PH N M U Th ăcúngăt ătiênălàăm tăhi năt ngăxãăh iăđãăxu tăhi năt ăxaăx aăc aă l chăs ănhânălo iăvàăđãăt năt iă ănhi uădânăt cătrênăth ăgi i.ăChoăđ nănay,ătínă ng ngăth ăcúngăt ătiênăv nă
Trang 1
IăH CăQU CăGIAăHÀăN I
TR NG I H C KHOA H C XÃ H I VÀ NHÂN V N
NGUY N TH BệCH
Quan ni m v nhơn sinh trong tín ng ng th
cúng t tiên c a ng i Vi t
LU N V N TH C S CH NGH A DUY V T BI N CH NG VÀ
CH NGH A DUY V T L CH S
Ng i h ng d n : GS.TS Nguy n H u Vui
HÀ N I - 2003
Trang 2M C L C
Trang
Ch ng 1: Tín ng ng th cúng t tiên c a ng i Vi t vƠ khía c nh
1.1.ăTínăng ng,ătínăng ngăth ăcúngăt ătiênăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăă6 1.2.ăTínăng ngăth ăăcúngăt ătiênăc aăng iăVi tă 16 1.3.ăM tăs ăkhíaăc nhănhânăsinhătrongătínăng ngăth ăcúngăt ătiênă
c aăng iăVi tăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăă34
Ch ng 2 : Quan ni m v nhơn sinh trong tín ng ng th cúng t tiên
c a ng i Vi t hi n nay- th c tr ng vƠ gi i pháp
56
2.1.Th cătr ngăc aătínăng ngăth ăcúngăt ătiênăc aăng iăVi tăăhi nănay- nhìnăt ăgócăđ ănhânăsinhăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăă
56
2.2.ăM tăs ăph ngăh ngăvàăgi iăphápăch ăy uănh măphátăhuyă
m tătíchăc căh năch ăăm tătiêuăc căc aăquanăni mănhânăsinhă
trongăătínăng ngăth ăcúngăt ătiênăc aăng iăVi tăhi nănayăăăăăăăăăăăăăă
75
PH N K T LU N 90
TÀI LI U THAM KH O 92
Trang 3PH N M U
Th ăcúngăt ătiênălàăm tăhi năt ngăxãăh iăđãăxu tăhi năt ăxaăx aăc aă
l chăs ănhânălo iăvàăđãăt năt iă ănhi uădânăt cătrênăth ăgi i.ăChoăđ nănay,ătínă
ng ngăth ăcúngăt ătiênăv năcóăvaiătròăquanătr ngătrongăđ iăs ngătinhăth nă
c aănhi uăt căng i.ăNh ngăs ăđánhăgiáăýăngh a,ăvaiătròăc aănóătrongăt ngă giaiă đo năl chăs ăvàă ăm iăqu căgiaăl iăr tăkhácănhau
ăVi tăNam,ăth ăcúngăt ătiênălàăm tălo iăhìnhătínăng ngădânăgianăph ă
bi n.ăNóăph năánhărõănétăđ cătr ngăc aăv năhoáădânăgian,ăth măđ măđ oălýă
“u ngăn cănh ăngu n”,ă“ năqu ănh ăk ătr ngăcây”,ăh ngăvàoăvi căc ngăc ă vàăt ngăc ngăýăth căc ngăđ ng.ăNh ngăb năthânăhìnhăth cătínăng ngănàyă
c ngă ti mătàngănh ngăy uăt ăd năđ năhi năt ngămêătínăd ăđoan,ănh ngăh ă
t căgâyăt năh iăv ăti năc a,ăs căkho ,ătínhăm ngăc aănhânădân.ăNóălàăv năđ ă
