Chống gian lận thương mại qua giá trong hoạt động nhập khẩu ở Việt Nam

I H C QU C GIA HẨ N I

-

NGUY N TH THU

NG NH P KH U VI T NAM

Chuyên ngƠnh: Qu n tr kinh doanh

Mƣ s : 60 34 05

Ng i h ng d n khoa h c: Ti n s Ph m Quang Vinh

HƠ N i ậ N m 2008

L Ấ ẩÓẤ U

1 Tính Ế p thi t Ế a đ tài

Trong giai đo n hi n nay n c ta thu thu xu t kh u, thu nh p kh u

đã và đang là m t ngu n thu quan tr ng, chi m t tr ng l n c a Ngân sách nhà

n c, là ph ng ti n v t ch t đ nhà n c ho t đ ng và th c hi n ch c n ng

qu n lý c a mình Trong nh ng n m qua chính sách và c ch qu n lý thu thu

xu t kh u, thu nh p kh u đã có nh ng thay đ i l n và đ t đ c nh ng k t qu quan tr ng c v yêu c u thu ngân sách và đi u ti t qu n lý v mô trong quan h kinh t đ i ngo i, góp ph n n đ nh tình hình kinh t - xã h i, t o ra nh ng ti n

đ c n thi t đ chuy n n n kinh t sang m t th i k phát tri n m i, th i k công nghi p hoá, hi n đ i hoá và h i nh p

H i nh p kinh t th gi i đã tr thành m t xu th khách quan, quan tr ng trong th gi i ngày nay khi làn sóng toàn c u hoá đang di n ra vô cùng m nh

m N u nh toàn c u hoá luôn có hai m t tích c c và tiêu c c thì h i nh p kinh t luôn mang theo mình nh ng c h i, thách th c và đe do i u này đ t

ra cho các n c ph i th c hi n đi u ch nh c c u kinh t , đi u ch nh chính sách theo h ng m c a, th c hi n h i nh p v i khu v c và trên th gi i đ không b

g t ra bên l c a s phát tri n M t trong nh ng bi u hi n c a h i nh p kinh t

là quá trình t do hoá th ng m i và th c hi n c i cách toàn di n theo h ng

m c a th tr ng

Tuy nhiên, trong ti n trình h i nh p kinh t , nh t là trong khuôn kh

Hi p đ nh th ng m i song ph ng Vi t Nam - Hoa K , các cam k t c a Vi t Nam v i APEC, AFTA và gia nh p T ch c th ng m i th gi i, Vi t Nam đã

có nh ng b c đi quan tr ng nh m tri n khai áp d ng Hi p đ nh tr giá H i quan theo GATT/WTO Ngày 6/6/2002, Chính ph đã ban hành Ngh đ nh 60/2002/N -CP quy đ nh vi c xác đ nh tr giá tính thu theo nguyên t c c a

Hi p đ nh th c hi n i u VII Hi p đ nh chung v thu quan th ng m i (g i t t

Hi p đ nh tr giá GATT) Trên c s đó, ngày 8/12/2003 B Tài chính ban hành Thông t 118/2003/TT-BTC h ng d n vi c th c hi n tr giá h i quan Ti p theo đó Ngh đ nh 155/2005/N -CP ngày 15/12/2005 c a Chính Ph quy đ nh

v vi c xác đ nh tr giá h i quan đ i v i hàng hoá xu t kh u, nh p kh u thay

th Ngh đ nh s 60/2002/N -CP, Ngh đ nh s 40/2007/N -CP ngày 16/3/07

c a Chính ph quy đ nh chi ti t v vi c xác đ nh tr giá H i quan đ i v i hàng hoá xu t nh p kh u thay th Ngh đ nh s 155/2005/N -CP Các v n b n pháp quy liên t c đ c đi u ch nh, s a đ i, b sung theo h ng minh b ch, công khai phù h p v i Lu t ch i chung c a Th gi i Lu t thu xu t kh u, thu nh p

kh u n m 2005 có hi u l c thi hành t ngày 1/01/2006, Lu t qu n lý thu có

hi u l c thi hành t ngày 1/7/2007 kèm theo đó là Ngh đ nh s 85/2007/N -CP ngày 25/5/2007 c a Chính ph Ngh đ nh quy đ nh chi ti t thi hành m t s đi u

c a Lu t Qu n lý thu

Cùng v i vi c b t đ u tri n khai áp d ng h th ng xác đ nh tr giá tính thu m i, Vi t Nam đ ng tr c m t thách th c m i là tình tr ng gian l n

