Trongăl chăs ăt ăt ngăVi tăNamăt ăbu iăđ uăd ngăn căchoăđ nătr că khiăch ăngh aăMácăduănh păvƠăd năd nătr ăthƠnhăh ăt ăt ngăchínhăth ng,ăthìă Ph tăgiáoăđãăđóngăm tăvaiătròăquanătr ngătro
Trang 1IăH CăQU CăGIAăHĨăN I
Tr ngă iăh căkhoaăh căXưăh iăvàăNhânăv n
KHOAăTRI TăH C
NGă ỊNHăTHỄI
ụăNGH AăC AăNÓ
CHUYÊNăNGĨNHă:ăăăL CHăS ăTRI TăH C MĩăS ă:ăăăăăăăăăă5.ă01.ă01
LU NăV NăTH CăS ăTRI Tă H C
Ng iăh ngăd năkhoaăh c:
PGS.ăTS.ăNGUY NăHỐNGăH U
HĨăN Iăă- 2003
Trang 2M Că L C A.ă M đ uăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăă
1
1.Tínhă c pă thi tă c aă đ ă tƠi 1
2.Tìnhă hìnhă nghiênă c uă ăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăă3
3.ă M că đíchă vƠă nhi mă v ă nghiê nă c uă ăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăă5
4.ă C ă s ă líă lu nă vƠă ph ngă phápă nghiênă c uă ăăăăăăăăăăăăăăăă5
5.ă óngă gópă m iă c aă lu nă v nă ăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăă6
6.ă ýă ngh aă th că ti nă c aă lu nă v nă ăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăă6
7.ă K tă c uă c aă lu nă v nă ăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăă6
B.ă N iă Dungă ăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăă7
C h ngă Iă :ă Phongă tràoă ch nă h ngă ph tă giáoă ă
Vi tă namă đ uă th ă k ă XX,ă Nguyênă nhână vàă di nă
7
1.1.ă Nh ngă nguyênă nhơnă c aă phongă trƠoă ch nă h ngă ph tă
giáoă ă Vi tă Namă ăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăă 7
1.1.1.Kháiă quátă tìnhă hìnhă chínhă tr ,ă xãă h iă vƠă ph tă giáoă
Vi tă Namă th ă k ă XIX,đ uă th ă k ă XXă ăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăă7
1.1.2.ă Nh ngă nguyênă nhơnă d nă t iă phongă trƠoă ăăăăăăăăăăă15
1.2.ă ăDi nă bi nă c aă phongă trƠoă ăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăă 20
Ch n gă II : M tă s ă v nă đ ă Tri tă h că trongă
phongă tràoă ch nă h ngă ph tă giáoă ăăăăăăăăăăăăăăăăăăăă33ă ăăăăăăăăă
Trang 32.1.M tă s ă v nă đ ă Tri tă h că mƠă phongă trƠoă ch nă h ngă
ph tă giáoă đ tă raă ăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăă33ă ăăăăăăă