ph căt păvàănh yăc m,ăd ăb ăcácăth ăl căthùăđ ch,ăph năđ ngăl iăd ngăđ ăgâyă chiaăr ăđoànăk tădânăt c,ălàmăt năh iăđ năanăninhăchínhătr - xãăh iăvàăs ăphátă tri nă c aă đ tă n c.ă V aă qua,ă Ngh ă quy tă H iă ngh ă TWă B yă (khoáă IX)ă v ă côngătácătônăgiáo,ăđãăxemăvi că“gi ăgìnăvàăphátăhuyănh ngăgiáătr ătíchăc că
c aătruy năth ngăth ăcúngăt ătiên,ătônăvinhăvàănh ă năănh ngăng iăcóăcôngă
v iăT ăqu c,ădânăt căvàănhânădân”ălàăm tăb ăph năquanătr ngătrongăăh ăquană
đi măch ăđ oăc aă ngătrênăl nhăv cătônăgiáo,ătínăng ngă[17,52].ăVìăv y,ă
nh nă th că đúngă đ nă v ă tínă ng ng,ă tínă ng ngă th ă cúngă t ătiên,ăđ căbi t,ă quanăni măv ănhânăsinhătrongătínăng ngăth ăcúngăt ătiênăc aăng iăVi tălàă
v năđ ămangăýăngh aălýălu năvàăth căti nănh măgópăph nălàmălànhăm nhăhoáă cácăho tăđ ngătínăng ng,ăh ngăvàoăcácăgiáătr ăđ oăđ cătruy năth ngăc aă dânăt c,ăgópăph năth căhi năth ngăl iăcu căv năđ ngă“ăToànădânăđoànăk tăxâyă
d ngăđ iăs ngăv năhoá”ădoăNhàăn căphátăđ ngătheoătinhăth năNgh ăquy tă TWăN mă(khoáăVIII)ăv ăxâyăd ngăvàăphátătri năn năv năhoáăVi tăNamătiênă
ti n,ăđ măđàăb năs cădânăt c.ăăă
V iă ýă ngh aă lýă lu nă vàă th că ti nă c pă thi tă trên,ă tôiă đãă ch nă v nă đ ă
"Quan ni m v nhân sinh trong tín ng ng th cúng t tiên c a ng i Vi t”ă
Trang 4làmă đ ă tàiă lu nă v năth căs ăkhoaăh că tri tăh c,ăchuyênăngànhăCNDVBCăvàă CNDVLS
V nă đ ă tínă ng ngă th ă cúngă t ă tiên,ă trênă th ă gi iă c ngă nh ă ă Vi tă
Nam,ăđãăcóănhi uăcôngătrìnhănghiênăc u,ănh ă:ă“Các hình th c tôn giáo s khai và s phát tri n c a chúng”ăc aăTô-ca-revă(NxbăChínhătr ăqu căgia,ăHàă
N iă1994);ă“N p c - tín ng ng Vi t Nam”ă(quy năth ng)ăc aăToanăÁnh
(NxbăThànhăph ăH ăChíăMinhă1997);ă“Vi t Nam phong t c”ăc aăPhanăK ă Bínhă(NxbăThànhăph ăH ăChíăMinhă1995);ă“Các hình thái tín ng ng tôn giáo Vi t Nam”ă c aă Nguy nă ngăDuyă(NxbăV năhoáăthôngătinăHàăN iă 2001);ă“Th th n Vi t Nam”ăc aăLêăXuânăQuangă(NxbăH iăPhòngă1996);ă“ă
V tôn giáo tín ng ng Vi t Nam hi n nay”ăc aă ngăNghiêmăV năch ăbiênă (NxbăKhoaăh căxãăh i,ăHàăN iă1996;ă“Nh ng khía c nh tri t h c trong tín
ng ng th cúng t tiên c a ng i Vi t đ ng b ng B c B hi n nay”ăc aă