th ng m i qua giá ngày càng gia t ng Trong đi u ki n đó, vi c t ch c phòng

ng a và ch ng gian l n th ng m i qua giá trong ho t đ ng nh p kh u tr

thành m t y u t quan tr ng, đ m b o ch ng th t thu cho Ngân sách nhà n c

và t o đi u ki n lành m nh hoá môi tr ng c nh tranh trên th tr ng n i đ a

Nh n th c đ c t m quan tr ng c a công tác ch ng gian l n th ng m i qua giá tr c đòi h i b c xúc c a th c t , các nhà qu n lý ph i thay đ i ph ng pháp qu n lý đ thích ng v i yêu c u h i nh p Trong b i c nh đó, vi c nghiên

c u và tri n khai áp d ng đ tài: “Ch ng gian ệ n th ng m i qua giá trong ho t

đ ng nh p Ệh u Vi t nam” có ý ngh a to l n c v lý lu n và th c ti n

2 Tình hình nghiên c u

T khi th c hi n c i cách thu đ n nay cùng v i vi c b t đ u tri n khai áp

d ng h th ng xác đ nh tr giá tính thu m i, đã có m t s công trình nghiên

c u v đ tài này, nh ng nhìn chung do m c tiêu c a t ng đ tài nên ch a có nghiên c u t ng th ho c đi sâu vào t ng v n đ c th mà các công trình khoa

h c tr c đây ch y u t p trung nghiên c u vào các nhóm sau:

- Nhóm ch ng th t thu thu nh : tài “ M t s v n đ s d ng công c thu và ch ng th t thu thu các đ a bàn biên gi i phía B c, Lu n án c a Th c

s kinh t ng H ng Trung; tài “ Th t thu thu và gi i pháp ch ng th t thu thu trên đ a bàn t nh Phú Th ’, Lu n án c a Th c s kinh t c a Nguy n Duy

Long; tài “Ch ng th t thu thu trên đ a bàn qu n ng a”, Lu n án Th c

s c a Nguy n Vi t Tu n; tài “Ch ng gian l n thu giá tr gia t ng trên đ a bàn thành ph Hà N i”, Lu n án c a Th c s Viên Vi t H ng; tài khoa h c

c a ngành H i quan “M t s gi i pháp ch ng gian l n th ng m i qua giá

trong ti n trình h i nh p” c a Mai Xuân Thành

- Nhóm qu n lý thu thu đ i v i m t ho c m t vài s c thu trên đ a bàn

t nh, thành ph nh : tài “Nh ng gi i pháp t ng c ng qu n lý thu hàng hoá xu t kh u, nh p kh u trong ti n trình h i nh p AFTA c a Vi t Nam”,

Lu n án ti n s Nguy n Danh H ng; tài “Gi i pháp hoàn thi n chính sách thu xu t nh p kh u c a Vi t Nam trong đi u ki n h i nh p”, Lu n án c a th c

s kinh t Lê H ng Tân; tài “ i m i qu n lý thu thu xu t kh u, thu nh p

kh u c a ngành H i quan hi n nay”, Lu n án th c s kinh doanh và qu n lý

c a Tr n Thành Tô; tài “Công tác qu n lý thu thu ngoài qu c doanh trên

đ a bàn thành ph Hà N i”, Lu n án th c s c a V Th To n; tài “Nh ng

gi i pháp nâng cao hi u qu qu n lý thu thu giá tr gia t ng và thu thu nh p doanh nghi p trên đ a bàn t nh Thanh Hoá”, Lu n án th c s kinh t Mai ình

Tú

Các đ tài trên có đ c p m c đ nh t đ nh v ch ng th t thu thu ,

ch ng gian l n th ng m i, qu n lý thu nói chung và thu xu t nh p kh u nói

riêng Tuy nhiên, nghiên c u đ c l p v ch ng gian l n th ng m i qua giá trong ho t đ ng nh p kh u Vi t Nam c ng ch a có công trình khoa h c nào

d i d ng lu n v n th c s , lu n v n ti n s v đ tài này đ c công b

3- M c đích, nhi m v nghiên c u c a đ tài

*M c đích:

Trên c s nghiên c u lý lu n, t ng k t th c ti n v ch ng gian l n

th ng m i qua giá trong ho t đ ng nh p kh u, đ đ xu t các gi i pháp ch ng gian l n th ng m i qua giá trong ho t đ ng nh p kh u Vi t Nam hi n nay

* Nhi m v :

