Hướng dẫn tự học môn lý thuyết tài chính tiền tệ 1 đại học kinh tế quốc dân

• Khái niệm: Tài chính là tổng hợp các mối quan hệ kinh tế biểu hiện dưới hình thái tiền tệ, thông qua quá trình tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ của các chủ thể trong nền kinh tế... B

GIỚI THIỆU CHUNG VỀ MÔN HỌC LÝ

THUYẾT TÀI CHÍNH TIỀN TỆ 1

1

Bộ môn Lý thuyết Tài chính Tiền tệ

Thông tin giảng viên

• Họ và tên/học vị/chức danh

• Địa chỉ:

– Bộ môn Lý thuyết Tài chính Tiền tệ: Phòng 304, Nhà 7

– Viện Ngân hàng – Tài chính: Phòng 303, Nhà 7

• Website: http://www.sbf-neu.edu.vn

• Số điện thoại của giảng viên (có thể có hoặc không)

• Địa chỉ Email của giảng viên

Kế hoạch giảng dạy

Chương Tiết Lý thuyết Bài tập,

thảo luận, kiểm tra

Sinh viên đủ điều kiện dự thi nếu:

• Tham dự ít nhất 75% thời gian học trên lớp

• Điểm bài kiểm tra định kỳ đạt từ 5 điểm trở lên (tính theo

thang điểm 10/10)

• Ngoài ra:

– Tham gia đầy đủ các buổi thảo luận

– Hình thức thi kết thúc học phần: thi trắc nghiệm kết hợp tự

CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ TÀI

• Khái niệm về tài chính – tiền tệ

• Sự khác biệt giữa tài chính và tiền tệ

• Chức năng của tài chính và tiền tệ

• Sự phát triển của tiền tệ

• Các chế độ bản vị tiền tệ

1.1 Các vấn đề cơ bản về tiền tệ

1.1.1 Sự ra đời của tiền tệ

Nghiên cứu sự ra đời của tiền tệ là nghiên cứu về các

hình thái biểu hiện giá trị trong trao đổi

7

Các hình thái biểu hiện giá trị trong trao đổi

• Hình thái giá trị giản đơn/ngẫu nhiên

1.1.2 Bản chất của tiền tệ

Là bất cứ cái gì được chấp nhận chung trong việc

thanh toán để nhận hàng hóa, dịch vụ, hoặc trong việc

trả nợ ( F.S Mishkin)

9

1.2 Chức năng của tiền tệ

1.2.1 Quan điểm của Karl Marx:

 thước đo giá trị

 phương tiện lưu thông

 phương tiện thanh toán

 phương tiện cất trữ

 tiền tệ quốc tế

1.2 Chức năng của tiền tệ

1.2.2 Quan điểm của những nhà kinh tế học hiện đại

1.4 Chế độ tiền tệ

1.4.1 Khái niệm

Chế độ tiền tệ là hình thức tổ chức quản lý, lưu thông và

sử dụng tiền tệ của một quốc gia được quy định bằng

• Khái niệm: Tài chính là tổng hợp các mối quan hệ kinh tế

biểu hiện dưới hình thái tiền tệ, thông qua quá trình tạo lập và

sử dụng các quỹ tiền tệ của các chủ thể trong nền kinh tế

1.6 Bản chất của tài chính

1.6.2 Bản chất của tài chính

Tài chính là sự vận động tương đối của tiền tệ, với chức năng

phương tiện thanh toán và phương tiện tích lũy trong lĩnh vực

phân phối, nhằm tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ trong nền

kinh tế

17

1.7 Chức năng của tài chính

1.7.1 Phân phối

• Phân phối lần đầu

• Phân phối lại

1.7.2 Giám đốc

Tổ chức kiểm tra sự vận động của các nguồn tài chính về

mục đích, quy mô và tính hiệu quả của quá trình tạo lập và

VIỆN NGÂN HÀNG – TÀI CHÍNH

Bộ môn Lý thuyết Tài chính Tiền tệ

MỤC TIÊU

Sinh viên cần nắm đƣợc:

• Khái niệm, chức năng, vai trò của hệ thống tài chính

• Cấu trúc của hệ thống tài chính

• Tại sao Chính phủ cần điều hành hoạt động của hệ thống

2.1.2 Mô hình hệ thống tài chính trong nền kinh tế

Người tiết kiệm Người đi vay

Trung gian tài chính Gián tiếp

Thị trường tài chính

Tiền

Chứng khoán

THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH

• Hoạt động tài chính trực tiếp trên thị trường tài chính

được thực hiện thông qua việc người cần vốn bán cho

người có vốn các loại chứng khoán và các GTCT

VẤN ĐỀ ĐỐI VỚI TÀI CHÍNH TRỰC TIẾP

Tài chính

trực tiếp

Chi phí giao dịch Thông tin bất

đối xứng Lựa chọn đối

nghịch Rủi ro đạo đức

Tài chính gián tiếp

TRUNG GIAN TÀI CHÍNH

2 nhóm trung gian tài chính:

• Các tổ chức tài chính trung gian là ngân hàng

• Các tổ chức tài chính trung gian phi ngân hàng

2.2 Chức năng và vai trò của hệ thống

tài chính

2.2.1 Chức năng của hệ thống tài chính

• Cung cấp các phương tiện thanh toán cho nền kinh tế, giúp

cho các hoạt động kinh tế diễn ra hiệu quả hơn

• Chu chuyển vốn từ người tiết kiệm tới người vay vốn

• San sẻ rủi ro, hạ thấp chi phí giao dịch và hạn chế vấn đề

thông tin không cân xứng

2.2.2 Vai trò của hệ thống tài chính

2.3 Quản lý Nhà nước đối với hệ thống

Đảm bảo hoạt động lành mạnh của trung gian tài chính

Hệ thống tài chính là lĩnh vực được quản lý một cách chặt chẽ nhất

trong nền kinh tế do:

• Hệ thống tài chính hoạt động kém hiệu quả sẽ gây ra tình trạng

đầu cơ, sự sai lệch thông tin dẫn đến những hậu quả nghiêm

trọng cho nền kinh tế

• Các trung gian tài chính, đặc biệt là hệ thống ngân hàng thương

mại cần được giám sát chặt chẽ để bảo vệ lợi ích của người tiết

kiệm

2.3 Quản lý Nhà nước đối với hệ thống

tài chính

2.3 Quản lý Nhà nước đối với hệ thống

tài chính

2.3.2 Nội dung quản lý

- Quy định về vốn

- Thanh tra giám sát

- Bảo hiểm tiền gửi

• Tài chính gián tiếp

• Trung gian tài chính

• Các tổ chức nhận tiền gửi

• Đa dạng hóa

• Khái niệm, vai trò của NSNN

• Các nguồn thu của NSNN

• Các khoản chi tiêu NSNN

• Phân tích nguyên nhân và tác động của vấn

đề thâm hụt NSNN tới nền kinh tế xã hội

• Mục tiêu và công cụ của chính sách tài khóa

3.1 Tổng quan về Ngân sách Nhà nước

3.1.1 Khái niệm: NSNN là toàn bộ các khoản thu chi của nhà

nước, đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và

được thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức

năng và nhiệm vụ của Nhà nước

( trích Điều 1 – Chương 1 – Luật NSNN/2002/QH11 )

- NSNN theo Luật NSNN ban hành 25/6/2015?

