Hướng dẫn tự học môn kinh tế việt nam đại học kinh tế quốc dân

CHƯƠNG 2 CÁC NGUỒN LỰC PHÁT TRIỂN KINH TẾ • Chương này giới thiệu các vấn đề về: • Khái niệm, phân loại các nguồn lực phát triển kinh tế; • Vai trò của các nguồn lực phát triển kinh tế

HỌC PHẦN KINH TẾ VIỆT NAM

1

 Chương 1: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

 Chương 2: Các nguồn lực phát triển kinh tế

 Chương 3: Thể chế kinh tế

 Chương 4: Tăng trưởng kinh tế

 Chương 5: Công nghiệp hóa, hiện đại hóa

 Chương 6: Chính sách tài khoá

 Chương 7: Chính sách tiền tệ

 Chương 8: Giáo dục đào tạo – Lao động việc làm và An sinh xã hội

 Chương 9: Hội nhập kinh tế quốc tế

 Chương 10: Nông nghiệp

 Chương 11: Công nghiệp

 Chương 12: Dịch vụ

KẾT CẤU CÁC CHƯƠNG

CHƯƠNG 1 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Chương này giới thiệu các vấn đề cơ bản về học phần:

-Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

-Phương pháp nghiên cứu

•Phân bổ thời gian:

•Số tiết giảng lý thuyết: 1

•Chữa bài tập & thảo luận: 0

3

CHƯƠNG 1 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

 Đối tương nghiên cứu

 Phạm vi

 Phương pháp nghiên cứu

 Cơ sở phương pháp luận

 Phương pháp nghiên cứu

CHƯƠNG 2 CÁC NGUỒN LỰC PHÁT TRIỂN KINH TẾ

• Chương này giới thiệu các vấn đề về:

• Khái niệm, phân loại các nguồn lực phát triển kinh tế;

• Vai trò của các nguồn lực phát triển kinh tế;

• Thực trạng các nguồn lực phát triển kinh tế ở Việt Nam

• Phân bổ thời gian:

• Số tiết giảng lý thuyết: 1

5

CHƯƠNG 2 CÁC NGUỒN LỰC PHÁT TRIỂN KINH TẾ

 Chính sách, giải pháp chủ yếu nhằm huy động, sử dụng

có hiệu quả các nguồn lực phát triển kinh tế

 Các nguồn lực phát triển kinh tế được hiểu là thực

lực và tiềm lực bao gồm: những yếu tố, những điều

kiện hợp thành cơ sở vật chất kỹ thuật và tinh thần

cho sự phát triển của nền kinh tế quốc dân trong

những thời kỳ nhất định

7

KHÁI NIỆM CÁC NGUỒN LỰC PHÁT TRIỂN KINH TẾ

VAI TRÒ CỦA CÁC NGUỒN LỰC PHÁT TRIỂN KIH TẾ

 Nguồn nhân lực

 Nguồn vốn

 Nguồn lực khoa học – công nghệ

 Tài nguyên thiên nhiên

 Các nguồn lực khác

Câu hỏi thảo luận

9

 Ở các quốc gia khác nhau thì vai trò của các nguồn lực có

giống nhau?

 Với một quốc gia, vai trò của mỗi nguồn lực có giống

nhau giữa các thời kỳ ?

Thực trạng huy động và sử dụng các

nguồn lực phát triển kinh tế ở Việt Nam

Khái niệm

năng lực và tiềm lực lao động biểu hiện dưới

số lượng và chất lượng lao động của quốc

gia đó

11 Nguồn nhân lực

 Chất lượng nguồn nhân là nhân tố quyết định các

nguồn lực khác của mỗi quốc gia

 Nguồn nhân lực có vai trò rất quan trọng đối với

tăng trưởng và phát triển kinh tế

 Nguồn nhân lực có vai trò đặc biệt đối với sự

phát triển lực lượng sản xuất

Vai trò của nguồn nhân lực

Tiềm năng nguồn nhân lực

13

Thực trạng huy động và sử dụng nguồn nhân lực

Dân số trung bình của VN qua các mốc thời gian

Tiềm năng nguồn nhân lực

 Trình độ học vấn, dân trí

 Trình độ chuyên môn kỹ thuật

 Chỉ số HDI

15

Thực trạng huy động và sử dụng nguồn nhân lực

HDI của Việt Nam qua một số năm

Chỉ số HDI của 10 nước đứng đầu

 Phân bố nguồn nhân lực không đều giữa các vùng, các

ngành và các khu vực của nền kinh tế

 Chất lượng nguồn nhân lực thuộc loại thấp so với thế giới

 Phân bổ lao động có chuyên môn còn nhiều điểm bất hợp lý

 Trong sử dụng nguồn nhân lực còn nhiều hạn chế

Hạn chế trong huy động

và sử dụng nguồn nhân lực

19

Lao động chất lượng cao của Việt Nam

trong so sánh quốc tế (%)