- Làm rõ c s lý lu n và th c ti n ch ng gian l n th ng m i qua giá trong ho t đ ng nh p kh u Vi t Nam hi n nay tr c ti n trình h i nh p kinh

t qu c t

- ánh giá th c tr ng công tác ch ng gian l n th ng m i qua giá trong

ho t đ ng nh p kh u Vi t Nam trong th i gian qua

- xu t nh ng gi i pháp ch ng gian l n th ng m i qua giá trong ho t

đ ng nh p kh u Vi t Nam, đ m b o ch ng th t thu cho Ngân sách nhà n c

và t o đi u ki n lành m nh hoá môi tr ng trên th tr ng c nh tranh n i đ a

4 i t ng và ph m vi nghiên c u

* i t ng nghiên c u: Ch ng gian l n th ng m i qua giá trong ho t

đ ng nh p kh u Vi t Nam hi n nay

* Ph m vi nghiên c u: Lu n v n ch t p trung nghiên c u công tác

ch ng gian l n th ng m i qua giá trong ho t đ ng nh p kh u Vi t Nam k

t khi có Lu t thu xu t kh u, thu nh p kh u n m 1991; V n b n quy ph m pháp lu t có liên quan; quá trình s a đ i b sung m t s đi u c a Lu t thu

nh p kh u, thu xu t kh u n m 1998; Lu t thu xu t kh u, thu nh p kh u

n m 2005; Lu t H i quan n m 2001; Lu t s a đ i b sung m t s đi u c a Lu t

H i quan n m 2005; Lu t qu n lý thu n m 2007

5 Ph ng pháp nghiên c u

Vi c nghiên c u đ tài d a trên ph ng pháp lu n duy v t bi n ch ng, duy v t l ch s , các quan đi m, chính sách, pháp lu t c a nhà n c v các v n

đ có liên quan, phân tích s vi c trong s bi n đ ng g n v i đi u ki n l ch s

c th Ngoài ra, các ph ng pháp chuyên ngành đ c s d ng trong quá trình nghiên c u nh th ng kê, phân tích, t ng h p, di n gi i, ti p c n h th ng…

Lu n v n k t h p nghiên c u lý lu n chung có liên quan đ n gian l n

th ng m i, gian l n th ng m i qua giá trong ho t đ ng nh p kh u ngành

H i quan ng th i, có k t h p nêu kinh nghi m ch ng gian l n th ng m i qua giá c a m t s n c ti n ti n

6 D ki n nh ng đóng góp m i c a lu n v n

Lu n v n h th ng hoá có b sung nh ng v n đ n lý lu n c b n v ch ng gian l n th ng m i qua giá trong ho t đ ng nh p kh u Vi t Nam

ánh giá đúng th c tr ng công tác ch ng gian l n th ng m i qua giá

xu t các gi i pháp có tính kh thi đ m b o ch ng th t thu cho Ngân sách nhà n c và t o đi u ki n l nh m nh hoá môi tr ng trên th tr ng c nh tranh n i đ a nh : Nhóm gi i pháp v đi u ch nh môi tr ng pháp lý; Nhóm

gi i pháp v mô hình t ch c và đào t o luân chu n cán b tr giá; Nhóm gi i pháp v hoàn thi n bi n pháp ki m tra tr giá, khai báo, tham v n và xác đ nh tr

giá, Nhóm gi i pháp v hoàn thi n bi n pháp ki m tra sau thông quan và m t s các gi i pháp khác

7.B c c c a lu n v n

Không k ph n m đ u, k t lu n và danh m c tài li u tham kh o, ph l c,

lu n v n g m 3 ch ng:

Ch ng 1: Nh ng v n đ lý lu n c b n v gian l n th ng m i, gian l n

th ng m i qua giá trong ho t đ ng nh p kh u

Ch ng 2: Th c tr ng ch ng gian l n th ng m i qua giá trong ho t

đ ng nh p kh u Vi t Nam trong th i gian qua

Ch ng 3: Quan đi m và gi i pháp t ng c ng ch ng gian l n th ng

m i qua giá trong ho t đ ng nh p kh u Vi t Nam

CH ẩẢ 1

NH ẩẢ V ẩ LÝ LU ẩ C B ẩ V ẢẤAẩ L ẩ TH ẩẢ Ẩ Ấ, ẢẤAẩ L ẩ

TH ẩẢ Ẩ Ấ ẬUA ẢẤÁ TậOẩẢ HO T ẩẢ ẩH P ẦH U

1.1 Ầhái ni m và ẾáẾ hình th Ế gian ệ n th ng m i, gian ệ n th ng m i qua giá trong ho t đ ng nh p Ệh u