3.1.2 Vai trò của Ngân sách Nhà nước

* Điều tiết trong lĩnh vực kinh tế

* Điều tiết trong lĩnh vực xã hội

* Điều tiết trong lĩnh vực thị trường

Điều tiết trong lĩnh vực kinh tế

Sử dụng các công cụ nhằm điều tiết lĩnh vực kinh tế

- Công cụ thuế

- Chính sách và quy định của Nhà nước

Điều tiết trong lĩnh vực xã hội

- Cung cấp hàng hóa công cộng

- Duy trì hoạt động của bộ máy Nhà nước

- An ninh quốc phòng

- An ninh xã hội

- Hoạt động văn hóa, y tế, giáo dục, v.v…

- Phân phối thu nhập

Điều tiết trong lĩnh vực thị trường

Thu NSNN là các quan hệ phân phối nảy sinh trong quá trình

Nhà nước dùng quyền lực chính trị của mình tập trung một bộ

phận tổng sản phẩm quốc dân để hình thành quỹ tiền tệ tập

trung nhằm đáp ứng nhu cầu chi tiêu Nhà nước

3.2.2 Đặc điểm

- Gắn liền với chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước

- Gắn với các quá trình kinh tế và sự vận động của các phạm

trù giá trị

Thu trong cân đối

Thu ngoài cân đối

THU NGOÀI NƯỚC

Nguồn thu từ vay nợ

Nguồn thu từ viện trợ

THU TRONG CÂN ĐỐI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

Thuế

Phí, lệ phí

Các hoạt động kinh tế của nhà nước

Các khoản thu khác

THU NGOÀI CÂN ĐỐI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

VAY TRONG NƯỚC

VAY NƯỚC NGOÀI

3.3 Chi ngân sách Nhà nước

3.3.1 Khái niệm

Chi NSNN là quá trình phân phối, sử dụng quỹ NSNN theo

những nguyên tắc nhất định cho việc thực hiện các chức năng,

nhiệm vụ của Nhà nước

3.3.2 Đặc điểm

- Gắn với nhiệm vụ kinh tế, chính trị, xã hội

- Là các khoản cấp phát không hoàn trả trực tiếp

3.3.3 Nội dung

CHI NGÂN

SÁCH

Theo chức năng, nhiệm

vụ nhà nước

Chi kiến thiết kinh tế Chi văn hóa xã hội Chi quản lý hành chính Chi an ninh quốc phòng Chi khác

Theo tính chất các khoản chi

Chi thường xuyên Chi đầu tư

Chi thường xuyên: Những khoản chi có tính chất thường xuyên

để duy trì “ đời sống quốc gia”

 Chi sự nghiệp kinh tế

 Chi cho y tế

 Chi cho giáo dục, đào tạo

 Chi cho văn hóa, xã hội

 Chi quản lý nhà nước, đảng, đoàn thể

 Chi cho an ninh, quốc phòng

 Chi duy trì hoạt động của các cơ quan, bộ máy Nhà nước

Chi đầu tư: Các khoản chi làm tăng thêm tài sản quốc gia

hoặc tạo ra những lợi ích trong tương lai

– Chi cho tu bổ, kiến thiết và xây dựng mới

– Chi thành lập các doanh nghiệp nhà nước, góp vốn vào

Là tình trạng xảy ra khi tổng các khoản chi ngân sách vượt quá

các khoản thu trong cân đối của ngân sách

Các chỉ tiêu phản ánh thâm hụt

• Mức thâm hụt ngân sách = Thu trong cân đối – (Chi thường

xuyên + Chi đầu tư phát triển)

• Tỷ lệ thâm hụt ngân sách

Tỷ lệ thâm hụt NS = - x 100%

3 4.2 Nguyên nhân

- Chủ quan

* Cơ cấu thu chi ngân sách thay đổi

* Bất cập trong quản lý điều hành ngân sách của Nhà nước

Giải quyết tất cả các mối quan hệ giữa chính quyền trung ương với các

cấp địa phương có liên quan tới hoạt động ngân sách

- Quan hệ về chế độ chính sách

- Quan hệ về mặt vật chất

- Quan hệ về chu trình ngân sách

3.6 Năm ngân sách và chu trình ngân sách

3.6.1 Năm ngân sách

Là khoảng thời gian mà trong đó dự toán thu - chi tài chính

của nhà nước đã được phê chuẩn có hiệu lực thi hành

Quyết toán ngân sách

3.7 Chính sách tài khóa

3.7.1 Khái niệm

Là hệ thống các chính sách tài chính của Chính phủ, thực

hiện trong năm tài chính nhằm tác động đến các định hướng

phát triển kinh tế thông qua thu và chi tiêu ngân sách

3.7.2 Mục tiêu

Tăng trưởng kinh tế

Đảm bảo việc làm Kiểm soát lạm phát

CHƯƠNG 4: TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP

59

VIỆN NGÂN HÀNG – TÀI CHÍNH

Bộ môn Lý thuyết Tài chính Tiền tệ

MỤC TIÊU

Sinh viên cần nắm được:

• Các loại nguồn vốn trong doanh nghiệp

• Sự khác biệt giữa vốn vay và vốn chủ sở hữu

• Các phương thức tài trợ vốn của doanh nghiệp

• Việc quản lý tài sản trong doanh nghiệp được thực hiện

như thế nào?

