Khảo sát chức năng và hoạt động của trợ từ tiếng Nhật

IăH CăQU CăGIAăHÀăN Iă TR NGă IăH CăKHOAăH CăXÃăH Iă&ăNHÂNăV N LểăANHăTU N C AăTR ăT ăTI NGă NH T HÀăN I,ăN Mă2005... IăH CăQU CăGIAăHÀăN Iă TR NGă IăH CăKHOAăH CăXÃăH Iă&ăNHÂNăV N Lể

IăH CăQU CăGIAăHÀăN Iă

TR NGă IăH CăKHOAăH CăXÃăH Iă&ăNHÂNăV N

LểăANHăTU N

C AăTR ăT ăTI NGă NH T

HÀăN I,ăN Mă2005

IăH CăQU CăGIAăHÀăN Iă

TR NGă IăH CăKHOAăH CăXÃăH Iă&ăNHÂNăV N

LểăANHăTU N

C AăTR ăT ăTI NGă NH T

ChuyênăngƠnh:ă ôngăph ngăh c Mƣăs :ă

PGS.ăTS.ăNguy năTh ăVi tăThanh

HÀăN I,ăN Mă2005

M CăL C

1 Tính c p thi t c a đ tài lu n v n, m c đích nghiên c u 1

CH NGă1:ăT NGăQUANăV ăTÌNHăHÌNHăNGHIểNăC UăTR ă

T ăTI NGăNH T

6

1.2.ăQuanăđi măc aăcácăh căgi ăv ătr ăt ăti ngăNh tă 11

1.3.ăQuanăđi măc aăcácăh căgi ăv ăphơnălo iătr ăt ăti ngăNh tă 14

TR ăT ăTI NGăNH T

24

2.1.ăNhómătr ăt ăch ăcách 24

2.3.2 Các tr t n i có kh n ng tham gia bi u th các ý ngh a đi u

ki n, nguyên nhân, lý do

54

2.3.2.1 Tr t “ ” [ga] 54

2.4.14 Tr t “ ” [gurai] 69

CH NGă3:ăM TăS ăV Nă ăTRONGăTH CăTI NăS ăD NGă

TR ăT ăTI NGăNH T

80

3.2 Tr t “ ” [ga] và tr t “ ?” [no] 85

3.6 Tr t “ ” [ni], tr t “ ” [de] và tr t “ ?” [wo] 93

3.9 Tr t “ ” [ya], tr t “ ” [toka] và tr t “ ” [tari] 103

3.11 Tr t “ ” [to], tr t “ ” [ba], tr t “ ” [tara] và tr t “

” [nara]

110

M ă U 1.ăTínhăc păthi tăc aăđ ătƠiălu năv n,ăm căđíchănghiênăc u:

Hi n nay, Vi t Nam, cùng v i vi c m r ng quan h h p tác v i

Nh t B n nhi u l nh v c, nhu c u h c ti ng Nh t ngày càng t ng Ngoài ra, nhu c u nghiên c u, tìm hi u ti ng Nh t v i t cách là m t ngôn ng c ng

đ c đ t ra m t cách c p thi t Song, đi u đáng ti c là trong t sách ti ng

Nh t Vi t Nam hi n nay, ngoài m t s cu n sách th c hành ti ng và giáo trình do các tác gi Nh t B n vi t dành cho ng i n c ngoài, sách nghiên

c u v ti ng Nh t ch đ m trên đ u ngón tay

H u h t ng i Vi t Nam hay n c ngoài nói chung đ u nh n xét

r ng ti ng Nh t là m t ngôn ng khó s d ng Cái khó không ch s t n t i

c a b n lo i hình v n t (hiragana, katakana, kanji, romaji) v i nh ng quy

đ nh s d ng không ít ngo i l ; t ng , ng pháp thay đ i theo b i c nh hay

đ i t ng giao ti p; s phân bi t gi i tính c a ng i s d ng, khác bi t gi a các t ng l p xư h i, ngh nghi p… trong s d ng ngôn ng mà còn nh ng

đ c đi m khác bi t v m t lo i hình, ng pháp

Ti ng Nh t thu c lo i hình ngôn ng ch p dính (Aggutinative) Khác v i ti ng Vi t v n thu c vào lo i đ n l p phân tích tính cao (Amorpho-analytics), c u t o t và hình thái câu ti ng Nh t theo ph ng th c niêm k t, ngh a là ch p n i các tr t , tr đ ng t , danh t hình th c…v i t cách là

nh ng ph t ng pháp vào g c các lo i t nh danh t , đ ng t , tính t …

Vi c niêm k t này ph i theo nh ng nguyên t c nh t đ nh c a ti ng Nh t N m

đ c nh ng quy t c bi n đ i đó s v n d ng đ c ti ng Nh t M i quan h

gi a ch ng và v ng , m i quan h gi a các thành ph n câu đ u đ c đánh

d u b ng các tr t khác nhau Có th nói, đ c tr ng lo i hình c b n c a

ti ng Nh t đ c th hi n rõ nh t qua s có m t c a các tr t và ho t đ ng tích c c c a chúng trong câu