1.1.1 Ầhái ni m gian ệ n th ng m i, gian ệ n th ng m i qua giá

Quan h kinh t ngay t đ u đ c xác l p trên c s quan h s n xu t c a các ph ng th c s n xu t Bi u hi n c a nó tr c h t là các quan h th tr ng,

t c là các quan h g n li n v i trao đ i hàng hoá và d ch v Các bên tham gia vào m i quan h kinh t không đi vào trao đ i giá tr s d ng đ n thu n mà

nh m vào m c đích l i nhu n, t đó kéo theo mâu thu n ngày càng sâu s c

gi a các bên trong vi c ch y theo l i nhu n t i đa và c nh tranh nh m quy n

th ng tr th tr ng, làm n y sinh nh ng khía c nh tiêu c c trong m i quan h này ó là ý th c chi m đo t l i ích kinh t gi a các bên tham gia vào giao d ch

th ng m i Ý th c chi m đo t này làm n y sinh các hành vi gian l n th ng

m i

S phát tri n nhanh chóng c a l c l ng s n xu t g n li n v i nh ng c

g ng m r ng th tr ng và n i tiêu th hàng hoá khi n cho s n xu t ngày càng

đ c đ y m nh, giao l u th ng m i đ c t ng c ng i u đó d n t i nh ng nguy c gian l n th ng m i ngày càng t ng c v quy mô, ph m vi, hình th c

và tính ch t t đ n gi n đ n tinh vi, ph c t p Nguy c gian l n th ng m i s

tr thành hi n th c và t l thu n v i chi u y u kém v chính sách và kh n ng

ki m tra, ki m soát c a các c quan qu n lý

Nh v y, b n ch t c a gian l n th ng m i là s gian d i trong ho t đ ng mua bán hàng hoá nh m m c đích chi m đo t l i ích kinh t m t cách b t h p

pháp

Theo đ nh ngh a c a T ch c H i quan th gi i, gian l n th ng m i

(trong l nh v c qu n lý nhƠ n c v h i quan) lƠ nh ng hƠnh vi trái v i qui

đ nh c a c a pháp lu t v h i quan nh m m c đích: “tr n thu đánh vƠo vi c

nh p kh u hƠng hoá; tr n tránh nh ng quy đ nh v h n ch hay c m đoán đ i

v i hƠng hoá nh p kh u; thu nh n nh ng kho n thoái chi b t h p lý; thu

nh n nh ng l i th c nh tranh không bình đ ng trong kinh doanh” Theo đó,

gian l n th ng m i qua giá lƠ hƠnh vi khai báo gian d i giá tr th c c a c a hƠng hoá nh p kh u nh m tr n tránh nh ng ngh a v quy đ nh cho hƠng

nh p kh u đó

1.1.2 CáẾ hình th Ế gian ệ n th ng m i, gian ệ n th ng m i qua giá trong

ho t đ ng nh p Ệh u

1.1.2.1 Các hình th c gian l n th ng m i ph bi n trong ho t đ ng

nh p kh u

G i là các hình th c gian l n th ng m i ph bi n b i vì đây là nh ng hình th c gian l n th ng m i có tính ch t chung ph bi n nh t x y ra trong

th c t đã b c quan H i quan phát hi n x lý Trên th c t có r t nhi u hình

th c, th đo n gian l n th ng m i khác đã và đang x y ra d ng này ho c

d ng kia, vào đ i t ng này ho c đ i t ng kia, th tr ng này ho c th

tr ng khác, th m chí các c quan ch c n ng ch a phát hi n đ c nên không

th đ a ra nghiên c u cùng m t lúc đ c Vì v y, trên c s nh ng lo i hình gian l n th ng m i ch y u này có th b sung thêm nh ng tr ng h p c th làm sáng t hành vi, th đo n c a gian l n th ng m i

Th c t trên th gi i và n c ta trung bình hàng n m đã và đang x y ra hàng ch c nghìn v gian l n th ng m i trên kh p các tuy n v n chuy n v i nhi u n i dung, tình ti t ph c t p đa d ng Nh ng các chuyên gia kinh t , các nhà H i quan h c đã nghiên c u và s p x p phân lo i, h th ng hoá thành hai nhóm gian l n th ng m i ch y u là các hình th c gian l n th ng m i ph

bi n và gian l n th ng m i qua giá đ giúp cho công tác phát hi n xây d ng các bi n pháp đ u tranh phù h p và có hi u qu

Các hình th c gian l n th ng m i ph bi n bao g m:

 Gian l n th ng m i do l i d ng chính sách thu nh :