2.1.1.ă v nă đ ă Th ngă đ ă ăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăă33
Ni tă bƠnă ăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăă44
2.1.3.ă v nă đ ă “có”ă vƠă “không” 50
2.2.ă Vaiă tròă vƠă ýă ngh aă c aă phongă trƠoă ch nă h ngă ph tă
giáoă đ iă v iă l chă s ă t ă t ngă Vi tă Namă ă ă ă ă ă ă ă ă ă ă ă ă ă ă ă ă ă ă ă ă ă 54ă
2.2.1.Vaiă tròă c aă phongă trƠoă ch nă h ngă ph tă giáoă đ iă
54
2.2.2.ă ýă ngh aă c aă phongă trƠoă ch nă h ngă ph tă giáoă đ iă
62
C.ă K tă lu nă ăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăă66
Danhă m că tàiă li uă thamă kh oă ăăăăăăăăăăăăăă 70
Trang 4A.ă M ă U 1.ăTínhă c păthi tă c aăđ ătài
Trongăl chăs ăt ăt ngăVi tăNamăt ăbu iăđ uăd ngăn căchoăđ nătr că khiăch ăngh aăMácăduănh păvƠăd năd nătr ăthƠnhăh ăt ăt ngăchínhăth ng,ăthìă
Ph tăgiáoăđãăđóngăm tăvaiătròăquanătr ngătrongăh t ăt ngăc aădơnăt c.ăăL chă
s ăph tăgiáoăVi tănamăluônăg năli năv iăl chăs ădơnăt căVi tăNam.ăV iăl chăs ă
h nă2000ăn m,ăPh tăgiáoăVi tăNamăđãăđ ăl iăchoădơnăt cătaănhi uăd uă n,ăt ă tínăng ngăđ năV năhoá,ăt ăphongăt căt păquánăđ năth ăgi iăquan,ănhơnăsinh quan,ăt ăt ăt ngăđ nătìnhăc m.ăNhi uăv năđ ătrongăl chăs ăt ăt ngădơnăt că
s ăkhóăđ călƠmăsángăt ăn uăkhôngăhi uăđ căPh tăgiáoădơnăt c.ăNghiênăc uă
Ph tăgiáoătrongăl chăs ădơnăt căVi tăNam,ăkhôngănh ngăđ ătìmăhi uăv ăm tătínă
ng ng,ăm tăh ăt ăt ngăc aăquáăkh ămƠăcònăđ ăbi tăvƠăhi uăđ căđ iăs ngă tinhăth năc aăconăng iăVi tăNam,ăc aădơnăt căVi tăNam,ăPh tăgiáoăVi tăNamă
hi nănay.ăB iăv y,ănghiênăc uăl chăs ăt ăt ngăVi tăNamănóiăchungăvƠăl chăs ă
ph tăgiáoăVi tăNamănóiăriêngăcóăýăngh aăr tăquanătr ng.ăTrongăph măviănghiênă
c uăc aălu năv nănƠyăchúngătôiăkhôngăđ tăv năđ ătìmăhi u,ănghiênăc uătoƠnăb ă
l chăs ăph tăgiáoăVi tăNamămƠăch ăgi iăh nătrongăm tăgiaiăđo n,ăv iăđ ătƠiă:ă
“Ch năh ngăph tăgiáoă ăVi tăNamăđ uăth ăk ăXX,ăm tăs ăv năđ ăTri tăh căvƠă ýăngh aăc aănó”
Ch năh ngăPh tăgiáoăVi tăNamălƠăm tăphongătrƠoăTônăgiáo,ătuyăth iăgiană
t nă t iă c aă nóă r tă ng nă ng iă soă v iă chi uă dƠiăc aăl chăs ăt ăt ngădơnăt c,ă
nh ngănóăcóăs călanăto ăr ngăl n,ăcóă nhăh ngăkhôngănh ăt iăm iăm tăc aă