Tr t ti ng Nh t là v n đ khó, ngay c đ i v i ng i b n ng

Ng i Nh t có th s d ng tr t m t cách thu n th c nh ng h u h t nh ng

ng i trong h l i không th gi i thích đ c lý do s d ng m t tr t nào đó

i v i ng i n c ngoài h c ti ng Nh t, vi c s d ng tr t cho đúng là c

m t v n đ khó kh n Trong khi s d ng ti ng Nh t, nh ng l i ng pháp hay

m c ph i nh t, nh ng câu di n đ t ch a đúng đa ph n là do s d ng sai tr t

Chúng tôi ch n đ tài “Kh o sát ch c n ng và ho t đ ng c a tr t

ti ng Nh t” nh m m c đích tìm hi u m t cách h th ng nh ng ho t đ ng và

ch c n ng c a lo i t này K t qu nghiên c u c a lu n v n c ng s đ c tr c

ti p s d ng vào vi c gi ng d y và h c ti ng Nh t cho sinh viên chuyên ngành Nh t B n h c, Khoa ông ph ng h c, Tr ng i h c Khoa h c Xư

h i và Nhân v n – n i chúng tôi đang tham gia gi ng d y Hy v ng r ng,

nh ng k t qu nghiên c u b c đ u v tr t ti ng Nh t này s giúp cho sinh viên h c ti ng Nh t h n ch nh ng sai sót th ng g p trong khi nói và vi t

ti ng Nh t

2.ăCácăngu nătƠiăli uăchính:

th c hi n lu n v n này, chúng tôi t p trung kh o sát nh ng ví d

c th trong các giáo trình đang đ c s d ng t i Vi t Nam, đ c bi t là các giáo trình đư và đang đ c s d ng t i chuyên ngành Nh t B n h c, Khoa ông ph ng h c, Tr ng i h c Khoa h c Xư h i và Nhân v n nh các giáo trình ti ng Nh t b c s c p nh “ ? ? ê” (Ti ng Nh t s c p),

ê” (Ti ng nh t h c t b c trung c p), ê ? ?J301

Chúng tôi còn tham kh o các sách báo, t p chí, đ c bi t là các t

đi n nh “T đi n ng pháp ti ng Nh t” c a Seichi Makino, Michio Tsutsu;

“ ? ê ” ( i t đi n h c t p – nghiên c u ti ng Nh t) c a các

tác gi Kaneda và Ikeda; “ ê ” (T đi n ti ng Nh t c s );

“T đi n h c t p Nh t – Vi t” c a các tác gi Nghiêm Vi t H ng, Nguy n

V n H o…

Ph n lý thuy t đ c tham kh o t m t s sách ngôn ng xu t b n

t i Nh t B n và Vi t Nam, đ c bi t là t các cu n “ ? ? ? ?

?” (Tr t dành cho ng i n c ngoài) c a Chino Naoko, Akimoto

Susumu; “ ? ?” (Tr t ch cách) c a Masuoka Takashi và Takubo

Yukinori; “ ? ê ” c a Tsukishima Hiroshi; “ \ T O

c a Suzuki Shinobu; “Ng pháp ti ng Nh t hi n đ i” c a Tr n S n; “Ng

pháp ti ng Nh t” c a Nguy n Th Vi t Thanh; “Các ngôn ng ph ng ông”

do Mai Ng c Ch ch biên…

Ngoài ra, chúng tôi còn tham kh o m t s lu n v n vi t v tr t

ti ng Nh t) là m t t p h p 3 lu n v n t t nghi p c a các tác gi Okutsu

Keiichiro, Numata Yoshiko, Sugimoto Takeshi và “B c đ u kh o sát tr t

ch cách trong ti ng Nh t”, lu n v n Th c s c a Ngô H ng Lan, Tr ng

i h c Khoa h c Xư h i và Nhân v n, i h c Qu c gia Hà N i, 1998

tìm hi u v h th ng các thu t ng ngôn ng h c, chúng tôi

c ng tham kh o m t s sách và các bài báo v ng pháp ti ng Vi t và ngôn

ng h c đ i c ng c a các tác gi Di p Quang Ban, Nguy n Tài C n, Hoàng

Tr ng Phi n, Nguy n Kim Th n, Nguy n Minh Thuy t… (xin xem “Danh

m c tài li u tham kh o” in cu i lu n v n)