nguồn lực quyết định cho sự nghiệp CNH, HĐH

 Nhận xét về câu bình luận :

cho rằng, sự thiếu hụt nhân lực về số lượng cũng

như về chất lượng hiện là một trong những trở

CÂU HỎI THẢO LUẬN

21

Nguồn lực vốn

 Khái niệm

Nguồn lực vốn (Capital) hay nguồn tài lực của

một quốc gia là tổng thể các loại vốn có thể huy

động cho sự phát triển của quốc gia đó

 Huy động vốn cho đầu tư phát triển thời kỳ đổi mới

 Tổng vốn đầu tư toàn xã hội: khoảng 40% GDP

Hệ số ICOR Việt Nam

Hệ số

25

 Giai đoạn 2008 - 2010: ICOR = 6,7

 Giai đoạn 2011 - 2013: ICOR = 5,53

 Các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực khoa học công nghệ của

một quốc gia

 Số lượng và năng lực của các cơ sở nghiên cứu khoa học công nghệ

 Nhân lực khoa học công nghệ

 Năng lực phổ biến truyền bá công nghệ

 Thực trạng huy động và sử dụng nguồn lực khoa học công

NGUỒN LỰC KHOA HỌC CÔNG NGHỆ

27

27

Tài nguyên Thiên nhiên Tài nguyên đất

Tài nguyên rừng

Tài nguyên nước

Tài nguyên ngư nghiệp

Tài nguyên khoáng sản

Nguồn lực tài nguyên thiên nhiên

NGUỒN LỰC TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN

 Tài nguyên thiên nhiên

được coi là một nguồn lực

quan trọng trong phát triển

kinh tế

 Vấn đề sử dụng tiết kiệm và

khai thác hiệu quả nguồn tài

nguyên thiên nhiên

Sử dụng

Tái tạo Khai thác

THỰC TRẠNG HUY ĐỘNG VÀ SỬ DỤNG NGUỒN TÀI

NGUYÊN THIÊN NHIÊN Ở VIỆT NAM

 Chương này giới thiệu các vấn đề về:

 Khái niệm, chức năng, các nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành

thể chế kinh tế

 Thực trạng thể chế kinh tế ở Việt Nam thời kỳ đổi mới

 Phân bổ thời gian

 Số tiết giảng lý thuyết: 2

 Chữa bài tập & thảo luận: 1

CHƯƠNG 3 THỂ CHẾ KINH TẾ

Kết cấu chương:

 Khái quát chung về thể chế, thể chế kinh tế

chế kinh tế

31

CHƯƠNG 3 THỂ CHẾ KINH TẾ

 Douglass C.North (1990) thì thể chế là những ràng buộc

do con người nghĩ ra và áp đặt lên hành vi chính trị, kinh

tế và xã hội của mình, bao gồm cả những ràng buộc phi

chính thức và những ràng buộc chính thức

 Báo cáo của ngân hang thế giới (WB) 2003: Thể chế là

những quy tắc và tổ chức, gồm cả chuẩn mực không

chính thức, phối hợp hành vi con người

 Hệ thống thể chế không chính thức (bao gồm cả lòng tin, các giá

trị xã hội…)

 Hệ thống thể chế chính thức (bao gồm: LP, văn bản QPPL)

Khái quát chung về thể chế kinh tế

Thể chế kinh tế là một loại thể chế xã hội, là

hệ thống các quy tắc điều chỉnh các chủ thể

kinh tế, các hành vi sản xuất kinh doanh và

các quan hệ kinh tế

33

Khái niệm thể chế kinh tế

 Luật chơi (Các quy tắc: pháp luật, các chuẩn mực của

xã hội, của một cộng đồng )

 Người chơi (Các chủ thể tham gia “trò chơi”)