t ngă Vi tă Nam.ăCu cătranhălu năv ănh ngăv năđ ăt ăt ngămangătínhăch tă Tri tăh cătrongăphongătrƠoădi năraăcôngăkhaiătrênăbáoăchíăho cătr căti păgi aă cáănhơnăv iăcáănhơn,ăkéoădƠiăhƠngăch căn m.ă ơyăkhôngăch ălƠ nh ngăcu că
Trang 5tranhă lu nă di nă raă l nă đ uă tiênă trongă l chă s ă t ă t ngă Vi tă Nam,ă mƠă cònălƠă
cu cătranhălu năđ ăc păđ năr tănhi uănh ngăv năđ ăt ăt ng,ălíălu n.ăNh ngă
cu cătranhălu nănƠyăđãăthuăhútănhi uăng iăthamăra,ăk ăc ăng iădơnăvƠăgi iă
ph tăt ,ăđ ăl iăr tănhi uă giáătr ănh năth c.ă
Ph tăgiáoăVi tăNamăđ uăth ăk ăXXăc ngăđãăcóănhi uăthayăđ iăsoăv iălúcă nóăm iăduănh p,ănh ngădùăcóăthayăđ iănh ăth ănƠoăđiăch ngăn aă,lúcănƠyănóă
v năt ăraăl căh uătr căs ăthayăđ iăđ tăbi năc aătìnhăhìnhăchínhătr ,ăxãăh i,ăt ă
t ng ,soăv iănhãnăquanăc aăng iăđ ngăth i.ă
Nghiênăc uăphongătrƠoăch năh ngăPh tăgiáoănh mălƠmăsángăt ăm tăgiaiă
đo năh tăs căquanătr ngăc aăl chăs ăPh tăgiáoăVi tăNam,ăđóălƠăgiaiăđo năcóăs ă
g nă k tă gi aă Ph tă giáoă Vi tă Namă hi nă đ iă v iă côngă cu că cáchă m ng gi iă phóngădơnăt căvƠăcáchăm ngăxãăh iăch ăngh aădoă ngătaălãnhăđ o.ăQuaăđơy,ă chúngătaăcóăđi uăki năđ ălƠmărõănh ngăv năđ ăt ăt ng,ătri tăh cămƠăphongă trƠoăCh năh ngăph tăgiáoăđ tăra.ăT ăđóăgiúpăchúngătaăăth yăđ căvaiătròăc aă phongătrƠoăđ iăv iăl chăs t ăt ngădơnăt c.ăTh iăđi măl chăs ăVi tăNamălúcă phongătrƠoăxu tăhi năcóăr tănhi uălu ngăt ăt ngăm iăl ăxu tăhi n,ăxơmănh p.ă
N uălúcănƠyănhơnădơnătaăkhôngăxácăđ nhărõăb năch tăt ăt ngădơnăt c,ăthìăkhiă
ti păthuăh ăt ăt ngăm iăr tăd ăb ăphaăt p,ăl chăl c
Nghiênă c uă phongă trƠoă Ch năh ngăPh tăgiáo,ăph nănƠoăc ngăgiúpăchoă chúngă taăth yăđ căs ănh yăc măc aăPh tăgiáoăVi tăNam,ăc ngăchínhălƠăs ă
nh yăc măc aăconăng iăVi tăNamăv ăýăth căh ăS ăd ăchúngătaăkh ngăđ nhă
đi uănƠyălƠăb iăvì,ăl chăs ăt ăt ngăVi tăNamăgiaiăđo nănƠyăcóăr tănhi uăbi nă
đ ng,ăcóăr tănhi uălu ngăt ăt ngăm iăl ăxơmănh p.ăN uănhơnădơnătaălúcănƠyă khôngăxácăđ nhărõăl pătr ngăt ăt ngădơnăt căthìăkhiăti păthuăh ăt ăt ngăm iă
r tăd ăb ăl chăl c,ăb ăphaăt p.ă
