)

CFS Ga Container

CIF GIÁ THÀNH, B O HI M VÀ C C (COST, INSURANCE

AND FREIGHT)

CIP C c và b o hi m tr t i đi m đ n (Carriage and Insurance

Paid to)

CFR TI N HÀNG C NG C C HAY GIÁ THÀNH VÀ C C

(COST AND FREIGHT)

DOCDEX Documentary Credit Dispute Resolution Expertise

EOE ERROR OMISSION EXCEPTED

FOB Giao lên tàu (Free On Board)

HSBC NGÂN HÀNG H NG KÔNG TH NG H I

ICC Phòng Th ng m i Qu c t

ISP CÁC TH C HÀNH V TH TÍN D NG D PHÒNG

QU C T

KEB Ngân hàng Korean Exchange Bank

L/C TÍN D NG CH NG T , TH TÍN D NG

SCB Ngân hàng Standar Chartered Bank

SWIFT SOCIETY FOR WORLDWIDE INTERBANK FINANCIAL

TELECOMMUNICATION

UCP Quy t c và th c hành th ng nh t v Tín d ng ch ng t

VIP NGÂN HÀNG TMCP CÁC DOANH NGHI P NGOÀI

QU C DOANH

VCB, NHNT Ngân hàng Ngo i th ng Vi t Nam

VCCI PHÒNG TH NG M I VÀ CÔNG NGHI P VI T NAM

M C L C

CH NG 1: M T S V N LÝ LU N V GI I QUY T TRANH

CH P I V I TÍN D NG CH NG T TRONG THANH TOÁN

1.1.3 c tr ng c a Tín d ng ch ng t 14 1.1.4 Ch th c a quan h Tín d ng ch ng t 18 1.2 M t s lo i Tín d ng ch ng t c b n 21 1.2.1 Th tín d ng có th h y ngang 21 1.2.2 Th tín d ng không th h y ngang 22 1.2.3 Th tín d ng không th h y ngang có xác nh n 23 1.2.4 Th tín d ng không th h y ngang, mi n truy đòi 23

1.2.10 Th tín d ng thanh toán d n d n 27 1.2.11 Th tín d ng có đi u kho n đ 27 1.3 Tranh ch p v Tín d ng ch ng t trong thanh toán ngo i th ng 28 1.3.1 Khái ni m v tranh ch p Tín d ng ch ng t trong thanh toán

1.3.2 Tranh ch p v Tín d ng ch ng t trong thanh toán ngo i

1.4 Ngu n lu t đi u ch nh tranh ch p v Tín d ng ch ng t trong

1.4.1 §iÒu -íc quèc tÕ vµ tËp qu¸n quèc tÕ 30

CH NG 2 : TH C TI N GI I QUY T CÁC TRANH CH P V TÍN

D NG CH NG T TRONG THANH TOÁN NGO I TH NG T I

2.1 Các tranh ch p liên quan đ n ch ng t xu t trình 43 2.1.1 Tranh ch p liên quan đ n v n đ n đ ng bi n 43 2.1.2 Tranh ch p liên quan đ n v n đ n hàng không 47 2.1.3 Tranh ch p liên quan đ n hóa đ n th ng m i 50 2.1.4 Tranh ch p liên quan đ n ch ng t b o hi m 53 2.1.5 Tranh ch p xung quanh vi c hi u th nào là b n g c c a ch ng

2.1.6 Tranh ch p liên quan đ n các đi u ki n phi ch ng t c a L/C 60 2.2 Các tranh ch p liên quan đ n ngh a v c a ngân hàng 63 2.2.1 Tranh ch p liên quan đ n ngh a v thanh toán c a ngân hàng

2.2.2 Tranh ch p liên quan đ n v n đ mi n trách v chuy n giao

2.3.1 Tranh ch p liên quan đ n tính đ c l p c a L/C 69 2.3.2 Tranh ch p liên quan đ n gian l n và l a đ o 73 2.3.3 Tranh ch p v s không phù h p c a ch ng t 75

CH NG 3: TH C TR NG VÀ M T S KI N NGH , GI I PHÁP

TRONG VI C GI I QUY T CÁC TRANH CH P V TÍN D NG

CH NG T TRONG THANH TOÁN NGO I TH NG T I VI T

3.1 ánh giá chung v th c tr ng gi i quy t tranh ch p v Tín d ng

3.2 M t s gi i pháp, ki n ngh 81

3.2.2 Ki n ngh đ i v i các doanh nghi p xu t nh p kh u Vi t Nam 90 3.2.3 Ki n ngh đ i v i các ngân hàng t i Vi t Nam 93 3.2.3.1 Ki n ngh đ i v i Ngân hàng Nhà n c 93 3.2.3.2 Ki n ngh đ i v i các Ngân hàng th ng m i 94