3.ăGi iăh năđ ătƠiăvƠăph ngăphápănghiênăc u:

3.1.ăGi iăh năđ ătƠi:

Nh đư nêu trên, lu n v n “Kh o sát ho t đ ng và ch c n ng tr

t ti ng Nh t” đ c vi t nh m m c đích tìm hi u m t cách có h th ng nh ng

ho t đ ng và ch c n ng c a tr t ti ng Nh t Tuy nhiên, do tr t ti ng Nh t

là m t v n đ quá r ng l n và ph c t p nên trong lu n v n c a mình, chúng tôi ch có th t p trung kh o sát h th ng tr t ti ng Nh t hi n đ i, b qua

vi c xem xét các tr t ti ng Nh t trong các v n b n c

M t khác, do khuôn kh có h n c a m t lu n v n Th c s và do trình đ có h n c a b n thân, chúng tôi ch a th t ng k t m t cách toàn di n

t t c nh ng ho t đ ng c a nh ng tr t có trong ti ng Nh t hi n đ i Chúng tôi c ng ch a có đi u ki n kh o sát đ c toàn b nh ng ch c n ng và ho t

đ ng c a t ng tr t Chúng tôi ch đ c p đ n nh ng tr t quan tr ng nh t,

có t n s s d ng l n nh t và c g ng đ a ra nh ng ch c n ng c b n nh t

c a t ng lo i tr t , đ c bi t là các tr t th ng xuyên đ c s d ng trong các giáo trình gi ng d y ti ng Nh t b c s c p ( ? ?) và trung c p ( ? ?) đang đ c s d ng Vi t Nam nói chung và Khoa ông ph ng h c,

Tr ng i h c Khoa h c Xư h i và Nhân v n nói riêng

Chúng tôi c ng không đ nh đi vào so sánh, đ i chi u s gi ng và khác nhau gi a tr t ti ng Nh t và tr t trong ti ng Vi t vì chúng n m trên

nh ng bình di n hoàn toàn khác nhau Hay nói m t cách khác, lu n v n c a

chúng tôi không có m c đích so sánh ti ng Nh t và ti ng Vi t c p đ tr t

3.2.ăPh ngăphápănghiênăc u:

Ph ng pháp ch y u và bao quát c a chúng tôi là ph ng pháp phân tích tình hu ng Ngh a là qua vi c phân tích nh ng thí d trong nh ng

ng c nh c th , chúng tôi c g ng ch ra ch c n ng, ý ngh a, kh n ng k t

h p v i các t lo i khác, b i c nh s d ng… c a t ng tr t Sau đó, chúng tôi t ng h p chúng l i, s p x p chúng l i v i nhau thành t ng nhóm

Ngoài ra, đ ti n cho vi c theo dõi, trong m t s tr ng h p c th , chúng tôi còn s d ng m t s thao tác khác nh mô hình hoá các c u trúc

4.ăB ăc căc aălu năv n:

Ngoài ph n m đ u và k t lu n, lu n v n đ c trình bày d i 3

ch ng sau:

Ch ngă1:ăT ngăquanăv ătìnhăhìnhănghiênăc uătr ăt ăti ngăNh t

Trong ch ng này, chúng tôi trình bày v l ch s tình hình nghiên

c u tr t ti ng Nh t c a các h c gi Nh t B n và Vi t Nam tiêu bi u, g m các n i dung: tên g i tr t ti ng Nh t; các quan ni m v tr t ti ng Nh t và

m t s cách phân lo i tr t ti ng Nh t

Ch ngă2:ăKh oăsátăch căn ngăvƠăho tăđ ngăc aătr ăt ăti ngă

Nh t.ă

ây là ch ng chính c a lu n v n Trong ch ng này, chúng tôi s

ti n hành kh o sát t ng nhóm tr t đ ch ra các đ c đi m chung nh t c a

t ng nhóm và ho t đ ng, ch c n ng các tr t trong t ng nhóm

Ch ngă3:ăM tăs ăv năđ ătrongăth căti năs ăd ngătr ăt ăti ngă

Nh t:

Trên th c t s d ng tr t ti ng Nh t, nhi u tr ng h p m t tr t

th c hi n nhi u ch c n ng khác nhau và đ c x p vào các nhóm khác nhau

Ng c l i, cùng m t lo i ý ngh a có th s d ng m t s tr t khác nhau v i

nh ng khu bi t nào đó v s c thái hay tình hu ng s d ng Vì v y, t i ch ng này, chúng tôi s so sánh m t s tr t có ch c n ng g n gi ng nhau, có th dùng thay th cho nhau đ ch ra nh ng nét khu bi t c a chúng nh m tránh

nh ng sai sót th ng g p cho ng i s d ng ti ng Nh t

 