Tr nă ngă Sinh,ă Nxbă Chínhă tr ă Qu căgiaă HàăN iă2002;ă“Tín ng ng dân gian Vi t Nam”ăc aăV ăNg căKhánh,ăNxbăV năhoáădânăt c,ăHàăN iă2001
Ngoàiăra,ăcònănhi uăbàiăvi tăcôngăb ătrênăbáoăvàăt păchí,ănh :ăT păchíă Tri tă h c,ă ăC ngăs n,ăNghiênăc uălýălu n,ăThôngătinălýălu n,ăT ăt ngăv nă hoá,ăV năhoáăngh ăthu t,ăDânăt căh c,ăX aăvàănay ăc aănhi uătácăgi ănh ă Nguy năH uăVui,ăNgôăH uăTh o,ăNguy nă căL ,ăNgôă căTh nh,ăNguy nă TàiăTh ăăCácăcôngătrìnhănghiênăc uătrênăđãăđ ăc păd iăcácăgócăđ ăkhácă nhauăv ătínăng ng,ătônăgiáoănóiăchungăvàătínăng ngăth ăcúngăt ătiênăc aă
ng iăVi tănóiăriêng.ăTuyănhiên,ănghiênăc uătínăng ng,ătínăng ngăth ăcúngă
t ătiênăc aăng iăVi tălàăv năđ ăph căt p,ăkhóăkh n,ăc năti păt căđ cănghiênă
c u.ăM tăkhác,ăd iăgócăđ ătri tăh c,ăch aăcóăm tătácăgi ănàoăbànăsâuăv năđ ă
quanăni măv ănhânăsinhătrongătínăng ngăth ăcúngăt ătiênăc aăng iăVi t.ăVìă
v y,ătôiăăm nhăd năđiăsâuăkhaiăthácăv năđ ănàyătrongălu năv n
M c đích :ă B că đ uă nghiênă c uă vàă trìnhă bàyă nh ngă quanăni măv ă
nhânăsinhătrongătín ng ngăth ăcúngăt ătiênăc aăng iăVi t.ăThôngăquaăvi că
Trang 5kh oă sátă th că tr ngă tínă ng ngă th ă cúngă t ătiênăc aăng iăVi tăhi nănay,ă
t ăđó,ăđ ăxu tăm tăs ăgi iăphápăch ăy uănh măphátăhuyănh ngăy uăt ătíchă
c c,ăkh căph cănh ngăy uăt ătiêuăc căc aăquanăni măv ănhânăsinhătrongătínă
ng ngăth ăcúngăt ătiênăc aăng iăVi t,ăgópăph năxâyăd ngăn năv năhoáăm iă
ăn cătaăhi nănay
Nhi m v :ă ăhoànăthànhăđ căm căđíchătrên,ălu năv năcóănhi mă v :
- Làmărõăngu năg căvàăb năch tăc aătínăng ngăth ăcúngăt ătiênăc aă
ng iăVi t.ăTrìnhăbàyănh ngăquanăni măv ăănhânăsinhăquaăn iădung,ănghiăl ă
th ăcúngăt ătiênăc aăng iăVi t
- T ăth cătr ngătínăng ngăth ăcúngăt ătiênăc aăng iăVi tăhi nănay,ă rútăraăm tăcáchăkháiăquátăm tătíchăc căvàăm tătiêuăc c,ăăđ ăxu tănh ngăgi iă phápă ch ă y uă đ ă gópă ph nă đ nhă h ngă đúngă đ nă quană ni mă v ă nhânăsinhă trongătínăng ngăth ăcúngăt ătiênăc aăng iăVi tăhi nănay
i t ng:ăQuanăni măv ănhânăsinhătrongătínăng ngăth ăcúngăt ătiênă
c aăng iăVi t
Ph m vi nghiên c u : Tínă ng ngăth ăcúngăt ătiênăc aăng iăVi tă
trongăl chăs ăvàăđánhăgiáăth cătr ngăt ăn mă1986ăđ nănay