4.1 Những vấn đề cơ bản của TCDN

4.1.1 Khái niệm

Là các khâu tài chính gắn với các hoạt động sản xuất kinh

doanh của các doanh nghiệp

4.1.2 Vai trò

61

4.2 Nguồn vốn của doanh nghiệp

• Căn cứ vào đặc điểm luân chuyển vốn

4.2 Nguồn vốn của doanh nghiệp

4.2.1 Nguồn vốn chủ sở hữu

63

Là vốn góp của các chủ sở hữu bỏ ra để thành

lập và đưa doanh nghiệp vào hoạt động

Người góp vốn chịu trách nhiệm và được hưởng

lợi ích từ hoạt động của doanh nghiệp trong

4.2 Nguồn vốn của doanh nghiệp

4.2.2 Nguồn vốn vay

65

Là vốn đi vay từ các chủ thể kinh tế khác bên

ngoài doanh nghiệp

Người góp vốn không phải chịu trách nhiệm về

kết quả hoạt động của doanh nghiệp

Doanh nghiệp có nghĩa vụ hoàn trả gốc và lãi

trong kỳ hạn xác định

Các phương thức huy động vốn vay

Vốn vay

Tín dụng

thương

mại

Tín dụng ngân hàng

Phát hành trái phiếu

– Quản lý các khoản phải thu

– Quản lý hàng hóa vật tư tồn kho

– Phân tích vòng quay vốn lưu động

4.4 Quản lý tài sản dài hạn

4.4.1 Khái niệm và phân loại tài sản dài hạn

• Tài sản hữu hình: Nhà xưởng, máy móc, trang thiết bị…

• Tài sản vô hình: Bằng phát minh sáng chế, bản quyền kinh

doanh, quyền sử dụng đất

69

4.4 Quản lý tài sản dài hạn

4.4.2 Quản lý tài sản dài hạn

- Đảm bảo về quy trình kỹ thuật, chế độ vận hành

- Đào tạo, nâng cao trình độ nhân viên vận hành

Khấu hao tài sản

Khái niệm: Vì thời gian luân chuyển của tài sản tương đối dài,

đồng thời trong quá trình sử dụng tài sản dần bị hao mòn Quá trình

chuyển giá trị hao mòn đó vào giá sản phẩm gọi là khấu hao

Có 2 phương pháp khấu hao phổ biến

 Khấu hao đều: Giá trị khấu hao được tính đều qua các năm

 Khấu hao nhanh: Những năm đầu tiên được tính khấu hao

nhiều hơn những năm tiếp theo

71

4.4 Quản lý tài sản dài hạn

4.4.2 Quản lý tài sản dài hạn

- Chi phí mua bản quyền, sáng chế, phát minh

- Trị giá của lợi thế thương mại ( thương hiệu, vị trí)

- Chi phí khấu hao

CHƯƠNG 5: TÍN DỤNG VÀ LÃI SUẤT

VIỆN NGÂN HÀNG – TÀI CHÍNH

Bộ môn Lý thuyêt Tài chính Tiền tệ

MỤC TIÊU

Sinh viên cần nắm được:

• Bản chất của tín dụng

• Các loại hình tín dụng trong nền kinh tế

• Bản chất và cách đo lường một số loại lãi suất thường gặp

• Giải thích được ý nghĩa và tính toán được giá trị hiện tại của

một khoản thu nhập, một dòng thu nhập trong tương lai

• Phân tích sự khác nhau của một số loại lãi suất thường gặp;

phân biệt được lãi suất với tỷ suất lợi nhuận

5.1 Tổng quan về tín dụng

5.1.1 Khái niệm

Tín dụng là quan hệ vay mượn sử dụng vốn lẫn nhau giữa các chủ thể

dựa trên nguyên tắc có hoàn trả, có lãi suất và có thời hạn

- Khái niệm: Quan hệ cho vay vốn giữa giữa ngân hàng

với các chủ thể trong nền kinh tế

- Phân loại

- Đặc điểm

- Vai trò

5.2.2.Tín dụng thương mại

- Khái niệm: Quan hệ cho vay vốn giữa những người

sản xuất kinh doanh, thực hiện dưới hình thức mua

- Khái niệm: Quan hệ cho vay vốn giữa Nhà nước với

dân cư và các chủ thể khác trong nền kinh tế trong đó

Nhà nước là người đi vay tiền

- Phân loại

- Đặc điểm

- Vai trò

5.2.4 Cho thuê tài chính

- Khái niệm: Quan hệ cho vay vốn nảy sinh giữa công

ty tài chính với những người sản xuất kinh doanh

dưới hình thức cho thuê tài sản cố định

- Phân loại

- Đặc điểm

- Vai trò

5.3 Tổng quan về lãi suất

• Bản chất của lãi suất

• Vai trò của lãi suất

• Một số loại lãi suất trên thị trường

5.3.1.Bản chất của lãi suất

• Karl Marx: “Lãi suất là một phần của giá trị thặng dƣ mà nhà

tƣ bản sản xuất phải trả cho nhà tƣ bản tiền tệ vì việc đã sử

dụng vốn trong một khoảng thời gian nhất định”

