Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở tỉnh Thanh Hóa

4.ă iăt ngăvƠăph măviănghiênăc u: kinh t T nh Thanh Hoá.. Ch ng 1: Lýălu năv ăc ăc uăkinhăt ăvƠăchuy năd chăc ăc uăngƠnhăkinhăt Ch ng 2: Th cătr ngăchuy năd chăc ăc uăngƠnhăkinhăt ă ăT

I H C QU C GIA HÀ N I

TR NG I H C KINH T



LÊ QUANG I P

CHUY N D CH C C U NGÀNH KINH

T

T NH THANH HOÁ

LU N V N TH C S KINH T CHÍNH TR

Hà N i - 2008

I H C QU C GIA HÀ N I

TR NG I H C KINH T



LÊ QUANG I P

CHUY N D CH C C U NGÀNH KINH

T

T NH THANH HOÁ

Chuyên ngành: KINH T CHÍNH TR

Mã s : 60 31 01

LU N V N TH C S KINH T CHÍNH TR

Ng i h ng d n khoa h c:

PGS TS PHAN HUY NG

Hà N i - 2008

L IăM ă U

1.ăTínhăc păthi tăc aăđ ătƠi:

Thanh Hoá n m khu v c B c mi n Trung, lƠ đ a ph ng giƠu truy n th ng

cách m ng, n i đ c coi lƠ "đ a linh nhân ki t", có nhi u ti m n ng, l i th so

sánh v v trí đ a lý, tƠi nguyên thiên nhiên phong phú, đa d ng, ngu n nhơn l c

d i dƠo … đ phát tri n kinh t - xã h i Sau h n 20 n m th c hi n đ ng l i đ i

m i c a ng, Thanh Hoá đã đ t đ c nhi u thƠnh t u quan tr ng, đ i s ng c a nhơn dơn không ng ng đ c nơng cao, kinh t t ng tr ng khá, các m t v n hoá

hi u qu các ngu n l c đ phát tri n v n ch a t ng x ng v i các ti m n ng

hi n có Do v y, Thanh Hoá v n lƠ m t t nh nghèo, đ i s ng nhơn dơn g p nhi u khó kh n, k t c u h t ng kinh t - k thu t còn l c h u, chuy n d ch c c u kinh

t nói chung vƠ c c u ngƠnh kinh t nói riêng còn ch m, trình đ c a n n kinh

t v n m c th p vƠ c b n v n lƠ t nh nông nghi p l c h u, s n xu t nh l lƠ

ch y u, ch a t o ra nh ng ngƠnh, vùng s n xu t hƠng hoá có kh i l ng l n vƠ

ch t l ng cao, ch t l ng t ng tr ng, kh n ng h i nh p vƠ hi u qu c a n n kinh t còn th p, ch a th t s phát huy khai thác đ c th m nh c a các vùng,

mi n đ phát tri n nhanh vƠ b n v ng

Trong b i c nh toƠn c u hoá n n kinh t th gi i đang di n ra m nh m , phơn công lao đ ng qu c t ngƠy m t sơu s c h n, s c nh tranh gi a các n c c ng

di n ra vô cùng gay g t có th khai thác đ c m i ngu n l c, đem l i hi u

qu vƠ s c c nh tranh cao cho n n kinh t thì vi c l a ch n m t c c u kinh t

h p lý lƠ đi u r t c n thi t đ i v i b t c m t qu c gia hay đ a ph ng nƠo

V i m c tiêu t ng quát lƠ đ n n m 2010 đ a Thanh Hoá thoát ra kh i t nh nghèo, đ n n m 2020 đ a Thanh Hoá c b n tr thƠnh m t t nh công nghi p

ng th i, tr c nh ng yêu c u m i c a công cu c đ i m i thì vi c chuy n d ch

c c u ngƠnh kinh t Thanh Hoá đang đ t ra nhi u v n đ b c bách c n ph i

gi i quy t k p th i V n đ chuy n d ch c c u ngƠnh kinh t lƠ m t trong nh ng

n i dung đ c bi t quan tr ng đ i v i s phát tri n kinh t - xã h i, đ c ng b

vƠ nhơn dơn trong T nh đ t ra t i Ngh quy t i h i ng b t nh l n th XV

V i ý ngh a y, đ tƠi: "Chuy nă d chă c ă c uă ngƠnhă kinhă t ă ă T nhă Thanhă

Chính tr lƠ h t s c c n thi t

2.ăTìnhăhìnhănghiênăc uăđ ătƠi:

V n đ c c u kinh t nói chung vƠ chuy n d ch c c u ngƠnh kinh t nói riêng đã có nhi u tác gi vƠ nhi u công trình nghiên c u đ c công b , nh :

kinh t qu c dơn" t p II - NhƠ xu t b n Chính tr Qu c gia - HƠ N i 1994

ngƠnh tr ng đi m, m i nh n Vi t Nam" NhƠ xu t b n Khoa h c Xã h i - Hà

N i 1996

ki n h i nh p v i khu v c vƠ th gi i" NhƠ xu t b n Chính tr Qu c gia n m

1999

đ u th k 21" NhƠ xu t b n Khoa h c xã h i - HƠ N i 2004

b n khoa h c xã h i - HƠ N i 2006

Nói chung, các công trình nghiên c u nói trên đã đ c p đ n nhi u n i dung quan tr ng v CCKT vƠ chuy n d ch CCNKT, các k t qu đ t đ c đã có tác

đ ng nh t đ nh đ i v i s phát tri n kinh t - xã h i c a đ t n c vƠ các đ a

ph ng Nh ng ch a có tƠi li u nƠo t p trung nghiên c u s chuy n d ch CCNKT Thanh Hoá Vì th , vi c nghiên c u m t cách có h th ng v n đ

Chuy n d chăc ăc uăngƠnhăkinhăt ă ăT nhăThanhăHoá th c s lƠ r t c n thi t

3.ăM căđíchăvƠănhi măv ănghiênăc u:

M c đích nghiên c u c a Lu n v n lƠ trên c s phơn tích lý lu n vƠ th c

tr ng chuy n d ch c c u ngƠnh kinh t T nh Thanh Hoá t n m 2001 - 2007,

đ đ ra quan đi m, ph ng h ng vƠ gi i pháp nh m đ y nhanh t c đ chuy n

d ch c c u ngƠnh kinh t Thanh Hoá trong th i gian t i

đ t đ c m c đích trên, Lu n v n th c hi n các nhi m v sau:

2007

c c u ngƠnh kinh t Thanh Hoá trong th i gian t i

4.ă iăt ngăvƠăph măviănghiênăc u:

kinh t T nh Thanh Hoá

quá trình chuy n d ch c c u ngƠnh kinh t T nh Thanh Hoá trong kho ng th i gian t n m 2001 - 2007

5.ăPh ngăphápănghiênăc u:

Tác gi s d ng t ng h p các ph ng pháp nghiên c u, mƠ ch y u lƠ nghiên

c u lý lu n v i t ng k t th c ti n, phơn tích vƠ t ng h p, lôgíc vƠ l ch s , đi u tra, kh o sát, th ng kê, mô hình … trên n n t ng lý lu n c a ch ngh a Mác - Lê nin vƠ t t ng H Chí Minh đ lƠm sáng t n i dung lu n v n

6.ăNh ngăđóngăgópăm iăc aălu năv n:

đ c bi t lƠ t n m 2001 - 2007 ng th i, ch ra nh ng t n t i, h n ch trong quá trình th c hi n chuy n d ch CCNKT

d ch CCNKT Thanh Hoá trong th i gian t i

7.ăK tăc uăc aălu năv n:

NgoƠi ph n m đ u, k t lu n, danh m c tƠi li u tham kh o, lu n v n đ c k t

c u thƠnh 3 ch ng

Ch ng 1: Lýălu năv ăc ăc uăkinhăt ăvƠăchuy năd chăc ăc uăngƠnhăkinhăt

Ch ng 2: Th cătr ngăchuy năd chăc ăc uăngƠnhăkinhăt ă ăT nhăThanhă

Hoáăt ă2001ă- 2007

Ch ng 3: Quanăđi m,ăph ngăh ngăvƠăgi iăphápăchuy năd chăc ăc uă

ngƠnhăkinhăt ă ăT nhăThanhăHoáătrongăth i gianăt i.