Lu nă v nă đ că th că hi nă d aă trênă quană đi mă c aă ch ă ngh aă Mác-Lênin,ăt ăt ngăH ăChíăMinh,ăđ ngăl i,ăchínhăsách c aă ngăC ngăs năvàă Nhàăn cătaăv ătínăng ng,ătônăgiáo.ă
Lu năv năv năd ngăph ngăphápăduyăv tăbi năch ngăvàăduyăv tăl chăs ă làăchính;ăngoàiăra,ăcònăv năd ngăcácăph ngăphápăkhác,ănh ă:ăphânătíchăvàă
t ngăh p,ălôgícăvàăl chăs ,ăsoăsánh
Lu năv năgópăph nătrìnhăbàyăm tăs ăkhíaăc nhăv ănhânăsinhătrongătínă
ng ngă th ă cúngă t ă tiênă c aă ng iă Vi t,ă t ă th că tr ngă c aătínăng ngăth ă cúngă t ă tiênă c aă ng iă Vi tă hi nă nayă đãăđ ăxu tăm tăs ăgi iăphápăch ăy uă
nh măt ngăb căphátăhuyănh ngăy uăt ătíchăc c,ăh năch ănh ngăy uăt ătiêuă
Trang 6c că c aă ă quană ni mă v ă nhână sinhă trongătínăng ngăth ăcúngăt ătiênăchoă phùăh păv iăyêuăc uăc aăs ănghi păxâyăd ngăn năv năhoáătiênăti n,ăđ măđàă
b năs cădânăt c
7 Ý NGH A C A LU N V N
K tă qu ă nghiênă c uă c aă lu năv năgópăph năvàoăvi căgi ăgìnăvàăphátă huyă nh ngă giáă tr ă v nă hoáă truy năth ngăc aădânăt c,ăgópăph năđ nhăh ngă đúngă đ nă ă quană ni mă v ă nhână sinhă trongă tínă ng ngă th ă cúngă t ă tiênă c aă
ng iăVi tăhi nănay
Lu nă v nă cóăth ădùngălàmătàiăli uătham kh oăchoăvi cănghiênăc uăvàă
gi ngăd yăL chăs ăt ăt ngăVi tăNam,ăTônăgiáoăh c ătrongăcácătr ngăđ iă
h căvàăcaoăđ ng
Ngoàiăph năm ăđ u,ăk tălu n,ădanhăm cătàiăli uăthamăkh o,ălu năv nă
g mă2ăch ng,ă5ăti t
Trang 7TÀI LI U THAM KH O
1- Ph.ă ngă- ghen (1995): Ch ng uy rinh (Mác- ngăghen.ăToàn t p T.20
NxbăChínhătr ăQu căgia- HàăN i- tr 47; tr.437-438
2- Toan Ánh (1997): N p c - tín ng ng Vi t Nam (quy năth ng).ăNxbTPă
H ăChíăMinh
3- Toan Ánh (1997): N p c - tín ng ng Vi t Nam (quy năh ).ăNxbăTPăH ă
ChíăMinh.ă
4- Toan Ánh (1996): Phong t c th cúng trong gia đình Vi t Nam.ăNxbăv nă
hoáădânăt c,ăHàăN i
5- Bandzeladze(1985): o đ c h c ,t pă1.ăNxbăGiáoăd c,ăHàăN i,ătr.215
6- PhanăK ăBínhă(1995):ăVi t Nam phong t c.ăNxbăThànhăph ăH ăChíăMinh,ă
tr 20-21
7- L.M Cadiere (1997): V v n hoá và tín ng ng truy n th ng ng i Vi t
NxbăV năhoáăthôngătin,ăHàăN iă( ăTrinhăHu ăd ch),tr.40ă
8- ThíchăMinhăChâuă(1998):ă L ch s c ph t thích ca Giáoăh iăPh tăgiáoă
Vi tăNamătr ngăCaoăc păPh tăh căc ăs ă2ă năhành,ăTPăH ăChíăMinh,ă
tr 119