TÀIăLI UăTHAMăKH O

Ti ngăVi t:

1 Di p Quang Ban, Ng pháp ti ng Vi t, t p I, Nhà Xu t b n i h c

và Giáo d c chuyên nghi p, 1989

2 Di p Quang Ban, Ng pháp ti ng Vi t, t p II, Nhà Xu t b n Giáo d c,

1992

3 Nguy n Tài C n, Ng pháp ti ng Vi t, Nhà Xu t b n i h c và Trung h c chuyên nghi p, 1975

4 Mai Ng c Ch , V c Nghi u, Hoàng Tr ng Phi n, C s ngôn

ng h c và ti ng Vi t, Nhà Xu t b n i h c và Giáo d c chuyên

nghi p, 1990

5 Mai Ng c Ch (ch biên), Các ngôn ng ph ng ông, Nhà Xu t

b n i h c Qu c gia Hà N i, 2002

và Trung h c chuyên nghi p

7 Cao Xuân H o, Ti ng Vi t, s kh o ng pháp ch c n ng, t p I, Nhà

Xu t b n Khoa h c Xư h i, 1991

b n Tr , 1997

9 Nghiêm Vi t H ng, Nguy n V n H o, T đi n h c t p Nh t – Vi t,

Nhà Xu t b n Giáo d c, 1997

10 Ngô H ng Lan, B c đ u kh o sát tr t ch cách trong ti ng Nh t,

Lu n v n Th c s , Tr ng i h c Khoa h c Xư h i và Nhân v n, i

h c Qu c gia Hà N i, 1998

Hà N i, 1999

12 Hoàng Tr ng Phi n, T đi n gi i thích h t ti ng Vi t, Tokyo

University of Foreign Studies, 1991

13 Hoàng Tr ng Phi n, Ng pháp ti ng Vi t, Câu, Nhà Xu t b n i h c

và Trung h c chuyên nghi p, 1980

14 Nguy n Anh Qu , H t trong ti ng Vi t, Nhà Xu t b n Khoa h c Xư

h i, 1989

15 Seichi Makino, Michio Tsutsu, T đi n ng pháp ti ng Nh t, Nhà

Xu t b n Tr , 2003

16 Tr n S n, Ng pháp ti ng Nh t hi n đ i, i h c Ngo i th ng,

1993

17 Nguy n Kim Th n, Nghiên c u v ng pháp ti ng Vi t, T p I, Nhà

Xu t b n Khoa h c Xư h i, 1963

18 Nguy n Kim Th n, Nghiên c u v ng pháp ti ng Vi t, T p II, Nhà

Xu t b n Khoa h c Xư h i, 1964

19 Nguy n Th Vi t Thanh, M t s nét khái quát v thành ph n ch đ trong câu ti ng Nh t, T p chí Ngôn ng , s.1, 1997

20 Nguy n Th Vi t Thanh, Ho t đ ng c a t “iku” (đi) và “kuru”(đ n) trong ti ng Nh t v i khái ni m đi m g c c a v n đ ng có h ng, T p

chí Khoa h c Xư h i, s.2, 1997

21 Nguy n Th Vi t Thanh, M t s đ c đi m c a thành ph n ch ng

ti ng Nh t, T p chí Ngôn ng , 2000

22 Nguy n Th Vi t Thanh, V m t s ph ng th c c u t o t ghép trong ti ng Nh t, H i th o qu c t Ngôn ng h c Pan-Seatisc, 2000

23 Nguy n Th Vi t Thanh, Ng pháp ti ng Nh t, Nhà Xu t b n i h c

Qu c gia Hà N i, 2000

24 Nguy n Minh Thuy t, Nguy n V n Hi p, Thành ph n câu ti ng Vi t,

Nhà Xu t b n i h c Qu c gia Hà N i, 1998

25 Tr n Th Chung Toàn, Ti ng Vi t c s cho ng i Nh t, Nhà Xu t

b n i h c Qu c gia Hà N i, 2000

26 Uesawa Keiko Chevray, Kuwahira Tomiko, Ng pháp ti ng Nh t

hi n đ i, Nhà Xu t b n à N ng, 2003

27 Giáo trình ti ng Nh t dành cho ng i Vi t Nam, Ch ng trình trung

c p, T p I, Nhà Xu t b n Giáo d c, 1994

TiÕng NhËt:

30 1976

31

1994

32

1993

36

40

1986

41 1898

42

, 1998

1995

44

2001

1981

46

2000

47

1993

1993

50 70

1993

51

1995