NgƠyănay,ăđ tăn cătaăđangătrênăconăđ ngăđ iăm i.ăD iăs ălãnhăđ oă
c aă ngăc ngăs năVi tăNam,ănhơnădơnătaăđangăti năhƠnhăcôngăcu căđ iăm i,ă
th că hi nă côngă nghi pă hoá,ăhi năđ iăhoáăđ tăn c.ăBênăc nhănhi măv ăphátă tri năkinhăt ,ăgi ăv ngă năđ nhăchínhătr ,ăti păthuăcóăch năl cănh ngătinh hoa
Trang 6v năhoáătiênăti nătrrênăth ăgi i,ăthìăv năđ ăgi ăgìnăvƠăphátăhuyăb năs căV năhoáă dơnăt c,ătruy năth ngăvƠătinhăth năc aăchaăôngătaălƠăm tănhi măv ăquanătr ng,ă cóă đóngă gópă khôngă nh ă đ năs ănghi păxơyăd ngăn căVi tăNamădơnăgiƠu,ă
n că m nh,ă xãă h iă côngă b ng,ă dơnă ch ă vƠă V nă minh.ă Th că t ănƠyăđòiăh iă chúngătaăc năti năhƠnhănghiênăc uănhi uăv năđ ă ơyăc ngălƠălíădoămƠăchúngă tôiăch năPhongătrƠoăch năh ngăph tăgiáoă ăVi tănamăđ uăth ăk ăXX,ăm tăs ă
v năđ ăTri tăh căvƠăýăngh aăc aănó”ălƠmăđ ătƠiănghiênăc u
2.ăTìnhăhìnhănghiênăc u
choăt iănayă ăn cătaăđãăcóăkháănhi uăcôngătrìnhănghiênăc uăv ăl chăs ă
ph tăgiáoăVi tănam,ămƠăđi năhìnhălƠăm tăs ăcôngătrìnhăsauăđơyă:“ăL chăs ăph tă giáoăVi tănam”ăc aănhi uătácăgi ,ădoăGS.ăTSăăNguy năTƠiăTh ălƠmăch ăbiên.ă“ă
L că s ă ph tă giáoă Vi tă nam”ă c aă Th ngă to ă Thíchă minhă Tu “ă Vi tănamă
ph tăgiáoăs ăl c”ăc aăThíchăm tăTh ă“Ph tăgiáoăVi tăNamăt ănguyênăth yă
đ năth ăk ăXIII”ăc aăThíchăM tăTh ,ă“ăVi tăNamăPh tăgiáoăs ăl c”ă(2ăt pă)ă
c aăNguy năLang.ăNgoƠiăraăcònăm tăs ăbƠiăvi tăđ ngătrênă“ăt păchíăTri tăh c”ă
đ ăc păt iăvaiătròăc aăPh tăgiáoătrongăl chăs ăt ăt ngăVi tăNam.ăCh ngăh nă bƠiă“ăTh ătìmăhi uăv ătríăc aăbaăđ oă:ăNho,ăPh t,ăLãoătrongăl chăs ăt ăt ngă
Vi tăNam”ăc aătácăgi ăNguy năTƠiăTh ăđ ngătrênăt păchíăTri tăh c,ăs 1/ 1982,
ho căbƠiă“ăTh ăbƠnăv ăm tăvƠiăt ăt ngăPh tăgiáo”ăc aătácăgi ăNguy năHùngă
H u,ăđ ngătrênăt păchíăTri tăh căs ă1/ă3ă– 1989 v.v
nh tăđ nhăv ăvaiătròăc aăph tăgiáoătrongăl ch s ăt ăt ngăVi tăNamătrênăm tăs ă
ph ngădi năkhácănhau.ă
nguyênă đ nă th ăk ăXIVă”ăc aăPGS.TSăNguy năHùngăH u.Trongăcôngătrìnhă nƠyă tácă gi ă kh ngă đ nhă :ăTri tăh căVi tăNamătrongăgiaiăđo nănƠy ch ăy uălƠă tri tăh căPh tăgiáo.ăPh tăgiáoăv iăcáiăđíchălƠăc uăconăng iăthoátăkh iăn iăkh ă muônăđ i,ăv iăc uăcánhălƠăgi iăthoát;ănhìnăb ăngoƠi,ănóăch ăy uăbƠnăv ănhơnă sinh,ă nh ngă đ ă choă nh ngă quană ni mă nhơnă sinhă nƠyă t nă t iăm tăcáchăv ngă