10- Phană iăDoãnă(1998):ăM t s v n đ Nho giáo Vi t Nam ,ăNxbăchínhătr ă
Qu căgia,ăHàăN i,ătră.141-142
11- Nguy nă ngăDuyă(1996):ă V n hoá tâm linh,ăNxbăHàăN i,tr.184
12- Nguy nă ngăDuyă(2001):ăCác hình thái tín ng ng tôn giáo Vi t Nam,
NxbăV năhoáăthôngătin,ăHàăN i
13- ngăc ngăs năVi tăNamă(1991):ăC ng l nh xây d ng đ t n c trong
TKQ lên ch ngh a xã h i Vi t Nam,ăNxbăS ăth t,ăHà N i,ătr.ă63
14- ngăc ngăs năVi tăNamă(1996):ă V n ki n i h i i bi u toàn qu c
l n th VIII.ăăNxbăăChínhătr ăQu căgiaă,ăHàăN i,ătr.ă14;ătr.55
Trang 815.1 - ngă c ngă s nă Vi tă Namă (1998): Ch th s 27, CT/TW v vi c
th c hi n n p s ng v n minh trong vi c c i, vi c tang l h i Hà N i
15.2- ngăc ngăs năVi tăNamă(1998):ă V n ki n H i ngh l n th 5 BCH TW
khoá VIII NxbăăChínhătr ăQu căgiaă,ăHàăN i,ătr.ă60
16- ngăc ngăs năVi tăNamă(2001):ă V n ki n i h i i bi u toàn qu c
l n th IX.ăăNxbăăChínhătr ăQu căgiaă,ăHàăN i,ătr.89;ătr.208
17- ngăc ngăs năVi tăNamă(2003):ăV n ki n H i ngh TW l n th 7 khoá
IX.ăNxbăChínhătr ăQu căgiaă,ăHàăN i,ătră.52
18- Ph măV nă ngă(1994):ăV n hoá và đ i m i NxbăChínhătr ăQu căgiaăHàă
N i,ătr.ă75
19- Tr năV năGiàu (1996): S phát tri n c a t t ng Vi t Nam t th k
XIX đ n cách m ng tháng Tám.ăT pă1,ă(H ăýăth căphongăki năvàăs ă
th tăb iăc aănóătr căcácănhi măv ăl chăs ),ăNxbăChínhătr ăQu căgia,ă HàăN i,ătr.ă169
20- Nguy nă Duyă Hinhă (1996):ă Tín ng ng Thành Hoàng làng Vi t Nam,
Nxb Khoaăh căxãăh i,ăHàăN i
21- ăTrinhăHu ă(2000):ă V n hoá- tín ng ng gia đình Vi t Nam qua nhãn
quan h c gi L Cardiere NxbăThu năHoá,ăHu
22- Hi năphápăVi tăNamă(1995):ăNxbăChínhătr ăQu căgia,ăHàăN i,tr.10;tr.39;ă
tr.159
23- ăQuangăH ngă(1999):ă“Tônăgiáoătínăng ngătrongăđ iăs ngăv năhoáă
hi năđ i”,ă C ng s n ( 15),ăHàăN i,ătr.ă24-27
24- V ăNg căKhánhă(1994):ăTín ng ng làng xã,ăNxbăV năhoáădânăt c,ăHàă
N i
25- V ăNg căKhánhă(2001):ăTín ng ng dân gian Vi t Nam.ăNxbăV năhoá
dânăt c,ăHàăN i
26- H ăLiênă(1997):ă“Ch ăngh aăMácăphêăphánăcáiăthiêngătônăgiáo”.ăThông
tin lý lu n,ă(ă2),ăHàăN i,ătră.11-16
27- Nguy nă căL ă(2000):ă“Th ăcúngăt ătiênăm tăhi năt ngăcóătínhăph ă
bi n”,ăSinh ho t lý lu n, (ă1),ăHàăN i,ătr.ă56-59