 Cách chơi (Cơ chế thực hiện quy tắc - luật chơi - hay là

các chính sách, cơ chế )

Các bộ phận của thể chế

Các yếu tố cơ bản cấu thành thể chế kinh tế

Các quy tắc tạo thành

luật chơi kinh tế

- Khung luật pháp về kinh tế

- Các quy tắc, chuẩn mực xã hội liên quan đến kinh tế, kể cả các chuẩn mực phi chính thức

Các chủ thể tham gia

“trò chơi” kinh tế

- Các cơ quan, tổ chức nhà nước về kinh tế

- Các doanh nghiệp

- Các tổ chức đoàn thể, hội, cộng đồng dân

cư và người dân

Cơ chế thực thi “luật

chơi” kinh tế

- Cơ chế cạnh tranh thị trường

- Cơ chế phối hợp, phân cấp quản lý, tham gia giám sát

35

Chính sách, luật pháp của Nhà nước

Trình độ phát triển kinh tế - xã hội

Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất nước

 Tạo điều kiện huy động và gắn kết các yếu tố

nguồn lực, vật chất của các hoạt động kinh tế

 Điều chỉnh, điều tiết, định hướng các mối quan hệ

kinh tế nảy sinh, hình thành và phát triển theo

những mục tiêu đã định; tạo môi trường ổn định

cho quá trình phát triển kinh tế - xã hội

 Kiểm tra, phát hiện để uốn nắn những hiện tượng

“lệch chuẩn” trong quá trình phát triển kinh tế

37

Chức năng của thể chế kinh tế

trường

của Nhà nước

THỰC TRẠNG THẾ CHẾ KINH TẾ Ở VIỆT NAM

 Khung pháp lý cho việc thực hiện quyền tự do kinh

doanh, phát triển nền kinh tế nhiều thành phần

 Khung pháp lý về thị trường hàng hoá

 Khung pháp lý cho việc hình thành và vận hành thị

trường các yếu tố sản xuất

Sự hình thành khung luật pháp cho nền KTTT

 Sự khác biệt về chế độ sở hữu tư liệu sản xuất

 Sự ra đời các luật liên quan đến các hình thức pháp lý khác

nhau của doanh nghiệp

 Luật đầu tư nước ngoài 1987

 Luật DNNN 1995

 Luật HTX 1996…

 Luật DN 1999

 Luật đầu tư 2005

Khung pháp lý cho việc thực hiện quyền tự do kinh

doanh, phát triển nền kinh tế nhiều thành phần

Ý nghĩa thực tiễn của việc thực hiện quyền tự

do kinh doanh, phát triển kinh tế nhiều thành

Khung pháp lý cho việc hình thành

và vận hành thị trường các yếu tố sản xuất

(4) Thị trường khoa học công nghệ

 Các văn bản pháp lý chủ yếu

Hiến pháp 1992, Luật đất đai 1993, Luật xây dựng

Bộ luật Dân sự 2005, Luật đầu tư 2005, Luật DN 2005,

Luật đấu thầu 2005,…

 Nội dung

43

Khung pháp lý cho sự ra đời của thị trường

bất động sản

 Mục đích của việc thực hiện Luật đầu tư năm 2005

là nhằm tạo ra môi trường cạnh tranh bình đẳng

giữa các thành phần kinh tế?

 Chứng minh rằng: Đã hình thành khung pháp lý

cho sự ra đời của thị trường lao động/tài chính/bất

động sản/khoa học công nghệ ở Việt Nam

Câu hỏi thảo luận

 Đổi mới hệ thống quản lý Nhà nước về kinh tế

 Đổi mới chức năng quản lý Nhà nước về kinh tế

 Đổi mới các công cụ quản lý vĩ mô

45

Đổi mới hệ thống quản lý và

chức năng quản lý của Nhà nước

Đổi mới các công cụ quản lý vĩ mô

Thị trường khoa học công nghệ

• Chương này giới thiệu các vấn đề về khái niệm, về

các nhân tố tác động đến tăng trưởng kinh tế và

thực trạng tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam thời kỳ

đổi mới

• Phân bổ thời gian:

• Số tiết giảng lý thuyết: 2

CHƯƠNG 4: TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ

hay sản lượng được tính cho toàn bộ nền kinh tế

trong một khoảng thời gian nhất định (thường là

một năm)