Trang 7chãi,ătr iădƠiăh nă2500ăn măthìăchúngăph iăd aătrênăm tăc ăs ătri tăh c,ăm tă
n nă t ngă líă lu nă vôă cùngă sơuă s c.ă Trongă Ph tă giáoă cóă Tri tă h cătheoăđúngă ngh aăc aănó,ătri tăh căph tăgiáoăkhácăTri tăh căph ngăTơyă ăch ,ătri tăh că
Ph tăgiáoăđiăt ănhơnăsinhăquanăđ năth ăgi iăquan,ăcònăTri tăh căph ngăTơyă
th ngăđiăng căl i,ăt călƠăđiăt ăth ăgi iăquanăđ nănhơnăsinhăquan.ăChínhăvìă
v yămƠăPh tăgiáoămangăđ mătínhăch tăTri tăh căh năb tăkìăm tătônăgiáoănƠoă khác.ă
Bênă c nhă cácă côngă trìnhă khoaă h că nghiênă c uă v ă l chă s ă ph tă giáo.ă
Ch năh ngăph tăgiáoă ăVi tăNamăđ uăth ăk ăXX.ăNh ngădoăm căđích,ăyêuăc uă
c ăth ăc aăm iăđ ătƠiăđ tăra,ămƠăm iătácăgi ăl iăcóăcácăcáchăti păc n,ăh ngă nghiênăc uăriêngăc aămìnhăv ăphongătrƠoăch năh ngăph tăgiáo.ă i năhìnhănh ăă
m tăs ăcôngătrình:ă
“ăTìmăhi uăthêmăv ăphongătrƠoăCh năh ngăph tăgiáoă ăVi tănamănh ngă
n măđ uăth ăk ăXX”ăc aătácăgi ăăThíchăThanhăDu ăTrongăcôngătrìnhănƠyătácă
gi ăđãăti păc năv năđ ăd iăgócănhìnăl chăs ăC ăth ălƠ tácăgi ădƠnhăs ăquană tơmăch ăy uăđ năvi cătrìnhăbƠyă:Nguyênănhơn,ădi năbi năc aăphongătrƠo,ă(theoă trìnhăt ăth iăgianăvƠăcácăs ăki năl chăs ).Cònăvi căđiăsơuăphơnătíchănh ngăv nă
đ ăt ngăd iăgócăđ ătri tăh căđ ăth yăđ căgiáătr ăc aănóăvƠănh ngăđóngăgópă
thìăcôngătrìnhănƠyăch aălƠmăđ că
M tăcôngătrìnhăn aă“ăs ăphátătri năt ăt ngă ăVi tănamăt ăth ăk ăXIXă
đ năcáchăm ngăthángătám”,ăc aăGS.Tr năV năGiƠu,ă ăđơyătácăgi ăđ ăc păđ nă
r tănhi uăv năđ ăKhiătrìnhăbƠyăv ăphongătrƠoăch năh ngăph tăgiáo,ătácăgi ăđãă
đ ă c pă đ nă tìnhă hìnhăxãăh iăvƠăph tăgiáoătr căkhiăphongătrƠoăxu tăhi năvƠă
ng iă đ ngă th iă phêă bìnhă ph tă giáo,ă phêăbìnhăphongătrƠoăch năh ngăph tă giáo.ăTácăgi ăc ngăđãăđ ăc păt iănh ng v năđ ăt ăt ngămƠăcu căv năđ ngă
ch năh ngăPh tăgiáoăđ tăra.ăSongăphơnătíchătrênăbìnhădi nătri tăh căc ngăch aă
th tăđiăsơu.ăChoănênăcóăth ănói,ăt ătr căt iănayăch aăcóăcôngătrìnhănƠoănghiênă