Trang 928- H ă Chíă Minhă (1995):ă Toàn t p, t pă 1,ă Nxbă Chínhă tr ă Qu că gia,ă Hàă
N i,ă tr.479
29- H ăChíăMinhă(1995):ăToàn t p,ăt pă3,ăNxbăChínhătr ăQu căgia,ăHàăN i,ă
tr.221
30- H ăChíăMinhă(1996):ăToàn t p,ăt pă4,ăNxbăChínhătr ăQu căgia,ăHàăN i,ă
tr.70
31- H ăChíăMinhă(2000):ăToàn t p,ăt pă5,ăNxbăChínhătr ăQu căgia,ăHàăN iă
tr.94
32- H ăChíăMinhă(2000):ăToàn t p,ăt pă12,ăNxbăChínhătr ăQu căgia,ăHàăN i,ă
tr.503-504
33-.ăC.ăMác- Ph.ă ngăghen(1995):ăăToàn t p,ăt pă3,ăNxbăChínhătr ăQu căgia,ă
HàăN i, tr.37-38;51
34- C.ăMác- Ph.ă ngăghen(1995):ă ăToàn t p,ăt pă21,ăăNxbăChínhătr ăQu căgia,ă
HàăN i,ătr.445
35- Nôngă căM nhă(2000):ă“H ngăv ăc iăngu năphátăhuyătruy năth ngăđ iă
đoànăk tădânăt căquy tătâmăxâyăd ngăb oăv ăVi tăNamăXHCN”.ăBáo Nhân dân, (16),ăHàăN i
36- Nguy năQu căPh mă(1998):ă“Gópăph năbànăv ătínăng ngădânăgianăvàă
mêătínăd ăđoan”,ăV n hoá ngh thu t,ă(11),ăHàăN i,ătr.ă11-13
37- L.ăPh ăBáchă:ă Nh ng bài gi ng v b n ch t c a tôn giáo (bàiă20-b nă
đánhă máyă ti ngă Vi tă c aă th ă vi nă HVCTQGă H ă Chíă Minh- kýăhi uă VII-1), tr 23
38- L.ăPh ăBách:ă“B năch tăchungăc aătônăgiáo”ătrongăV tôn giáo, T pă1,ă
NxbăKhoaăh căxãăh i,ăHàăN i,ăn mă1994,ătr.103
39- Ph mă Qu nhă Ph ngă (2000):ă “Th ă cúngăt ătiên- tínăng ngăvàăđ oălýă
dânăt c”,ăV n hoá ngh thu t, (ă2),ăHàăN i,ătr.ă43-47
40- LêăXuânăQuangă(1996):ăTh th n Vi t Nam,ăt pă1+ă2,ăNxbăH iăPhòng
41- Ph măNg căQuangă(2000):ă“Vaiătròătínăng ngădânăgianătrongăđ iăs ngă
tinhăth năc aăng iăVi tăNam”ătrongă“Góp ph n tìm hi u tín ng ng dân gian Vi t Nam”ă.ăNhàăinăHVCTQGăH ăChíăMinhă- Trungătâmă
Trang 10khoa h că v ă tínă ng ng,ă tônă giáoă
42- L uă Ki nă Quână (1997):ă “Quană ni mă v ă tínă ng ngăc aăC.ăMác- ngă
ghen”,ăThông tin lý lu n, ( 3), tr 9-10
43- Tr nă ngăSinhă(1998):ă“B căđ uătìmăhi uătínăng ngăth ăcúngăt ătiênă
trongăt ăt ngăH ăChíăMinh”,ăHo t đ ng khoa h c,ă(ă8),ăHàăN i,ă
tr.27-28
44- Tr nă ngă Sinhă (2000):ă “Tínă ng ngă vàă tônă giáo- nh ngă đi mă t ngă
đ ngăvàăkhácăbi t”.ăNghiên c u lý lu n,( 1), tr 52-54
45- Tr nă ngăSinhă(2002):ăNh ng khía c nh tri t h c trong tín ng ng th
cúng t tiên c a ng i Vi t đ ng b ng B c B hi n nay.ăNxbăChínhă
tr ăQu căgia,ăHàăN i,ătr.32-33; tr.34