L I NÓI U

1 Tính c p thi t c a đ tài

Ngày nay, không m t qu c gia nào trên th gi i phát tri n mà thi u các ho t

đ ng giao l u kinh t qu c dân Xu t nh p kh u tr thành chi c c u n i quan tr ng

đ m t n c tham gia vào đ i s ng kinh t th gi i V i t cách là ch t xúc tác cho phát tri n th ng m i qu c t , ho t đ ng thanh toán qu c t đƣ không ng ng đ i

m i và hoàn thi n v i nh ng ph ng th c thanh toán an toàn và hi u qu cho các bên tham gia, trong đó đ c s d ng nhi u nh t hi n nay là ph ng th c thanh toán b ng tín d ng ch ng t

Tín d ng ch ng t hi n nay đ c s d ng trên toàn th gi i nh m t công

c đ m b o thanh toán an toàn và c ng là m t nghi p v có tính ph c t p và phát sinh r t nhi u tranh ch p nh t trong thanh toán qu c t , làm c n tr s phát tri n

c a ho t đ ng th ng m i qu c t Hi n nay lu t pháp m t s n c không đ c p

đ n tín d ng ch ng t m c dù nó rõ ràng là m t công c mang tính pháp lý các

n c ph ng Tây ch có m t s ít qu c gia có đ c p đ n tín d ng ch ng t trong

lu t th ng m i và lu t dân s nh Áo, c, Th y S , Anh, M …Tuy nhiên do

lu t v tín d ng ch ng t c a các n c này không th đáp ng các yêu c u c a các bên tham gia vào ph ng th c tín d ng ch ng t , các t ch c ngân hàng và th ng

m i đƣ hình thành nh ng quy t c riêng, trong s đó b n Quy t c và th c hành

th ng nh t v tín d ng ch ng t (g i t t là UCP) do Phòng Th ng m i Qu c t (ICC) ban hành đ c th a nh n và áp d ng r ng rãi trên toàn th gi i ây là tài

li u cung c p nh ng chu n m c giao d ch ch ng t nh t đ nh cho các bên tham gia, h n ch nh ng tranh ch p, nh ng b t đ ng do s khác bi t v t p quán giao

d ch gi a các đ i tác thu c nh ng qu c gia khác nhau và c ng là c s đ các bên

gi i quy t các mâu thu n phát sinh trong quá trình thanh toán B n đi u l đƣ qua

nhi u l n s a đ i và m i l n s a đ i đƣ t o đi u ki n thu n l i h n, th ng nh t h n

gi a các ngân hàng trong t ch c thanh toán ph ng th c tín d ng ch ng t cho các doanh nghi p xu t nh p kh u L n s a đ i g n đơy, ICC b t đ u t n m 2003

và v n b n cu i cùng đ c hoàn thi n tháng 12/2006, có hi u l c t 01/7/2007

d i tên g i là UCP 600 V n b n này hi n đang đ c s d ng r ng rãi trên th

gi i c ng nh Vi t Nam T t c các bên tham gia trong nghi p v tín d ng ch ng

t không nh ng ch áp d ng UCP khi lu t c a n c c a h không đ c p đ n, mà

th m chí ngay c khi lu t pháp c a n c h có nh ng đi u lu t v tín d ng ch ng

t , UCP v n xem là u tiên v n d ng, ho c s d ng UCP nh là nh ng quy t c b sung cho lu t pháp trong n c

Vi t Nam là m t qu c gia đang trong quá trình h i nh p kinh t qu c t , cùng v i vi c m c a n n kinh t , ho t đ ng xu t nh p kh u đƣ th c s bùng n kéo theo s phát tri n m nh m c a công tác thanh toán qu c t t i các ngân hàng

th ng m i Do v y, ho t đ ng mua bán ngo i th ng c ng nh công tác thanh toán qu c t là m t nhu c u t t y u c a các doanh nghi p xu t nh p kh u và Ngân hàng th ng m i Tuy nhiên trong thanh toán ngo i th ng, Vi t Nam v n th ng

g p ph i nh ng khó kh n Hi n nay, Vi t Nam c ng đƣ có nh ng v n b n pháp lý

đi u ch nh ho t đ ng thanh toán ngo i th ng nh B lu t Dân s 2005, Lu t

Th ng m i n m 2005, Lu t các T ch c Tín d ng, Pháp l nh Ngo i h i 2005… Tuy nhiên các v n b n pháp lu t c a ta v n còn chung chung, ch a quy đ nh c th

d n đ n vi c áp d ng UCP đ gi i quy t các tranh ch p v tín d ng ch ng t trong thanh toán ngo i th ng g p nhi u khó kh n Chính vì v y c n ph i có tài nghiên c u m t cách t ng h p, toàn di n và có h th ng v v n đ này nh m hoàn thi n nó, đó là m t nhu c u c p thi t trong giai đo n hi n nay