• Các nhà kinh tế học về lƣợng cầu tài sản: “Lãi suất là cơ sở

để xác định chi phí cơ hội của việc nắm giữ tiền”

• Ngân hàng thế giới: “Lãi suất là tỷ lệ phần trăm của tiền lãi so

với tiền vốn”

• Các nhà kinh tế học hiện đại: “Lãi suất là giá cả cho vay, là

chi phí về việc sử dụng vốn và những dịch vụ tài chính khác

5.3.2 Vai trò của lãi suất

• Quản lý kinh tế vĩ mô

• Hoạt động kinh tế vi mô

5.3.3 Một số loại lãi suất trên thị trường

- Lãi suất cơ bản

- Lãi suất tiền gửi

- Lãi suất tiền cho vay

- Lãi suất chiết khấu

- Lãi suất tái chiết khấu

- Lãi suất tái cấp vốn

- Lãi suất liên ngân hàng

5.4 Một số phân biệt về lãi suất

• Lãi suất thực và lãi suất danh nghĩa

• Lãi suất đơn và lãi suất tích họp

• Lãi suất và tỷ suất lợi tức

5.4.1 Lãi suất thực và lãi suất danh nghĩ a

Lãi suất danh nghĩa

- Khái niệm: Lãi suất danh

nghĩa là lãi suất nêu lên trong

hợp đồng cho vay hoặc trong

thuộc tính của chứng khoán

- Ví dụ: món vay đơn trị giá

100 triệu kỳ hạn 1 năm, lãi

suất 10%/năm 10%/năm là lãi

suất danh nghĩa

0 10%/năm

100 triệu

110 triệu

1

- Khái niệm: Là lãi suất được tính ở dưới dạng hiện vật, do vậy phản

ánh chính xác hơn chi phí thực của việc vay mượn

- Ví dụ: món vay đơn ở VD trên qui đổi ra thóc, giả sử đầu kỳ giá thóc

là 5 tr đ/tấn, cuối kỳ cho vay là 5,2 tr đ/tấn

Số thóc cho vay đầu kỳ tương đương 100/5=20 tấn

Số thóc thu về cuối kỳ tương đương 110/5,2=21,15 tấn

Lãi suất thực tính theo thóc:

Như vậy có sự khác biệt giữa lãi suất danh nghĩa với lãi suất tính theo

i= 21,15-20

Lãi suất thực

- Phương pháp tính: Tiền lãi trong mỗi thời kỳ luôn được tính

dựa trên số vốn gốc cho vay ban đầu

Lãi tích họp

- Phương pháp tính: Tiền lãi của kỳ trước được nhập vào vốn

gốc để làm cơ sở tính lãi cho kỳ tiếp theo

5.4.2.Lãi suất đơn và lãi suất tích họp

5.4.3 Lãi suất và tỷ suất lợi tức

• Tỷ suất lợi tức là tỷ lệ phần trăm của số thu nhập trên tổng số vốn

sử dụng

• Công thức

Trong đó

Pt+1: Giá bán của tài sản vào thời điểm cuối kì

Pt: Giá mua tài sản ở thời điểm đầu kỳ

C: Thu nhập bằng tiền mà tài sản đem lại trong thời gian nắm giữ

- Ví dụ: 1 người mua 100 nghìn đồng trái phiếu, lãi suất 10%/năm

Người đó giữ trái phiếu trong 1 năm và sau đó bán thu được 120

nghìn đồng Tính tỷ suất lợi tức của khoản đầu tư?

CHƯƠNG 6: THỊ TRƯỜNG TÀI

CHÍNH

95

VIỆN NGÂN HÀNG – TÀI CHÍNH

Bộ môn Lý thuyêt Tài chính Tiền tệ

MỤC TIÊU

Sinh viên cần nắm được:

• Khái niệm và vai trò của thị trường tài chính

• Cấu trúc của thị trường tài chính

• Các công cụ trên thị trường tài chính