CH NGă1 LÝăLU NăV ăC ăC UăKINHăT ăVÀăCHUY NăD CHă

C ăC UăNGÀNHăKINHăT

1.1ăC ăc uăkinhăt

1.1.1 Khái ni m

V i s phát tri n không ng ng c a LLSX đã thúc đ y phơn công lao đ ng xã

h i ngƠy cƠng sơu s c h n Các ngƠnh, l nh v c đ c phơn chia theo tính ch t

s n ph m, chuyên môn k thu t Khi các ngƠnh, l nh v c kinh t y đ c hình thƠnh, chúng không đ ng đ c l p v i nhau mƠ luôn tác đ ng qua l i l n nhau,

v a h p tác v a đ u tranh v i nhau trong quá trình t n t i vƠ phát tri n S phơn công vƠ m i quan h h p tác gi a các b ph n c u thƠnh trong m t h th ng kinh t th ng nh t lƠ ti n đ cho quá trình hình thƠnh CCKT

n nay có nhi u cách ti p c n khác nhau v CCKT, tu theo quan đi m vƠ

m c đích nghiên c u Song có th t ng h p m t s cách ti p c n c b n sau đơy:

Trong T đi n Bách khoa Vi t Nam vi t: "CCKT là t ng th các ngành, l nh

v c, b ph n kinh t có quan h h u c t ng đ i n đ nh h p thành"[23,

tr.610]

Khi phơn tích quá trình phơn công lao đ ng xã h i, C Mác đã vi t: "CCKT

c a xã h i là toàn b nh ng QHSX phù h p v i tính ch t và quá trình phát tri n

nh t đ nh c a LLSX v t ch t"[1, tr.7] Nh v y, theo quan đi m c a C Mác,

CCKT có c u trúc bao g m: Nh ng y u t g n v i LLSX (quan h gi a h v i

t nhiên và k thu t) và các n i dung c a QHSX (quan h gi a ng i v i ng i trong quá trình tái s n xu t xã h i) h p thƠnh C.Mác c ng nh n m nh, khi phơn

tích CCKT ph i chú ý đ n c hai khía c nh lƠ ch t l ng vƠ s l ng Theo Ông,

c c u lƠ m t s phơn chia v ch t vƠ m t t l v s l ng c a quá trình s n

xu t xã h i

Theo cách ti p c n h th ng, CCKT hi u m t cách đ y đ là m t t ng th h

th ng kinh t bao g m nhi u y u t có quan h ch t ch v i nhau, tác đ ng qua

l i l n nhau trong nh ng kho ng không gian và th i gian nh t đ nh, đ c th

hi n c v m t đ nh tính và đ nh l ng, c v m t s l ng l n ch t l ng, phù

h p v i m c tiêu đ c xác đ nh c a n n kinh t

Rõ rƠng, cách ti p c n nƠy đã ph n ánh đ c b n ch t c a CCKT, đó lƠ: CCKT lƠ t ng th các nhóm ngƠnh, các y u t c u thƠnh h th ng kinh t c a

m t qu c gia

CCKT bao g m s l ng, t tr ng các nhóm ngƠnh vƠ các y u t c u thƠnh

h th ng kinh t trong t ng th n n kinh t qu c dơn

Trong CCKT, gi a các nhóm ngƠnh luôn có m i quan h tác đ ng qua l i l n

CCKT không ch gi i h n trong m i quan h gi a các ngƠnh mang tính c

đ nh hay khuôn m u, mƠ luôn bi n đ i tu thu c vƠo đi u ki n không gian vƠ

th i gian xác đ nh CCKT không th c đ nh lơu dƠi mƠ c n có s thay đ i thích

h p (t ng thích) v i các đi u ki n t nhiên, kinh t - xã h i c a m i đ t n c,

đ a ph ng, qua đó hình thƠnh nên m t CCKT h p lý đ có th cho phép khai thác m t cách hi u qu các ngu n l c hi n có nh m t o ra s phát tri n cơn đ i

vƠ b n v ng

K th a các quan ni m trên, có th đi đ n đ nh ngh a v CCKT nh sau:

CCKT là t ng th các ngành, l nh v c, b ph n kinh t v i v trí, t tr ng t ng

ng c a chúng và m i quan h h u c t ng đ i n đ nh h p thành

1.1.2 Các tính ch t c b n c a m t c c u kinh t

nh n th c đúng đ n quá trình hình thƠnh vƠ xu th bi n đ i khách quan

c a CCKT, trên c s đó tìm ra lu n c khoa h c cho vi c ho ch đ nh chính sách phát tri n kinh t sát th c v i đi u ki n c th c a t ng qu c gia, đ a ph ng trong m i giai đo n nh t đ nh, c n lƠm rõ m t s tính ch t ch y u sau đơy c a

CCKT

M t là, c c u kinh t mang tính ch t khách quan

CCKT đ c hình thƠnh trên c s phát tri n không ng ng c a LLSX vƠ phơn công lao đ ng xã h i, do v y mƠ nó mang tính khách quan Khi y, t t y u n n kinh t s hình thƠnh nên m t CCKT v i t l cơn đ i t ng ng gi a các b

ph n, t l đó đ c thay đ i th ng xuyên vƠ t giác theo quá trình di n bi n

khách quan c a nhu c u xã h i vƠ kh n ng đáp ng yêu c u đó Theo C Mác:

“Trong s phân công xã h i thì con s t l là m t t t y u không sao tranh kh i,

Trên th c t , CCKT chính lƠ s bi u hi n tóm t t, cô đ ng n i dung chi n

l c phát tri n kinh t - xã h i c a m t qu c gia hay đ a ph ng trong t ng giai

đo n nh t đ nh Vi c xơy d ng m t CCKT h p lý ph i tuơn theo các quy lu t kinh t khách quan, không đ c áp đ t ch quan, t đ t ra cho các ngƠnh nh ng

v trí, t l không phù h p v i nhu c u th c t vƠ xu th phát tri n c a xã h i

M i s áp đ t ch quan, nóng v i nh m nhanh chóng t o ra m t CCKT theo ý

mu n th ng d n đ n nh ng h u qu khôn l ng, b i l sai l m v CCKT lƠ sai

l m l n v chi n l c, r t khó có th kh c ph c h u qu

Hai là, c c u kinh t mang tính ch t l ch s - xã h i c th

S bi n đ i c a CCKT luôn g n li n v i s thay đ i không ng ng c a LLSX, nhu c u tiêu dùng vƠ đ c đi m chính tr - xã h i c a t ng th i k CCKT đ c hình thƠnh khi quan h gi a các ngƠnh, l nh v c, b ph n kinh t đ c xác l p

m t cách cơn đ i vƠ s phơn công lao đ ng xã h i di n ra m t cách h p lý

S v n đ ng vƠ phát tri n không ng ng c a LLSX lƠ xu h ng ph bi n

m i qu c gia Song, m i quan h gi a con ng i v i con ng i, gi a con ng i

v i t nhiên trong quá trình tái s n xu t m r ng m i giai đo n l ch s , m i

qu c gia l i có s khác nhau S khác nhau đó b chi ph i b i QHSX, đ c tr ng

v n hoá - xã h i, các y u t l ch s c a m i dơn t c … Ngay nh nh ng n c

có hình thái kinh t - xã h i gi ng nhau, song c ng có s khác nhau trong vi c

đi m chi n l c m i n c lƠ khác nhau

Do v y, s hình thƠnh CCKT ch ng nh ng mang tính khách quan mƠ còn mang tính l ch s - xã h i c th i u đó đòi h i ch th qu n lý n n kinh t lƠ

mƠ còn bi t cách v n d ng chúng phù h p v i đi u ki n, hoƠn c nh c a đ t

n c Mu n v y, NhƠ n c c n đánh giá chính xác các ngu n l c hi n có trong n c vƠ ngoƠi n c, tìm ra ph ng th c khai thác có hi u qu các ngu n

l c y trên c s phát huy l i th so sánh c a đ t n c đ hình thƠnh nên m t

CCKT h p lý nh m không ng ng nơng cao s c s n xu t vƠ n ng l c c nh tranh

c a n n kinh t , nh t lƠ trong đi u ki n qu c t hoá vƠ toƠn c u hoá n n kinh t

th gi i ngƠy cƠng di n ra m nh m vƠ sơu s c

Ba là, c c u kinh t có tính đ ng

Theo quan đi m c a Tri t h c Mác-xít, m i s v t vƠ hi n t ng luôn luôn

v n đ ng vƠ bi n đ i không ng ng Do v y, CCKT c ng không th n m ngoƠi quy lu t bi n đ i khách quan đó Khi m t CCKT đ c hình thƠnh nó c ng có s

n đ nh t ng đ i, nh ng bên trong nó luôn có s bi n đ i không ng ng cho phù

h p s bi n đ i c a LLSX vƠ phơn công lao đ ng xã h i LLSX ngƠy cƠng phát tri n, con ng i ngƠy cƠng v n minh, khoa h c k thu t - công ngh ngƠy cƠng

hi n đ i, trình đ chuyên môn hoá vƠ phơn công lao đ ng xã h i ngƠy cƠng cao,

t t y u s lƠm cho CCKT bi n đ i theo h ng ngƠy cƠng hoƠn thi n h n Khi đó,

nó cho phép n n kinh t khai thác vƠ s d ng có hi u qu h n các ngu n l c phát tri n, nơng cao n ng su t lao đ ng, t o ra kh i l ng hƠng hoá l n v i ch t

l ng ngƠy cƠng cao, ch ng lo i m u mã hƠng hoá phong phú, đáp ng nhu c u ngƠy cƠng đa d ng c a xã h i