M t v n đ mà các doanh nghi p xu t nh p kh u c ng nh các ngân hàng

th ng m i Vi t Nam hi n nay đ u quan tâm là làm th nào đ v n d ng UCP m t cách hi u qu đ gi i quy t các tranh ch p x y ra có liên quan đ n tín d ng ch ng

t Do v y, vi c đ u t nghiên c u tài: ắ C s lý lu n và th c ti n gi i quy t

các tranh ch p v tín d ng ch ng t trong thanh toán ngo i th ng t i Vi t Nam”

s cung c p h th ng lu n c pháp lý thúc đ y th c ti n ho t đ ng giao l u kinh t

gi a Vi t Nam v i các qu c gia, đ m b o quy n và l i ích c a các bên tham gia quan h xu t nh p kh u là đi u mà th c ti n luôn đòi h i

2 M c đích c a vi c nghiên c u đ tài

Vi c nghiên c u đ tài s góp ph n gi i quy t nh ng v ng m c trong tranh

ch p v tín d ng ch ng t trong thanh toán ngo i th ng c a các doanh nghi p

xu t nh p kh u và các ngân hàng th ng m i Vi t Nam Tìm ra nh ng khó kh n,

t n t i và nh ng k t qu đ t đ c trong vi c v n d ng UCP đ gi i quy t các tranh

ch p v tín d ng ch ng t trong thanh toán ngo i th ng T đó đ a ra đ c

nh ng gi i pháp, ki n ngh cho vi c v n d ng UCP c ng nh hoàn thi n h n n a pháp lu t Vi t Nam v thanh toán tín d ng ch ng t

3 Ph m vi nghiên c u c a tài:

Xu t phát t m c đích nêu trên, ph m vi c a tài đi sâu nghiên c u các tranh ch p v tín d ng ch ng t đƣ x y ra Vi t Nam và vi c v n d ng UCP đ

gi i quy t các tranh ch p đó thông qua các ví d c th đƣ x y ra trong th c ti n t i

Vi t Nam T đó tìm ra các thu n l i c ng nh khó kh n, v ng m c c a các doanh nghi p xu t nh p kh u, các Ngân hàng th ng m i trong vi c v n d ng UCP đ gi i quy t các tranh ch p v tín d ng ch ng t , đ a ra các gi i pháp, ki n ngh phù h p

4 Ph ng pháp nghiên c u c a tài:

V i m c đích và ph m vi trên, tài đ c nghiên c u d a trên các ph ng pháp nh : Ph ng pháp lu n bao g m Ph ng pháp Duy v t bi n ch ng và

Ph ng pháp Duy v t l ch s Các ph ng pháp c th bao g m Ph ng pháp

Th ng kê; Ph ng pháp so sánh; Ph ng pháp Phân tích t ng h p

5 N i dung c a tài:

Tuy vi c nghiên c u tài g p m t s khó kh n nh t đ nh nh ngu n tài

li u tham kh o h n ch , ch a có nhi u đ tài, công trình khoa h c, các bài vi t

nghiên c u đi sâu v v n đ này nh ng n i dung đ tài s c g ng phân tích m t cách sâu s c nh t, có h th ng và toàn di n nh t các v n đ nh :

- Nêu và phân tích các v n đ khái quát chung v tín d ng ch ng t trong thanh toán ngo i th ng c ng nh các tranh ch p v tín d ng ch ng t trong thanh toán ngo i th ng t i Vi t Nam

- Nêu và phân tích th c ti n tình hình s d ng UCP đ gi i quy t các tranh

ch p th ng x y ra trong l nh v c tín d ng ch ng t trong thanh toán ngo i th ng

t i các ngân hàng, các doanh nghi p xu t nh p kh u Vi t Nam, kèm theo vi c

đ a ra m t s ví d c th v các tranh ch p trong t ng tr ng h p, t đó đ a ra

đ c th c tr ng c a các ngân hàng th ng m i, các doanh nghi p xu t nh p kh u

t i Vi t Nam trong vi c áp d ng UCP gi i quy t các tranh ch p v tín d ng ch ng

t trong thanh toán ngo i th ng

- Ph n cu i c a tài đ a ra các ki n ngh , gi i pháp đ i v i Nhà n c, v i các Doanh nghi p xu t nh p kh u, các Ngân hàng th ng m i trong vi c th c hi n UCP đ gi i quy t các tranh ch p v tín d ng ch ng t trong thanh toán ngo i

th ng, qua đó thúc đ y ho t đ ng thanh toán tín d ng ch ng t c a các doanh nghi p xu t nh p kh u thông qua các ngân hàng th ng m i