Trang 8c uăm tăcáchătoƠnădi năv ăphongătrƠoănƠyăd iăgócăđ ătri tăh c.ăNgu nătƠiă
li uăv ăphongătrƠoăch năh ngăph tăgiáoăch aăđ căkhaiăthácăvƠăs ăd ngătri tă
đ
i măquaătìnhăhìnhănghiênăc uăv ăl chăs ăt ăt ngăVi tănam,ăăchoăth y:ă 1/ăphongătrƠoăch năh ngăph tăgiáoă ăVi tănamăđ uăth ăk ăXX,ăđãăcóăm tăs ă côngătrìnhănghiênăc u, đ ăc păđ nănh ngăv năch aăđ tăt iăkh oăc uăm tăcáchă toƠnădi n.ă2/ătrongăcácăcôngătrìnhăđóădoăm căđíchăvƠăyêuăc uăc ăth ăc aăm iă
đ ătƠi,ămƠăm iătácăgi ăl iă ăcóănh ngăcáchăti păc năr tăkhácănhau
3.ăM căđíchăvàănhi măv ăc aălu năv n
M căđíchăc aălu năv nălƠăphơnătíchănh ngăv năđ ăTri tăh căđ căđ aăraă tranhălu năr tăsôiăn iătrongăphongătrƠoăch năh ngăPh tăgiáoă ăVi tăNamăđ uă
t ngăVi tăNam.ă
ăđ tăđ căm căđíchătrên,ălu năv năcóănhi m v :
+ăKháiăquátătìnhăhìnhăchínhătr ă- xãăh iăvƠăph tăgiáoăVi tănamăth ăk ăXIXă vƠănh ngăth păniênăđ uăc aăth ăk ăXX,ătrênăc ăs ăđóăđiăsơuăphơnătíchăs ăraă
đ iăvƠădi năbi năc aăphongătrƠoăch năh ngăPh tăgiáoă ăn căta.ăă
+ăPhơnătíchăm tăs ăv năđ ăTri tăh căđ căđemăraătranhălu nătrongăphongă trƠoăch năh ngăph tăgiáoă ăVi tăNamăđ uăth ăk ăXX.ăT ăđóăth yăđ căvaiătròă vƠăýăngh aăc aănóătrongăl chăs ăt ăt ngăVi tăNam
4.ăC ăs ălíălu năvàăph ngăphápănghiênăc u
C ă s ă líă lu nă c aă lu nă v nă lƠă ch ă ngh aă Mácă - LêNin,ă đ ngă l iă c aă ngă C ngă s nă Vi tă Namă vƠă t ăt ngăH ăChíăMinhăv ăcáchăm ngăvƠăTônă giáo
Lu năv năđ căth căhiênătrênăc ăs ăPh ngăphápălu nănghiênăc uăc aă
ch ă ngh aă Mácă– LêNin.ăCácăph ngăphápăđ căs ăd ngătrongălu năv nălƠă
Ph ngăphápăphơnătíchă- t ngăh p,ăăph ngăphápăătr uăt ngăhoáă- kháiăquátă hoá,ăph ngăphápăsoăsánhă- đ iăchi u,ăăph ngăphápălôăgícăvƠăl chăs …
Trang 95.ă óngăgópăm iăc aălu năv n
Lu năv năđiăsơuăphơnătíchăm tăs ăv năđ ătri tăh cămƠăphongătrƠoăch nă
h ngăPh tăgiáoăđ tăra
V iăk tăqu ăđó,ă tácăgi ăhyăv ngălu năv nănƠyăs ăgópăph nălƠmăsángăt ă
nh ngăđóngăgópătíchăc căc aăphongătrƠoăch năh ngăph tăgiáoătrongăl chăs ăt ă
t ngăVi tănam
6.ăỦăngh aăth căti năc aălu năv n
Lu nă v nă cóă th ă dùngă lƠmă tƠiă li uă thamăkh oăph căv ăchoăvi cănghiênă