- Chính sách xây d ng bi u thu : Thu nh p kh u hi n hành còn đánh vào m c đích s d ng t đó có nh ng m t hàng cùng tính ch t, nh ng có thu

xu t nh p kh u chênh l ch đ n vài ch c l n do m c đích s d ng khác nhau nên t o k h trong vi c lu n lách trong kê khai, ki m hoá, áp mã, áp giá tính thu đ đ c h ng thu su t th p, gây th t thu cho ngân sách nhà n c Ví

d : Trong bi u thu nh p kh u ban hành kèm theo Quy t đ nh s 280/TTg ngày 28/5/1994 c a Th t ng chính ph , m t hàng xe đ p thu c nhóm mã s 8712, qui đ nh 871210: xe đ p đua có thu su t 5% Mã 871290: Lo i khác có thu

su t 70% Trong khi đó trung tâm tiêu chu n đo l ng ch t l ng hàng hoá l i

ch a có quy đ nh c th tiêu chu n nh th nào đ c g i là xe đ p đua là m t

s h đ các gian th ng nghiên c u v n d ng m t cách linh ho t K t qu là hàng v n chi c xe đ p ki u dáng xe đua (xe th thao, xe đ a hình) đ c s n xu t

n c ngoài theo đ n đ t hàng trong n c đã tràn vào Vi t Nam v i giá nh p

kh u bình quân kho ng 70USD/ chi c đ c ch hàng khai báo là xe đ p đua và

h ng thu su t là 5% nh ng th c ch t đó không ph i là xe đ p đua (vì tiêu chu n c a xe đ p đua theo qui đ nh m i nh t là giá ph i t 2.000USD/ chi c tr lên, n ng t 20kg tr lên…) gây th t thu cho ngân sách nhà n c hàng ch c t

đ ng

- Khai sai mã s thu , giá tính thu ;

- Kinh doanh “ma” đ ng ký không trung th c trong kinh doanh đ l i

d ng ch đ u đãi v th i gian n p thu ;

- Khai sai ho c th i ph ng s ti n kh u tr thu , hoàn thu

 Gian l n do ý th c kém c a đ i t ng n p thu nh :

- Hình th c th nh t: L i d ng ch đ hàng t m nh p tái xu t, hàng t m

xu t tái nh p

Hàng t m nh p tái xu t, hàng t m xu t tái nh p là nh ng hàng hoá, v t

ph m t m th i đ a vào trong n c m t kho n th i gian nh t đ nh sau đó ph i tái xu t toàn b ra kh i lãnh th và t m th i đ a ra n c ngoài nh ng hàng hoá, v t ph m sau đó ph i tái nh p tr l i toàn b

Nguyên t c c b n đ th c hi n các lo i hình t m nh p đ tái xu t, t m

xu t đ tái nh p là: Ph i đ c c quan có th m quy n (B Th ng m i) cho phép; Ph i khai báo th t c h i quan và ch u s giám sát qu n lý c a c quan

H i quan; Ph i tái xu t ho c tái nh p toàn b hàng hoá v t ph m sau khi t m

nh p tái xu t

L i d ng ch đ này m t s ng i đã tìm m i th đo n đ gian l n nh m thu l i b t chính

Ví d : i t ng gian l n là r u Vodka

Ngày 6/10/2003, H i quan c a kh u biên gi i đ ng b gi a Nauy và

Th y i n, thu c thành ph OSLO, Nauy đã ti p nh n làm th t c t m nh p cho 6 chi c xe t i chuyên ch 37.000 chai r u Vodka t Hunggari chuy n đ n

c ng OSLO đ chu n b đ a xu ng tàu bi n t i Canađa Nh ng m y ngày hôm sau ch hàng đ n c quan H i quan đ khai báo xin tái xu t toàn b lô hàng v

l i Hunggari v i lý do dung l ng c a chai Volka không đúng nh h p đ ng (h p đ ng quy đ nh r u Volka nh p kh u m i chai là 0,7lít th c t là lo i volka 0,5lít) đ đ i r u khác Nh ng sau đó trên đ ng v n chuy n nh ng nhà

nh p kh u r u đã đ a 6 xe ôtô r u đ n thành ph Eilsvol c a Na uy đ tiêu

th

Nh v y gian l n th ng m i đ i v i lo i hình t m nh p đ tái xu t, t m

xu t đ tái nh p r t ph bi n và nh ng hành vi này đ c tính toán t tr c Hành vi ch y u c a lo i hình này là m n hình th c “t m nh p tái xu t,

t m xu t tái nh p” đ đ a hàng trái phép vào trong n c sau đó đ a hàng trái phép ra n c ngoài