khoá IX NxbăChínhătr ăQu căgia,ăHàăN i,ătr.121-122
47- H ăS ăTân:ăTh Mai Gia L (b năd chăvi tătay).ăT ăli uăH căvi năPh tă
giáoăVi tăNamăt iăHàăN i
48- NgôăH uăTh oă(1997):ă“Gópăph nătìmăhi uăcácăkháiăni mătônăgiáoăvàătínă
ng ng”,ăThông tin lý lu n,( 10),ăHàăN i,ătr.ă39-42
49- Ngôă căTh nhă(1996): Tín ng ng và v n hoá dân gian.ă ătàiăc păB ,ă
Vi năV năhoáădânăgian,ăHàăN i,ătră.50-51
50- Ngôă căTh nhă(1999):ă“Tínăng ngătônăgiáoăhaiăm tăc aăm tăv năđ ”,ăăăăăă
T t ng v n hoá ,ă(4),ăHàăN i,ătr.19-20
51- Tôn giáo và đ i s ng hi n đ i (1997): t pă1.ăThôngătinăkhoaăh căchuyênă
đ ,ăHàăN i
đ ,ăHàăN i
53- Tôn giáo và đ i s ng hi n đ i (1997):ăt p3.ăThôngătinăkhoaăh căchuyênă
đ ,ăHàăN i
54- Nguy năTàiăTh ă(1997):ăNho giáo và Nho giáo Vi t Nam, góc nhìn t
tín ng ng và vai trò l ch s , nh ng đ c đi m c b n c a m t s tôn
Trang 11giáo l n Vi t Nam(Thôngătină chuyênă đ ).HVCTQGă H ă Chíă
Minh,Hàă N i,ătr.144
55- Nguy nă TàiăTh ă(1990):ă L ch s t t ng Vi t Nam,ăt p 1, Nxb Khoa
h că xãăh i,ăHàăN i,ătră.182
56- Hàă Huyă T ă(1999):ă“Tínăng ngăth ăcúngăt ătiênătrongăgiaăđìnhăng iă
Vi t”,ăV n hoá ngh thu t, ( 2), tr 48-49
tin,ăHàăN i,ătr.823
tr.921; tr.973
59- Tô-ca-rev (1994): Các hình th c tôn giáo s khai và s phát tri n c a
chúng,ăNxbăChínhătr ăQu căgia,ăHàăN i,tr.312-313
60- ngăNghiêmăV nă(1996):ăV tôn giáo tín ng ng Vi t Nam hi n nay,
NxbăKhoaăh căxãăh i,ăHàăN i,ătră.315-316; tr 317
61- ngăNghiêmăV nă(1998):ăNh ng v n đ lý lu n và th c ti n tôn giáo
Vi t Nam,ă(sáchăthamăkh o),ăNxbăKhoaăh căxãăh i,ăHàăN i
62- ngă Nghiêmă V nă (1998):ă B nă ch tă vàă bi uă hi nă tônă giáoă “.ă Tri t
h c(1),ăHàăN i,ătr.17-20
63- TânăVi tă(2001):ăM t tr m đi u bàn v phong t c Vi t Nam,ăNxbăV nă
hoáădânăt c,ăăHàăN i
64- Nguy năH uăVuiă(1993):ă“Tônăgiáoăvàăđ oăđ cănhìnăt ăm tătri tăh c”,
Tri t h c ( 4), tr 43-47
65- Nguy năH uăVuiă(1990):ăCh ngh a vô th n khoa h c.ăT ăsáchătr ngă
iăh căT ngăh p,ăHàăN i
66- Nguy năH uăVuiă(1991):ă“Vaiătròăc aătônăgiáoăc năđ cănhìnăt ăgócăđ ă
tri tăh căvàăxãăh iăh c”.ăăT p chí khoa h c, HăT ngăh p ( 6),
HàăN i,ătr.ă1- 4
67- Nguy năH uăVuiă(1992):ă“V ăv năđ ăđánhăgiáăvaiătròăc aătônăgiáo”.ăTri t
h c (ă3),ăHàăN i,ătr.ă29-32