c uăvƠăgi ngăd yămônăl chăs ăt ăt ngăVi tănamătrongăcácătr ngăđ iăh căvƠă caoăđ ng
7.ăK tăc uăc aălu năv n.ă
NgoƠiă ph nă m ă đ u,ăk tălu n,ădanhăm cătƠiăli uăthamăkh oăvƠăph ăl c.ă
Lu năv năđ căk tăg mă2ăch ngăvƠă4ăti t
Trang 10DANHă M Că TĨIă LI Uă THAMă KH O
xu tăb n.ăHƠăN i,ă(1992)
Vi tăNamăc ăs ăII,ă năhƠnh,ă(1989)
3.ăNguy năHu ăChi.ăHi năt ngăh iănh păv năhoáăth iăLíă– Tr n.ăT păchíăV nă
h căs ă4,ă(1992)
4.ă Ơmă V nă Chí.ă L chă s ă v nă hoáă Vi tă Nam.ă Nxbă Tr ,ThƠnhăph ăH ăChíă
Minh, (1992)
5.ăThíchăThanhăDu ăTìmăhi uăthêmăv ăphongătrƠoăCh năh ngăph tăgiáoăđ uă
th ă k ă XX.ă Lu nă v năt tănghiêpăđ iăh căKhoaăL chăs ,ă iăh c T ngăh p,ă
(1994)
6.ă Gi nă Chiă vƠă Nguy năHi năLê.ă iăc ngătri tăh căl chăs ăTrungăQu că – Quy nă1ăvƠăQuy nă2.ăNxbăThƠnhăph ăH ăChíăMinh,ăă(1992)
7.ă iănamăth căl căchínhăbiên.ăNxbăHƠăN i,ă(1963)
th ăIX.ăNxbăChínhătr ăqu căgia.ăHƠăN i,ă(2001)
9.ă Tr nă V nă GiƠu.ă S ă phátă tri nă c aăt ăt ngăVi tăNamăt ăth ăk ăXIXăđ nă cáchăm ngăthángăTám.ăNxbăKhoaăh căxãăh i.ăHƠăN i,ă(1975)
10.ăTr năV năGiƠu.ăGiáătr ătinhăth nătruy năth ngăc aădơnăt căVi tăNam.ăNxbă Khoaăh căxãăh i,ăHƠăN i,ă(1980)
Trang 1111.ă Giáoă h iă Ph tăgiáoăVi tăNamă - ThƠnhăh iăPh tăgiáoăThƠnhăph ăH ăChíă Minh.ă T pă chíăvƠăcácăbáoă:ăT ăbiăÂm,ăViênăÂm,ă u căTu ,ăTi ngăchuôngă
s m,ăDuyătơm,ăTi năhoáă…, (1990)
12.ăGiáoăh iăPh tăgiáoăVi tăNamă- Phơnăvi nănghiênăc uăPh tăh c.ăNh ngăv nă
đ ătri tăh c.ăTrungătơmăt ăli uăPh tăh căxu tăb n,ă(1990)
13.ăNguy năHùngăH u.ăTh ăbƠnăv ăm tăvƠiăt ăt ngăPh tăgiáoăquaătácăph mă Khoáăh ăl c.ăT păchíăTri tăh căs ă1,ă(1989)
14.ăNguy năHùngăH u.ăGópăph nănghiênăc uă m tăs ăt ăt ngătri tăh căph tă giáoăc aăthi năpháiăVinitaluci.ă T păchíătri tăh căs ă2,ăă(1990)
15.ăNguy năHùngăH u.ăLýăho călu n- cu căđ ngăđ ăđ uătiênăgi aăNho- Ph tă– Lãoă ăGiaoăchơuăd iăchínhăquy năS ăNhi p.ăT păchíăTri tăh căs ă2,ă(1992) 16.ăNguy năHùngăH u.ăGópăph nătìmăhi uăt ăt ngătri tăh căph tăgiáoăTr nă TháiăTông.ăNxbăKhoaăh căxãăh i,ăHƠăN i,ă(1996)
17.ăNguy năHùngăH u.ăL căkh oăt ăt ngăThi năTrúcăLơmăVi tăNam.ăNxbă Khoaăh căxãăh i,ăHƠăN i,ă(1997)