6 K t c u c a tài

tài đ c k t c u g m 3 ch ng:

Ch ng 1: M t s v n đ lý lu n v gi i quy t tranh ch p đ i v i Tín d ng

ch ng t trong thanh toán ngo i th ng

Ch ng 2: Th c ti n gi i quy t các tranh ch p v tín d ng ch ng t trong thanh toán ngo i th ng t i Vi t Nam

Ch ng 3: Th c tr ng và M t s ki n ngh , gi i pháp trong vi c gi i quy t các tranh ch p v tín d ng ch ng t trong thanh toán ngo i th ng t i Vi t Nam

DANH M C TÀI LI U THAM KH O

I Tài li u Ti ng Vi t:

1 Báo cáo v tình hình thanh toán xu t nh p kh u c a Ngân hàng Nhà n c

Vi t Nam n m 2004

2 Báo cáo v tình hình thanh toán xu t nh p kh u c a Ngân hàng Ngo i

th ng Vi t Nam n m 2004

3 i h c Ngo i th ng (2005), Giáo trình thanh toán qu c t trong ngo i

th ng, Nxb Giáo d c, Hà N i

4 GS TS Võ Thanh Thu (2007), H ng d n đ c đ hi u UCP-DC600, Nhà

xu t b n th ng kê, Hà N i

5 H i Lu t gia Vi t Nam (2005), Tìm hi u nh ng n i dung c b n c a B

lu t Dân s Vi t Nam n m 2005, Nxb Lao đ ng-Xã h i, Hà N i

6 M t s websites có liên quan v l nh v c tài chính, ngân hàng

7 Nguy n Bá Ng c (2005), WTO-Thu n l oi và thách th c cho các doanh nghi p Vi t Nam, Nxb Lao đ ng-Xã h i, Hà N i

8 Nguy n Tr ng Thu (2006), Toàn t p UCP-Quy t c và th c hành th ng

nh t Tín d ng ch ng t , Nhà xu t b n Th ng kê, Hà N i

9 Nguy n Th Quy (2006), C m nang gi i quy t tranh ch p trong thanh

toán qu c t b ng L/C, Nhà xu t b n Lý lu n chính tr , Hà N i

10 Tr ng i h c Lu t Hà N i (2006), Giáo trình Lu t Qu c t , Nxb Công an nhân dân, Hà N i

11 Tr ng i h c Lu t Hà N i (2005), Giáo trình Lu t Dân s , Nxb Công

an nhân dân, Hà N i

12 Tr ng i h c Lu t Hà N i (2005), Giáo trình Lu t T t ng dân s , Nxb Công an nhân dân, Hà N i

13 Tr ng i h c Kinh t Qu c dân Hà N i (2005), Giáo trình Giao d ch

và Thanh toán th ng m i qu c t

14 Trung tâm T v n và ào t o Kinh t th ng m i (2004), Các đi u c

qu c t v th ng m i, NXB Chính tr qu c gia, Hà N i

15 Tr n Th Thuý M (2003), Các tính hu ng c n nghiên c u trong thanh toán qu c t , Ngân hàng TMCP á Châu, TP.H Chí Minh

16 T p chí Ngân hàng n m 2003, 2004, 2005, 2006

17 T p chí Th tr ng Tài chính - Ti n t n m 2003, 2004, 2005, 2006

II V n b n pháp lu t Vi t Nam

18 B lu t Dân s c a n c c ng hòa xã h i ch ngh aVi t Nam n m 2005

19 B lu t T t ng Dân s c a n c c ng hoà xã h i ch ngh a Vi t Nam

n m 2005

20 Lu t Th ng m i Vi t Nam n m 2005

21 Lu t các T ch c Tín d ng Vi t Nam n m 2005

22 Pháp l nh Ngo i h i n m 2005

III Lu t Qu c t

23 Công c c a Liên h p qu c v H p đ ng mua bán hàng hoá qu c t

n m 1980

24 Documentary Credit Insight ICC

25 UCP 500 - Các Quy t c và th c hành th ng nh t v tín d ng ch ng t

c a ICC, n m 1993

26 UCP 600 - Các Quy t c và th c hành th ng nh t v tín d ng ch ng t

c a ICC , n m 2006