Khái niệm tăng trưởng kinh tế

MỐI QUAN HỆ GIỮA TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ

VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ

Câu hỏi thảo luận

 “… Không thể xem sự tăng trưởng kinh tế như một mục đích cuối

cùng Cần phải quan tâm nhiều hơn đến sự phát triển cùng với việc

cải thiện cuộc sống và nền tự do mà chúng ta đang hưởng”

Amartya Sen

 Quan điểm phát triển theo 5 trục: đạo đức tinh thần, xã hội, chính

trị, kinh tế và vật chất cùng với mô hình 4E (Evolution, Equity,

Efficiency, Equilibrium)

Peter Calkins

 Phát triển là quá trình tăng tiến về mọi mặt của nền kinh tế, bao

gồm sự gia tăng về thu nhập và tiến bộ về cơ cấu kinh tế và xã hội

Phát triển kinh tế

 Tốc độ tăng trưởng

 Năng suất lao động, năng suất vốn, hệ số ICOR

 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế

 Tính cạnh tranh của nền kinh tế

 Yếu tố giá cả, lạm phát, tiền tệ

 Bảo về môi trường sinh thái

Chất lượng tăng trưởng

2 Các nhân tố tác động đến TTKT

Nhân tố phi kinh tế

Vai trò của nhà nước

Hệ thống pháp luật

Sự ổn định chính trị

Môi trường cạnh tranh

Văn hoá, dân tộc, tôn giáo, …

Thành tựu của tăng trưởng kinh tế

Tốc độ tăng trưởng GDP

Tốc độ tăng trưởng các

ngành kinh tế

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Thành tựu về xóa đói giảm nghèo

Tiến bộ y tế và phát triển con người

Cơ cấu ngành kinh tế

Tỷ lệ hộ nghèo của Việt Nam (%)

HDI Việt Nam được cải thiện tích cực

Hạn chế của tăng trưởng kinh tế Việt Nam

61

Tăng trưởng kinh yế chưa đủ để đưa đất nước thoát

khỏi tình trạng tụt hậu so với thế giới và khu vực

Khai thác kiệt quệ tài nguyên và ô nhiễm môi trường

2a So sánh khoảng cách GDP/người của Việt Nam và một số nước

trong khu vực (Đơn vị: USD)

Ấn Độ: 3,7 Singapore: 4,3

Xếp hạng NLCT toàn cầu

Việt Nam trong bảng xếp hạng năng lực cạnh tranh toàn cầu giai đoạn

2003 - 2012 Năm Số quốc gia

được xếp hạng Vị trí So với năm gần nhất

CHƯƠNG 5 CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA

• Chương này giới thiệu các vấn đề về bản chất và nội

dung của quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá; về

quá trình hoàn thiện chủ trương, đường lối công

nghiệp hoá, hiện đại hoá ở nước ta

• Phân bổ thời gian:

CHƯƠNG 5 CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA

Kết cấu chương

 Bản chất và nội dung của quá trình CNH, HĐH

 Quá trình hoàn thiện chủ trương, đường lối CNH,

HĐH ở Việt Nam

 Bối cảnh mới của thời đại và nhiệm vụ đẩy mạnh

công cuộc CNH, HĐH đất nước

 Bản thân công nghiệp hóa đã bao hàm yêu cầu đạt tới

trình độ phát triển kinh tế hiện đại nhất hiện có vào thời

điểm tiến hành

 Trình độ của các hoạt động sản xuất không cố định theo

một chuẩn mực kỹ thuật - công nghệ cứng mà nó luôn

đƣợc nâng cao, đƣợc hiện đại hoá theo sự tiến triển của

thời đại

 Như vậy, CNH luôn phải đi đôi với HĐH

67

CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA

Nội dung của công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Trang bị kỹ

thuật công

nghệ

Chuyển dịch cơ cấu ngành

Chuyển biến thể chế

xã hội

Mở rộng quan hệ kinh

tế quốc tế

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa không phải là một quá trình tự thân

mà là một phương thức có tính phổ biến để thực hiện các mục tiêu

kinh tế - xã hội của mỗi nước

Mục tiêu chung của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa là

xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật ngày càng hiện đại, khai thác

có hiệu quả các nguồn lực của đất nước, bảo đảm sự phát triển

bền vững, cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của các tầng

 Quá trình hoàn thiện chủ trương, đường lối

CNH, HĐH trong thời kỳ đổi mới (1986 – nay)