18.ăNguy năHùngăH u.ă iăc ngăTri tăh căPh tăgiáoăVi tăNam.ăT păI.ăNxbă Khoaăh căxãăh i.ăHƠăN i,ă(2002)
19.ăSaămônăThíchăThi năHoa.ă50ăn măch năh ngăPh tăgiáoăVi tăNam.ăGiáoă
h iăph tăgiáoăVi tăNamăth ngănh tă– Vi năhoáăđ oăxu tăb n,ăSƠiăgòn,ă(1971) 20.ăH iăPh tăh căTrungăkìăxu tăb n.ăViênăÂmăăs ă6 (6/1937)
21.ăTr nă ìnhăH u.ăT ăt ngăhayăTri tăh căvƠăn iădungăth căti năc aăcáchă
đ tăv năđ ăđóătrongăvi cănghiênăc uăýăth căh ăVi tăNam.ăT păchíăTri tăh căs ă
4, (1984)
22.ăHoƠăth ngăThíchăThanhăKi m.ăL chăs ăPh tăgiáoăTrungăQu c.ăThƠnhăh iă
Ph tăgiáoăThƠnhăph ăăH ăChíăMinhă năhƠnh,ă(1991)
23.ăThíchăThanhăKi m.ăT ăt ngă“ăKhông”ătrongăkinhăbátănhã.ăN iăsanăPh tă
h căs ă2,ă(1991)
Trang 1224.ăThíchăThanhăKi m.ăL chăs ăph tăgiáoăTrungăQu c.ăThƠnhăh iăPh tăgiáoă ThƠnhăph ăH ăChíăMinhă năhƠnh,ă(1991)
25.ăKhoaăL chăs ă ng- Tr ngă ngăcaoăc păNguy năáiăQu c.ăL chăs ă ngă
c ngăs năVi tănamăch ngătrìnhăcaoăc p,ăt păI.ăNxbăGiáoăkhoaăMácă– Lênin.ă HƠăN i,ă(1986)
26.ăNguy năLang.ăVi tăNamăph tăgiáoăs ălu n,ăt păI.ăNxbăV năh c,ă(1992) 27.ăL chăs ăVi tăNam,ăt păI.ăNxbăKhoaăh căxãăh i.ăHƠăN i,(1971)
28.ăL chăs ăVi tăNam,ăt păII.ăNxbăKhoaăh căxãăh i.ăHƠăN i,ă(1985)
29.ăTr năHuyăLi uă(ch ăbiên).ăL chăs ăth ăđôăHƠăN i.ăNxbăS ăh c,ăHƠăN i,ă
(1960)
30.ăLêăNinătoƠnăt p,ăt pă17.ăTháiăđ ăc aă ngăcôngănhơnăđ iăv iăTônăgiáo.ă
31.ăN iăsanănghiênăc uăPh tăh c.ăS ă2,ă(1991)
32.ăMácăvƠă nghenăToƠnăt p,ăt păI.ăGópăph năphêăphánătri tăh căphápăquy nă
c aăHêăghen- L iănóiăđ u.ăNxbăChínhătr ăqu căgia,ăHƠăN i,ă(1999)
33.ăMácăvƠă ngghenăToƠnăt p,ăt p I.ăH ăT ăT ngă c,ăNxbăChínhătr ăqu că gia,ăHƠăN i,ă(1999)
34.ăMácăvƠă ngghenăToƠnăt p,ăt păI.ăLu năc ngăv ăPhoiă ăB c,ăNxbăChínhă
tr ăqu căgia,ăHƠăN i,ă(1999)
35.ăMácăvƠă ngghenăToƠnăt p,ăt păI.ăL iănóiăđ u- Gópăph năPhêăphánăKhoaă kinhăt ăchínhătr ăNxbăChínhătr ăqu căgia,ăHƠăN i,ă(1999)
36.ăTu ăQuang.ăTônăgiáoăvƠăPh tăgiáoă ăVi tăNam.ăăNxbăHƠăN i,ă(1992)
37.ăHƠăV năT n.ăM yăsuyăngh ăv ăl chăs ăt ăt ngăVi tăNam.ăT păchíăTri tă
h căs ă4,ă(1984)
38.ăThƠnhăh iăPh tăh căThƠnhăph ăH ăChíăMinh.ăPh tăh căph ăthông,ăt păI.ăă năhƠnh,ă(1989)