Trong m t CCKT, các b ph n h p thƠnh c ng luôn bi n đ i vƠ có tác đ ng

t ng h l n nhau, b ph n kinh t phát tri n h n s có tác d ng nh “đ u tàu"

kéo các b ph n kinh t kém phát tri n bi n đ i theo Khi các b ph n kinh t nƠy tích lu đ v l ng s d n đ n s bi n đ i v ch t, vƠ khi đó, m t CCKT

m i ra đ i s mang trong mình nhi u tính v t tr i h n so v i CCKT tr c đó Tuy nhiên, CCKT không bi n đ i m t cách c h c mƠ nó có tính n đ nh t ng

đ i trong m t th i gian nh t đ nh đ đ m b o cho s phù h p v i quá trình hình thƠnh vƠ phát tri n c a nó m t cách khách quan B i vì, n u có s thay đ i

th ng xuyên, CCKT s t o ra s b t n đ nh trong quá trình s n xu t, phơn

ph i, trao đ i vƠ tiêu dùng, gơy t n th t cho n n kinh t

B n là, s chuy n d ch c c u kinh t là m t quá trình

S phát tri n c a m i s v t, hi n t ng luôn di n ra theo quy lu t phát tri n

t th p đ n cao, t kém hoƠn thi n đ n nƠy cƠng hoƠn thi n h n S bi n đ i y

dù di n ra nhanh hay ch m c ng c n ph i có m t kho ng th i gian nh t đ nh đ

đ tích lu v l ng, t o ra s bi n đ i v ch t, sinh ra s v t m i ti n b h n

M t CCKT m i ra đ i không th t h vô, mƠ nó lƠ k t qu c a s bi n đ i

d n d n t CCKT c trên c s k th a nh ng nhơn t còn phù h p, đƠo th i

nh ng nhơn t l c h u vƠ b sung thêm ngƠy cƠng nhi u nh ng nhơn t tiên ti n

h n Tính t t y u khách quan nƠy tr c h t đòi h i ch th qu n lý n n kinh t

c n có s tác đ ng h p lý trên c s tôn tr ng các quy lu t kinh t khách quan,

v n d ng linh ho t vƠ phù h p v i t ng hoƠn c nh c th c a m i qu c gia, đ a

ph ng đ thúc đ y nhanh s chuy n d ch CCKT theo h ng ti n b Trong ho t

đ ng th c ti n, c n tránh s nóng v i, áp đ t ch quan, duy ý chí vì nh v y s kìm hãm s chuy n d ch CCKT theo h ng ti n b

1.2ăChuy năd chăc ăc uăngƠnhăkinhăt

1.2.1 Khái ni m c c u ngành kinh t

T s phơn tích lý lu n v CCKT trên, chúng ta có th hi u: CCNKT là t

h p các ngành h p thành các t ng quan t l , bi u hi n m i quan h gi a các nhóm ngành c a n n kinh t qu c dân

CCNKT lƠ m t trong nh ng th c đo quan tr ng ph n ánh trình đ phát tri n

c a LLSX vƠ phơn công lao đ ng xã h i c a m i qu c gia

Khi nghiên c u v CCNKT c a m t qu c gia, ng i ta th ng phơn tích 3 nhóm ngƠnh chính lƠ nông nghi p, công nghi p, d ch v (ngƠnh c p I) Tu theo

m c đích, tính ch t, m c đ nghiên c u mƠ có th chia ra các phơn ngƠnh (ngƠnh

c p II) nh : tr ng tr t, ch n nuôi… trong nông nghi p; c khí, luy n kim, n ng

l ng … trong công nghi p; ngƠnh c p III (lúa, mƠu …) trong tr ng tr t v.v…

S v n đ ng c a các ngƠnh kinh t vƠ m i liên h c a nó v i nhau v a tuơn theo quy lu t chung c a s phát tri n s n xu t xã h i, l i v a mang nét đ c thù c a

m i giai đo n vƠ m i qu c gia

Vì v y, m c đích nghiên c u CCNKT lƠ nh m tìm ra cách th c duy trì tính t

l h p lý c a chúng vƠ nh ng l nh v c c n u tiên t p trung các ngu n l c có

h n c a qu c gia trong m i th i k đ thúc đ y s phát tri n c a toƠn b n n kinh t qu c dơn m t cách nhanh nh t, hi u qu nh t