Quá trình hoàn thiện chủ trương, đường lối CNH, HĐH ở nước ta

SO SÁNH VỀ MÔ HÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA Ở

VIỆT NAM THỜI KỲ TRƯỚC VÀ SAU ĐỔI MỚI

CHƯƠNG 6 CHÍNH SÁCH TÀI KHOÁ

Chương này giới thiệu các vấn đề về khái niệm, vai trò của

chính sách tài khoá; về ngân sách Nhà nước Việt Nam và điều

hành chính sách tài khoá ở Việt Nam trong thời kỳ đổi mới

Phân bổ thời gian:

• Số tiết giảng lý thuyết: 1

• Chữa bài tập & thảo luận: 1

CHƯƠNG 6: CHÍNH SÁCH TÀI KHOÁ

Kết cấu chương:

 Khái niệm và vai trò của chính sách tài khóa

 Điều hành chính sách tài khóa ở Việt Nam các

giai đoạn

73

kinh tế vĩ mô có vai trò quan trọng trong điều tiết

của Chính phủ nhằm đạt được các mục tiêu về:

 Tăng trưởng sản lượng, tạo thêm việc làm

 Kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô

 Hạn chế các khuyết tật của cơ chế thị trường

với hoạt động của NSNN

Vai trò của chính sách tài khóa

 Hệ thống thuế

 Quá trình đổi mới hệ thống thuế ở Việt Nam

 Hệ thống thuế hiện hành của Việt Nam

 Thu chi ngân sách

 Các hạng mục thu chi ngân sách nhà nước

 Phân cấp quản lý ngân sách nhà nước giữa trung

ương và địa phương

75

Ngân sách Nhà nước Việt Nam

Tìm hiểu một số loại thuế

Ngân sách nhà nước Việt Nam

Điều hành chính sách tài khóa qua các giai đoạn

3

Giai đoạn 2001-nay

 Bối cảnh kinh tế trong và ngoài nước

 Mục tiờu của chớnh sỏch tài khúa

Thu chi NSNN giai đoạn 1986-1990 (Đơn vị: tỷ đồng; %GDP)

Cơ cấu nguồn bù đắp thâm hụt NSNN

 So sánh sự khác biệt về thu – chi NSNN giai đoạn

1991-2000 với giai đoạn 1986-1990?

 Cách thức bù đắp thâm hụt NSNN giai đoạn

1991-2000

83

Câu hỏi thảo luận

CHƯƠNG 7 CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ

• Chương này giới thiệu các vấn đề về hệ thống ngân

hàng Việt Nam, về điều hành chính sách tiền tệ ở Việt

Nam qua các giai đoạn

• Phân bổ thời gian:

• Chữa bài tập & thảo luận: 1

CHƯƠNG 7 CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ

 Ba ngân hàng chuyên doanh

Ngân hàng Đầu tư và Xây dựng

Ngân hàng Ngoại thương

Quĩ tiết kiệm xã hội chủ nghĩa

Tổng quan về hệ thống ngân hàng Việt Nam

 Tháng 5/1990: 2 pháp lệnh

• Pháp lệnh Ngân hàng Nhà nước Việt Nam

• Pháp lệnh Ngân hàng, HTX tín dụng và cty tài chính

 Hệ thống ngân hàng Việt Nam đã chính thức chuyển cơ chế

hoạt động từ 1 cấp sang 2 cấp

87

Tổng quan về hệ thống ngân hàng Việt Nam

Ngân hàng nhà nước Việt Nam

 Thực thi nhiệm vụ quản lý nhà nước về hoạt động kinh doanh

tiền tệ, tín dụng, thanh toán, ngoại hối và ngân hàng

 Thực thi nhiệm vụ của một NHTW - là ngân hàng duy nhất

Chức năng của NHNN Việt Nam

 Chính sách tiền tệ là một trong những chính sách kinh tế vĩ

mô của nhà nước, nhằm thực hiện các mục tiêu về tăng

trưởng kinh tế, kiểm soát lạm phát…

 Là một công cụ trong điều tiết vĩ mô của Nhà nước, tác động

đến nền kinh tế chủ yếu thông qua việc điều tiết lượng tiền

cung ứng (MS)

VAI TRÒ CỦA CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